೩. ಇಟ್ಠಸುತ್ತಂ

೪೩. ಅಥ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಗಹಪತಿಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಗಹಪತಿ, ಧಮ್ಮಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ದುಲ್ಲಭಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಆಯು, ಗಹಪತಿ, ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ; ವಣ್ಣೋ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ; ಸುಖಂ ಇಟ್ಠಂ ಕನ್ತಂ ಮನಾಪಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ; ಯಸೋ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ; ಸಗ್ಗಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ದುಲ್ಲಭಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ದುಲ್ಲಭಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಇಟ್ಠಾನಂ ಕನ್ತಾನಂ ಮನಾಪಾನಂ ದುಲ್ಲಭಾನಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ನ ಆಯಾಚನಹೇತು ವಾ ಪತ್ಥನಾಹೇತು ವಾ [ನ ಪತ್ಥನಾಹೇತು ವಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಪಟಿಲಾಭಂ ವದಾಮಿ. ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಇಟ್ಠಾನಂ ಕನ್ತಾನಂ ಮನಾಪಾನಂ ದುಲ್ಲಭಾನಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಆಯಾಚನಹೇತು ವಾ ಪತ್ಥನಾಹೇತು ವಾ ಪಟಿಲಾಭೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಕೋ ಇಧ ಕೇನ ಹಾಯೇಥ?

‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಹತಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಆಯುಕಾಮೋ ಆಯುಂ ಆಯಾಚಿತುಂ ವಾ ಅಭಿನನ್ದಿತುಂ ವಾ ಆಯುಸ್ಸ ವಾಪಿ ಹೇತು. ಆಯುಕಾಮೇನ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೇನ ಆಯುಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ. ಆಯುಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಹಿಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಆಯುಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಸೋ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಆಯುಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಮಾನುಸಸ್ಸ ವಾ.

‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಹತಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ವಣ್ಣಕಾಮೋ ವಣ್ಣಂ ಆಯಾಚಿತುಂ ವಾ ಅಭಿನನ್ದಿತುಂ ವಾ ವಣ್ಣಸ್ಸ ವಾಪಿ ಹೇತು. ವಣ್ಣಕಾಮೇನ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೇನ ವಣ್ಣಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ. ವಣ್ಣಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಹಿಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ವಣ್ಣಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಸೋ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ ವಣ್ಣಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಮಾನುಸಸ್ಸ ವಾ.

‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಹತಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸುಖಕಾಮೋ ಸುಖಂ ಆಯಾಚಿತುಂ ವಾ ಅಭಿನನ್ದಿತುಂ ವಾ ಸುಖಸ್ಸ ವಾಪಿ ಹೇತು. ಸುಖಕಾಮೇನ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೇನ ಸುಖಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ. ಸುಖಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಹಿಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಸುಖಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಸೋ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಸುಖಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಮಾನುಸಸ್ಸ ವಾ.

‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಹತಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಯಸಕಾಮೋ ಯಸಂ ಆಯಾಚಿತುಂ ವಾ ಅಭಿನನ್ದಿತುಂ ವಾ ಯಸಸ್ಸ ವಾಪಿ ಹೇತು. ಯಸಕಾಮೇನ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೇನ ಯಸಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ. ಯಸಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಹಿಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಯಸಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಸೋ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಯಸಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಮಾನುಸಸ್ಸ ವಾ.

‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಹತಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸಗ್ಗಕಾಮೋ ಸಗ್ಗಂ ಆಯಾಚಿತುಂ ವಾ ಅಭಿನನ್ದಿತುಂ ವಾ ಸಗ್ಗಾನಂ ವಾಪಿ ಹೇತು. ಸಗ್ಗಕಾಮೇನ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೇನ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ. ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಹಿಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಸಗ್ಗಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಸೋ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಸಗ್ಗಾನ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಆಯುಂ ವಣ್ಣಂ ಯಸಂ ಕಿತ್ತಿಂ, ಸಗ್ಗಂ ಉಚ್ಚಾಕುಲೀನತಂ;

ರತಿಯೋ ಪತ್ಥಯಾನೇನ [ಪತ್ಥಯಮಾನೇನ (ಕ.)], ಉಳಾರಾ ಅಪರಾಪರಾ.

‘‘ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಸು ಪಣ್ಡಿತಾ;

‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಉಭೋ ಅತ್ಥೇ, ಅಧಿಗಣ್ಹಾತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ.

‘‘ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಚ [ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ (ಸೀ.)] ಯೋ ಅತ್ಥೋ, ಯೋ ಚತ್ಥೋ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋ;

ಅತ್ಥಾಭಿಸಮಯಾ ಧೀರೋ, ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ;