೪. ಸುಮನವಗ್ಗೋ

೧. ಸುಮನಸುತ್ತಂ

೩೧. ಏಕಂ ಸಮಯಂ…ಪೇ… ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಸುಮನಾ ರಾಜಕುಮಾರೀ ಪಞ್ಚಹಿ ರಥಸತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ರಾಜಕುಮಾರಿಸತೇಹಿ ಪರಿವುತಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ಸುಮನಾ ರಾಜಕುಮಾರೀ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಧಸ್ಸು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ದ್ವೇ ಸಾವಕಾ ಸಮಸದ್ಧಾ ಸಮಸೀಲಾ ಸಮಪಞ್ಞಾ – ಏಕೋ ದಾಯಕೋ, ಏಕೋ ಅದಾಯಕೋ. ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ. ದೇವಭೂತಾನಂ ಪನ ನೇಸಂ [ತೇಸಂ (ಸೀ.)], ಭನ್ತೇ, ಸಿಯಾ ವಿಸೇಸೋ, ಸಿಯಾ ನಾನಾಕರಣ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಸಿಯಾ, ಸುಮನೇ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ – ‘‘ಯೋ ಸೋ, ಸುಮನೇ, ದಾಯಕೋ ಸೋ ಅಮುಂ ಅದಾಯಕಂ ದೇವಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಧಿಗಣ್ಹಾತಿ – ದಿಬ್ಬೇನ ಆಯುನಾ, ದಿಬ್ಬೇನ ವಣ್ಣೇನ, ದಿಬ್ಬೇನ ಸುಖೇನ, ದಿಬ್ಬೇನ ಯಸೇನ, ದಿಬ್ಬೇನ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯೇನ. ಯೋ ಸೋ, ಸುಮನೇ, ದಾಯಕೋ ಸೋ ಅಮುಂ ಅದಾಯಕಂ ದೇವಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಧಿಗಣ್ಹಾತಿ’’.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ತತೋ ಚುತಾ ಇತ್ಥತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಭೂತಾನಂ ಪನ ನೇಸಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಿಯಾ ವಿಸೇಸೋ, ಸಿಯಾ ನಾನಾಕರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಿಯಾ, ಸುಮನೇ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ – ‘‘ಯೋ ಸೋ, ಸುಮನೇ, ದಾಯಕೋ ಸೋ ಅಮುಂ ಅದಾಯಕಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಧಿಗಣ್ಹಾತಿ – ಮಾನುಸಕೇನ ಆಯುನಾ, ಮಾನುಸಕೇನ ವಣ್ಣೇನ, ಮಾನುಸಕೇನ ಸುಖೇನ, ಮಾನುಸಕೇನ ಯಸೇನ, ಮಾನುಸಕೇನ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯೇನ. ಯೋ ಸೋ, ಸುಮನೇ, ದಾಯಕೋ ಸೋ ಅಮುಂ ಅದಾಯಕಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಧಿಗಣ್ಹಾತಿ’’.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಉಭೋ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಪನ ನೇಸಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಿಯಾ ವಿಸೇಸೋ, ಸಿಯಾ ನಾನಾಕರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಿಯಾ, ಸುಮನೇ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ – ‘‘ಯೋ ಸೋ, ಸುಮನೇ, ದಾಯಕೋ ಸೋ ಅಮುಂ ಅದಾಯಕಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಧಿಗಣ್ಹಾತಿ – ಯಾಚಿತೋವ ಬಹುಲಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಅಪ್ಪಂ ಅಯಾಚಿತೋ, ಯಾಚಿತೋವ ಬಹುಲಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಅಪ್ಪಂ ಅಯಾಚಿತೋ, ಯಾಚಿತೋವ ಬಹುಲಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಅಪ್ಪಂ ಅಯಾಚಿತೋ, ಯಾಚಿತೋವ ಬಹುಲಂ ಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಅಪ್ಪಂ ಅಯಾಚಿತೋ. ಯೇಹಿ ಖೋ ಪನ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹರತಿ ತ್ಯಸ್ಸ ಮನಾಪೇನೇವ ಬಹುಲಂ ಕಾಯಕಮ್ಮೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಅಪ್ಪಂ ಅಮನಾಪೇನ, ಮನಾಪೇನೇವ ಬಹುಲಂ ವಚೀಕಮ್ಮೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಅಪ್ಪಂ ಅಮನಾಪೇನ, ಮನಾಪೇನೇವ ಬಹುಲಂ ಮನೋಕಮ್ಮೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಅಪ್ಪಂ ಅಮನಾಪೇನ, ಮನಾಪಂಯೇವ ಬಹುಲಂ ಉಪಹಾರಂ ಉಪಹರನ್ತಿ ಅಪ್ಪಂ ಅಮನಾಪಂ. ಯೋ ಸೋ, ಸುಮನೇ, ದಾಯಕೋ ಸೋ ಅಮುಂ ಅದಾಯಕಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಧಿಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಉಭೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಪನ ನೇಸಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಿಯಾ ವಿಸೇಸೋ, ಸಿಯಾ ನಾನಾಕರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏತ್ಥ ಖೋ ಪನೇಸಾಹಂ, ಸುಮನೇ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ನಾನಾಕರಣಂ ವದಾಮಿ, ಯದಿದಂ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಿ’’ನ್ತಿ [ವಿಮುತ್ತನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)].

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ! ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಲಮೇವ ದಾನಾನಿ ದಾತುಂ ಅಲಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕಾತುಂ; ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ದೇವಭೂತಸ್ಸಾಪಿ ಉಪಕಾರಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ, ಮನುಸ್ಸಭೂತಸ್ಸಾಪಿ ಉಪಕಾರಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸಾಪಿ ಉಪಕಾರಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಸುಮನೇ! ಅಲಞ್ಹಿ, ಸುಮನೇ, ದಾನಾನಿ ದಾತುಂ ಅಲಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕಾತುಂ! ದೇವಭೂತಸ್ಸಾಪಿ ಉಪಕಾರಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ, ಮನುಸ್ಸಭೂತಸ್ಸಾಪಿ ಉಪಕಾರಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸಾಪಿ ಉಪಕಾರಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನೀ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಇದಂ ವತ್ವಾನ [ಇದಂ ವತ್ವಾ (ಸೀ. ಪೀ.) ಏವಮುಪರಿಪಿ] ಸುಗತೋ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

‘‘ಯಥಾಪಿ ಚನ್ದೋ ವಿಮಲೋ, ಗಚ್ಛಂ ಆಕಾಸಧಾತುಯಾ;

ಸಬ್ಬೇ ತಾರಾಗಣೇ ಲೋಕೇ, ಆಭಾಯ ಅತಿರೋಚತಿ.

‘‘ತಥೇವ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಸದ್ಧೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ;

ಸಬ್ಬೇ ಮಚ್ಛರಿನೋ ಲೋಕೇ, ಚಾಗೇನ ಅತಿರೋಚತಿ.

‘‘ಯಥಾಪಿ ಮೇಘೋ ಥನಯಂ, ವಿಜ್ಜುಮಾಲೀ ಸತಕ್ಕಕು;

ಥಲಂ ನಿನ್ನಞ್ಚ ಪೂರೇತಿ, ಅಭಿವಸ್ಸಂ ವಸುನ್ಧರಂ.

‘‘ಏವಂ ದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾವಕೋ;

ಮಚ್ಛರಿಂ ಅಧಿಗಣ್ಹಾತಿ, ಪಞ್ಚಠಾನೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ.

‘‘ಆಯುನಾ ಯಸಸಾ ಚೇವ [ಆಯುನಾ ಚ ಯಸೇನ ಚ (ಕ.)], ವಣ್ಣೇನ ಚ ಸುಖೇನ ಚ;

ಸ ವೇ ಭೋಗಪರಿಬ್ಯೂಳ್ಹೋ [ಭೋಗಪರಿಬ್ಬೂಳ್ಹೋ (ಸೀ.)], ಪೇಚ್ಚ ಸಗ್ಗೇ ಪಮೋದತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ;

೨. ಚುನ್ದೀಸುತ್ತಂ

೩೨. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ಅಥ ಖೋ ಚುನ್ದೀ ರಾಜಕುಮಾರೀ ಪಞ್ಚಹಿ ರಥಸತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚ ಕುಮಾರಿಸತೇಹಿ ಪರಿವುತಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ಚುನ್ದೀ ರಾಜಕುಮಾರೀ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಾತಾ ಚುನ್ದೋ ನಾಮ ರಾಜಕುಮಾರೋ, ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಯದೇವ ಸೋ ಹೋತಿ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ, ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ, ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಪಟಿವಿರತೋ, ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತೋ, ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ, ಸೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂಯೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ದುಗ್ಗತಿ’ನ್ತಿ. ಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ – ‘ಕಥಂರೂಪೇ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸತ್ಥರಿ ಪಸನ್ನೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂಯೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ದುಗ್ಗತಿಂ? ಕಥಂರೂಪೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಸನ್ನೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂಯೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ದುಗ್ಗತಿಂ? ಕಥಂರೂಪೇ ಸಙ್ಘೇ ಪಸನ್ನೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂಯೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ದುಗ್ಗತಿಂ? ಕಥಂರೂಪೇಸು ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರೀ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂಯೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ದುಗ್ಗತಿ’’’ನ್ತಿ?

‘‘ಯಾವತಾ, ಚುನ್ದಿ, ಸತ್ತಾ ಅಪದಾ ವಾ ದ್ವಿಪದಾ ವಾ ಚತುಪ್ಪದಾ ವಾ ಬಹುಪ್ಪದಾ ವಾ [ಅಪಾದಾ ವಾ ದ್ವೀಪಾದಾ ವಾಚತುಪ್ಪಾದಾ ವಾ ಬಹುಪ್ಪಾದಾ ವಾ (ಸೀ.) ಅ. ನಿ. ೪.೩೪; ಇತಿವು. ೯೦] ರೂಪಿನೋ ವಾ ಅರೂಪಿನೋ ವಾ ಸಞ್ಞಿನೋ ವಾ ಅಸಞ್ಞಿನೋ ವಾ ನೇವಸಞ್ಞಿನಾಸಞ್ಞಿನೋ ವಾ, ತಥಾಗತೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ಯೇ ಖೋ, ಚುನ್ದಿ, ಬುದ್ಧೇ ಪಸನ್ನಾ, ಅಗ್ಗೇ ತೇ ಪಸನ್ನಾ. ಅಗ್ಗೇ ಖೋ ಪನ ಪಸನ್ನಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ವಿಪಾಕೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಯಾವತಾ, ಚುನ್ದಿ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ. ಯೇ, ಚುನ್ದಿ, ಅರಿಯೇ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೇ ಮಗ್ಗೇ ಪಸನ್ನಾ, ಅಗ್ಗೇ ತೇ ಪಸನ್ನಾ, ಅಗ್ಗೇ ಖೋ ಪನ ಪಸನ್ನಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ವಿಪಾಕೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಯಾವತಾ, ಚುನ್ದಿ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ ವಾ ಅಸಙ್ಖತಾ ವಾ, ವಿರಾಗೋ ತೇಸಂ [ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ, ಯದಿದಂ – ಮದನಿಮ್ಮದನೋ ಪಿಪಾಸವಿನಯೋ ಆಲಯಸಮುಗ್ಘಾತೋ ವಟ್ಟುಪಚ್ಛೇದೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಯೇ ಖೋ, ಚುನ್ದಿ, ವಿರಾಗೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಸನ್ನಾ, ಅಗ್ಗೇ ತೇ ಪಸನ್ನಾ. ಅಗ್ಗೇ ಖೋ ಪನ ಪಸನ್ನಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ವಿಪಾಕೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಯಾವತಾ, ಚುನ್ದಿ, ಸಙ್ಘಾ ವಾ ಗಣಾ ವಾ, ತಥಾಗತಸಾವಕಸಙ್ಘೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರಿ ಪುರಿಸಯುಗಾನಿ ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಾ, ಏಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ ಆಹುನೇಯ್ಯೋ ಪಾಹುನೇಯ್ಯೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಅಞ್ಜಲಿಕರಣೀಯೋ ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸ. ಯೇ ಖೋ, ಚುನ್ದಿ, ಸಙ್ಘೇ ಪಸನ್ನಾ, ಅಗ್ಗೇ ತೇ ಪಸನ್ನಾ. ಅಗ್ಗೇ ಖೋ ಪನ ಪಸನ್ನಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ವಿಪಾಕೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಯಾವತಾ, ಚುನ್ದಿ, ಸೀಲಾನಿ, ಅರಿಯಕನ್ತಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ತೇಸಂ [ಅರಿಯಕನ್ತಾನಿತೇಸಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ, ಯದಿದಂ – ಅಖಣ್ಡಾನಿ ಅಚ್ಛಿದ್ದಾನಿ ಅಸಬಲಾನಿ ಅಕಮ್ಮಾಸಾನಿ ಭುಜಿಸ್ಸಾನಿ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾನಿ ಅಪರಾಮಟ್ಠಾನಿ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನಿ. ಯೇ ಖೋ, ಚುನ್ದಿ, ಅರಿಯಕನ್ತೇಸು ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೋ, ಅಗ್ಗೇ ತೇ ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೋ. ಅಗ್ಗೇ ಖೋ ಪನ ಪರಿಪೂರಕಾರೀನಂ ಅಗ್ಗೋ ವಿಪಾಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಗ್ಗತೋ ವೇ ಪಸನ್ನಾನಂ, ಅಗ್ಗಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿಜಾನತಂ;

ಅಗ್ಗೇ ಬುದ್ಧೇ ಪಸನ್ನಾನಂ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇ ಅನುತ್ತರೇ.

‘‘ಅಗ್ಗೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಸನ್ನಾನಂ, ವಿರಾಗೂಪಸಮೇ ಸುಖೇ;

ಅಗ್ಗೇ ಸಙ್ಘೇ ಪಸನ್ನಾನಂ, ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತೇ ಅನುತ್ತರೇ.

‘‘ಅಗ್ಗಸ್ಮಿಂ ದಾನಂ ದದತಂ, ಅಗ್ಗಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತಿ;

ಅಗ್ಗಂ ಆಯು ಚ ವಣ್ಣೋ ಚ, ಯಸೋ ಕಿತ್ತಿ ಸುಖಂ ಬಲಂ.

‘‘ಅಗ್ಗಸ್ಸ ದಾತಾ ಮೇಧಾವೀ, ಅಗ್ಗಧಮ್ಮಸಮಾಹಿತೋ;

ದೇವಭೂತೋ ಮನುಸ್ಸೋ ವಾ, ಅಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಪಮೋದತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ;

೩. ಉಗ್ಗಹಸುತ್ತಂ

೩೩. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಭದ್ದಿಯೇ ವಿಹರತಿ ಜಾತಿಯಾ ವನೇ. ಅಥ ಖೋ ಉಗ್ಗಹೋ ಮೇಣ್ಡಕನತ್ತಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಉಗ್ಗಹೋ ಮೇಣ್ಡಕನತ್ತಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಅಧಿವಾಸೇತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಅತ್ತಚತುತ್ಥೋ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ. ಅಥ ಖೋ ಉಗ್ಗಹೋ ಮೇಣ್ಡಕನತ್ತಾ ಭಗವತೋ ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ಉಗ್ಗಹಸ್ಸ ಮೇಣ್ಡಕನತ್ತುನೋ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ಖೋ ಉಗ್ಗಹೋ ಮೇಣ್ಡಕನತ್ತಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ ಸಮ್ಪವಾರೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಉಗ್ಗಹೋ ಮೇಣ್ಡಕನತ್ತಾ ಭಗವನ್ತಂ ಭುತ್ತಾವಿಂ ಓನೀತಪತ್ತಪಾಣಿಂ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಉಗ್ಗಹೋ ಮೇಣ್ಡಕನತ್ತಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಮಾ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಕುಮಾರಿಯೋ ಪತಿಕುಲಾನಿ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಓವದತು ತಾಸಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ; ಅನುಸಾಸತು ತಾಸಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ, ಯಂ ತಾಸಂ ಅಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತಾ ಕುಮಾರಿಯೋ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಕುಮಾರಿಯೋ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ಯಸ್ಸ ವೋ [ಯಸ್ಸ ಖೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಮಾತಾಪಿತರೋ ಭತ್ತುನೋ ದಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ಥಕಾಮಾ ಹಿತೇಸಿನೋ ಅನುಕಮ್ಪಕಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ, ತಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸಾಮ ಪುಬ್ಬುಟ್ಠಾಯಿನಿಯೋ ಪಚ್ಛಾನಿಪಾತಿನಿಯೋ ಕಿಂಕಾರಪಟಿಸ್ಸಾವಿನಿಯೋ ಮನಾಪಚಾರಿನಿಯೋ ಪಿಯವಾದಿನಿಯೋ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಕುಮಾರಿಯೋ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಕುಮಾರಿಯೋ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ಯೇ ತೇ ಭತ್ತು ಗರುನೋ [ಗುರುನೋ (ಕ.)] ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಮಾತಾತಿ ವಾ ಪಿತಾತಿ ವಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ವಾ, ತೇ ಸಕ್ಕರಿಸ್ಸಾಮ ಗರುಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ [ಗರುಕರಿಸ್ಸಾಮ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಮಾನೇಸ್ಸಾಮ ಪೂಜೇಸ್ಸಾಮ ಅಬ್ಭಾಗತೇ ಚ ಆಸನೋದಕೇನ ಪಟಿಪೂಜೇಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ [ಪೂಜೇಸ್ಸಾಮಾತಿ (ಸೀ.)]. ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಕುಮಾರಿಯೋ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಕುಮಾರಿಯೋ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ಯೇ ತೇ ಭತ್ತು ಅಬ್ಭನ್ತರಾ ಕಮ್ಮನ್ತಾ ಉಣ್ಣಾತಿ ವಾ ಕಪ್ಪಾಸಾತಿ ವಾ, ತತ್ಥ ದಕ್ಖಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ ಅನಲಸಾ, ತತ್ರುಪಾಯಾಯ ವೀಮಂಸಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಅಲಂ ಕಾತುಂ ಅಲಂ ಸಂವಿಧಾತು’ನ್ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಕುಮಾರಿಯೋ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಕುಮಾರಿಯೋ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ಯೋ ಸೋ ಭತ್ತು ಅಬ್ಭನ್ತರೋ [ಅಬ್ಭನ್ತರೇ (ಕ.)] ಅನ್ತೋಜನೋ ದಾಸಾತಿ ವಾ ಪೇಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಕಮ್ಮಕರಾತಿ ವಾ, ತೇಸಂ ಕತಞ್ಚ ಕತತೋ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮ ಅಕತಞ್ಚ ಅಕತತೋ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮ, ಗಿಲಾನಕಾನಞ್ಚ ಬಲಾಬಲಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮ, ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಞ್ಚಸ್ಸ ಪಚ್ಚಂಸೇನ [ಪಚ್ಚಯಂ ತೇನ (ಕ. ಸೀ.), ಪಚ್ಚಯಂಸೇನ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಪಚ್ಚಯಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಚ್ಚತ್ತಂಸೇನ (ಕ.) ಅ. ನಿ. ೮.೪೬] ಸಂವಿಭಜಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ [ವಿಭಜಿಸ್ಸಾಮಾತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)]. ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಕುಮಾರಿಯೋ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಕುಮಾರಿಯೋ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ಯಂ ಭತ್ತಾ ಆಹರಿಸ್ಸತಿ ಧನಂ ವಾ ಧಞ್ಞಂ ವಾ ರಜತಂ ವಾ ಜಾತರೂಪಂ ವಾ, ತಂ ಆರಕ್ಖೇನ [ತಂ ಆರಕ್ಖಾಯ (ಸೀ.)] ಗುತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮ, ತತ್ಥ ಚ ಭವಿಸ್ಸಾಮ ಅಧುತ್ತೀ ಅಥೇನೀ ಅಸೋಣ್ಡೀ ಅವಿನಾಸಿಕಾಯೋ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಕುಮಾರಿಯೋ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಕುಮಾರಿಯೋ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಮನಾಪಕಾಯಿಕಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಯೋ ನಂ ಭರತಿ ಸಬ್ಬದಾ, ನಿಚ್ಚಂ ಆತಾಪಿ ಉಸ್ಸುಕೋ;

ಸಬ್ಬಕಾಮಹರಂ ಪೋಸಂ, ಭತ್ತಾರಂ ನಾತಿಮಞ್ಞತಿ.

‘‘ನ ಚಾಪಿ ಸೋತ್ಥಿ ಭತ್ತಾರಂ, ಇಸ್ಸಾಚಾರೇನ [ಇಚ್ಛಾಚಾರೇನ (ಸೀ.), ಇಸ್ಸಾವಾದೇನ (ಪೀ.)] ರೋಸಯೇ;

ಭತ್ತು ಚ ಗರುನೋ ಸಬ್ಬೇ, ಪಟಿಪೂಜೇತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ.

‘‘ಉಟ್ಠಾಹಿಕಾ [ಉಟ್ಠಾಯಿಕಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಅನಲಸಾ, ಸಙ್ಗಹಿತಪರಿಜ್ಜನಾ;

ಭತ್ತು ಮನಾಪಂ [ಮನಾಪಾ (ಸೀ.)] ಚರತಿ, ಸಮ್ಭತಂ ಅನುರಕ್ಖತಿ.

‘‘ಯಾ ಏವಂ ವತ್ತತೀ ನಾರೀ, ಭತ್ತುಛನ್ದವಸಾನುಗಾ;

ಮನಾಪಾ ನಾಮ ತೇ ದೇವಾ, ಯತ್ಥ ಸಾ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ;

೪. ಸೀಹಸೇನಾಪತಿಸುತ್ತಂ

೩೪. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಮಹಾವನೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ. ಅಥ ಖೋ ಸೀಹೋ ಸೇನಾಪತಿ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೀಹೋ ಸೇನಾಪತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ದಾನಫಲಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತು’’ನ್ತಿ?

‘‘ಸಕ್ಕಾ, ಸೀಹಾ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ – ‘‘ದಾಯಕೋ, ಸೀಹ, ದಾನಪತಿ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಮನಾಪೋ. ಯಮ್ಪಿ, ಸೀಹ, ದಾಯಕೋ ದಾನಪತಿ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಮನಾಪೋ, ಇದಮ್ಪಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ದಾನಫಲಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಸೀಹ, ದಾಯಕಂ ದಾನಪತಿಂ ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ ಭಜನ್ತಿ. ಯಮ್ಪಿ, ಸೀಹ, ದಾಯಕಂ ದಾನಪತಿಂ ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ ಭಜನ್ತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ದಾನಫಲಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಸೀಹ, ದಾಯಕಸ್ಸ ದಾನಪತಿನೋ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ. ಯಮ್ಪಿ, ಸೀಹ, ದಾಯಕಸ್ಸ ದಾನಪತಿನೋ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ದಾನಫಲಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಸೀಹ, ದಾಯಕೋ ದಾನಪತಿ ಯಂ ಯದೇವ ಪರಿಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ – ಯದಿ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಂ ಯದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಸಂ ಯದಿ ಗಹಪತಿಪರಿಸಂ ಯದಿ ಸಮಣಪರಿಸಂ – ವಿಸಾರದೋ [ವಿಸಾರದೋವ (ಸೀ.) ಅ. ನಿ. ೭.೫೭ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ ಅಮಙ್ಕುಭೂತೋ. ಯಮ್ಪಿ, ಸೀಹ, ದಾಯಕೋ ದಾನಪತಿ ಯಂ ಯದೇವ ಪರಿಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ – ಯದಿ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಂ ಯದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಸಂ ಯದಿ ಗಹಪತಿಪರಿಸಂ ಯದಿ ಸಮಣಪರಿಸಂ – ವಿಸಾರದೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ ಅಮಙ್ಕುಭೂತೋ, ಇದಮ್ಪಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ದಾನಫಲಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಸೀಹ, ದಾಯಕೋ ದಾನಪತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಯಮ್ಪಿ, ಸೀಹ, ದಾಯಕೋ ದಾನಪತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ಇದಂ [ಇದಮ್ಪಿ ಸೀಹ (ಕ.)] ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ದಾನಫಲ’’ನ್ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸೀಹೋ ಸೇನಾಪತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯಾನಿಮಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾನಿ ದಾನಫಲಾನಿ ಅಕ್ಖಾತಾನಿ, ನಾಹಂ ಏತ್ಥ ಭಗವತೋ ಸದ್ಧಾಯ ಗಚ್ಛಾಮಿ; ಅಹಂ ಪೇತಾನಿ ಜಾನಾಮಿ. ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದಾಯಕೋ ದಾನಪತಿ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಮನಾಪೋ. ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದಾಯಕೋ ದಾನಪತಿ; ಮಂ ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ ಭಜನ್ತಿ. ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದಾಯಕೋ ದಾನಪತಿ; ಮಯ್ಹಂ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ – ‘ಸೀಹೋ ಸೇನಾಪತಿ ದಾಯಕೋ ಕಾರಕೋ ಸಙ್ಘುಪಟ್ಠಾಕೋ’ತಿ. ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದಾಯಕೋ ದಾನಪತಿ ಯಂ ಯದೇವ ಪರಿಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಾಮಿ – ಯದಿ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಂ ಯದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಸಂ ಯದಿ ಗಹಪತಿಪರಿಸಂ ಯದಿ ಸಮಣಪರಿಸಂ – ವಿಸಾರದೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಾಮಿ ಅಮಙ್ಕುಭೂತೋ. ಯಾನಿಮಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾನಿ ದಾನಫಲಾನಿ ಅಕ್ಖಾತಾನಿ, ನಾಹಂ ಏತ್ಥ ಭಗವತೋ ಸದ್ಧಾಯ ಗಚ್ಛಾಮಿ; ಅಹಂ ಪೇತಾನಿ ಜಾನಾಮಿ. ಯಞ್ಚ ಖೋ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ – ‘ದಾಯಕೋ, ಸೀಹ, ದಾನಪತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’ತಿ, ಏತಾಹಂ ನ ಜಾನಾಮಿ; ಏತ್ಥ ಚ ಪನಾಹಂ ಭಗವತೋ ಸದ್ಧಾಯ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಸೀಹ, ಏವಮೇತಂ, ಸೀಹ! ದಾಯಕೋ ದಾನಪತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ದದಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಭಜನ್ತಿ ನಂ ಬಹೂ,

ಕಿತ್ತಿಞ್ಚ ಪಪ್ಪೋತಿ ಯಸೋ ಚ ವಡ್ಢತಿ [ಯಸಸ್ಸ ವಡ್ಢತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಯಸಂ ಪವಡ್ಢತಿ (ಕ.)];

ಅಮಙ್ಕುಭೂತೋ ಪರಿಸಂ ವಿಗಾಹತಿ,

ವಿಸಾರದೋ ಹೋತಿ ನರೋ ಅಮಚ್ಛರೀ.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಹಿ ದಾನಾನಿ ದದನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ,

ವಿನೇಯ್ಯ ಮಚ್ಛೇರಮಲಂ ಸುಖೇಸಿನೋ;

ತೇ ದೀಘರತ್ತಂ ತಿದಿವೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ,

ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯಗತಾ ರಮನ್ತಿ ತೇ [ಸಹಬ್ಯತಂ ಗತಾ ರಮನ್ತಿ (ಸೀ.), ಸಹಬ್ಯತಾ ರಮನ್ತಿ ತೇ (ಕ.)].

‘‘ಕತಾವಕಾಸಾ ಕತಕುಸಲಾ ಇತೋ ಚುತಾ [ತತೋ ಚುತಾ (ಸೀ.)],

ಸಯಂಪಭಾ ಅನುವಿಚರನ್ತಿ ನನ್ದನಂ [ನನ್ದನೇ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)];

ತೇ ತತ್ಥ ನನ್ದನ್ತಿ ರಮನ್ತಿ ಮೋದರೇ,

ಸಮಪ್ಪಿತಾ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ;

‘‘ಕತ್ವಾನ ವಾಕ್ಯಂ ಅಸಿತಸ್ಸ ತಾದಿನೋ,

ರಮನ್ತಿ ಸಗ್ಗೇ [ರಮನ್ತಿ ಸುಮನಾ (ಕ.), ಕಮನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಸುಗತಸ್ಸ ಸಾವಕಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ;

೫. ದಾನಾನಿಸಂಸಸುತ್ತಂ

೩೫. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಾನೇ ಆನಿಸಂಸಾ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಮನಾಪೋ; ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ ಭಜನ್ತಿ; ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ; ಗಿಹಿಧಮ್ಮಾ ಅನಪಗತೋ [ಗಿಹಿಧಮ್ಮಾ ಅನಪೇತೋ (ಸೀ. ಪೀ.), ಗಿಹಿಧಮ್ಮಮನುಪಗತೋ (ಕ.)] ಹೋತಿ; ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ದಾನೇ ಆನಿಸಂಸಾ’’ತಿ.

‘‘ದದಮಾನೋ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ಸತಂ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಕ್ಕಮಂ;

ಸನ್ತೋ ನಂ ಸದಾ ಭಜನ್ತಿ [ಸನ್ತೋ ಭಜನ್ತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ (ಸೀ.)], ಸಞ್ಞತಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಯೋ.

‘‘ತೇ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾಪನೂದನಂ;

ಯಂ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಇಧಞ್ಞಾಯ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾತಿ ಅನಾಸವೋ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ;

೬. ಕಾಲದಾನಸುತ್ತಂ

೩೬. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಲದಾನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇತಿ; ಗಮಿಕಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇತಿ; ಗಿಲಾನಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇತಿ; ದುಬ್ಭಿಕ್ಖೇ ದಾನಂ ದೇತಿ; ಯಾನಿ ತಾನಿ ನವಸಸ್ಸಾನಿ ನವಫಲಾನಿ ತಾನಿ ಪಠಮಂ ಸೀಲವನ್ತೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಕಾಲದಾನಾನೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಾಲೇ ದದನ್ತಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ, ವದಞ್ಞೂ ವೀತಮಚ್ಛರಾ;

ಕಾಲೇನ ದಿನ್ನಂ ಅರಿಯೇಸು, ಉಜುಭೂತೇಸು ತಾದಿಸು.

‘‘ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮನಾ ತಸ್ಸ, ವಿಪುಲಾ ಹೋತಿ ದಕ್ಖಿಣಾ;

ಯೇ ತತ್ಥ ಅನುಮೋದನ್ತಿ, ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ ವಾ;

ನ ತೇನ [ನ ತೇಸಂ (ಪೀ. ಕ.)] ದಕ್ಖಿಣಾ ಊನಾ, ತೇಪಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಭಾಗಿನೋ.

‘‘ತಸ್ಮಾ ದದೇ ಅಪ್ಪಟಿವಾನಚಿತ್ತೋ, ಯತ್ಥ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ;

ಪುಞ್ಞಾನಿ ಪರಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಾಣಿನ’’ನ್ತಿ. ಛಟ್ಠಂ;

೯. ಭೋಜನಸುತ್ತಂ

೩೭. ‘‘ಭೋಜನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದದಮಾನೋ ದಾಯಕೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ದೇತಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಆಯುಂ ದೇತಿ, ವಣ್ಣಂ ದೇತಿ, ಸುಖಂ ದೇತಿ, ಬಲಂ ದೇತಿ, ಪಟಿಭಾನಂ [ಪಟಿಭಾಣಂ (ಸೀ.)] ದೇತಿ. ಆಯುಂ ಖೋ ಪನ ದತ್ವಾ ಆಯುಸ್ಸ ಭಾಗೀ ಹೋತಿ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಮಾನುಸಸ್ಸ ವಾ; ವಣ್ಣಂ ದತ್ವಾ ವಣ್ಣಸ್ಸ ಭಾಗೀ ಹೋತಿ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಮಾನುಸಸ್ಸ ವಾ; ಸುಖಂ ದತ್ವಾ ಸುಖಸ್ಸ ಭಾಗೀ ಹೋತಿ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಮಾನುಸಸ್ಸ ವಾ; ಬಲಂ ದತ್ವಾ ಬಲಸ್ಸ ಭಾಗೀ ಹೋತಿ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಮಾನುಸಸ್ಸ ವಾ; ಪಟಿಭಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಟಿಭಾನಸ್ಸ ಭಾಗೀ ಹೋತಿ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಮಾನುಸಸ್ಸ ವಾ. ಭೋಜನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದದಮಾನೋ ದಾಯಕೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ದೇತೀ’’ತಿ.

‘‘ಆಯುದೋ ಬಲದೋ ಧೀರೋ, ವಣ್ಣದೋ ಪಟಿಭಾನದೋ;

ಸುಖಸ್ಸ ದಾತಾ ಮೇಧಾವೀ, ಸುಖಂ ಸೋ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ಆಯುಂ ದತ್ವಾ ಬಲಂ ವಣ್ಣಂ, ಸುಖಞ್ಚ ಪಟಿಭಾನಕಂ [ಪಟಿಭಾಣಕಂ (ಸೀ.), ಪಟಿಭಾನದೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.)];

ದೀಘಾಯು ಯಸವಾ ಹೋತಿ, ಯತ್ಥ ಯತ್ಥೂಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ;

೮. ಸದ್ಧಸುತ್ತಂ

೩೮. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧೇ ಕುಲಪುತ್ತೇ ಆನಿಸಂಸಾ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಯೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕೇ ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ ತೇ ಸದ್ಧಞ್ಞೇವ ಪಠಮಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಾ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಿ, ನೋ ತಥಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಂ; ಸದ್ಧಞ್ಞೇವ ಪಠಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ತಥಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಂ; ಸದ್ಧಞ್ಞೇವ ಪಠಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ನೋ ತಥಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಂ; ಸದ್ಧಞ್ಞೇವ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಾ ದೇಸೇನ್ತಿ, ನೋ ತಥಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಂ; ಸದ್ಧೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಸದ್ಧೇ ಕುಲಪುತ್ತೇ ಆನಿಸಂಸಾ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಭೂಮಿಯಂ ಚತುಮಹಾಪಥೇ ಮಹಾನಿಗ್ರೋಧೋ ಸಮನ್ತಾ ಪಕ್ಖೀನಂ ಪಟಿಸರಣಂ ಹೋತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಪಟಿಸರಣಂ ಹೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸಾಖಾಪತ್ತಫಲೂಪೇತೋ [ಸಾಖಾಪತ್ತಬಹುಪೇತೋ (ಕತ್ಥಚಿ), ಸಾಖಾಪತ್ತಪಲಾಸೂಪೇತೋ (?)], ಖನ್ಧಿಮಾವ [ಖನ್ಧಿಮಾ ಚ (ಸೀ.)] ಮಹಾದುಮೋ;

ಮೂಲವಾ ಫಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ ಪಕ್ಖಿನಂ.

‘‘ಮನೋರಮೇ ಆಯತನೇ, ಸೇವನ್ತಿ ನಂ ವಿಹಙ್ಗಮಾ;

ಛಾಯಂ ಛಾಯತ್ಥಿಕಾ [ಛಾಯತ್ಥಿನೋ (ಸೀ.)] ಯನ್ತಿ, ಫಲತ್ಥಾ ಫಲಭೋಜಿನೋ.

‘‘ತಥೇವ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಸದ್ಧಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಂ;

ನಿವಾತವುತ್ತಿಂ ಅತ್ಥದ್ಧಂ, ಸೋರತಂ ಸಖಿಲಂ ಮುದುಂ.

‘‘ವೀತರಾಗಾ ವೀತದೋಸಾ, ವೀತಮೋಹಾ ಅನಾಸವಾ;

ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಾನಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಸೇವನ್ತಿ ತಾದಿಸಂ ನರಂ.

‘‘ತೇ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾಪನೂದನಂ;

ಯಂ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಇಧಞ್ಞಾಯ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾತಿ ಅನಾಸವೋ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ;

೯. ಪುತ್ತಸುತ್ತಂ

೩೯. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನಾನಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪುತ್ತಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಕುಲೇ ಜಾಯಮಾನಂ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಭತೋ ವಾ ನೋ ಭರಿಸ್ಸತಿ; ಕಿಚ್ಚಂ ವಾ ನೋ ಕರಿಸ್ಸತಿ; ಕುಲವಂಸೋ ಚಿರಂ ಠಸ್ಸತಿ; ದಾಯಜ್ಜಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ; ಅಥ ವಾ ಪನ ಪೇತಾನಂ ಕಾಲಙ್ಕತಾನಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ಅನುಪ್ಪದಸ್ಸತೀತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪುತ್ತಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಕುಲೇ ಜಾಯಮಾನ’’ನ್ತಿ.

[ಕಥಾ. ೪೯೧] ‘‘ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸಂ, ಪುತ್ತಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ;

ಭತೋ ವಾ ನೋ ಭರಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಚ್ಚಂ ವಾ ನೋ ಕರಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಕುಲವಂಸೋ ಚಿರಂ ತಿಟ್ಠೇ, ದಾಯಜ್ಜಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ;

ಅಥ ವಾ ಪನ ಪೇತಾನಂ, ದಕ್ಖಿಣಂ ಅನುಪ್ಪದಸ್ಸತಿ.

‘‘ಠಾನಾನೇತಾನಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸಂ, ಪುತ್ತಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ;

ತಸ್ಮಾ ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ, ಕತಞ್ಞೂ ಕತವೇದಿನೋ.

‘‘ಭರನ್ತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಮನುಸ್ಸರಂ;

ಕರೋನ್ತಿ ನೇಸಂ ಕಿಚ್ಚಾನಿ, ಯಥಾ ತಂ ಪುಬ್ಬಕಾರಿನಂ.

‘‘ಓವಾದಕಾರೀ ಭತಪೋಸೀ, ಕುಲವಂಸಂ ಅಹಾಪಯಂ;

ಸದ್ಧೋ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಪುತ್ತೋ ಹೋತಿ ಪಸಂಸಿಯೋ’’ತಿ. ನವಮಂ;

೧೦. ಮಹಾಸಾಲಪುತ್ತಸುತ್ತಂ

೪೦. ‘‘ಹಿಮವನ್ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಬ್ಬತರಾಜಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಸಾಲಾ ಪಞ್ಚಹಿ ವಡ್ಢೀಹಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ಕತಮಾಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಸಾಖಾಪತ್ತಪಲಾಸೇನ ವಡ್ಢನ್ತಿ; ತಚೇನ ವಡ್ಢನ್ತಿ; ಪಪಟಿಕಾಯ ವಡ್ಢನ್ತಿ; ಫೇಗ್ಗುನಾ ವಡ್ಢನ್ತಿ; ಸಾರೇನ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ಹಿಮವನ್ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಬ್ಬತರಾಜಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಸಾಲಾ ಇಮಾಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಡ್ಢೀಹಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧಂ ಕುಲಪುತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನ್ತೋಜನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ವಡ್ಢೀಹಿ ವಡ್ಢತಿ. ಕತಮಾಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಸದ್ಧಾಯ ವಡ್ಢತಿ; ಸೀಲೇನ ವಡ್ಢತಿ; ಸುತೇನ ವಡ್ಢತಿ; ಚಾಗೇನ ವಡ್ಢತಿ; ಪಞ್ಞಾಯ ವಡ್ಢತಿ. ಸದ್ಧಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಲಪುತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನ್ತೋಜನೋ ಇಮಾಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಡ್ಢೀಹಿ ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ಹಿ ಪಬ್ಬತೋ ಸೇಲೋ, ಅರಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹಾವನೇ;

ತಂ ರುಕ್ಖಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ, ವಡ್ಢನ್ತೇ ತೇ ವನಪ್ಪತೀ.

‘‘ತಥೇವ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಸದ್ಧಂ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಇಮಂ [ಕುಲಪತಿಂ ಇಧ (ಸೀ.), ಕುಲಪುತ್ತಂ ಇಧ (ಸ್ಯಾ.)];

ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಪುತ್ತದಾರಾ ಚ ಬನ್ಧವಾ;

ಅಮಚ್ಚಾ ಞಾತಿಸಙ್ಘಾ ಚ, ಯೇ ಚಸ್ಸ ಅನುಜೀವಿನೋ.

‘‘ತ್ಯಸ್ಸ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಂ, ಚಾಗಂ ಸುಚರಿತಾನಿ ಚ;

ಪಸ್ಸಮಾನಾನುಕುಬ್ಬನ್ತಿ, ಯೇ ಭವನ್ತಿ ವಿಚಕ್ಖಣಾ.

‘‘ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಚರಿತ್ವಾನ, ಮಗ್ಗಂ [ಸಗ್ಗಂ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಸುಗತಿಗಾಮಿನಂ;

ನನ್ದಿನೋ ದೇವಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಮೋದನ್ತಿ ಕಾಮಕಾಮಿನೋ’’ತಿ. ದಸಮಂ;

ಸುಮನವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.