ನಮಕ್ಕಾರಟೀಕಾ

ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

೧. ಸುಗತನ್ತ್ಯಾದಿವಣ್ಣೇಹಿ, ಪಸತ್ಥಞ್ಚ ಸುಖದ್ದದಂ;

ವನ್ದನ್ತಾನಂ ಜಿನಂ ನತ್ವಾ, ಧಮ್ಮಂ ಸುದ್ಧಂ ಗಣುತ್ತಮಂ.

೨. ನಮಕ್ಕಾರಂ ಹಿತತ್ಥೀಹಿ, ಪೋರಾಣಾಚರಿಯೇಹಿ ಚ;

ಲಿಖಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಪುಞ್ಞ, ಬುದ್ಧಿಯಾ ತೇನ ವನ್ದಿನಂ.

೩. ತಸ್ಸತ್ಥವಣ್ಣನಂ ಕಸ್ಸಂ, ಗಮ್ಭೀರತ್ಥಸುಬೋಧನಂ;

ಮೋವಿಪುನಾಮೇನ ಸನ್ತೇನ, ಸೀಲುಪೇತೇನ ಯಾಚಿತೋ.

೪. ವಣ್ಣನ್ತೋಪಿ ಚ ತಸ್ಸತ್ಥಂ, ತಂ ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾದಿಸು;

ವುತ್ತಞಾಯೇನ ಕಸ್ಸಾಮಿ, ಸದ್ಧಾ ಸುಣಾಥ ಸಾಧವೋ.

೫. ನಮನಂ ನಮತೀತೀ ವಾ, ನಮತೀ ತೇನ ವಾ ನಮೋ;

ತಸ್ಸ ಕಾರೋನ್ತಿ ತಾಹೀತಿ, ನಮಕ್ಕಾರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೬. ತಞ್ಚ ಬುದ್ಧಘೋಸಾಚರಿ, ಯೇನ ಪುಬ್ಬಸುತಂ ಕತಂ;

ಬುದ್ಧಘೋಸುಪ್ಪತ್ತಿಯಞ್ಚ, ತಂ ತಂ ಪನ ಕಥಾದಿಸು.

೭. ನ ದಿಟ್ಠಂ ಕತಕಾರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಹಿತತ್ಥಿಕೇಹಿ ಚ;

ಪೋರಾಣಾಚರಿಯೇಹೀ ಚ, ಠಪಿತನ್ತಿ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ;

ತಂ ಕಾರಣಂ ವಿಞ್ಞೂಹೀ ಚ, ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ವಿಜಾನಿತನ್ತಿ.

೧. ಸುಗತಂ ಸುಗತಂ ಸೇಟ್ಠಂ, ಕುಸಲಂಕುಸಲಂ ಜಹಂ;

ಅಮತಂ ಅಮತಂ ಸನ್ತಂ, ಅಸಮಂ ಅಸಮಂ ದದಂ.

ಸರಣಂ ಸರಣಂ ಲೋಕಂ, ಅರಣಂ ಅರಣಂ ಕರಂ;

ಅಭಯಂ ಅಭಯಂ ಠಾನಂ, ನಾಯಕಂ ನಾಯಕಂ ನಮೇ.

೧. [ಕ] ಇದಾನಿ ಪಠಮಂ ತಾವ ಸುಗತನ್ತ್ಯಾದೀಹಿ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಥೋಮೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವನ್ದಿತುಕಾಮೇನ ಸುಗತನ್ತಿಆದಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಂ ಆರದ್ಧಂ. ಅಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬಪಾದಾದಿಯಮಕಪಥ್ಯಾ ವತ್ತಗಾಥಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಂ ಪನ ಯಮಕಂ ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರೇ ಕಿಲಿಟ್ಠದೋಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ –

‘‘ಯಂ ಕಿಲಿಟ್ಠಪದಂ ಮನ್ದಾ, ಭಿಧೇಯ್ಯಂ ಯಮಕಾದಿಕಂ;

ಕಿಲಿಟ್ಠಪದದೋಸೇವ, ತಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋ ಕರೀಯತೀ’’ತಿ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪತೀತಸದ್ದರಚಿತತ್ತಾಯೇವ ಪಸಾದಗುಣ ಸಙ್ಖಾತೇನ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರೇನ ಸಂಯುತ್ತಾ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಯಮಕಂ ಸುವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಪರಾಸು ಯಮಕಗಾಥಾಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಪುನಾ ಲಙ್ಕಾರೇ –

‘‘ಪತೀತಸದ್ದರಚಿತಂ, ಸಿಲಿಟ್ಠಪದಸನ್ಧಿಕಂ;

ಪಸಾದಗುಣಸಂಯುತ್ತಂ, ಯಮಕಂ ಮತಮೇದಿಸ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸುಗತನ್ತಿ ಸೋಭನಗಮನತ್ತಾ ಸುನ್ದರಂ ಠಾನಂ ಗತತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾ ಗತತ್ತಾ ಚ ಸುಗತೋ, ಸೋ ಹಿ ಸೋಭನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸುಗತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸುಪುಬ್ಬೋ ಗಮುಧಾತು ತ. ಸುಸದ್ದೋ ಸೋಭನತ್ಥೋ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಗಮನೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಅನವಜ್ಜಂ ಖೇಮಂ ದಿಸಂ ಅಸಜ್ಜಮಾನೋ ಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಞ್ಚ ಗಮನಂ ದುವಿಧಂ ಹೋತಿ ಕಾಯಗಮನಂ, ಞಾಣಗಮನಞ್ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಭಗವತೋ ವೇನೇಯ್ಯಜನುಪಸಙ್ಕಮನಂ ಏಕನ್ತೇನ ತೇಸಂ ಹಿತಸುಖಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದ ನತೋ ಸೋಭನಂ ಕಾಯೇನ ಗಮನಂ ಕಾಯಗಮನಂ ನಾಮ. ಸಯಮ್ಭೂ ಞಾಣೇನ ಪನ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಲೋಕಂ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಪರಿಜಾನನತೋ ಞಾಣೇನ ಗಮನಂ ಞಾಣಗಮನಂ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಞಾಣಗಮನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಅಙ್ಗುತ್ತರಟೀಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಸೋಭನಂ ಗತಂ ಗಮನಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸುಗತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುನ್ದರಂ ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸುಗತೋತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ, ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಮಾ ಅವಿಪರೀತಂ ಚೇಸ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸುಗತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸುಸದ್ದೋ ಸಮ್ಮಾಸದ್ದತ್ಥೋ. ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಯೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ, ತೇ ಕಿಲೇಸೇ ನ ಪುನೇತಿ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಸುಗತೋತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ, ದೀಪಙ್ಕರಪಾದಮೂಲತೋ ಪಭುತಿ ಯಾವ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಾ ತಾವ ಸಮತಿಂಸಪಾರಮಿಪೂರಿಕಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬಲೋಕಸ್ಸ ಹಿತಸುಖಮೇವ ಕರೋನ್ತೋ ಸಸ್ಸತಂ ಉಚ್ಛೇದಂ ಕಾಮಸುಖಂ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಞ್ಚಾತಿ ಇಮೇ ಚನ್ತೇ ಅನುಪಗಚ್ಛನ್ತೋ ಆಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ಸುಗತಂ ಬುದ್ಧಂ ನಮೇ ನಮಾಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಪುನ ಸುಗತನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಗದತ್ತಾ ಸುಗತೋ. ಸೋ ಹಿ ಸಮ್ಮಾ ಗದತಿ ಭಾಸತೀತಿ ಸುಗತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸುಪುಬ್ಬಗದಧಾತು ಭಾಸಾಯಂ ವಿಯತ್ತಿಯಂ ವಾಚಾಯಂ ವಾ, ತ, ದಸ್ಸ ತೋ. ಛಸು ವಾಚಾಸು ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಯುತ್ತಮೇವ ದ್ವಿವಾಚಂ ಭಾಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಮಜ್ಝಿಮಪಣ್ಣಾಸಪಾಳಿಯಂ ಅಭಯರಾಜಕುಮಾರಸುತ್ತೇ –

೧.

.‘‘ರಾಜಕುಮಾರ ಯಂ ತಥಾಗತೋ ತಂ ವಾಚಂ ಜಾನಾತಿ ಅಭೂತಂ ಅತಚ್ಛಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ಸಾ ಚ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾ, ನ ತಂ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ. ೨. ಯಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ಜಾನಾತಿ ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ಸಾ ಚ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾ. ತಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ನ ಭಾಸತಿ. ೩. ಯಞ್ಚ ಖೋ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ಜಾನಾತಿ ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ಸಾ ಚ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾ, ತತ್ರಕಾಲಞ್ಞೂ ತಥಾಗತೋ ಹೋತಿ ತಸ್ಸಾ ವಾಚಾಯ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾಯ. ೪. ಯಂ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ಜಾನಾತಿ ಅಭೂತಂ ಅತಚ್ಛಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ಸಾ ಚ ಪರೇಸಂ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ, ನ ತಂ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ. ೫. ಯಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಜಾನಾತಿ ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ಸಾ ಚ ಪರೇಸಂ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ, ತಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ನ ಭಾಸತಿ. ೬. ಯಞ್ಚ ಖೋ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ಜಾನಾತಿ ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ಸಾ ಚ ಪರೇಸಂ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ. ತತ್ರ ಕಾಲಞ್ಞೂ ತಥಾಗತೋ ಹೋತಿ ತಸ್ಸಾ ವಾಚಾಯ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾಯಾ’’ತಿ.

ಏತ್ಥ ಪಾಳಿಯಂ ಪನೇಸಾ ಸುಖಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಕಥಂ ಹೇಸಾ ಅಭೂತಾ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಾ ಅಪ್ಪಿಯಾ ವಾಚಾ ಚ, ಭೂತಾ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಾ ಅಪ್ಪಿಯಾ ವಾಚಾ ಚ, ಭೂತಾ ಅತ್ಥ ಸಂಹಿತಾ ಅಪ್ಪಿಯಾ ವಾಚಾ ಚ, ಅಭೂತಾ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಾ ಪಿಯಾ ವಾಚಾ ಚ, ಭೂತಾ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಾ ಪಿಯಾ ವಾಚಾ ಚ, ಭೂತಾ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಾ ಪಿಯಾ ವಾಚಾ ಚಾತಿ ಛಬ್ಬಿಧಾ ಹೋತೀತಿ. ತತ್ಥ ಅಚೋರಂಯೇವ ಚೋರೋ ಅಯನ್ತಿಆದಿವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬವಾಚಾ ಪಠಮವಾಚಾ ನಾಮ. ಚೋರಂಯೇವ ಚೋರೋ ಅಯನ್ತಿಆದಿವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬವಾಚಾ ದುತಿಯವಾಚಾ ನಾಮ. ಅಕತಪುಞ್ಞತಾಯ ದುಗ್ಗತೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖೋ, ಇಧ ಪನ ಠತ್ವಾಪಿ ಪುನ ಪುಞ್ಞಂ ನ ಕರೋತಿ, ದುತಿಯಚಿತ್ತವಾರೇ ಕಥಂ ಚತೂಹಿ ಅಪಾಯೇಹಿ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಅತ್ಥಪುರೇಕ್ಖಾರೇನ ಧಮ್ಮಪುರೇಕ್ಖಾರೇನ ಅನುಸಾಸನೀಪುರೇಕ್ಖಾರೇನ ವತ್ತಬ್ಬವಾಚಾ ತತಿಯವಾಚಾ ನಾಮ. ಏಕೋ ಧುತ್ತೋ ಆಹ-ಮಯ್ಹಂ ಭೋ ಮಾತು ಮಯಿ ಕುಚ್ಛಿಗತೇ ಕಪಿಟ್ಠಫಲದೋಹಳೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಅಞ್ಞಂ ಕಪಿಟ್ಠಹಾರಕಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಮಂಯೇವ ಪೇಸೇಸಿ. ಅಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಮುಗ್ಗರಂ ವಿಯ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪರಿ ಖಿಪಿಂ. ಅಥ ಸಾಖತೋ ಸಾಖಂ ವಿಚರನ್ತೋ ಫಲಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಓತರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಓರುಯ್ಹ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಫಲಾನಿ ಮಾತುಯಾ ಅದಾಸಿಂ. ತಾನಿ ಪನ ಮಹನ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಚಾಟಿಪ್ಪ ಮಾಣಾನಿ. ತತೋ ಮೇ ಮಾತರಾ ಏಕಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಾಯ ಸಮಸಟ್ಠಿಫಲಾನಿ ಖಾದಿತಾನೀತಿ. ಏವಮಾದಿವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬವಾಚಾ ಚತುತ್ಥವಾಚಾ ನಾಮ. ಆಮಿಸಹೇತು ಚಾಟುಕಮ್ಯತಾದಿವಸೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ಪರೇಸಂ ಥೋಮನಾ ವಾಚಾ ಚೇವ ರಾಜಕಥಂ ಚೋರಕಥನ್ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ ಚ ಪಞ್ಚಮವಾಚಾ ನಾಮ. ಅರಿಯಸಚ್ಚಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ ಧಮ್ಮಕಥಾ ಛಟ್ಠಮವಾಚಾ ನಾಮ. ತಂ ಪನ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ಸುಣನ್ತಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ನೇವ ತಿತ್ತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಾಸು ಪನ ಭಗವಾ ತತಿಯಛಟ್ಠಮಾ ದ್ವಿವಾಚಾಏವ ಭಾಸತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಪ್ಪುರಿಸೇಹಿ ಸಾಯೇವ ದ್ವಿವಾಚಾ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ. ಅಯಂ ತದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತೋ ಸಙ್ಖೇಪನಯೋ. ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗ ಮಹಾಟೀಕಾಯಂ ಪನ ಸಾರತ್ಥದೀಪನೀಟೀಕಾಯಞ್ಚ ತದಞ್ಞಾಕಾರೇನ ವಣ್ಣಿತೋ. ತಾಸು ಪನ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಗಾಥಾ –

‘‘ಯೋ ಭೂತಮತ್ಥಸಂಹೀತಂ, ಪರೇಸಮಪ್ಪಿಯಾ ವಾಚಂ;

ಭೂತಮತ್ಥಸಹೀತಞ್ಚ, ಪರೇಸಂ ಪಿಯವಾಚನ್ತಿ;

ದ್ವಿವಾಚಂ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇವ, ವದತೀತಿ ಸುಗತೋತಿ;

ವುಚ್ಚತೀ ಚ ದಕಾರಸ್ಸ, ಕತ್ವಾ ತಕಾರವಿಞ್ಞುನಾ’’ತಿ.

ಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ಗುಣಮಹನ್ತತ್ತಾ ಪಸತ್ಥತರಂ. ಸೋ ಹಿ ಪಸತ್ಥಾನಂ ವಿಸೇಸೇನ ಪಸತ್ಥೋತಿ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಸತ್ಥಪದಂ, ವಿಸೇಸತದ್ಧಿತೇ ಇಟ್ಠಪಚ್ಚಯೋ. ಪಸತ್ಥಸದ್ದಸ್ಸ ಸೋ, ಪಸತ್ಥಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾರಿಯಸಾವಕಾದೀನಂ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾದಿ ಗುಣೇಹಿ ವಿಸೇಸೇನ ಪಸತ್ಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಸುನ್ದರೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಭೇದೇ ಧಮ್ಮೇ ಏಸತಿ ಗವೇಸತಿ ಏಸಿಂ ಗವೇಸಿನ್ತಿ ವಾ ಸೇಟ್ಠೋ, ಬುದ್ಧೋ. ಸುಪುಬ್ಬೋಏಸ ಗವೇಸನೇ ತ. ತಸ್ಸ ರಟ್ಠೋ. ಸುಸದ್ದೋ ಸುನ್ದರತ್ಥೋ. ಸನ್ತೇಹಿ ಸಪ್ಪುರಿಸೇಹಿ ಏಸಿತಬ್ಬೋ ಗವೇಸಿತಬ್ಬೋತಿ ವಾ ಸೇಟ್ಠೋ. ಸನ್ತಸದ್ದೂಪಪದೋ ಇಸ ಗವೇಸನೇ ತ, ಸನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಸೋ, ಇಕಾರಸ್ಸೇ, ತಸ್ಸ ಟ್ಠೋ. ಸನ್ತೇಹಿ ಸಪ್ಪುರಿಸೇಹಿ ಇಚ್ಛಿಯತಿ ಕನ್ತಿಯ ತೀತಿ ವಾ ಸೇಟ್ಠೋ. ಸನ್ತಸದ್ದೂಪಪದೋ ಇಸು ಇಚ್ಛಾಕನ್ತೀಸು ತ. ಅಥ ವಾ ಸನ್ತಾನಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಹಿತಸುಖಂ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಸೇಟ್ಠೋ, ಬುದ್ಧೋ. ಕತ್ತುಸಾಧನೋಯಂ. ಸುನ್ದರೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ದಿಭೇದೇ ಧಮ್ಮೇ ಏಸೇತಿ ಬುದ್ಧೇತೀತಿ ವಾ ಸೇಟ್ಠೋ. ಹೇತು ಕತ್ತುಸಾಧನೋಯಂ. ಸುಪುಬ್ಬಏಸಧಾತು ಬುದ್ಧಿಯಂ ತ. ತಂ ಸೇಟ್ಠಂ.

ಕುಸಲಂಕುಸಲಂ ಜಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕುಸಲಂ ಅಕುಸಲಂ ಜಹನ್ತಿ ಪದವಿಭಾಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಕುಚ್ಛಿತಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಂ ಸಲಯತಿ ಚಲಯತಿ ಕಮ್ಪೇತಿ ವಿದ್ಧಂಸೇತೀತಿ ಕುಸಲಂ, ಚತುಭೂಮಿಕಕುಸಲಂ ಲಬ್ಭತಿ. ಕುಪುಬ್ಬೋ ಸಲಧಾತು ಅ. ತತ್ಥ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಂ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನೇನ ಪಾಪಧಮ್ಮಂ ಸಲಯತಿ ಚಲಯತಿ, ಮಹಗ್ಗತ ಕುಸಲಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನೇನ ಸಲಯತಿ ಕಮ್ಪೇತಿ, ಲೋಕುತ್ತರ ಕುಸಲಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನೇನ ಸಲಯತಿ ವಿದ್ಧಂಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಥ ವಾ ಕುಚ್ಛಿತಂ ಅಪಾಯದ್ವಾರಂ ಸಲನ್ತಿ ಸಂವರನ್ತಿ ಪಿದಹನ್ತಿ ಸಾಧವೋ ಏತೇನಾತಿ ಕುಸಲಂ, ಕರಣಸಾಧನೋಯಂ. ಇಧ ಪನ ಜಹನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಮೇವಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಂ ಪನ ಅನವಜ್ಜಸುಖವಿಪಾಕಲಕ್ಖಣಂ, ಅಕುಸಲವಿದ್ಧಂಸನರಸಂ, ವೋದಾನ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ಇಟ್ಠವಿಪಾಕಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ ವಾ, ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರ ಪದಟ್ಠಾನಂ. ನ ಕುಸಲಂ ಅಕುಸಲಂ, ಮಿತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖೋ ಅಮಿತ್ತೋ ವಿಯ ಪಹಾಯಕಪಹಾತಬ್ಬಭಾವೇನ ಕುಸಲಪಟಿಪಕ್ಖನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ಪನ ಸಾವಜ್ಜದುಕ್ಖವಿಪಾಕಲಕ್ಖಣಂ, ಸಾವಜ್ಜಾನಿಟ್ಠವಿಪಾಕ ಲಕ್ಖಣಂ ವಾ, ಅನತ್ಥಜನನರಸಂ, ಅನಿಟ್ಠವಿಪಾಕಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಪದಟ್ಠಾನಂ. ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಆನೇಞ್ಜಾ ಭಿಸಙ್ಖಾರಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಸಲಂ ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸಙ್ಖಾತಂ ಅಕುಸಲಞ್ಚ ಕುಸಲಂಕುಸಲಂ. ತಂ ಪನ ಪದಂ ಜಹನ್ತಿಪದೇ ಕಮ್ಮಂ.

ಜಹನ್ತಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನೇನ ಫಲಕ್ಖಣೇ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನೇನ ಪಜಹನ್ತಂ ವಿದ್ಧಂಸೇನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಞ್ಹಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಜಹತಿ ಪಜಹತಿ, ಫಲಞಾಣೇನ ಜಹಿಂ ಪಜಹಿಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಿನ್ತಿ ವಾ ಜಹೋ, ಬುದ್ಧೋ. ಹಾಧಾತು ಚಾಗೇ ಅ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪನೇತ್ಥ ಕುಸಲಂ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ನ ವುತ್ತಂ, ವಟ್ಟಮೂಲಭೂತೇ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾದಿಕಿಲೇಸೇ ಪನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗ ಞಾಣೇನ ಜಹಿತೇ ಲೋಕಿಯಕುಸಲುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಮೂಲಭೂತಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾಯ ಅಭಾವಾ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಸಂಸಾರೇ ಪುನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟಮೂಲಭೂತೇ ಕಿಲೇಸೇ ಜಹಿತೇ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ಕುಸಲಮ್ಪಿ ಜಹಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ತಂ ಪಜಹಥಾತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಅರಹನ್ತೇನ ಹಿ ಅಭಿಸಮಾಚಾರಿಕವತ್ತಂ ಕತಮ್ಪಿ ಕುಸಲನ್ತಿ ನ ವುತ್ತಂ, ಕ್ರಿಯಾತಿ ಪನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ವುತ್ತಞ್ಹಿ ನಿದಾನವಗ್ಗಸಂಯುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಖೀಣಾಸವೇನ ಹಿ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ನೇವ ಕುಸಲಂ ಹೋತಿ ನಾಕುಸಲಂ, ಅವಿಪಾಕಂ ಹುತ್ವಾ ಕ್ರಿಯಮತ್ತೇ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ.

ಅಙ್ಗುತ್ತರಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಚ ಕುಸಲಾಕುಸಲ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಏವಂ ತೇನ ತಂ ಭಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ತೇನ ವುತ್ತಂ ಚೂಳನಿದ್ದೇಸಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿರೋಧೇನ ಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ, ಏತ್ಥೇತೇ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ ವೂಪಸಮನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ.

ಅಮತನ್ತಿ ಮರಣವಿರಹಿತಂ. ಸೋ ಜಿನೋ ಹಿ ನ ಮತೋ ಅಮತೋ, ಮರಣಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅರಹತ್ತ ಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಿತತ್ತಾ ಪುನ ಮರಣತೋ ವಿರಹಿತೋತಿ ವಾ ಅಮತೋ. ಅಥ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಅಧಿಗತೇ ನತ್ಥಿ ಮತಂ ಮರಣಂ ಯಸ್ಸ ಜಿನಸ್ಸಾತಿ ಅಮತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಜಿನೇನ ಹಿ ಖನ್ಧಮಚ್ಚುಮಾರಂ ಅಜಿತೋಪಿ ಕಿಲೇಸಮಾರಂ ಜಯಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಅವಸ್ಸಂ ಜಿಯಮಾನತ್ತಾ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ಅಮತೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪುನ ಅಮತನ್ತಿ ಅಮತನಿಬ್ಬಾನಸಮನ್ನಾಗತಂ. ನತ್ಥಿ ಮತಂ ಮರಣಂ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಮತಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತಂ ಪನ ಸನ್ತಿಲಕ್ಖಣಂ, ಅಚ್ಚುತರಸಂ, ಅನಿಮಿತ್ತಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ನಿಸ್ಸರಣಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ ವಾ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪನ ಪದಟ್ಠಾನಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ.

ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹೇ ನಾಗಸೇನತ್ಥೇರೇನ ‘‘ನ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

ತಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಮತೋ, ಜಿನೋ. ಸದ್ಧಾದಿತೋ ಣಾತಿ ಸುತ್ತೇನ ಅಸ್ಸಥ್ಯತ್ಥೇ ಣಪಚ್ಚಯೋ. ಸದ್ಧೋ ಪಞ್ಞೋತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಅಸ್ಸ ಜಿನಸ್ಸ ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ಅಮತಂ.

ಸನ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸದರಥೇಹಿ ಚ ವಟ್ಟದುಕ್ಖೇಹಿ ಚ ಸುವೂಪಸನ್ತಂ. ಸೋ ಹಿ ಬುದ್ಧೋ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸದರಥವಟ್ಟದುಕ್ಖೇಹಿ ಸಮಿತ್ಥ ವೂಪಸಮಿತ್ಥಾತಿ ಸನ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಮುಧಾತು ಉಪಸಮೇ ತ. ಧಾತ್ವನ್ತಸ್ಸ ಲೋಪಂ ತಪಚ್ಚಯಸ್ಸನ್ತೋಆದೇಸಂ ಕತ್ವಾ ಪದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ದರಥಕಾರಕಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಿತತ್ತಾ ಸೀತಿಭೂತೋ ಸನ್ತಕಾಯಚಿತ್ತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಸನ್ತಂ.

ಅಸಮನ್ತಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಕೇನಚಿ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಅಸದಿಸಂ, ಸೋ ಹಿ ಬುದ್ಧೋ ನತ್ಥಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಸಮೋ ಸದಿಸೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಸಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಲೋಕೇ ಸೀಲ ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾದಿಗುಣೇಹಿ ಬುದ್ಧೇನ ಸದಿಸೋ ಕೋಚಿ ಮನುಸ್ಸೋ ವಾ ದೇವೋ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಗವತೋ ಹಿ ಅಸೀತಿ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಪಟಿಮಣ್ಡಿತ ಬಾತ್ತಿಂಸ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಹಿ ವಿಚಿತ್ರರೂಪಕಾಯೋ ಚ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇಹಿ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಿಗುಣ ರತನಸಮಿದ್ಧೋ ಧಮ್ಮಕಾಯೋ ಚ ಪುಞ್ಞಮಹತ್ತಥಾಮಮಹತ್ತ ಇದ್ಧಿಮಹತ್ತಯಸಮಹತ್ತಪಞ್ಞಾಮಹತ್ತಾದಿಗುಣೇಹಿ ಚ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಗತೋ ಚ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಕೇನಚಿ ಅಸಮೋ ಅಸದಿಸೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅಸಮಂ ದದನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮೇನ ಅಸದಿಸಂ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನ ಧಮ್ಮಂ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ದೇಸನಾಞಾಣೇನ ದಾಯಕಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಸಮನ್ತಿ ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಏತೇಸಂ ವಾ ಸಮೋ ಸದಿಸೋ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮೋತಿ ಅಸಮೋ, ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಂ ಲಬ್ಭತಿ. ಅಥ ವಾ ಅಸಮನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಗ್ಗಭಾವತೋ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ಅರಿಯ ಮಗ್ಗೇನ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಯಾವತಾ ಭಿಕ್ಖವೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ ವಾ ಅಸಙ್ಖತಾ ವಾ, ವಿರಾಗೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ಪದಸ್ಸ ದದನ್ತಿಪದೇನ ಕಮ್ಮಭಾವೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದದಾತೀತಿ ದದೋ, ಬುದ್ಧೋ. ದಾಧಾತು ಅ, ಸೋ ಕೇನಚಿ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮೇನ ಅಸಮಂ ಅಸದಿಸಂ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಮಹಾಕರುಣಾಪ್ಪಧಾನೇನ ಅಮತಾಧಿಗಮಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನೇನ ದೇಸನಾಞಾಣೇನ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ದಾತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ಅಸಮಂ ದದಂ.

(ಖ) ದುತಿಯಗಾಥಾಯಂ ಪನ ಸರಣನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಲೋಕಸ್ಸ ಪಟಿಸರಣಭೂತೋ ಪರಾಯಣೋ ಲೇಣೋ ತಾಣೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ಹಿ ಬುದ್ಧೋ ಸರನ್ತಿ ಪಟಿಸರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸತ್ತಲೋಕಾತಿ ಸರಣೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸರಧಾತು ಯು. ಅಥ ವಾ ಸರನ್ತಿ ಓಸರನ್ತಿ ಸಮೋಸರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸತ್ತಲೋಕಾತಿ ಸರಣೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸರನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಸರಣಮಿದನ್ತಿ ಸರಣೋತಿ ಚ. ಸರನ್ತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಿ ಏತ್ಥುಪಗತಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಸದ್ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸರಣೋತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ಸರ ಚಿನ್ತಾಯಂ ಯು. ಸರಣಗಮನಟ್ಠಾನೇ ಪನ ಸರತಿ ಹಿಂಸತಿ ಭಯಂ ಸನ್ತಾಪಂ ದುಕ್ಖಂ ಕಿಲೇಸಞ್ಚಾತಿ ಸರಣಂ. ರತನತ್ತ ಯನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ. ತಂ ಸರಣಂ.

ಪುನ ಸರಣಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರೋಕಾಸಸಙ್ಖತಂ ಲೋಕಂ ಸರನ್ತಂ ಜಾನನ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಲೋಕಯತಿ ಪತಿಟ್ಠಯತಿ ಏತ್ಥ ಪುಞ್ಞಾಪುಞ್ಞಞ್ಚ ತಬ್ಬಿಪಾಕೋ ಚಾತಿ ಲೋಕೋ, ಸತ್ತ ಲೋಕೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಲೋಕಧಾತು ಪತಿಟ್ಠಾಯಂ ಣ. ಲುಜ್ಜತಿ ಪಲುಜ್ಜತೀತಿ ಲೋಕೋ, ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೋ. ಲುಜಧಾತುಣ. ಲೋಕಿಯತಿ ವಿಚಿತ್ತಾಕಾರೇನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಲೋಕೋ, ಲೋಕಿಯನ್ತಿ ಪತಿಟ್ಠಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಾ ಜಙ್ಗಮಾ ಚ ಥಾವರಾ ಚಾತಿ ಲೋಕೋ, ಚಕ್ಕವಾಳಸಙ್ಖತೋ ಓಕಾಸಲೋಕೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಲೋಕಧಾತುಣ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ವಾ ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ವಾತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಾನಂ ರೂಪಾದೀನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಸನ್ತಾನೋ ಚ ಸತ್ತೋಯೇವ ಲೋಕೋ ಸತ್ತಲೋಕೋತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಸತ್ತಲೋಕೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏಕೋ ಲೋಕೋ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಆಹಾ ರಟ್ಠಿತಿಕಾತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಾನಂ ವಾ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಾನಂ ವಾ ಖನ್ಧಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಸನ್ತಾನೋ ಚ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಙ್ಖರಿಯನ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಸಙ್ಖಾರಾಏವ ಲೋಕೋ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೋತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೋತಿ.

‘‘ಯಾವತಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಪರಿಹರನ್ತಿ,

ದಿಸಾ ಭನ್ತಿ ವಿರೋಚಮಾನಾ;

ತಾವ ಸಹಸ್ಸಧಾ ಲೋಕೋ,

ಏತ್ಥ ತೇ ವತ್ತತಿ ವಸೋ’’ತಿ.

ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಾನಂ ರೂಪಾದೀನಂ ಸಮೂಹೋ ಸನ್ತಾನೋ ಚ ಅವಕಸನ್ತಿ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಓಕಾಸೋ, ಸೋಯೇವ ಲೋಕೋ ಓಕಾಸಲೋಕೋತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಓಕಾಸ ಲೋಕೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ತಂ ಲೋಕಂ. ಸರತಿ ಜಾನಾತಿ ಅಜಾನೀತಿ ವಾ ಸರಣೋ, ಬುದ್ಧೋ. ಸರ ಚಿನ್ತಾಯಂ ಯು. ಲೋಕಂ ಸರಣನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಬುದ್ಧೋ ಪನ ಸತ್ತಲೋಕಂ, ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಂ, ಓಕಾಸಲೋಕಂ, ಕಿಲೇಸಲೋಕಂ, ಭವಲೋಕಂ, ಇನ್ದ್ರಿಯ ಲೋಕಂ, ಖನ್ಧಲೋಕಂ, ಆಯತನಲೋಕಂ ಧಾತುಲೋಕಞ್ಚಾತಿಆದಿಮನೇಕಲೋಕಂ ಅನಾವರಣಞಾಣೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅರಣನ್ತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಂ, ಕಿಲೇಸಸಙ್ಖಾತರಣವಿರಹಿತಂ ವಾ. ರಣಸದ್ದೋ ಚ ಕಿಲೇಸೇಸು ಚ ಯುದ್ಧೇ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಕರಣೇ ಚ ದಿಸ್ಸತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಸರಣಾ ಧಮ್ಮಾ ಅರಣಾ ಧಮ್ಮಾತಿಆದೀಸು ಕಿಲೇಸೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ತೇ ಹಿ ರಣನ್ತಿ ಕನ್ದನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಏತೇಹೀತಿ ರಣಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಧನುಗ್ಗಹೋ ಅಸದಿಸೋ, ರಾಜಪುತ್ತೋ ಮಹಬ್ಬಲೋ;

ಸಬ್ಬಾಮಿತ್ತೇ ರಣಂ ಕತ್ವಾ, ಸಂಯಮಂ ಅಜ್ಝುಪಾಗಮೀ’’ತಿ.

ಅಸದಿಸಜಾತಕೇ ಯುದ್ಧೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ರಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ಹಿ ಯುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ, ಸಂಯಮನ್ತಿ ಸಂಯತಂ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಜ್ಝುಪಾಗಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಿಣಞ್ಚ ಕಟ್ಠಞ್ಚ ರಣಂ ಕರೋನ್ತೋ, ಧಾವಿಂಸು ತೇ ಅಟ್ಠದಿಸಾ ಸಮನ್ತತೋತಿ ಛದ್ದನ್ತಜಾತಕೇ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಕರಣೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ರಣಂ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಹಿ ಚುಣ್ಣಂ ವಿಚುಣ್ಣಂ ಕರೋನ್ತೋ. ತೇತಿ ಸಬ್ಬೇ ಅಟ್ಠಸಹಸ್ಸನಾಗಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಧ ಪನ ಕಿಲೇಸೇ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಚನತ್ಥೋ. ರಣನ್ತಿ ಸತ್ತೇ ರಾಗಾದಯೋ ಚುಣ್ಣೇನ್ತಿ ಪೀಳೇನ್ತೀತಿ ರಣಾ, ರಣನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಏತೇಹಿ ಕನ್ದನ್ತಿ ಪರಿದೇವನ್ತೀತಿ ವಾ ರಣಾ, ಕಿಲೇಸಾ. ರಣಧಾತು ಸದ್ದೇ ಅ. ನತ್ಥಿ ರಣಾ ಕಿಲೇಸಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅರಣೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಜಿನಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಮಾರಸ್ಸ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ಜಿಯಮಾನತ್ತಾ ರಣಾ ಕಿಲೇಸಾ ನ ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ಅರಣಂ.

ಅರಣಂ ಕರನ್ತಿ ವೇನೇಯ್ಯಸನ್ತಾನೇ ರಣಸಙ್ಖತಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಅಭಾವಕರಣಂ. ಏತ್ಥ ಚ ರಣನ್ತಿ ಏತಂ ಯೇಹಿ ಅಭಿಭೂತಾ ಸತ್ತಾ ಕನ್ದನ್ತಿ ಪರಿದವನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ರಾಗಾದೀನಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತೇಸಂ ಅಭಾವಂ ವೇನೇಯ್ಯಸನ್ತಾನೇ ದೇಸನಾಞಾಣೇನ ಕರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಕರೋತೀತಿ ಕರೋ, ಬುದ್ಧೋ. ತಂ ಕರಂ.

ಅಭಯನ್ತಿ ಜಾತಿಭಯಾದೀನಂ ಅಭಾವತೋ ನಿಬ್ಭಯಂ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಭಯಂ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಂ, ಞಾಣಭಯಂ, ಆರಮ್ಮಣಭಯಂ, ಓತ್ತಪ್ಪ ಭಯಞ್ಚಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಭಾಯತಿ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಭಯಂ, ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಂ. ಞಾಣೇನ ತೀರೇತ್ವಾ ಭಾಯತೀತಿ ಭಯಂ, ಞಾಣಂ. ಭಾಯತಿ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಭಯಂ, ಆರಮ್ಮಣಭಯಂ. ಭಾಯತಿ ಏತೇನ ಪಾಪತೋತಿ ಭಯಂ, ಓತ್ತಪ್ಪಭಯಂ. ಭೀಧಾತು ಭಯೇ ಣ.

ಮಹಾನಿದ್ದೇಸಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಆಗತಾನಿ ಜಾತಿಭಯಂ, ಜರಾಭಯಂ, ಬ್ಯಾಧಿಭಯಂ, ಮರಣಭಯಂ, ರಾಜಭಯಂ, ಚೋರಭಯಂ, ಅಗ್ಗಿಭಯಂ, ಉದಕಭಯಂ, ಅತ್ತಾನುವಾದಭಯಂ, ಪರಾನುವಾದಭಯಂ, ದಣ್ಡಭಯಂ, ದುಗ್ಗತಿಭಯಂ, ಊಮಿಭಯಂ, ಕುಮ್ಭೀಳಭಯಂ, ಆವಟ್ಟಭಯಂ, ಸುಸುಕಭಯಂ, ಆಜೀವಿಕಭಯಂ, ಅಸಿಲೋಕಭಯಂ, ಪರಿಸಯಸಾರಜ್ಜಭಯಂ, ಮದನ ಭಯಂ, ದುಗ್ಗತಿಭಯನ್ತಿಆದೀನಿ ಗಹಿತಾನಿ. ನತ್ಥಿ ಭಯಾನಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಭಯೋ, ಬುದ್ಧೋ. ತಸ್ಸ ಭಯಾನಂ ಕಾರಣ ಭೂತಾನಂ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಿತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಭಯಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪುನ ಅಭಯಂ ಠಾನಂ ನಾಯಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಯನ್ತಿಪದಂ ಠಾನನ್ತಿಪದೇ ವಿಸೇಸನಂ. ಠಾನನ್ತಿಪದಂ ನಾಯಕನ್ತಿಪದೇ ಕಮ್ಮಂ. ಭಯಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ. ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಭಯಂ ಏತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾನೇತಿ ಅಭಯಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧ ಅರಹನ್ತಾ ಠನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಠಾನಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ. ವೇನೇಯ್ಯಸತ್ತೇ ನೇತೀತಿ ನಾಯಕೋ, ಬುದ್ಧೋ. ನೀಧಾತು ನಯನೇ ಣ್ವು. ಸೋ ಬುದ್ಧೋ ಭಬ್ಬೇ ಕುಲಪುತ್ತೇ ಮಗ್ಗಾಧಿ ಗಮಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಮಗ್ಗಫಲಞಾಣಂ ಅಧಿಗಮೇನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಾನಟ್ಠಾನಂ ನೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ನಾಯಕಂ.

ಪುನ ನಾಯಕಂ ನಮೇತಿ ನಾಯಕಂ ಬುದ್ಧಂ ಅಹಂ ನಮೇ ನಮಾಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ನಾಯಕನ್ತಿ ವೇನೇಯ್ಯಸತ್ತೇ ಸಂಸಾರಣ್ಣವತೋ ನಿಬ್ಬಾನಪಾರಂ ನೇತೀತಿ ನಾಯಕೋ, ಬುದ್ಧೋ. ಸೋ ಹಿ ಯಥಾ ನಾವಿಕೋ ಜನೇ ನಾವಾಯ ಓರಿಮತೀರತೋ ಪಾರಿಮತೀರಂ ನೇತಿ, ಏವಂ ಸತ್ತೇ ಮಗ್ಗಙ್ಗನಾವಾಯ ಸಂಸಾರಣ್ಣವತೋ ನಿಬ್ಬಾನ ಪಾರಂ ನೇತಿ ಪಾಪುಣೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ನಾಯಕನ್ತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಲೋಕಾನಂ ಜೇಟ್ಠಭಾವಗಮನತ್ತಾ ನಾಯಕೋ ಜೇಟ್ಠ ಸೇಟ್ಠವುಡ್ಢತರೋ. ಸೋ ಹಿ ಜೇಟ್ಠಭಾವಂ ನೇತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ನಾಯಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನೀಧಾತು ಗತಿಮ್ಹಿ ಣ್ವು. ಸೋ ಪನ ಇಧ ಲೋಕೇ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಗತಾನಂ ಸಬ್ಬಪಜಾನಂ ಪಠಮತರಂ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಜಾತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಸೇಟ್ಠಜೇಟ್ಠವುಡ್ಢತರಭಾವಂ ಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ನಾಯಕಂ. ನಮೇತಿ ಅಹಂ ತೀಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ನಮಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಹಿ ವತ್ತಮಾನಮಿವಿಭತ್ತಿಯಾ ಕ್ವಚಿಧಾತುತ್ಯಾದಿಸುತ್ತೇನ ಏಆದೇಸೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಾಚ್ಚತ್ಥಾದಿನಯೋ. ನಮೇತಿಪದಸ್ಸ ಆಖ್ಯಾತಪದತ್ತಾ ವಚನತ್ಥೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಸದ್ದವಿದೂಹಿ –

‘‘ರುಳ್ಹೀಖ್ಯಾತಂ ನಿಪಾತಞ್ಚು, ಪಸಗ್ಗಾಲಪನಂ ತಥಾ;

ಸಬ್ಬನಾಮನ್ತಿಮೇತೇಸು, ನ ಕತೋ ವಿಗ್ಗಹೋ ಛಸೂ’’ತಿ.

ತಂ ಪನ ಪದಂ ನಮುಧಾತುವತ್ತಮಾನಅಮ್ಹಯೋಗಪರಸ್ಸಪದಮಿವಿಭತ್ಯನ್ತಂ ಆಖ್ಯಾತಪದಂ. ನಮುಧಾತುಯಾ ವಾಚ್ಚತ್ಥೋ ನಮನಕ್ರಿಯಾ ಸಙ್ಖಾತೋ ಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಪಧಾನವಸೇನ ಲಬ್ಭತಿ. ಮಿವಿಭತ್ತಿಯಾ ವಾಚ್ಚತ್ಥೋ ತೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ ಉಪಲಕ್ಖಿತೋ ಉಪ್ಪಾದ ವನ್ತೋ ತದಾಕಾರೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಪ್ಪಧಾನವಸೇನ ಲಬ್ಭತಿ. ಪದಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಪನ ವಾಚ್ಚತ್ಥೋ ಕತ್ತುಕಮ್ಮಭಾವೇಸು ಕತ್ತುಭೂತೋ ಅತೀತಾದಿಕಾಲೇಸು ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲಭೂತೋ ಧಾತ್ವತ್ಥ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸೋವ ಲಬ್ಭತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ.

ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನೇವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನಮುಧಾತುಯಾ ವಚ್ಚಂ ಸುಗತಾದಿ ಬುದ್ಧಗುಣಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ವನ್ದನಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತೋ ಕಾಯವಚೀ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಕೋ ಸದ್ಧಾಚೇತನಾಪಞ್ಞಾಪಧಾನೋ ಕುಸಲ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಚ ದ್ವೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ಅಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಮನೋದ್ವಾರೇ ವನ್ದನಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತೋ ಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಚ ಮುಖ್ಯೇನ ಲಬ್ಭತಿ. ಬುದ್ಧಗುಣಾನುಸ್ಸರಣವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾ ರಾದಿಪುರೇಚರಾನುಚರಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಫಲೂಪಚಾರೇನ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿ ಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಸಙ್ಖಾತಂ ಪಚ್ಛಿಮಪಚ್ಛಿಮಫಲಂ ರೋಗಾದಿಅನ್ತರಾಯಾನಂ ಅಭಾವಞ್ಚ ವಾ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪತ್ತಿಸುಖಞ್ಚ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನ, ಪುರೇ ಪುರೇ ವನ್ದನಾ ಸದಿಸ್ಯೂಪಚಾರೇನ, ವನ್ದನಸ್ಸ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿ ಠಾನೂಪಚಾರೇನ, ವತ್ಥುದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣಂ ಠಾನೂಪಚಾರೇನ, ವನ್ದನ ಗುಣೇನ ಲಕ್ಖಿತಂ ಪುಗ್ಗಲದಬ್ಬಂ ಗುಣೂಪಚಾರೇನ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಮಜ್ಝ ಮುದುತ್ತಮತ್ತಭಾವೋ ಗುಣ್ಯೂಪಚಾರೇನ, ಅವಯವಭೂತಾ ವನ್ದನಾ ಏಕದೇಸೂಪಚಾರೇನ. ಸಮೂಹಭೂತಾ ವನ್ದನಾ ಏಕದೇಸ್ಯೂಪಚಾರೇನ, ಪುಬ್ಬಪುಬ್ಬಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಸಮೀಪೂಪಚಾರೇನ, ಪಚ್ಛಿಮಪಚ್ಛಿಮ ಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಸಮೀಪ್ಯೂಪಚಾರೇನ, ಪಣಾಮಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಭೂತಾನಂ ಪರಮತ್ಥಧಮ್ಮಾನಂ ನಿಬ್ಯಾಪಾರಭಾವೋ ತದ್ಧಮ್ಮೂಪಚಾರೇನ. ತೇಸಂ ಏವಂ ಧಮ್ಮತಾಭಾವೋ ಅತದ್ಧಮ್ಮೂಪಚಾರೇನ, ವನ್ದನಾಕಾರೋ ಅಭೇದಭೇದೂಪಚಾರೇನ. ವನ್ದನಸತ್ತಿ ಭೇದಅಭೇದೂಪಚಾರೇನ ಲಬ್ಭತಿ. ಮಿವಿಭತ್ತಿಯಾ ವಾಚ್ಚಂ ತಂಮುಖ್ಯಾದೀಹಿ ಲಕ್ಖಿತೋ ಕತ್ತು ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸೇನ ಚ ವತ್ತಮಾನವಿಭತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇನ ವಿಭತ್ತಿವಿಸೇ ಸೇನ ಚ ಪರಸ್ಸಪದಸಙ್ಖಾತೇನ ಪದವಿಸೇಸೇನ ಚ ಉತ್ತಮಪುರಿಸ ವಿಸೇಸೇನ ಚ ಅಮ್ಹಯೋಗವಿಸೇಸೇನ ಚ ಸಬ್ಬಧಾತುವಿಸೇಸೇನ ಚ ಏಕವಚನವಿಸೇಸೇನ ಚ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲವಿಸೇಸೇನ ಚ ಧಾತ್ವತ್ಥಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸೇನ ಚ ಅಲಿಙ್ಗ ವಿಸೇಸೇನ ಚ ಭೂವಾದಿಗಣ ವಿಸೇಸೇನ ಚ ನೋವಿಕರಣವಿಸೇಸೇನ ಚ ಭಾವಕಮ್ಮಕತ್ತೂಸುಕತ್ತುವಿಸೇಸೇನ ಚ ಲಕ್ಖಿತೋ ಅಹಂಸಙ್ಖಾತೋ ಖನ್ಧಸಙ್ಖತೋ ಸನ್ತಾನೋ ಅಪ್ಪಧಾನೇನ ಲಬ್ಭತಿ. ಕ್ರಿಯಾಪದಸ್ಸ ಕ್ರಿಯಾಯ ಪಧಾನೇನ ವಾಚಕತ್ತಾ ಧಾತ್ವತ್ಥೋವ ಪಧಾನೇನ ಲಬ್ಭತಿ. ಅಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ವಾಚ್ಚಂ ಭೂವಾದಿಗಣಜೋತಕಾ ರೂಪಸಿದ್ಧಿಮತ್ತಾ ಪದ ಸಿಲಿಟ್ಠತಾ ಲಬ್ಭತಿ.

ಅಥ ವಾ ಯೋ ಅಹಂ ನಮಾಮೀತಿ ಸೋ ನಮೇ. ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥ ವಿಗ್ಗಹೋಯಂ. ವಾಚ್ಚತ್ಥೋ ಪನ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನಮನಞ್ಚೇತ್ಥ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸೀಲಾದಿಅನನ್ತಗುಣೇಸು ನಿನ್ನಪಬ್ಭಾರತಾವಸೇನ ಪಣಾಮಕ್ರಿಯಾಭಿನಿಪ್ಫಾದಿಕಾ ಕುಸಲಚೇತನಾ. ಸಾ ಚ ವನ್ದನೇಯ್ಯ ವನ್ದನಕಾನಂ ಖೇತ್ತಜ್ಝಾಸಯಸಮ್ಪದಾಹಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಭೂತಾ ಯಥಾಲದ್ಧಸಮ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಕಸ್ಸ ಪುರಿಮಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಬಲಪ್ಪದಾನ ವಸೇನ ತನ್ನಿಬ್ಬತ್ತಿತವಿಪಾಕಸನ್ತತಿಯಾ ಅನ್ತರಾಯಕರಾನಿ ಉಪಪೀಳಕಉಪಚ್ಛೇದಕಕಮ್ಮಾನಿ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ರೋಗಾದಿಅನ್ತರಾಯಾನಮಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಸಾಧೇತಿ. ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಭೂತಾ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪತ್ತಿಸುಖಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ದಸ್ಸನತ್ಥನಯೋ. ನಮೇತಿಇಮಿನಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸುಗತಾದಿಗುಣಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಾ ತಿವಿಧಾ ಪಣಾಮಕುಸಲ ಚೇತನಾ ಮುಖ್ಯೇನ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಂ ದಸ್ಸನೇನ ತಸ್ಸಾ ಕಾರಣಭೂತಾ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಾದಯೋ ಚ ಚತುಚಕ್ಕಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದನವಮಖೇತ್ತಞ್ಚ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತಂ ಸದ್ಧಾಪಞ್ಞಾಪಧಾನಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಞ್ಚ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ದೀಪೇತಿ. ತದ್ದೀಪನೇನ ತಸ್ಸಾ ಫಲಭೂತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮರೋಗಾದಿಅನ್ತರಾಯವಿಸೋಸನಞ್ಚ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖ ಸುಖಞ್ಚ ಪಠಮಕಾರಣೂಪಚಾರೇನ ಪಕಾಸೇತಿ. ತಪ್ಪಕಾಸನೇನ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಣಾಮಾರಹಭಾವಂ ದುತಿಯಕಾರಣೂಪಚಾರೇನ ವಿಭಾವೇತಿ. ತಂವಿಭಾವನೇನ ವನ್ದಕಸ್ಸ ಮೇ ಖೇತ್ತಙ್ಗತಭಾವಞ್ಚ ಪಣಾಮೇ ತಬ್ಬಭಾವಞ್ಚ ತತಿಯಕಾರಣೂಪಚಾರೇನ ಅನುಭಾವೇತಿ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಲಙ್ಕಾರನಯೋ. ನಮೇತಿವಾಚಕಪದಸ್ಸ ವಾಚ್ಚಭೂತಾ ತಿವಿಧಾ ಬುದ್ಧಪಣಾಮಕುಸಲಚೇತನಾ ಸಮಟ್ಠಾಯೀ ಭಾವೋ ನಾಮ. ಕಸ್ಮಾ, ಸರೀರತ್ತಾ. ಅಥ ವಾ ತಿವಿಧಾಯ ಬುದ್ಧಪಣಾ ಮಕುಸಲಚೇತನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಸಮಾಧಿಪ್ಪಧಾನೋ ಮಹಾ ಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಸಮಟ್ಠಾಯೀಭಾವೋ ನಾಮ. ಕಸ್ಮಾ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸುಗತಾದಿಗುಣಾರಮ್ಮಣೇ ಏಕಗ್ಗತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತತ್ತಾ ವಾ. ಸೋಯೇವ ಪನ ಸನ್ತರಸೋ ನಾಮ. ಕಸ್ಮಾ, ಬುದ್ಧಪಣಾಮಚೇತನಾ ಕುಸಲಙ್ಗೇನ ಅಕುಸಲಙ್ಗಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ. ಬುದ್ಧನ್ತಿಪಾಠಸೇಸ ಪದಸ್ಸ ವಾಚ್ಚಭೂತೋ ಬುದ್ಧದಬ್ಬೋ ಆರಮ್ಮಣವಿಭಾವೋ ನಾಮ. ಕಸ್ಮಾ, ತಸ್ಸ ಪಣಾಮಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇನ ಉಪಕಾರತ್ತಾ. ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸುಗತನ್ತ್ಯಾದಿಗುಣೋ ಉದ್ದೀಪನವಿಭಾವೋ ನಾಮ. ಕಸ್ಮಾ, ಪಣಾಮಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ತಾ. ಕಾರಣಭೂತಂ ತಂ ಸಮಟ್ಠಾಯೀಭಾವಂ ಉಪಾದಾಯ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮರೋಗಾ ದಿಅನ್ತರಾಯಾಭಾವೋ ಚ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಸುಖಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ ಆನುಭಾವೋ ನಾಮ. ಕಸ್ಮಾ, ಆನಿಸಂಸಫಲತ್ತಾ.

ತತ್ಥ ಹಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಆನುಭಾವದೀಪಕಂ ಪದಂ ನತ್ಥಿ. ಕಾರಣಸ್ಸ ಪನ ಫಲೇನ ವಿನಾಭಾವತೋ ಕಾರಣಸ್ಸ ಫಲಂ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ನಮೇತಿಪದಸ್ಸ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಆನುಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಆವಿಭೂತೋ ಉಸ್ಸುಕೋ ಚ ಬುದ್ಧಪಣಾಮಸ್ಸ ಆನಿಸಂಸಪಜಾನನಾ ಮತಿ ಚ ಅಲಸಾಭಾವೋ ಚ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದೋ ಚ ಸಮಾಧಿತ್ಯಾದಿ ಚ ಬ್ಯಭಿಚಾರೀಭಾವೋ ನಾಮ. ಲೋಮಹಂಸಾದಿಭಾವೋ ಸತ್ವಂಕಾಭಾವೋ ನಾಮಾತಿ ಅಲಙ್ಕಾರ ನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಪಚ್ಛಿಮಪಚ್ಛಿಮಗಾಥಾಸೂತಿ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪಯೋಜನಾ. ಸುಗತಂ ಸೋಭನಗತಂ ಸುನ್ದರನಿಬ್ಬಾನಟ್ಠಾನಂ ಗತಂ ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಗತಂ ವಾ, ಸುಗತಂ ಸಮ್ಮಾ ವಚನಂ ಗದಂ ಭಾಸನಂ, ಸೇಟ್ಠಂ ಪಸತ್ಥತರಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಭೇದೇ ಧಮ್ಮೇ ಗವೇಸನ್ತಂ ವಾ ಸನ್ತೇಹಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಂ ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಸುಖಂ ಇಚ್ಛಿತಂ ವಾ, ಕುಸಲಂಕುಸಲಂ ಕುಸಲಂಅಕುಸಲಂ, ಜಹಂ ಜಹಿತಂ, ಅಮತಂ ಮರಣವಿರಹಿತಂ ಅಮತಂ ಅಮತನಿಬ್ಬಾನಸಮನ್ನಾ ಗತಂ, ಸನ್ತಂ ಕಿಲೇಸದರಥವೂಪಸಮಂ, ಅಸಮಂ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮೇನ ಅಸದಿಸಂ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮಂ. ದದಂ ದಾತಂ ದಾಯಕಂ ವಾ, ಸರಣಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಲೋಕಸ್ಸ ಪಟಿಸರಣಭೂತಂ. ಲೋಕಂ ಸತ್ತಸಙ್ಖ ರೋಕಾಸಸಙ್ಖತಂ ತಿಲೋಕಂ, ಸರಣಂ ಜಾನನ್ತಂ, ಅರಣಂ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಂ, ಕಿಲೇಸಸಙ್ಖಾತರಣವಿರಹಿತಂ ವಾ. ಅರಣಂ ಸತ್ತೇಸು ಕಿಲೇಸರಜಸ್ಸಾಭಾವಂ, ಕರಂ ದೇಸನಾಞಾಣೇನ ಕತಂ, ಅಭಯಂ ನಿಬ್ಭಯಂ, ಅಭಯಂ ನಿಬ್ಭಯಟ್ಠಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನದಿಸಂ, ನಾಯಕಂ ಸತ್ತೇ ನಿಬ್ಬಾನಪಾರಂ ನೇನ್ತಂ, ನಾಯಕಂ ತಿಲೋಕಾನಂ ಜೇಟ್ಠಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಬುದ್ಧಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ತೀಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಅಹಂ ನಮೇ ನಮಾಮೀತಿ.

ಪಠಮವನ್ದನಗಾಥಾದ್ವಯವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೨. ನಯನಸುಭಗಕಾಯಙ್ಗಂ,

ಮಧುರವರಸರೋಪೇತಂ;

ಅಮಿತಗುಣಗಣಾಧಾರಂ,

ದಸಬಲಮತುಲಂ ವನ್ದೇ.

೨. ಏವಂ ಪಠಮಂ ಗಾಥಾದ್ವಯೇನ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಮಸ್ಸಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನಯನಸುಭಗಕಾಯಙ್ಗನ್ತ್ಯಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಥೋಮಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಂ ವನ್ದಿತುಂ ನಯನಸುಭಗಕಾಯಙ್ಗನ್ತಿಆದಿಗಾಥಮಾಹ. ಅಯಂ ಪನ ನ ನ ಮಗಣಯುತ್ತತ್ತಾ ನವಕ್ಖರೇಹಿ ಲಕ್ಖಿತಾ ಭುಜಗಸು ಸುಗಾಥಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ವುತ್ತೋದಯೇ ‘‘ಭುಜಗಸುಸುಮತಾ ನಾಮೋ’’ತಿ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ. ಯಸ್ಸಂ ಪಟಿಪಾದಂ ನಾ ಚ ದ್ವೇ ನಗಣಾಮೋ ಚ ಮಗಣೋ ಚ ಯದಿ ಸಿಯಾ. ಸಾ ಭುಜಗಸುಸು ಗಾಥಾತಿ ಮತಾ ಞಾತಬ್ಬಾತಿ. ತತ್ಥ ಪನ ನಯನಸುಭಗಕಾಯಙ್ಗನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಸೋಭನಂ ಗತೇನ ಕಾಯಙ್ಗೇನಸಮನ್ನಾಗತಂ. ಏತ್ಥ ಹಿ ನಯನನ್ತಿ ಸಮವಿಸಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ನೇತೀತಿ ನಯನಂ, ಚಕ್ಖು ಲಬ್ಭತಿ. ನೀಧಾತು ಯು. ಸುಭಂ ಸೋಭನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸುಭಗಂ, ಕಾಯಙ್ಗಂ ಲಬ್ಭತಿ. ಸುಭಸದ್ದೂಪಪದೋ ಗಮುಧಾತು ಕ್ವಿ. ಕಾಯಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ಅವಯವಂ ಕಾಯಙ್ಗಂ. ಭಗವತೋ ಕಾಯಙ್ಗಂ ಲಬ್ಭತಿ. ಛಟ್ಠೀತಪ್ಪುರಿಸಸಮಾಸೋಯಂ. ನಯನಸ್ಸ ಸುಭಗಂ ನಯನಸುಭಗಂ, ತಂ ಕಾಯಙ್ಗಂ ಯಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ನಯನಸುಭಗ ಕಾಯಙ್ಗೋ, ಬುದ್ಧೋ. ಸೋ ಹಿ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ದಸ್ಸನಾ ನುತ್ತರಿಯಗುಣಯೋಗತೋ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಪಸಾದಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಸೋಭನಂ ಗತೇನ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಚ ಅಸೀತ್ಯಾ ನುಬ್ಯಞ್ಜನಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಚ ಲಕ್ಖಿತೇನ ಕಾಯಙ್ಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮಧುರವರಸರೋಪೇತನ್ತಿ ಪಿಯಪೇಮನೀಯಉತ್ತಮಸದ್ದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಂ, ಸೋ ಹಿ ಭಗವಾ ಮಧಿಯತಿ ಪಿಯತಿ ಪೇಮಿಯತಿ ವಾತಿ ಮಧುರೋ. ಮಧಧಾತು ಉರೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಮಜ್ಝಿಮಪಣ್ಣಾಸಟೀಕಾಯಂ ‘‘ಮಧುರೋತಿ ಪಿಯೋ ಪೇಮನೀಯೋ ಅಪಲಿಬುದ್ಧೋ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ಮಧಿಯತಿ ಅಸ್ಸಾದಿಯತೀತಿ ಮಧುರೋ, ಮಧತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಪೀತಿಂ ಉನ್ದೇತಿ ವಡ್ಢೇತೀತಿ ಮಧುರೋ, ಮಧಧಾತು ಉನ್ದೇ ಉರೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಸದ್ದನೀತಿಯಂ ‘‘ಮಧ ಉನ್ದೇ’’ತಿ. ವರಿತಬ್ಬೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ಪತ್ಥಿತಬ್ಬೋ ವಾತಿ ವರೋ, ಸರೋ. ವರಧಾತು ಇಚ್ಛಾಯಂ ಅ. ಸರತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಾರಮ್ಮಣಭಾವನ್ತಿ ಸರೋ, ಸದ್ದೋ. ಸರಧಾತು ಗತಿಯಂ ಅ. ಸರತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಸುಯ್ಯಮಾನತನ್ತಿ ವಾ ಸರೋ, ಸರಿಯತಿ ಸುಣಿಯತೀತಿ ವಾ ಸರೋ, ಭಗವತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸದ್ದೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಉಪೇತೋ, ಉಪಪುಬ್ಬಇಧಾತು ತ. ಮಧುರೋ ಚ ವರೋ ಚ ಸೋ ಸರೋ ಚಾತಿ ಮಧುರವರಸರೋ, ತೇನ ಉಪೇತೋ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಮಧುರವರಸರೋಪೇತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಭಗವತೋ ಪನ ಹದಯ ವತ್ಥುನೋ ಸುವಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹಾದೀಹಿ ಅಪಲಿಬುದ್ಧತ್ತಾ ದೇವ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಮಧುರೇನ ಪಿಯೇನ ಮನಾಪಿಯೇನ ವರೇನ ಇಚ್ಛಿತಪತ್ಥಿ ತೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಸರೇನ ಸದ್ದೇನ ಉಪೇತೋ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸರೋಪೇತನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಭಗವತೋ ಸರೋ ಪನ ವಿಸಟ್ಠೋ ಚ, ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ, ಮಞ್ಜು, ಸವನೀಯೋ, ಬಿನ್ದು, ಅವಿಸಾರೀ, ಗಮ್ಭೀರೋ, ನಿನ್ನಾದಿ ಚಾತಿ ವಿಸೇಸೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಮಜ್ಝಿಮ ಪಣ್ಣಾಸೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತೇ ‘‘ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಮುಖತೋ ಘೋಸೋ ನಿಚ್ಛರತಿ ವಿಸಟ್ಠೋ ಚ, ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಚ, ಮಞ್ಜು ಚ, ಸವನೀಯೋ ಚ, ಬಿನ್ದು ಚ, ಅವಿಸಾರೀ ಚ, ಗಮ್ಭೀರೋ ಚ, ನಿನ್ನಾದಿ ಚ. ಯಥಾಪರಿಸಂ ಖೋ ಪನ ಸೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ನ ಚಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಸಾಯ ಘೋಸೋ ನ ನಿಚ್ಛರತೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಸಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ವಿಸಟ್ಠೋತಿ ಸಿನಿದ್ಧೋ ಅಪಲಿಬುದ್ಧೋ. ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಪನೀಯೋ ಪಾಕಟೋ. ವಿಸಟ್ಠತ್ತಾಯೇವ ಚೇಸ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ. ಮಞ್ಜೂತಿ ಮಧುರೋ. ಸವನೀಯೋತಿ ಸೋತಸುಖೋ, ಮಧುರತ್ತಾಯೇವ ಚೇಸ ಸವನೀಯೋ ಹೋತಿ. ಬಿನ್ದೂತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತೋ. ಅವಿಸಾರೀತಿ ಅವಿಸಟೋ. ಬಿನ್ದುತ್ತಾಯೇವ ಚೇಸ ಅವಿಸಾರೀ ಹೋತಿ. ಗಮ್ಭೀರೋತಿ ಗಮ್ಭೀರಸಮುಟ್ಠಿತೋ. ನಿನ್ನಾದೀತಿ ನಿನ್ನದವಾ. ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾಯೇವ ಚೇಸ ನಿನ್ನಾದಿ ಹೋತಿ. ಯಥಾಪರಿಸನ್ತಿ ಚಕ್ಕವಾಳಪರಿಯನ್ತಾಪಿ ಏಕಬದ್ಧಂ ಪರಿಸಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ. ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪರಿಸತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಕಸ್ಮಾ. ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಮಧುರಸರೋ ಅಕಾರಣಾ ಮಾ ನಸ್ಸೀತಿ. ಇತಿ ಭಗವತೋ ಘೋಸೋ ಪರಿಸಾಯ ಮತ್ತಕೇನೇವ ಚರತೀತಿ ವಣ್ಣಿತೋತಿ. ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾಯಞ್ಚ ವುತ್ತಾ ಸಙ್ಗಹಗಾಥಾ –

‘‘ವಿಸಟ್ಠಮಞ್ಜುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ಸವನೀಯಾವಿಸಾರಿನೋ;

ಬಿನ್ದುಗಮ್ಭೀರನಿನ್ನಾದಿ, ತ್ಯೇವಮಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಸರೋ’’ತಿ.

ಯಥಾ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಸರೋ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹೇಹಿ ಅಪಲಿಬುದ್ಧತ್ತಾ ವಿಸುದ್ಧೋ ಮಧುರೋ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಚ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದೀಹಿ ವಾಳಮಿಗೇಹಿ ಅನುಬನ್ಧಾ ಧಾವನ್ತಾ ಖುದ್ದಕಮಿಗಾ ಕರವೀಕಸಕುಣಸ್ಸ ವಿಕೂಜಮಾನಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಸರಸ್ಸ ಮಧುರತ್ತಾ ಮರಣಭಯಂ ಹಿತ್ವಾ ಅಧಾವಿತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಪಾದಂ ಅನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಾ ಸುಣನ್ತಿ, ಏವಂ ಕರವೀಕಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ಧಮ್ಮತಾಭಾವೇನ ಮಧುರೋ ಪಿಯೋ ಮನಾಪೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಭಗವತಾ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ವತ್ಥುಂ ಸೋಧೇತಿ, ವತ್ಥುಸ್ಸ ಸುದ್ಧತ್ತಾ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಅಪಲಿಬುದ್ಧತ್ತಾ ಭಗವತೋ ನಾಭಿತೋ ಸಮುಟ್ಠಹನ್ತೋ ಸರೋಪಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸುವಿಸುದ್ಧೋ ಅತಿಮಧುರೋ ಅತಿಪಿಯೋ ಅತಿಮನಾಪೋ ಹೋತಿ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ಹೀನೂಪಮಾ ಹೋತಿ, ಭಗವತೋ ಹಿ ಸರೋ ತೇಹಿ ಸದ್ದೇಹಿ ಸತಭಾಗೇನ ಸಹಸ್ಸಭಾಗೇನ ಅತಿಮಧುರೋ ಅತಿಪಿಯೋ ಅತಿಮನಾಪೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಹಿ ಧಮ್ಮಾಸೋ ಕರಞ್ಞೋ ಅಸನ್ಧಿಮಿತ್ತಾ ದೇವೀ ಕರವೀಕಸಕುಣಸ್ಸ ಮಧುರಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ತಿರಚ್ಛಾನಸ್ಸ ಮಧುರೋ ಸದ್ದೋ, ಕೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಸಿರಿಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅತಿಮಧುರೋ ಸದ್ದೋ’’ತಿ, ಪೀತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತಂ ಪೀತಿಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಸತ್ತಹಿ ಜಙ್ಘಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವತೋ ಮಧುರವರಸರೋಪೇತನ್ತಿ ಥೋಮೇತೀತಿ.

ಅಮಿತಗುಣಗಣಾಧಾರನ್ತಿ ಅಪರಿಮಿಣಿತಬ್ಬಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮೂಹಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಮಿತೋತಿ ಪರಿಮಿಣಿತಬ್ಬೋತಿ ಮಿತೋ, ಮಾಧಾತು ಪರಿಮಾಣೇ ತ, ನ ಮಿತೋ ಅಮಿತೋ. ಗುಣೋತಿ ಸೀಲಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ. ತೇ ಹಿ ಗುಣೇನ್ತಿ ತಂಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೀತಿ ಗುಣಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಗುಣಧಾತು ಪಕಾಸನೇ ಅ. ಮಣಿಸಾರಮಞ್ಜೂಸಾಟೀಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಗುಣನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಧಾರಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಗುಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಞ್ಚ ‘‘ಗುಣ ಆಮನ್ತನೇ, ಗುಣೋತಿ ಸೀಲಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ, ಕೇನಟ್ಠೇನ ತೇ ಗುಣಾ, ಗೋಣಾಪಿಯತಿ ಆಮನ್ತಾಪಿಯತಿ ಅತ್ತನಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಟ್ಠುಂ ಸೋತುಂ ಪೂಜಿತುಞ್ಚ ಇಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಜನೇಹೀತಿ ಗುಣೋ. ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸೀಲಾದಿ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆಮನ್ತಾಪನಂ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ತಂಹೇತು ಆಮನ್ತನಂ ನಿಮನ್ತನಞ್ಚ ತೇಯೇವ ಕರೋನ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞೇ ಪನ ಗುಞ್ಜನ್ತೇ ಅಬ್ಯಯನ್ತೇ ಇತಿ ಗುಣಾತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ತದನುರೂಪಂ ಪನ ಧಾತುಸದ್ದಂನ ಪಸ್ಸಾಮ. ಗುಣ ಆಮನ್ತನೇ ಇಚ್ಚೇವ ಪಸ್ಸಾಮ. ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಮಿತೋ ಗುಣೋ ಅಮಿತಗುಣೋ, ತೇಸಂ ಗಣೋ ಸಮೂಹೋ ಅಮಿತಗುಣಗಣೋ, ತೇಸಂ. ಆಧಾರತಿ ತಿಟ್ಠತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಮಿತಗುಣಗಣಾಧಾರೋ, ಜಿನೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಸೋ ಪನ ಸಮುದ್ದೋದಕಂ ನಾಳಿಪತ್ತೇನ ಅಪರಿಮಿತಂ ವಿಯ ಕೇನಚಿ ಅಪರಿಮಿತಾನಂ ಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮೂಹಾನಂ ಆಧಾರೋ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದಸಬಲನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ ತಥಾಗತದಸಬಲಸಮ್ಪನ್ನಂ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಬಲನ್ತಿ ಕೇಹಿಚಿ ವಿರುದ್ಧೇಹಿ ಕಾರಣೇ ಹಿ ಬಲನ್ತಿ ನ ಕಮ್ಪೇನ್ತಿ ಥಿರನ್ತೀತಿ ಬಲಂ, ದಸ ಬಲಾನಿ ಯಸ್ಸ ಸೋತಿ ದಸಬಲೋ, ಬುದ್ಧೋ. ತಂ ಪನ ದುವಿಧಂ ಹೋತಿ ತಥಾ ಗತಸ್ಸ ದಸಬಲಂ ಕಾಯದಸಬಲಞ್ಚ, ಞಾಣದಸಬಲಞ್ಚಾತಿ. ತೇಸು ಹಿ ಕಾಯಬಲಂ ಹತ್ಥಿಕುಲಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪೋರಾಣೇಹಿ –

‘‘ಕಾಳಾ ವಕಞ್ಚ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯಂ, ಪಣ್ಡರಂ ತಮ್ಬಪಿಙ್ಗಲಂ;

ಗನ್ಧ ಮಙ್ಗಲಹೇಮಞ್ಚ, ಉಪೋಸಥಂ ಛದ್ದನ್ತಿಮೇ ದಸಾ’’ತಿ.

ಇಮಾನಿ ಹಿ ದಸ ಹತ್ಥಿಕುಲಾನಿ. ತತ್ಥ ಕಾಳಾವಕನ್ತಿ ಪಕತಿಹತ್ಥಿಕುಲಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಪುರಿಸಾನಂ ಕಾಯಬಲಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಕಾಳಾವಕಹತ್ಥಿನೋ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಕಾಳಾವಕಾನಂ ಬಲಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯಾನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಪಣ್ಡರಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಪಣ್ಡರಾನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ತಮ್ಬಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ತಮ್ಬಾನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಪಿಙ್ಗಲಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಪಿಙ್ಗಲಾನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಗನ್ಧಹತ್ಥಿನೋ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಗನ್ಧಹತ್ಥೀನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಮಙ್ಗಲಾನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಹೇಮವತಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಹೇಮವತಾನಂ, ತಂ ಉಪೋಸಥಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಉಪೋಸಥಾನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಛದ್ದನ್ತಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಛದ್ದನ್ತಾನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ, ನಾರಾಯನಸಙ್ಘಾತಬಲನ್ತಿಪಿ ಇದಮೇವ ವುಚ್ಚತಿ. ತದೇತಂ ಪಕತಿಹತ್ಥೀನಂ ಗಣನಾಯ ಹತ್ಥಿಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಂ. ಪುರಿಸಗಣನಾಯ ದಸನ್ನಂ ಪುರಿಸಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಬಲಂ ಹೋತಿ. ಇದಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಾಯಬಲಂ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಪನ ತಾಸು ತಾಸು ಪಾಳೀಸು ನ ಆಗತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಸುಯೇವ ಆಗತಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ದಸಕ ನಿಪಾತ ಅಙ್ಗುತ್ತರಟೀಕಾಯಂ ‘‘ದಸ ಬಲಞಾಣಂ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಮೇವ. ನ ಕಾಯಬಲಂ ವಿಯ ಅಟ್ಠ ಕಥಾರೂಳ್ಹಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ನಾರಾಯನ ಸಙ್ಘಾತ ಬಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಾರಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ರಸ್ಮಿಯೋ, ತಾ ಬಹೂ ನಾನಾವಿಧಾ ಇತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ನಾರಾಯನಂ, ವಜಿರಂ. ತಸ್ಮಾ ನಾರಾಯನಸಙ್ಘಾತ ಬಲನ್ತಿ ವಜಿರಸಙ್ಘಾತಬಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋತಿ.

ಞಾಣದಸಬಲಂ ಪನ ವಿಭಙ್ಗಪಾಳಿಯಞ್ಚ ಮೂಲಪಣ್ಣಾಸೇ ಮಹಾ ಸೀಹನಾದಸುತ್ತೇ ದಸಕನಿಪಾತಅಙ್ಗುತ್ತರಪಾಳಿಯಞ್ಚ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಆಗತಮೇವ. ಸುಖಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಪನ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ. ಠಾನಾಟ್ಠಾನಞಾಣಞ್ಚ, ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಂ ವಿಪಾಕಞಾಣಂ, ಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿನಿಪಟಿಪದಾಞಾಣಂ, ಅನೇಕಧಾತು ನಾನಾಧಾತು ಲೋಕ ಞಾಣಂ, ಸತ್ತಾನಂ ನಾನಾಧಿಮುತ್ತಿಕತಂ ಞಾಣಂ, ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಿಞಾಣಂ, ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ವೋದಾನಂ ವುಟ್ಠಾನಂ ಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಂ, ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಂ ಞಾಣಂ, ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಞ್ಚಾತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಕಮೋ ಅಭಿಧಮ್ಮವಿಭಙ್ಗಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಕ್ಕಮೋ.

ಚುತೂಪಪಾತಞಾಣಟ್ಠಾನೇ ಪನ ಮೂಲಪಣ್ಣಾಸಪಾಳಿಯಂ ಮಹಾಸೀಹನಾದಸುತ್ತೇ ಚ ದಸಕನಿಪಾತಅಙ್ಗುತ್ತರಪಾಳಿಯಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ ಆಗತಂ. ಅತ್ಥತೋ ಪನ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣೇನ ಚುತೂಪಪಾತಸ್ಸ ಪಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಸದಿಸಮೇವಾತಿ. ತತ್ಥ ಹಿ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಞಾಣನ್ತಿ ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನನಞಾಣಂ. ಕಾರಣಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಫಲಂ ತಿಟ್ಠತಿ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚೇವ ಪವತ್ತತಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಠಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಂ ವಿಪಾಕಞಾಣನ್ತಿ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಕತಾನಂ ಅತೀತಾನಾಗತ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಾನಂ ಸುಗತಿದುಗ್ಗತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಪಾಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಫಲಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನನಞಾಣಂ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಗಾಮಿನಿಪಟಿಪದಂ ಞಾಣನ್ತಿ ಸಬ್ಬಗತಿಗಾಮಿನಿಞ್ಚ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನನಞಾಣಂ. ತತ್ಥ ಚ ಪಟಿಪದನ್ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ ಪಾಪುಣಾತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪಟಿಪದಂ, ಮಗ್ಗಂ. ಗತಿಗಾಮಿನಿನ್ತಿ ನಿರಯಾದಿಪಞ್ಚಗತಿಗಾಮಿನಿಂ. ಅಗತಿಗಾಮಿನಿನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಿಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚಾಹಂ ಸಾರಿಪುತ್ತ ಪಜಾನಾಮಿ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಿಞ್ಚ ಪಟಿಪದ’’ನ್ತಿ.

ಅನೇಕಧಾತುನಾನಾಧಾತುಲೋಕಂ ಞಾಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನೇಕ ಧಾತೂತಿ ಚಕ್ಖುಧಾತುಆದೀಹಿ ಕಾಮಧಾತೂಹಿ ವಾ ಬಹುಧಾತುಂ. ನಾನಾಧಾತೂತಿ ತಾಸಂಯೇವ ಧಾತೂನಂ ವಿಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ವಿಸದಿಸ ಸಭಾವತ್ತಾ ನಾನಾಪ್ಪಕಾರಧಾತುಂ. ಲೋಕನ್ತಿ ಖನ್ಧಾಯತನ ಧಾತುಲೋಕಂ. ಞಾಣನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನನಞಾಣಂ. ಸತ್ತಾನಂ ಅಧಿಮುತ್ತಿಕತಂ ಞಾಣನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಹೀನಾದೀಹಿ ಅಧಿಮುತ್ತೀಹಿ ನಾನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಭಾವಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನನಞಾಣಂ. ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಿಞಾಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪರಸತ್ತಾನನ್ತಿ ಪಧಾನಸತ್ತಾನಂ. ಪರಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ತತೋ ಪರೇಸಂ ಹೀನಸತ್ತಾನಂ. ಏಕತ್ಥಮೇವ ವಾ ಏತಂ ಪದದ್ವಯಂ ವೇನೇಯ್ಯವಸೇನ ದ್ವೇಧಾ ವುತ್ತಂ. ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಿಞಾಣನ್ತಿ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಭಾವಂ ವಡ್ಢಞ್ಚ ಅಪರಭಾವಂ ಹಾನಿಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನನಞಾಣಂ.

ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ವೋದಾನಂ ವುಟ್ಠಾನಂ ಞಾಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತೀನನ್ತಿ ಪಠಮಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ, ರೂಪೀ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀತಿಆದೀನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ವಿಮೋಕ್ಖಾನಂ, ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮಾಧೀನಂ, ಪಠಮಜ್ಝಾನ ಸಮಾಪತ್ತಿಆದೀನಞ್ಚ ನವನ್ನಂ ಅನುಪುಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತೀನಂ. ಸಂಕಿಲೇಸನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿಯಧಮ್ಮಂ. ವೋದಾನನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯಧಮ್ಮಂ. ವುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಝಾನಾದೀಹಿ ವುಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತಂ ಕಾರಣಂ. ಞಾಣನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನನಞಾಣಂ. ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ನಿವುತ್ಥಕ್ಖನ್ಧಾನುಸ್ಸರಣಸಙ್ಖಾತಂ ಪಜಾನನಞಾಣಂ. ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಂ ಞಾಣನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತಿಞ್ಚ ಉಪಪಾತಞ್ಚ ಪಜಾನನಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ. ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣನ್ತಿ ಕಾಮಾಸವಾದೀನಂ ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ಆಸವನಿರೋಧಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನನ ಞಾಣನ್ತಿ. ಇಮಾನಿ ಪನ ಞಾಣಾನಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಾನಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದಸಬಲಞಾಣಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ.

ಹೋನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ –

‘‘ಠಾನಾಟ್ಠಾನಂ ವಿಪಾಕಞ್ಚ, ಞಾಣಂ ಪಟಿಪದಂ ಞಾಣಂ;

ಅನೇಕಧಾತುಲೋಕಞ್ಚ, ಸತ್ತಾನಂ ಅಧಿಮುತ್ತಿಕಂ. [ಸಾ ಪನೇಸಾ ಸೇತವವಿಪುಲಾಗಾಥಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ;]

ಇನ್ದ್ರಿಯಪರಾಪರಞ್ಚ, ಝಾನಾದಿನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ;

ವೋದಾನಂ ವುಟ್ಠಾನಂ ಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಂ;

ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಂ, ಆಸವಕ್ಖಯಂ ಞಾಣನ್ತಿ;

ದಸಿಮಾನಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚಾ, ಸಾಧಾರಣಾನಿ ಞಾಣಾನೀ’’ತಿ. [ಸಾ ಪನೇಸಾ ಸಾಮಞ್ಞಗಾಥಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ;]

ನನು ದಸಬಲಞಾಣಂ ನಾಮ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ತಂ ಞಾಣಂ ದಸಭೇದೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ. ವುಚ್ಚತೇ. ಅಞ್ಞಮೇವ ಹಿ ದಸಬಲಞಾಣಂ, ಅಞ್ಞಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ, ದಸಬಲಞ್ಹಿ ಸಕಸಕಕಿಚ್ಚಮೇವ ಜಾನಾತಿ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ ಪನ ತಮ್ಪಿ ತತೋ ಅವಸೇಸಮ್ಪಿ ಪಜಾನಾತಿ. ದಸಬಲಞಾಣೇಸು ಹಿ ಪಠಮಂ ಕಾರಣಾಕಾರಣಮೇವ ಜಾನಾತಿ. ದುತಿಯಂ ಕಮ್ಮನ್ತರ ವಿಪಾಕನ್ತರಮೇವ. ತತಿಯಂ ಕಮ್ಮಪರಿಚ್ಛೇದಮೇವ. ಚತುತ್ಥಂ ಧಾತು ನಾನತ್ತಕಾರಣಮೇವ. ಪಞ್ಚಮಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಾಧಿಮುತ್ತಿಮೇವ. ಛಟ್ಠಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ತಿಕ್ಖಮುದುಭಾವಮೇವ. ಸತ್ತಮಂ ಝಾನಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತೇಸಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾದಿಮೇವ. ಅಟ್ಠಮಂ ಪುಬ್ಬೇ ನಿವುತ್ಥಖನ್ಧಸನ್ತತಿಮೇವ. ನವಮಂ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಮೇವ. ದಸಮಂ ಸಚ್ಚಪರಿಚ್ಛೇದಮೇವ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ ಪನ ಏತೇಹಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಞ್ಚ ತತೋ ಉತ್ತರಿಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ. ಏತೇಸಂ ಪನ ಕಿಚ್ಚಂ ನ ಸಬ್ಬಂ ಕರೋತಿ. ತಞ್ಹಿ ಝಾನಂ ಹುತ್ವಾ ಅಪ್ಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಇದ್ಧಿ ಹುತ್ವಾ ವಿಕುಬ್ಬಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಮಗ್ಗೋ ಹುತ್ವಾ ಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಏವಂ ತೇಸಂ ಞಾಣದ್ವಯಾನಂ ವಿಸೇಸೋತಿ. ತಂ ಪನ ಇಧ ಞಾಣದ್ವಯಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ.

ಅತುಲನ್ತಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಕೇನಚಿ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಅಸದಿಸಂ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಚನತ್ಥೋ. ತುಲನಂ ಉಮ್ಮಾನಂ ತುಲಾ, ತುಲ ಸದಿಸ್ಯಂ. ಸದ್ದನೀತಿಯಞ್ಹಿ ‘‘ತುಲ ಉಮ್ಮಾನೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ತುಲಿಯತಿ ಪಮಿಯತಿ ಏತಾಯಾತಿ ತುಲಾ, ಪಕತಿತುಲಾ. ತುಲಾ ವಿಯಾತಿ ತುಲಾ, ಞಾಣಂ. ತಾಯ ಸಮ್ಮಿತೋ ತುಲೋ. ಸಮ್ಮಿತ ತದ್ಧಿತೇ ಅಪಚ್ಚಯೋ. ತುಲಸದಿಸಞಾಣೇನ ಸಮ್ಮಿತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ. ನ ತುಲೋ ಅತುಲೋ. ಕಮ್ಮಧಾರಯಮಿಸ್ಸಕತಪ್ಪುರಿಸ ಸಮಾಸೋಯಂ. ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಕೇನಚಿ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಅಸದಿಸೋ ಭಗವಾ ಲಬ್ಭತಿ. ಅಥ ವಾ ನತ್ಥಿ ತುಲೋ ಸದಿಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅತುಲೋ, ಭಗವಾ. ಅತಗ್ಗುಣಸಂವಿಞ್ಞಾಣೋಯಂ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿ. ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಕೇನಚಿ ಅಸದಿಸೋ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಭಾವತೋ. ಯಥಾಹ ‘‘ಯಾವತಾ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸತ್ತಾ ಅಪದಾ ವಾ ದ್ವಿಪದಾ ವಾ ಚತುಪ್ಪದಾ ವಾ, ತಥಾಗತೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ, ವಿರಾಗೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ದ್ವಿಪದಾನಞ್ಚ ಚಕ್ಖುಮಾ’’ತಿ. ತಂ ಅತುಲಂ ಬುದ್ಧನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವನ್ದೇತಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಯನಸುಭಗಕಾಯಙ್ಗಾದಿಗುಣಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ತೀಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಅಹಂ ವನ್ದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಮಿವಿಭತ್ತಿಯಾ ಮಹಾವಿಸಯಸುತ್ತೇನ ಏಕಾರಾ ದೇಸೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ವನ್ದನಾ ಪನ ತಿವಿಧಾ ಹೋತಿ ಕಾಯವಚೀಮನೋವನ್ದನಾವಸೇನಾತಿ. ಯಥಾಹ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ ಭಿಕ್ಖವೇ ವನ್ದನಾ. ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ. ಕಾಯೇನ ವನ್ದತಿ, ವಾಚಾಯ ವನ್ದತಿ, ಮನಸಾ ವನ್ದತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಜಾಣುದ್ವಯಕಪ್ಪರದ್ವಯನಲಾಟಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವನ್ದನೇಯ್ಯಾನಂ ಅಭಿಮುಖಂ ನಿಪತನ್ತೋ ಕಾಯೇನ ವನ್ದತಿ ನಾಮ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠ ಕಥಾದೀಸು ವುತ್ತಂ. ಬುದ್ಧಗುಣಪದಾನಿ ವಾಚಾಯ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ ವಾಚಾಯ ವನ್ದತಿ ನಾಮ. ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ನಮತ್ಥು, ಸಿಖಿಸ್ಸಾಪಿ ನಮತ್ಥು, ವೇಸ್ಸ ಭುಸ್ಸ ನಮತ್ಥು, ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ನಮತ್ಥು, ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ ನಮತ್ಥು, ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ನಮತ್ಥು, ಅಙ್ಗೀರಸ್ಸಸ್ಸ ನಮತ್ಥು ತ್ಯಾದೀಸುಪಿ ವಾಚಾವನ್ದನಾಯೇವ. ಬುದ್ಧಾದಿ ಗುಣಾನಿ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಮನಸಾ ವನ್ದತಿ ನಾಮಾತಿ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪಯೋಜನಾ. ನಯನಸುಭಗಕಾಯಙ್ಗಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಸೋಭನಂ ಗತೇನ ಕಾಯಙ್ಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಂ, ಮಧುರವರಸರೋಪೇತಂ ಪಿಯಪೇಮನೀಯೇನ ಅಸ್ಸಾದಿ ಯೇನ ಉತ್ತಮಸದ್ದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಂ, ಅಮಿತಗುಣಗಣಾಧಾರಂ ಅಪರಿಮಿಣಿತಬ್ಬಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮೂಹಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ, ದಸಬಲಂ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಾಯಞಾಣದಸ ಬಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಂ, ಅತುಲಂ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಕೇನಚಿ ಅಸದಿಸಂ ಬುದ್ಧಂ ತೀಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಅಹಂ ವನ್ದೇ ವನ್ದಾಮೀತಿ.

ದುತಿಯವನ್ದನಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೩. ಯೋ ಬುದ್ಧೋ ಧಿತಿಮಾಞ್ಞಧಾರಕೋ,

ಸಂಸಾರೇ ಅನುಭೋಸಿ ಕಾಯಿಕಂ;

ದುಕ್ಖಂ ಚೇತಸಿಕಞ್ಚ ಲೋಕತೋ,

ತಂ ವನ್ದೇ ನರದೇವ ಮಙ್ಗಲಂ.

೩. ಏವಂ ತತಿಯಗಾಥಾಯ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಮಾಧಿ ಆದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಥೋಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತುಕಾಮೋ ಯೋ ಬುದ್ಧೋ ಧಿತಿಮಾಞ್ಞಧಾರಕೋ ತಿಆದಿಗಾಥಮಾಹ. ಅಯಂ ಪನ ಮಸಜಗಣ ಗರುಯುತ್ತತ್ತಾ ದಸಕ್ಖರೇಹಿ ಲಕ್ಖಿತಾ ಸುದ್ಧವಿರಾ ಜಿತಗಾಥಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ವುತ್ತೋದಯೇ-ಮ್ಸಾ ಜ್ಗಾ ಸುದ್ಧವಿರಾ ಜಿತಂ ಮತನ್ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ. ಯಸ್ಸಂ ಪಟಿಪಾದಂ ಮ್ಸಾ ಮಸಗಣಾ ಚ ಜ್ಗಾ ಜಗಣಗರುಕಾ ಚ ಚೇ ಸಿಯ್ಯುಂ, ತಂ ವುತ್ತಂ ಸುದ್ಧವಿರಾಜಿತನ್ತಿ ಮತಂ ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ. ಧಿತಿಮಾ ಅಞ್ಞಧಾರಕೋ ಯೋ ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕತೋ ಸಂಸಾರೇ ಕಾಯಿಕಂ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಚೇತಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಅನುಭೋಸಿ ನರದೇವಮಙ್ಗಲಂ, ತಂ ಬುದ್ಧಂ ಅಹಂ ವನ್ದೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ತತ್ಥ ಹಿ ಯೋತಿ ಅನಿಯಮನಿದ್ದೇಸೋ. ಯೋ ಯಾದಿಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ಚ ಅನಿಯಮವಾಚಕ ಸಬ್ಬನಾಮಪದತ್ತಾ ವಚನತ್ಥೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಸ ಪನ ಯ ಓತಿ ಪದವಿಭಾಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ತೇಸು ಚ ಯಸದ್ದಸ್ಸ ವಾಚ್ಚಂ ಅನಿಯಮೋ ಬುದ್ಧದಬ್ಬೋ ಅಪ್ಪಧಾನೇನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಸ ಯಾದಿಸಯುತ್ತಜಚ್ಚನಾಮಗೋತ್ತಸೀಲವಿಹಾರೀ ಗೋಚರಸಙ್ಖಾತಂ ಅನಿಯಮಸಾಮಞ್ಞಾಕಾರತ್ತಗುಣಮೇವ ಪಧಾನೇನ ಲಬ್ಭತಿ. ಪಠಮಾಸಿವಿಭತ್ತಿಯಾ ಕಾರಿಯಭೂತಸ್ಸ ಓಕಾರಸ್ಸ ವಾಚ್ಚಂ ಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯಸಙ್ಖಾತಂ ಕತ್ತುಕಾರಕೇಕವಚನಸಙ್ಖ್ಯಂ ಲಬ್ಭತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಬ್ಬನಾಮಭಾವಂ ಯಾತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೋ, ಅನಿಯಮವಾಚಕಭಾವಂ ಯಾತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವಾ ಯೋ, ಸಬ್ಬನಾಮ ಭಾವೇನ ಯಾತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ವಾ ಯೋ, ಸಬ್ಬನಾಮಭಾವೇನ ಯಾತಬ್ಬೋ ಞಾತಬ್ಬೋತಿ ವಾ ಯೋ, ಯಾತಬ್ಬೋ ಞಾತಬ್ಬೋ ಏತೇನ ವಾ ಅನಿಯಮತ್ಥೋತಿ ಯೋ.

ತೇನಾಹು ಪೋರಾಣಾ –

‘‘ನಾನಾಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ, ಧಾತುಪಚ್ಚಯವಿಗ್ಗಹಂ;

ಚಿನ್ತಕಾನಂ ಪಭಾವೋವ, ಪಧಾನಂ ಹೋತಿ ಚಿನ್ತನೇ’’ತಿ.

ಬುದ್ಧೋತಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಚನತ್ಥೋ. ಬುಜ್ಝತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಭಗವಾ. ಸುದ್ಧಕತ್ತುಸಾಧನೋಯಂ. ಬುಧಧಾತು ತ. ಬೋಧೇತಾ ಪಜಾಯಾತಿ ವಾ ಬುದ್ಧೋ, ಹೇತು ಕತ್ತುಸಾಧನೋಯಂ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಬೋಧೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಅನಞ್ಞಬೋಧಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಸವಾಸನಾಯ ಸಮ್ಮೋಹನಿದ್ದಾಯ ಬುಜ್ಝತಿ ಜಾಗರೋತೀತಿ ಬುದ್ಧೋ, ದಿನಕರಕಿರಣ ಸಮಾಗಮೇನ ಪರಮರುಚಿರಸಿರೀಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಕಸಿತಮಿವ ಪದುಮಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣಸಮಾಗಮೇನ ಅಪರಿಮಿತಗುಣಗಣಾಲಙ್ಕತ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಬುಜ್ಝತಿ ವಿಕಸತೀತಿ ವಾ ಬುದ್ಧೋ, ನಿಬ್ಬಾನ ಸಙ್ಖಾತಂ ಏಕಾಯನಮಗ್ಗಂ ಬುಜ್ಝತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವಾ ಬುದ್ಧೋ. ಬುಧಸದ್ದೋ ಹಿ ಞಾಣಾದೀಸು ಚತೂಸ್ವತ್ಥೇಸು ವತ್ತತಿ.

ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಞಾಣೇ ವಿಕಸನೇ ಚೇವ, ಗಮನೇ ಚಾಪಿ ಜಾಗರೇ;

ಚತೂಸ್ವೇತೇಸು ಅತ್ಥೇಸು, ಬುಧಸದ್ದೋ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ವಾ ಸಬ್ಬಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಬುಜ್ಝತಿ ಜಾನಾತೀತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಪಾರಮಿ ಭಾವಿತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖತಾಸಙ್ಖತಧಮ್ಮೇ ಬುಜ್ಝತಿ ಅಬುಜ್ಝಿ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ಬುದ್ಧೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವತ ಸೋ ಭಗವಾತಿ ಅಧಿಗತಞಾಣಗುಣವಿಸೇಸೇಹಿ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬೋತಿ ವಾ ಬುದ್ಧೋ, ಭಗವತಾ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಬುದ್ಧಂ. ಕಿಂ ತಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತ ಞಾಣಂ, ತದಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಭಗವಾ. ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಪಾರಮಿತಾ ಭಾವಿತೋ ಸಯಮ್ಭೂಞಾಣೇನ ಸಹ ವಾಸನಾಯ ವಿಹತವಿದ್ಧಸ್ತ ನಿರವಸೇಸಕ್ಲೇಸೋ ಮಹಾಕರುಣಾಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಾದಿಅಪರಿ ಮೇಯ್ಯಗುಣಗಣಾಧಾರೋ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನೋ ಬುದ್ಧೋ. ಯಥಾಹ ‘‘ಬುದ್ಧೋತಿ ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಸಯಮ್ಭೂ ಅನಾಚರಿಯಕೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಾಮಂ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿ, ತತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ, ಬಲೇಸು ಚ ವಸೀಭಾವ’’ನ್ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಬುದ್ಧೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧ, ಚತುಸಚ್ಚಬುದ್ಧ, ಸುತ ಬುದ್ಧವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಸಮತಿಂಸಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪ್ಪತ್ತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೋ ನಾಮ. ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಭೂಪತ್ತೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ನಾಮ. ಅವಸೇಸಾ ಖೀಣಾಸವಾ ಚತುಸಚ್ಚಬುದ್ಧೋ ನಾಮ. ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಸುತಬುದ್ಧೋ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ.

ಧಿತಿಮಾಞ್ಞಧಾರಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಧಿತಿಮಾ ಅಞ್ಞಧಾರಕೋತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಧಿತಿಮಾತಿ ಸಮಾಧಿವನ್ತೋ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತ ಧಮ್ಮೇ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಿತಿ, ಸಮಾಧಿ. ಧಾಧಾತುತಿ. ಆಕಾರಸ್ಸ ಇಕಾರಾದೇಸೋ. ಧಿಯತಿ ಠಪೇತಿ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇತಿ ಧಿತಿ, ಚಿತ್ತೇನ ಯೋಗೇನೇವೇಸೋ ಏಕಾ ರಮ್ಮಣೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣೇ ನಿಚ್ಚಲಭಾವೇನ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಿತಿ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಧಿತಿಮಾ, ಬುದ್ಧೋ. ಸೋ ಹಿ ಯಥಾ ಮಹಾಮೇರು ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಭುಸಂ ಆಗತೇಹಿ ವಾತೇಹಿ ನ ಸಮಿಞ್ಜತಿ, ಏವಂ ಪಟಿಪಕ್ಖೇಹಿ ಮಿಚ್ಛಾವಾದ ವಾತೇಹಿ ಚ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇಹಿ ಚ ಲಾಭಾಲಾಭ ಯಸಾಯಸ ನಿನ್ದಾ ಪಸಂಸ ಸುಖದುಕ್ಖಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಚ ನ ಸಮಿಞ್ಜತಿ, ಸಮಾಧಿವನ್ತೋಯೇವ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅಞ್ಞಧಾರಕೋತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಹಾರಕೋ. ವಿಮುತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಧಾರೇನ್ತೋ ವಾ. ಜಾನಾತಿ ಪಠಮ ಮಗ್ಗೇನ ದಿಟ್ಠಸಚ್ಚಸ್ಸ ಆಮರಿಯಾದಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಾತಿ ಅಞ್ಞಂ, ಅರಹತ್ತಫಲಂ. ಆಪುಬ್ಬಞಾಧಾತು ಕ್ವಿ. ಆಸದ್ದೋ ಮರಿಯಾದತ್ಥೋ. ಸಂಯೋಗಪರತ್ತಾ ಆಕಾರಸ್ಸ ರಸ್ಸೋ, ತಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಅಞ್ಞಧಾರಕೋ. ಅಞ್ಞಸದ್ದೂಪಪದಧರಧಾತು ಣ್ವು. ಸಂಸಾರೇತಿ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾನಂ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪವತ್ತಮಾನೇ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ.

ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ –

‘‘ಖನ್ಧಾನಞ್ಚ ಪಟಿಪಾಟಿ, ಧಾತುಆಯತನಾನ ಚ;

ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಂ ವತ್ತಮಾನಾ, ಸಂಸಾರೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಸಂಪುನಪ್ಪುನಂ ಸರತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಸಂಸಾರೋ. ಸಂಪುಬ್ಬಸರಧಾತು ಗತಿಮ್ಹಿ ಣ. ಅಥ ವಾ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಯೋ ಸಂ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಂ ಸರನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಂಸಾರೋತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಿಂ. ಅನುಭೋಸೀತಿ ಅನುಪುನಪ್ಪುನಂ ಅಭುಞ್ಜಿ, ಅವೇದಯೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯಿಕನ್ತಿ ಕಾಯೇ ಸರೀರೇ ಪವತ್ತಂ ಕಾಯಿಕಂ. ಚೇತಸಿಕನ್ತಿ ಚೇತಸಿ ಪವತ್ತಂ ಚೇತಸಿಕಂ. ತಂ ಪನ ಪದದ್ವಯಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿಪದೇ ವಿಸೇಸನಂ. ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ. ದುಕ್ಖನಂ ದುಕ್ಖಂ, ಅಥ ವಾ ದುಕ್ಖಯತೀತಿ ದುಕ್ಖಂ, ದುಕ್ಖಧಾತು ಅ. ಇದಂ ಪನ ನಿಬ್ಬಚನಂ ಕಾರಿತವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ದುಕ್ಖಿತಂ ಕರೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಲೋಕತೋತಿ ಸತ್ತಲೋಕಹೇತು. ಲೋಕಿಯನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುಞ್ಞಾಪುಞ್ಞಾನಿ ತಬ್ಬಿಪಾಕೋ ಚಾತಿ ಲೋಕೋ. ಲೋಕಧಾತು ಣ. ಅಥ ವಾ ಕುಸಲಾದೀನಿ ಲಾತಿ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಲೋಕೋ. ಲಾಧಾತು ಓಕಪಚ್ಚಯೋ. ಸತ್ತ ಲೋಕೋವ ಲಬ್ಭತಿ. ಧಿತಿಮಾ ಅಞ್ಞಧಾರಕೋ ಯೋ ಬುದ್ಧೋ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ನಿಮುಗ್ಗಾನಂ ಸತ್ತಾನಮನುದಯಾಯ ಸಂಸಾರವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ಪಮೋಚೇತುಕಾಮೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಅತಿದುಕ್ಕರಾನಿ ಸಮತಿಂಸಪಾರಮಿಯೋ ಪಞ್ಚ ಮಹಾ ಪರಿಚ್ಚಾಗೇ ಚ ಕರೋನ್ತೋ ಸತ್ತಲೋಕಹೇತು ಕಾಯಿಕಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಸಂಸಾರವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತನ್ತಿ ತಾದಿಸಂ ಬುದ್ಧಂ. ವನ್ದೇತಿ ವನ್ದಾಮಿ.

ನರದೇವಮಙ್ಗಲನ್ತಿ ನರದೇವಾನಂ ಮಙ್ಗಲಭೂತಂ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಚನತ್ತೋ. ನಿರಯಂ ನೇತಿ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ನರೋ, ಮನುಸ್ಸೋ. ನಿಧಾತು ಪಾಪುನನೇ ಅರೋ. ಅರಿಯಮನುಸ್ಸೋ ಪನ ಭೂತಪುಬ್ಬಗತಿಕ ನಯೇನ ನರೋ ನಾಮಾತಿ. ಅಥ ವಾ ಸೇಟ್ಠಭಾವಂ ನೇತೀತಿ ನರೋ, ಉತ್ತಮಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ನೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಮಾನವತ್ಥುಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಜೇಟ್ಠಭಾವಂ ನೇತೀತಿ ನರೋ. ಪುತ್ತಭಾತುಭೂತೋಪಿ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮಾತುಜೇಟ್ಠಭಗಿನೀನಂ ಪಿತುಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪಗೇವ ಭತ್ತುಭೂತೋ ಇತರಾಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಮಹಾಟೀಕಾಯಂ ಪನ ನರತೀತಿ ನರೋ, ಪುರಿಸೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಪಠಮಪಕತಿಭೂತೋ ಸತ್ತೋ ಇತರಾಯ ಪಕತಿಯಾ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಪುರಿಉಚ್ಚೇ ಠಾನೇ ಸೇತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪುರಿಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ನಯನಟ್ಠೇನ ನರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪುತ್ತಭಾತು ಭೂತೋಪಿ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮಾತುಜೇಟ್ಠಭಗಿನೀನಂ ಪಿತುಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ಪಗೇವ ಇತರಾ ಇತರಾಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಪನ ನರನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತಮ್ಪಿ ವಿಸೇಸೇನ ಪುರಿಸನರನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ಪಧಾನನಯೇನ ಗಹಣಸ್ಸ ಯುತ್ತತ್ತಾ. ದಿಬ್ಬನ್ತಿ ಕಾಮಗುಣ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾಚಿತ್ತಿಸ್ಸರಿಯಾದೀಹಿ ಕೀಳನ್ತೀತಿ ದೇವಾ. ದಿವುಧಾತು ಣ. ಅಥ ವಾ ಸರೀರಾಲಙ್ಕಾರಜುತಿಯಾ ದಿಬ್ಬನ್ತೀತಿ ದೇವಾ. ದೇವಾ ಚ ನಾಮ ತಿವಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಮ್ಮುತಿದೇವಾ, ಉಪಪತ್ತಿದೇವಾ, ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಮಹಾಸಮ್ಮತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಲೋಕೇನ ದೇವಾತಿ ಸಮ್ಮತತ್ತಾ ರಾಜಾನೋ ದೇವಿಯೋ ರಾಜಕುಮಾರಾ ಚ ಸಮ್ಮುತಿದೇವಾ ನಾಮ. ದೇವಲೋಕೇ ಉಪಪನ್ನಾ ಉಪಪತ್ತಿದೇವಾ ನಾಮ. ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಖೀಣಾಸವಾ ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಉಪಪತ್ತಿದೇವಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ.

ಮಙ್ಗಲನ್ತಿ ಮಙ್ಗಲಭೂತಂ. ತನ್ತಿಪದೇ ವಿಸೇಸನಂ. ಮಙ್ಗನ್ತಿ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಏತೇನಾತಿ ಮಙ್ಗಲೋ, ಬುದ್ಧೋ. ಮಙ್ಗಲ ಧಾತು ವಡ್ಢನೇ ಅಲೋ. ಅಥ ವಾ ಮಙ್ಗಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಾಪಂ, ತಂ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ದೇಸನಾಯ ಲುನಾತಿ ಛಿನ್ದತೀತಿ ಮಙ್ಗಲೋ, ಬುದ್ಧೋ. ಮಙ್ಗಸದ್ದೂಪಪದಲುಧಾತು ಕ್ವಿ. ನರಾ ಚ ದೇವಾ ಚ ನರದೇವಾ, ತೇಸಂ ಮಙ್ಗಲೋ ನರದೇವಮಙ್ಗಲೋ, ಬುದ್ಧೋ. ಸೋ ಪನ ಮನುಸ್ಸದೇವಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಪೂಜನೀಯತ್ತಾ ಚ ಸಙ್ಖೇ, ಚಕ್ಕಂ, ಪುಣ್ಣಕುಮ್ಭೋ, ಗರಾ, ಸಿರೀ, ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ, ಅಙ್ಕುಸೋ, ಧಜಂ, ಸೋವತ್ತಿಕಞ್ಚಾತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಲೋಕಿಯಮಙ್ಗಲೇಹಿ ಸೇಟ್ಠತ್ತಾ ಉತ್ತಮತ್ತಾ ಚ ಮಙ್ಗಲೋ ನಾಮಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ನರದೇವಮಙ್ಗಲನ್ತಿ ಥೋಮೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪಯೋಜನಾ. ಧಿತಿಮಾ ಸಮಾಧಿವನ್ತೋ ಅಞ್ಞಧಾರಕೋ ಅರಹತ್ತಫಲಧಾರಕೋ ಅರಹತ್ತಫಲಸೇ ತಚ್ಛತ್ತಂ ಧಾರೇನ್ತೋ ವಾ, ಯೋ ಯಾದಿಸೋ ಬುದ್ಧೋ, ಸಂಸಾರೇ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ, ಕಾಯಿಕಂ ಕಾಯೇ ಪವತ್ತಂ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಞ್ಚ ಚೇತಸಿ ಪವತ್ತಂ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಞ್ಚ, ಲೋಕತೋ ಲೋಕಹೇತು, ಅನುಭೋಸಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅಭವಸಿ ಅವೇದಯಿ, ನರದೇವಮಙ್ಗಲಂ ನರದೇವಾನಂ ಮಙ್ಗಲಭೂತಂ, ತಂ ತಾದಿಸಂ ಬುದ್ಧಂ ಅಹಂ ವನ್ದೇ ವನ್ದಾಮೀತಿ.

ತತಿಯವನ್ದನಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೪. ಬಾತ್ತಿಂಸತಿಲಕ್ಖಣಚಿತ್ರದೇಹಂ,

ದೇಹಜ್ಜುತಿನಿಗ್ಗತಪಜ್ಜಲನ್ತಂ;

ಪಞ್ಞಾಧಿತಿಸೀಲಗುಣೋಘವಿನ್ದಂ,

ವನ್ದೇ ಮುನಿಮನ್ತಿಮಜಾತಿಯುತ್ತಂ.

೪. ಏವಂ ತತಿಯಗಾಥಾಯ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ನತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಬಾತ್ತಿಂಸತಿಲಕ್ಖಣಚಿತ್ರದೇಹನ್ತ್ಯಾದೀಹಿ ಛಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಥೋಮಿತ್ವಾ ಮುನಿನೋ ವನ್ದಿತುಕಾಮೋ ಬಾತ್ತಿಂಸತಿ ಲಕ್ಖಣ ಚಿತ್ರ ದೇಹ ನ್ತ್ಯಾದಿಗಾಥಮಾಹ. ಅಯಂ ಪನ ತ ಜ ಜ ಗಣ ಗರುದ್ವಯ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಏಕಾದಸಕ್ಖರೇಹಿ ಲಕ್ಖಿತಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಗಾಥಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ವುತ್ತೋದಯೇ ತ್ಜಾ ಜ್ಗಾ ಗರುನಾಯಮುಪಟ್ಠಿತಾ ಸಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ. ಯಸ್ಸಂ ಪಟಿಪಾದಂ ತ್ಜಾ ತಜಗಣಾ ಚ ಜ್ಗಾಜಗಣಗರೂ ಚ ಗರುನಾ ಪಾದನ್ತಗರುನಾ ಚೇ ಯುತ್ತಾ, ಸಾ ಅಯಂ ಗಾಥಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ನಾಮಾತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಏಕ ಗರುಕೇ ಸತಿಪಿ ದ್ವಿಗರುಕೇಪಿ ಲಕ್ಖಣಸಮಾನತ್ತಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಗಾಥಾ ನಾಮಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಬಾತ್ತಿಂಸತಿ ಲಕ್ಖಣ ಚಿತ್ರ ದೇಹನ್ತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಹಿ ವಿಚಿತ್ರಂ ಸರೀರವನ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ದ್ವೀಹಿ ಅಧಿಕಂ ತಿಂಸಂ ಬಾತ್ತಿಂಸತಿ. ದ್ವಿಸದ್ದಸ್ಸ ಬಾದೇಸೋ. ಲಕ್ಖಿಯತಿ ಲಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಬುದ್ಧಸರೀರಂ ಏತೇನಾತಿ ಲಕ್ಖಣಂ. ದಿಹತಿ ಉಪಚಯತಿ ವಡ್ಢತಿ ವಾ ಏತ್ಥ ಕುಸಲಾ ಕುಸಲನ್ತಿ ದೇಹಂ, ಸರೀರಂ. ದಿಹಧಾತು ಉಪಚಯೇ ವಡ್ಢನೇ ವಾ ಣ. ಬಾತ್ತಿಂಸತಿ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಚಿತ್ರಂ ವಿಚಿತ್ರಂ ದೇಹಂ ಸರೀರಂ ಯಸ್ಸ ಸೋತಿ ಬಾತ್ತಿಂಸತಿಲಕ್ಖಣಚಿತ್ರದೇಹೋ, ಮುನಿ ಲಬ್ಭತಿ.

ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಸರೂಪಸ್ಸ ಸಙ್ಖೇಪ ದಸ್ಸನಂ. ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಪಾದೋ ಚ, ಆಯತಪಣ್ಹಿ, ದೀಘಙ್ಗುಲಿ, ಮುದುತ ಲುಣಹತ್ಥಪಾದೋ, ಜಾಲಹತ್ಥಪಾದೋ, ಉಸ್ಸಙ್ಖಪಾದೋ, ಏಣಿಜಙ್ಘೋ, ಠಿತಕೋವ ಅನೋನಮನ್ತೋ ಉಭೋಹಿ ಪಾಣಿತಲೇಹಿ ಜಾಣು ಕಾನಿ ಪರಿಮಸತಿ ಪರಿಮಜ್ಜತಿ, ಕೋಸೋಹಿತವತ್ಥಗುಯ್ಹೋ, ಸುವಣ್ಣ ವಣ್ಣೋ ಕಞ್ಚನಸನ್ನಿಭತ್ತಚೋ, ಸುಖುಮಚ್ಛವೀ, ಏಕೇಕಲೋಮೋ, ಉದ್ಧಗ್ಗಲೋಮೋ, ಬ್ರಹ್ಮುಜುಗತ್ತೋ, ಸತ್ತುಸ್ಸದೋ, ಸೀಹಪುಬ್ಬದ್ಧ ಕಾಯೋ, ಚಿತನ್ತರಂಸೋ, ನಿಗ್ರೋಧಪರಿಮಣ್ಡಲೋ, ಸಮವಟ್ಟಕ್ಖನ್ಧೋ, ರಸಗ್ಗರಸೀ, ಸೀಹಹನು, ಚತ್ತಾಲೀಸದನ್ತೋ, ಸಮದನ್ತೋ, ಅವಿರಳದನ್ತೋ, ಸುಸುಕ್ಕದಾಠೋ, ಪಹೂತಜಿವ್ಹೋ, ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರೋ ಕರವೀಕಭಾಣಿ, ಅತಿನೀಲನೇತ್ತೋ, ಗೋಪಖುಮೋ, ಉಣ್ಣಾ ಭಮು ಕನ್ತರೇ ಜಾತೋ, ಉಣ್ಹೀಸಸೀಸೋ ಚಾತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸವಿಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನಿ.

ತೇನ ವುತ್ತಂ ಪಾಥೇಯ್ಯವಗ್ಗೇ ಲಕ್ಖಣಸುತ್ತೇ ‘‘ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನಿ, ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ದ್ವೇ ಗತಿಯೋ ಭವನ್ತಿ, ಅನಞ್ಞಾ. ಸಚೇ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ ರಾಜಾ ಹೋತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿ…ಪೇ… ಸಚೇ ಖೋಪನ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ, ಅರಹಂ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ವಿವಟಚ್ಛದೋ ೧. ಇಧ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಹಾ ಪುರಿಸೋ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಪಾದೋ ಹೋತಿ. ಯಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಹಾ ಪುರಿಸೋ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಪಾದೋ ಹೋತಿ. ಇದಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಹಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಂ ಭವತಿ ೨. ಪುನ ಚಪರಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಪಾದತಲೇಸು ಚಕ್ಕಾನಿ ಜಾತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಸಹಸ್ಸಾರಾನಿ ಸನೇಮಿಕಾನಿ ಸನಾಭಿಕಾನಿ ಸಬ್ಬಾ ಕಾರಪರಿಪೂರಾನಿ. ಇದಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸ ಲಕ್ಖಣಂ ಭವತಿ ೩. ಪುನ ಚಪರಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಆಯತಪಣ್ಹೀ ಹೋತಿ ೪. ದೀಘಙ್ಗುಲೀ ಹೋತಿ ೫. ಮುದುತಲುಣ ಹತ್ಥಪಾದೋ ಹೋತಿ ೬. ಜಾಲಹತ್ಥಪಾದೋ ಹೋತಿ ೭. ಉಸ್ಸಙ್ಖಪಾದೋ ಹೋತಿ ೮. ಏಣಿಜಙ್ಘೋ ಹೋತಿ ೯. ಠಿತಕೋವ ಅನೋನಮನ್ತೋ ಉಭೋಹಿ ಪಾಣಿತಲೇಹಿ ಜಾಣುಕಾನಿ ಪರಿಮಸತಿ ಪರಿಮಜ್ಜತಿ ೧೦. ಕೋಸೋಹಿತವತ್ಥಗುಯ್ಹೋ ಹೋತಿ ೧೧. ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಕಞ್ಚನಸನ್ನಿಭತ್ತಚೋ ೧೨. ಸುಖುಮಚ್ಛವೀ ಹೋತಿ ಸುಖುಮತ್ತಾ ಛವಿಯಾ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ಕಾಯೇ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ ೧೩. ಏಕೇಕಲೋಮೋ ಹೋತಿ, ಏಕೇಕಾನಿ ಲೋಮಾನಿ ಲೋಮಕೂಪೇಸು ಜಾತಾನಿ ೧೪. ಉದ್ಧಗ್ಗಲೋಮೋ ಹೋತಿ. ಉದ್ಧಗ್ಗಾನಿ ಲೋಮಾನಿ ಜಾತಾನಿ ನೀಲಾನಿ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣಾನಿ ಕುಣ್ಡಲಾ ವತ್ತಾನಿ ಪದಕ್ಖಿಣಾವತ್ತಕಜಾತಾನಿ ೧೫. ಬ್ರಹ್ಮುಜುಗತ್ತೋ ಹೋತಿ ೧೬. ಸತ್ತುಸ್ಸದೋ ಹೋತಿ ೧೭. ಸೀಹಪುಬ್ಬದ್ಧ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ ೧೮. ಚಿತನ್ತರಂಸೋ ಹೋತಿ ೧೯. ನಿಗ್ರೋಧಪರಿಮಣ್ಡಲೋ ಹೋತಿ, ಯಾವತಕ್ವಸ್ಸ ಬ್ಯಾಮೋ, ತಾವ ತಕ್ವಸ್ಸ ಕಾಯೋ ೨೦. ಸಮವಟ್ಟಕ್ಖನ್ಧೋ ಹೋತಿ ೨೧. ರಸಗ್ಗ ಸಗ್ಗೀ ಹೋತಿ ೨೨. ಸೀಹಹನು ಹೋತಿ ೨೩. ಚತ್ತಾಲೀಸದನ್ತೋ ಹೋತಿ ೨೪. ಸಮದನ್ತೋ ಹೋತಿ ೨೫. ಅವಿರಳದನ್ತೋ ಹೋತಿ ೨೬. ಸುಸುಕ್ಕದಾಠೋ ಹೋತಿ ೨೭. ಪಹೂತಜಿವ್ಹೋ ಹೋತಿ ೨೮. ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರೋ ಹೋತಿ ಕರವೀಕಭಾಣಿ ೨೯. ಅತಿನೀಲನೇತ್ತೋ ಹೋತಿ ೩೦. ಗೋಪಖುಮೋ ಹೋತಿ ೩೧. ಉಣ್ಣಾ ಭಮುಕನ್ತರೇ ಜಾತಾ ಹೋತಿ ಓದಾತಾ ಮುದುತೂಲ ಸನ್ನಿಭಾ. ಯಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಉಣ್ಣಾ ಭಮುಕನ್ತರೇ ಜಾತಾ ಹೋತಿ ಓದಾತಾ ಮುದುತೂಲಸನ್ನಿಭಾ. ಇದಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಂ ಭವತಿ ೩೨. ಪುನ ಚಪರಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಉಣ್ಹೀಸಸೀಸೋ ಹೋತಿ. ಯಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಉಣ್ಹೀಸಸೀಸೋ ಹೋತಿ. ಇದಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಂ ಭವತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ ತಾನಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸ ಲಕ್ಖಣಾನೀ’’ತಿ. ಏತೇಸಂ ಪನ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನಂ ಅತ್ಥೋ ಪಚ್ಛಾ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತೀತಿ.

ದೇಹಜ್ಜುತಿನಿಗ್ಗತಪಜ್ಜಲನ್ತನ್ತಿ ಭಗವತೋ ರೂಪಕಾಯತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೇಹಿ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸೀಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಓಭಾಸೇಹಿ ಪರಿಸಮನ್ತತೋ ವಿಜ್ಜೋತವನ್ತಂ. ಜವತಿ ದಿಬ್ಬತೀತಿ ಜುತಿ. ಜುಧಾತುತಿ. ನಿಗಚ್ಛತಿ ನಿಚ್ಛರತೀತಿ ನಿಗ್ಗತಾ, ರಸ್ಮಿ. ನಿಪುಬ್ಬಗಮುಧಾತು ತ. ಪಕಾರೇನ ಜಲತೇ ದಿಬ್ಬತೇ ಪಜ್ಜಲನ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ದೇಹನಿಗ್ಗತಜುತೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಛನ್ದಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಪದವಿಪರಿಯಾಯೇನ ದೇಹಜ್ಜುತಿನಿಗ್ಗತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ದೇಹತೋ ನಿಗ್ಗತಾ ಜುತೀತಿ ಸಮಾಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ದೇಹತೋ ರೂಪಕಾಯತೋ ನಿಗ್ಗತೇಹಿ ನಿಚ್ಛರೇಹಿ ಜುತೀಹಿ ರಂಸೀಹಿ ಪಜ್ಜಲನ್ತಂ ಯಸ್ಸ ಸೋತಿ ದೇಹಜ್ಜುತಿ ನಿಗ್ಗತಪಜ್ಜಲನ್ತೋ, ಮುನಿ ಲಬ್ಭತಿ. ಮುನಿನೋ ಹಿ ಪುರತ್ಥಿಮಕಾಯತೋ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗ ಹೇಸಿ. ಪಚ್ಛಿಮಕಾಯತೋ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥತೋ ವಾಮಹತ್ಥತೋ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾ ರಸ್ಮಿಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಉಪರಿ ಕೇಸನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಕೇಸವತ್ತೇಹಿ ಮೋರಗೀವವಣ್ಣಾ ರಸ್ಮಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗಗನತಲೇ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಹೇಟ್ಠಾಪಾದತಲೇಹಿ ಪವಾಳವಣ್ಣಾ ರಸ್ಮಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಘನಪಥವಿಯಂ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಏವಂ ಸಮನ್ತಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾ ಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನಾ ವಿಪ್ಫನ್ದಮಾನಾ ಕಞ್ಚನದಣ್ಡದೀಪಿಕಾಹಿ ನಿಚ್ಛರಿತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಜಾಲಾ ವಿಯ ಚತುದ್ದೀಪಿಕ ಮಹಾಮೇಘತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತವಿಜ್ಜುಲತಾ ವಿಯ ವಿಧಾವಿಂಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ದೇಹಜ್ಜುತಿನಿಗ್ಗತಪಜ್ಜಲನ್ತನ್ತಿ ಥೋಮೇತೀತಿ.

ಪಞ್ಞಾಧಿತಿ ಸೀಲ ಗುಣೋಘವಿನ್ದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಞಾತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತ ಞಾಣಂ. ಧಿತೀತಿ ಝಾನಮಗ್ಗಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಸಮಾಧಿ. ಸೀಲನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಕ ಬುದ್ಧಾರಿಯಸಾವಕೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ. ಓಘನ್ತಿ ಸಮೂಹಂ. ವಿನ್ದನ್ತಿ ಲದ್ಧಂ. ಪಕಾರೇನ ಯಥಾಸಭಾವಂ ಸಬ್ಬಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ವಾ ಜಾನಾತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಪಞ್ಞಾ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತ ಞಾಣಂ. ಪಪುಬ್ಬಞಾಧಾತು ಅ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ಪಜಾನನಲಕ್ಖಣಾ ಪಟಿವೇಧಲಕ್ಖಣಾ ಓಭಾಸನಲಕ್ಖಣಾ ಚ, ವಿಸಯೋಭಾಸ ರಸಾ, ಅಸಮ್ಮೋಹಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಸಮಾಧಿಪದಟ್ಠಾನಾ. ಧಿತಿಸದ್ದಸ್ಸ ವಚನತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ. ಸೀಲತೀತಿ ಸೀಲಂ. ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮಾನಿ ಸಮ್ಮಾ ದಹತಿ ಸಮ್ಮಾ ಠಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಸೀಲತಿ ಸಮಾಧಿಯತಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಸುಸಿಲ್ಯ ಭಾವೇನ ನ ವಿಪ್ಪಕಿರತೀತಿ ಸೀಲಂ, ಸೀಲನ್ತಿ ಸಮಾದಹನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಏತೇನಾತಿ ವಾ ಸೀಲಂ, ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ. ಸೀಲಧಾತು ಅ. ಇದಂ ಪನ ಪತಿಟ್ಠಾಪನಲಕ್ಖಣಂ, ದುಸ್ಸಿಲ್ಯವಿದ್ಧಂಸನರಸಂ ಅನವಜ್ಜರಸಂ ವಾ, ಸೋಚೇಯ್ಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪಪದಟ್ಠಾನಂ. ಗುಣಸದ್ದಸ್ಸ ವಚನತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ. ಉಹನತಿ ಸಮೂಹಂ ಕರೋತಿ ಏತ್ಥ ಅವಯವನ್ತಿ ಓಘೋ, ಸಮೂಹೋ. ಉಪುಬ್ಬಹನಧಾತು ಣ. ಉಸ್ಸ ಓ. ಹನಸ್ಸ ಘೋ. ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾಟೀಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಅವಯವಂ ಬ್ಯಪಿಯತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಓಘೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿನ್ದನಂಲಭನಂ ವಿನ್ದಂ, ವಿನ್ದಿಯಿತ್ಥ ಲಬ್ಭಿತ್ಥಾತಿ ವಾ ವಿನ್ದಂ, ಪಞ್ಞಾ ಚ ಧಿತಿ ಚ ಸೀಲಞ್ಚ ತಂ ಗುಣಞ್ಚಾತಿ ಪಞ್ಞಾಧಿತಿಸೀಲಗುಣಾ, ತೇಸಂ ಓಘೋ ಸಮೂಹೋತಿ ತಥಾ, ತಂ ವಿನ್ದಂ ಲಭನಂ ಯಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಞಾಧಿತಿಸೀಲಗುಣೋಘವಿನ್ದೋ, ಮುನಿ. ಅಥ ವಾ ವಿನ್ದಂ ಲಭಿತಬ್ಬಂ ಪಞ್ಞಾಧಿತಿಸೀಲಗುಣೋಘಂ ಯೇನಾತಿ ಪಞ್ಞಾಧಿತಿಸೀಲಗುಣೋಘವಿನ್ದೋ. ತತಿಯಾಬಹುಬ್ಬೀಹಿ ಸಮಾಸೋಯಂ. ವಿನ್ದಾನಂ ಲಭಿತಬ್ಬಾನಂ ಪಞ್ಞಾಧಿತಿಸೀಲ ಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಗುಣಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ.

ವನ್ದೇತಿ ಅಹಂ ವನ್ದಾಮಿ. ಮುನಿನ್ತಿ ಬುದ್ಧಂ. ಮುನಾತಿ ಜಾನಾತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತಿ ವಾ ಹಿತಾಹಿತನ್ತಿ ಮುನಿ, ಬುದ್ಧೋ. ಮುನಧಾತು ಞಾಣೇ ಇ. ಅಥ ವಾ ಮುನಾತಿ ಜಾನಾತಿ ಉಭೋ ಅತ್ಥೇತಿ ಮುನಿ, ಖನ್ಧಾದಿ ಲೋಕೇ ತುಲಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಮಿನನ್ತೋ ವಿಯ ಇಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಖನ್ಧಾ ಇಮೇ ಬಾಹಿರಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಇಧಲೋಕತ್ಥಞ್ಚ ಪರಲೋಕತ್ಥಞ್ಚ ಭಗವಾ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಪನೇಸ ಅಗಾರಿಯಮುನಿ, ಅನಾಗಾರಿಯಮುನಿ, ಸೇಖಮುನಿ, ಅಸೇಖಮುನಿ, ಪಚ್ಚೇಕಮುನಿ, ಮುನಿಮುನಿ ಚಾತಿ ಅನೇಕವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಅಗಾರಿಯಮುನೀತಿ ಗಿಹಿಪಿ ಆಗತಫಲೋ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನೋ. ಅನಾಗಾರಿಯಮುನೀತಿ ತಥಾರೂಪೋವ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ಸೇಖಮುನೀತಿ ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖಾ. ಅಸೇಖಮುನೀತಿ ಖೀಣಾಸವೋ. ಪಚ್ಚೇಕಮುನೀತಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ. ಮುನಿಮುನೀತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ತೇಸು ಪನ ಇಧ ಮುನಿಮುನಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ತಂ ಮುನಿಂ. ಅನ್ತಿಮಜಾತಿಯುತ್ತನ್ತಿ ಅನ್ತಿಮೇನ ಚರಿಮಭವೇನ ಯುತ್ತಂ. ಅವಸಾನಂ ಅಮತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅನ್ತಂ. ಅಮಧಾತು ತ. ಮಸ್ಸ ನೋ. ಅನ್ತೇ ಭವೋ ಅನ್ತಿಮೋ, ಚರಿಮಭವೋ. ಜಾನನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನಂ ಜಾತಿ, ಖನ್ಧಾನಂ ಪವತ್ತಿ. ಕಮ್ಮೇನ ಜನಿಯತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯತೀತಿ ವಾ ಜಾತಿ. ಉಪಪತ್ತಿಭವೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಜಾನಿಧಾತುತಿ. ಧಾತ್ವನ್ತ ಲೋಪೋ. ಅನ್ತಿಮಜಾತಿಯಾ ಯುತ್ತೋತಿ ಅನ್ತಿಮಜಾತಿಯುತ್ತೋ, ಮುನಿ. ಆಯತಿಞ್ಹಿ ತೀಸು ಭವೇಸು ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಾನಂ ಸಬ್ಬ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇಯೇವ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಿತತ್ತಾ ಭಗವತೋ ಅನಾಗತೇ ಪುನಬ್ಭವೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಅರಿಯಜಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮತ್ತಭಾವಯುತ್ತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ತೇನ ವುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪವತ್ತನಸುತ್ತೇ –

‘‘ಞಾಣಞ್ಚ ಮೇದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದಿ, ಅಕುಪ್ಪಾಮೇ ವಿಮುತ್ತಿ, ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ನತ್ಥಿದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’ತಿ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪಯೋಜನಾ. ಬಾತ್ತಿಂಸತಿಲಕ್ಖಣಚಿತ್ರಂ ದೇಹಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಹಿ ವಿಚಿತ್ರಂ ರೂಪಕಾಯವನ್ತಂ, ದೇಹಜ್ಜುತಿನಿಗ್ಗತ ಪಜ್ಜಲನ್ತಂ ರೂಪಕಾಯತೋ ನಿಗ್ಗತೇಹಿ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂ ಸೀಹಿ ಪರಿಸಮನ್ತತೋ ವಿಜ್ಜೋತವನ್ತಂ, ಪಞ್ಞಾಧಿತಿಸೀಲಗುಣೋ ಘವಿನ್ದಂ ಪಞ್ಞಾಧಿತಿಸೀಲಸಙ್ಖತಾನಂ ಗುಣಾನಂ ಸಮೂಹಂ ಲಭನವನ್ತಂ, ವಿನ್ದಿತಬ್ಬಾನಂ ಪಞ್ಞಾಧಿತಿಸೀಲಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಗುಣಾನಂ ಸಮೂಹವನ್ತಂ ವಾ, ಅನ್ತಿಮಜಾತಿಯುತ್ತಂ ಚರಿಮಭವೇನ ಚರಿಮತ್ತಭಾವೇನ ವಾ ಯುತ್ತಂ ಮುನಿಂ ಬುದ್ಧಂ ಅಹಂ ತೀಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ವನ್ದೇ ವನ್ದಾಮೀತಿ.

ಚತುತ್ಥವನ್ದನಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ.