(೧೨) ೨. ಕೇಸಿವಗ್ಗೋ

೧. ಕೇಸಿಸುತ್ತಂ

೧೧೧. ಅಥ ಖೋ ಕೇಸಿ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಕೇಸಿಂ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥಿಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತ್ವಂ ಖೋಸಿ, ಕೇಸಿ, ಪಞ್ಞಾತೋ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥೀತಿ [ಸಞ್ಞಾತೋ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]. ಕಥಂ ಪನ ತ್ವಂ, ಕೇಸಿ, ಅಸ್ಸದಮ್ಮಂ ವಿನೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಸ್ಸದಮ್ಮಂ ಸಣ್ಹೇನಪಿ ವಿನೇಮಿ, ಫರುಸೇನಪಿ ವಿನೇಮಿ, ಸಣ್ಹಫರುಸೇನಪಿ ವಿನೇಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ತೇ, ಕೇಸಿ, ಅಸ್ಸದಮ್ಮೋ ಸಣ್ಹೇನ ವಿನಯಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಫರುಸೇನ ವಿನಯಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಸಣ್ಹಫರುಸೇನ ವಿನಯಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಕಿನ್ತಿ ನಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಸ್ಸದಮ್ಮೋ ಸಣ್ಹೇನ ವಿನಯಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಫರುಸೇನ ವಿನಯಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಸಣ್ಹಫರುಸೇನ ವಿನಯಂ ನ ಉಪೇತಿ; ಹನಾಮಿ ನಂ, ಭನ್ತೇ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಮಾ ಮೇ ಆಚರಿಯಕುಲಸ್ಸ ಅವಣ್ಣೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ.

‘‘ಭಗವಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ. ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಪುರಿಸದಮ್ಮಂ ವಿನೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ಖೋ, ಕೇಸಿ, ಪುರಿಸದಮ್ಮಂ ಸಣ್ಹೇನಪಿ ವಿನೇಮಿ, ಫರುಸೇನಪಿ ವಿನೇಮಿ, ಸಣ್ಹಫರುಸೇನಪಿ ವಿನೇಮಿ. ತತ್ರಿದಂ, ಕೇಸಿ, ಸಣ್ಹಸ್ಮಿಂ – ಇತಿ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ ಇತಿ ಕಾಯಸುಚರಿತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ, ಇತಿ ವಚೀಸುಚರಿತಂ ಇತಿ ವಚೀಸುಚರಿತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ, ಇತಿ ಮನೋಸುಚರಿತಂ ಇತಿ ಮನೋಸುಚರಿತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ, ಇತಿ ದೇವಾ, ಇತಿ ಮನುಸ್ಸಾತಿ. ತತ್ರಿದಂ, ಕೇಸಿ, ಫರುಸಸ್ಮಿಂ – ಇತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಇತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ, ಇತಿ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ಇತಿ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ, ಇತಿ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ ಇತಿ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ, ಇತಿ ನಿರಯೋ, ಇತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ, ಇತಿ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ’’ತಿ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ, ಕೇಸಿ, ಸಣ್ಹಫರುಸಸ್ಮಿಂ – ಇತಿ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ ಇತಿ ಕಾಯಸುಚರಿತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ, ಇತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಇತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ, ಇತಿ ವಚೀಸುಚರಿತಂ ಇತಿ ವಚೀಸುಚರಿತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ, ಇತಿ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ಇತಿ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ, ಇತಿ ಮನೋಸುಚರಿತಂ ಇತಿ ಮನೋಸುಚರಿತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ, ಇತಿ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ ಇತಿ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ, ಇತಿ ದೇವಾ, ಇತಿ ಮನುಸ್ಸಾ, ಇತಿ ನಿರಯೋ, ಇತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ, ಇತಿ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ’’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಸದಮ್ಮೋ ಸಣ್ಹೇನ ವಿನಯಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಫರುಸೇನ ವಿನಯಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಸಣ್ಹಫರುಸೇನ ವಿನಯಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಕಿನ್ತಿ ನಂ ಭಗವಾ ಕರೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮೇ, ಕೇಸಿ, ಪುರಿಸದಮ್ಮೋ ಸಣ್ಹೇನ ವಿನಯಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಫರುಸೇನ ವಿನಯಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಸಣ್ಹಫರುಸೇನ ವಿನಯಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಹನಾಮಿ ನಂ, ಕೇಸೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಕಪ್ಪತಿ. ಅಥ ಚ ಪನ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ – ‘ಹನಾಮಿ, ನಂ ಕೇಸೀ’’’ತಿ! ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಕೇಸಿ! ನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಕಪ್ಪತಿ. ಅಪಿ ಚ ಯೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮೋ ಸಣ್ಹೇನ ವಿನಯಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಫರುಸೇನ ವಿನಯಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಸಣ್ಹಫರುಸೇನ ವಿನಯಂ ನ ಉಪೇತಿ, ನ ತಂ ತಥಾಗತೋ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತಿ, ನಾಪಿ ವಿಞ್ಞೂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ವಧೋ ಹೇಸೋ, ಕೇಸಿ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ – ಯಂ ನ ತಥಾಗತೋ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತಿ, ನಾಪಿ ವಿಞ್ಞೂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸೋ ಹಿ ನೂನ, ಭನ್ತೇ, ಸುಹತೋ ಹೋತಿ – ಯಂ ನ ತಥಾಗತೋ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತಿ, ನಾಪಿ ವಿಞ್ಞೂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಜವಸುತ್ತಂ

೧೧೨. ‘‘ಚತೂಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ರಞ್ಞೋ ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ರಾಜಾರಹೋ ಹೋತಿ ರಾಜಭೋಗ್ಗೋ, ರಞ್ಞೋ ಅಙ್ಗನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಅಜ್ಜವೇನ, ಜವೇನ, ಖನ್ತಿಯಾ, ಸೋರಚ್ಚೇನ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ರಞ್ಞೋ ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ರಾಜಾರಹೋ ಹೋತಿ, ರಾಜಭೋಗ್ಗೋ, ರಞ್ಞೋ ಅಙ್ಗನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಹುನೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಅಜ್ಜವೇನ, ಜವೇನ, ಖನ್ತಿಯಾ, ಸೋರಚ್ಚೇನ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಹುನೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸಾ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಪತೋದಸುತ್ತಂ

೧೧೩. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭದ್ರಾ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಪತೋದಚ್ಛಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ – ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಂ ಅಜ್ಜ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇಸ್ಸತಿ, ಕಿಮಸ್ಸಾಹಂ [ಕಥಮಸ್ಸಾಹಂ (ಕ.)] ಪಟಿಕರೋಮೀ’ತಿ! ಏವರೂಪೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮೋ ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ನ ಹೇವ ಖೋ ಪತೋದಚ್ಛಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಲೋಮವೇಧವಿದ್ಧೋ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ – ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಂ ಅಜ್ಜ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇಸ್ಸತಿ, ಕಿಮಸ್ಸಾಹಂ ಪಟಿಕರೋಮೀ’ತಿ! ಏವರೂಪೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುತಿಯೋ ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ನ ಹೇವ ಖೋ ಪತೋದಚ್ಛಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಪಿ ಲೋಮವೇಧವಿದ್ಧೋ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಚಮ್ಮವೇಧವಿದ್ಧೋ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ – ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಂ ಅಜ್ಜ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇಸ್ಸತಿ, ಕಿಮಸ್ಸಾಹಂ ಪಟಿಕರೋಮೀ’ತಿ! ಏವರೂಪೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತಿಯೋ ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ನ ಹೇವ ಖೋ ಪತೋದಚ್ಛಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಪಿ ಲೋಮವೇಧವಿದ್ಧೋ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಪಿ ಚಮ್ಮವೇಧವಿದ್ಧೋ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಅಟ್ಠಿವೇಧವಿದ್ಧೋ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ – ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಂ ಅಜ್ಜ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇಸ್ಸತಿ, ಕಿಮಸ್ಸಾಹಂ ಪಟಿಕರೋಮೀ’ತಿ! ಏವರೂಪೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥೋ ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಭದ್ರಾ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋಮೇ ಭದ್ರಾ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ಸುಣಾತಿ – ‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ದುಕ್ಖಿತೋ ವಾ ಕಾಲಙ್ಕತೋ [ಕಾಲಕತೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ವಾ’ತಿ. ಸೋ ತೇನ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ, ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಯೋನಿಸೋ ಪದಹತಿ. ಪಹಿತತ್ತೋ ಕಾಯೇನ ಚೇವ ಪರಮಸಚ್ಚಂ [ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಂ (ಕ.) ಮ. ನಿ. ೨.೧೮೩ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಅತಿವಿಜ್ಝ ಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಪತೋದಚ್ಛಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ; ತಥೂಪಮಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಭದ್ರಂ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯಂ ವದಾಮಿ. ಏವರೂಪೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮೋ ಭದ್ರೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ನ ಹೇವ ಖೋ ಸುಣಾತಿ – ‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ದುಕ್ಖಿತೋ ವಾ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ವಾ’ತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಸಾಮಂ ಪಸ್ಸತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ ದುಕ್ಖಿತಂ ವಾ ಕಾಲಙ್ಕತಂ ವಾ. ಸೋ ತೇನ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ, ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಯೋನಿಸೋ ಪದಹತಿ. ಪಹಿತತ್ತೋ ಕಾಯೇನ ಚೇವ ಪರಮಸಚ್ಚಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಅತಿವಿಜ್ಝ ಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಲೋಮವೇಧವಿದ್ಧೋ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ; ತಥೂಪಮಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಭದ್ರಂ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯಂ ವದಾಮಿ. ಏವರೂಪೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುತಿಯೋ ಭದ್ರೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ನ ಹೇವ ಖೋ ಸುಣಾತಿ – ‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ದುಕ್ಖಿತೋ ವಾ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ವಾ’ತಿ, ನಾಪಿ ಸಾಮಂ ಪಸ್ಸತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ ದುಕ್ಖಿತಂ ವಾ ಕಾಲಙ್ಕತಂ ವಾ, ಅಪಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಞಾತಿ ವಾ ಸಾಲೋಹಿತೋ ವಾ ದುಕ್ಖಿತೋ ವಾ ಹೋತಿ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ವಾ. ಸೋ ತೇನ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ, ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಯೋನಿಸೋ ಪದಹತಿ. ಪಹಿತತ್ತೋ ಕಾಯೇನ ಚೇವ ಪರಮಸಚ್ಚಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಅತಿವಿಜ್ಝ ಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಚಮ್ಮವೇಧವಿದ್ಧೋ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ; ತಥೂಪಮಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಭದ್ರಂ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯಂ ವದಾಮಿ. ಏವರೂಪೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತಿಯೋ ಭದ್ರೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ನ ಹೇವ ಖೋ ಸುಣಾತಿ – ‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ದುಕ್ಖಿತೋ ವಾ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ವಾ’ತಿ, ನಾಪಿ ಸಾಮಂ ಪಸ್ಸತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ ದುಕ್ಖಿತಂ ವಾ ಕಾಲಙ್ಕತಂ ವಾ, ನಾಪಿಸ್ಸ ಞಾತಿ ವಾ ಸಾಲೋಹಿತೋ ವಾ ದುಕ್ಖಿತೋ ವಾ ಹೋತಿ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ವಾ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಸಾಮಞ್ಞೇವ ಫುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಸಾರೀರಿಕಾಹಿ ವೇದನಾಹಿ ದುಕ್ಖಾಹಿ ತಿಬ್ಬಾಹಿ [ತಿಪ್ಪಾಹಿ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಖರಾಹಿ ಕಟುಕಾಹಿ ಅಸಾತಾಹಿ ಅಮನಾಪಾಹಿ ಪಾಣಹರಾಹಿ. ಸೋ ತೇನ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ, ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಯೋನಿಸೋ ಪದಹತಿ. ಪಹಿತತ್ತೋ ಕಾಯೇನ ಚೇವ ಪರಮಸಚ್ಚಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಅತಿವಿಜ್ಝ ಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಅಟ್ಠಿವೇಧವಿದ್ಧೋ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ; ತಥೂಪಮಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಭದ್ರಂ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯಂ ವದಾಮಿ. ಏವರೂಪೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭದ್ರೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥೋ ಭದ್ರೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಭದ್ರಾ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ನಾಗಸುತ್ತಂ

೧೧೪. ‘‘ಚತೂಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ರಾಜಾರಹೋ ಹೋತಿ ರಾಜಭೋಗ್ಗೋ, ರಞ್ಞೋ ಅಙ್ಗನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ಸೋತಾ ಚ ಹೋತಿ, ಹನ್ತಾ ಚ, ಖನ್ತಾ ಚ, ಗನ್ತಾ ಚ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ಸೋತಾ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ಯಮೇನಂ ಹತ್ಥಿದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇತಿ – ಯದಿ ವಾ ಕತಪುಬ್ಬಂ ಯದಿ ವಾ ಅಕತಪುಬ್ಬಂ – ತಂ ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ [ಅಟ್ಠಿಕತ್ವಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.) ಅ. ನಿ. ೫.೧೪೦] ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಚೇತಸಾ [ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸೋ (ಸಬ್ಬತ್ಥ)] ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ಓಹಿತಸೋತೋ ಸುಣಾತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ಸೋತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ಹನ್ತಾ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ಸಙ್ಗಾಮಗತೋ ಹತ್ಥಿಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ಹತ್ಥಾರುಹಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ಅಸ್ಸಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ಅಸ್ಸಾರುಹಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ರಥಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ರಥಿಕಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ಪತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ಹನತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ಹನ್ತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ಖನ್ತಾ ಹೋತಿ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ಸಙ್ಗಾಮಗತೋ ಖಮೋ ಹೋತಿ ಸತ್ತಿಪ್ಪಹಾರಾನಂ ಅಸಿಪ್ಪಹಾರಾನಂ ಉಸುಪ್ಪಹಾರಾನಂ ಫರಸುಪ್ಪಹಾರಾನಂ [‘‘ಫರಸುಪ್ಪಹಾರಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪದಂ ಸ್ಯಾಮಪೋತ್ಥಕೇ ನತ್ಥಿ. ಮ. ನಿ. ೩.೨೧೭ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಭೇರಿಪಣವಸಙ್ಖತಿಣವನಿನ್ನಾದಸದ್ದಾನಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ಖನ್ತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ಗನ್ತಾ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ಯಮೇನಂ ಹತ್ಥಿದಮ್ಮಸಾರಥಿ ದಿಸಂ ಪೇಸೇತಿ – ಯದಿ ವಾ ಗತಪುಬ್ಬಂ ಯದಿ ವಾ ಅಗತಪುಬ್ಬಂ – ತಂ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಗನ್ತಾ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ಗನ್ತಾ ಹೋತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ರಾಜಾರಹೋ ಹೋತಿ ರಾಜಭೋಗ್ಗೋ, ರಞ್ಞೋ ಅಙ್ಗನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಹುನೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ …ಪೇ… ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾ ಚ ಹೋತಿ, ಹನ್ತಾ ಚ, ಖನ್ತಾ ಚ, ಗನ್ತಾ ಚ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ದೇಸಿಯಮಾನೇ ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಚೇತಸಾ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ಓಹಿತಸೋತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಹನ್ತಾ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ ಪಜಹತಿ ವಿನೋದೇತಿ (ಹನತಿ) [( ) ನತ್ಥಿ ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು. ಅ. ನಿ. ೪.೧೬೪ ಪಟಿಪದಾವಗ್ಗೇ ಚತುತ್ಥಸುತ್ತೇ ಪನ ‘‘ಸಮೇತೀ’’ತಿ ಪದಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ] ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನೇ ಪಾಪಕೇ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ ಪಜಹತಿ ವಿನೋದೇತಿ ಹನತಿ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಹನ್ತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಖನ್ತಾ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಖಮೋ ಹೋತಿ ಸೀತಸ್ಸ ಉಣ್ಹಸ್ಸ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಪಿಪಾಸಾಯ, ಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಂ ದುರುತ್ತಾನಂ ದುರಾಗತಾನಂ ವಚನಪಥಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಸಾರೀರಿಕಾನಂ ವೇದನಾನಂ ದುಕ್ಖಾನಂ ತಿಬ್ಬಾನಂ ಖರಾನಂ ಕಟುಕಾನಂ ಅಸಾತಾನಂ ಅಮನಾಪಾನಂ ಪಾಣಹರಾನಂ ಅಧಿವಾಸಕಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಖನ್ತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಗನ್ತಾ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯಾಯಂ ದಿಸಾ ಅಗತಪುಬ್ಬಾ ಇಮಿನಾ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ಖಿಪ್ಪಞ್ಞೇವ ಗನ್ತಾ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಗನ್ತಾ ಹೋತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಹುನೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಠಾನಸುತ್ತಂ

೧೧೫. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನಂ ಅಮನಾಪಂ ಕಾತುಂ; ತಞ್ಚ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನಂ ಅಮನಾಪಂ ಕಾತುಂ; ತಞ್ಚ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನಂ ಮನಾಪಂ ಕಾತುಂ; ತಞ್ಚ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನಂ ಮನಾಪಂ ಕಾತುಂ; ತಞ್ಚ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಮಿದಂ [ಯದಿದಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಠಾನಂ ಅಮನಾಪಂ ಕಾತುಂ; ತಞ್ಚ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ – ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನಂ ಉಭಯೇನೇವ ನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತಿ [ಪಞ್ಞಾಯತಿ (?)]. ಯಮ್ಪಿದಂ [ಯದಿದಂ (ಕ.)] ಠಾನಂ ಅಮನಾಪಂ ಕಾತುಂ; ಇಮಿನಾಪಿ ನಂ [ತಂ (ಸೀ. ಪೀ.) ಸ್ಯಾಮಪೋತ್ಥಕೇ ನತ್ಥಿ] ನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಠಾನಂ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ; ಇಮಿನಾಪಿ ನಂ [ತಂ (ಪೀ.) ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ನತ್ಥಿ] ನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತಿ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನಂ ಉಭಯೇನೇವ ನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಮಿದಂ ಠಾನಂ ಅಮನಾಪಂ ಕಾತುಂ; ತಞ್ಚ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ – ಇಮಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನೇ ಬಾಲೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಪುರಿಸಥಾಮೇ ಪುರಿಸವೀರಿಯೇ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೇ. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಖೋ ಇದಂ ಠಾನಂ ಅಮನಾಪಂ ಕಾತುಂ; ಅಥ ಚರಹಿದಂ ಠಾನಂ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಠಾನಂ ನ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಠಾನಂ ಅಕಯಿರಮಾನಂ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಪಣ್ಡಿತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಖೋ ಇದಂ ಠಾನಂ ಅಮನಾಪಂ ಕಾತುಂ; ಅಥ ಚರಹಿದಂ ಠಾನಂ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಠಾನಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಠಾನಂ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಮಿದಂ [ಯದಿದಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಠಾನಂ ಮನಾಪಂ ಕಾತುಂ; ತಞ್ಚ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ – ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನೇ ಬಾಲೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಪುರಿಸಥಾಮೇ ಪುರಿಸವೀರಿಯೇ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೇ. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಖೋ ಇದಂ ಠಾನಂ ಮನಾಪಂ ಕಾತುಂ; ಅಥ ಚರಹಿದಂ ಠಾನಂ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಠಾನಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಠಾನಂ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಪಣ್ಡಿತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಖೋ ಇದಂ ಠಾನಂ ಮನಾಪಂ ಕಾತುಂ; ಅಥ ಚರಹಿದಂ ಠಾನಂ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಠಾನಂ ನ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಠಾನಂ ಅಕಯಿರಮಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಮಿದಂ ಠಾನಂ ಮನಾಪಂ ಕಾತುಂ, ತಞ್ಚ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ – ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನಂ ಉಭಯೇನೇವ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಠಾನಂ ಮನಾಪಂ ಕಾತುಂ, ಇಮಿನಾಪಿ ನಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತಿ; ಯಮ್ಪಿದಂ ಠಾನಂ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ಇಮಿನಾಪಿ ನಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತಿ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನಂ ಉಭಯೇನೇವ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಠಾನಾನೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತಂ

೧೧೬. ‘‘ಚತೂಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನೇಹಿ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಕರಣೀಯೋ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಜಹಥ, ಕಾಯಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇಥ; ತತ್ಥ ಚ ಮಾ ಪಮಾದತ್ಥ. ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಜಹಥ, ವಚೀಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇಥ; ತತ್ಥ ಚ ಮಾ ಪಮಾದತ್ಥ. ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಜಹಥ, ಮನೋಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇಥ; ತತ್ಥ ಚ ಮಾ ಪಮಾದತ್ಥ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಜಹಥ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಭಾವೇಥ; ತತ್ಥ ಚ ಮಾ ಪಮಾದತ್ಥ.

‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ ಭಾವಿತಂ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ ವಚೀಸುಚರಿತಂ ಭಾವಿತಂ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ ಮನೋಸುಚರಿತಂ ಭಾವಿತಂ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಪಹೀನಾ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಭಾವಿತಾ, ಸೋ ನ ಭಾಯತಿ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಸ್ಸ ಮರಣಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಆರಕ್ಖಸುತ್ತಂ

೧೧೭. ‘‘ಚತೂಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನೇಸು ಅತ್ತರೂಪೇನ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಸತಿ ಚೇತಸೋ ಆರಕ್ಖೋ ಕರಣೀಯೋ. ಕತಮೇಸು ಚತೂಸು? ‘ಮಾ ಮೇ ರಜನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ರಜ್ಜೀ’ತಿ ಅತ್ತರೂಪೇನ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಸತಿ ಚೇತಸೋ ಆರಕ್ಖೋ ಕರಣೀಯೋ; ‘ಮಾ ಮೇ ದೋಸನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ದುಸ್ಸೀ’ತಿ ಅತ್ತರೂಪೇನ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಸತಿ ಚೇತಸೋ ಆರಕ್ಖೋ ಕರಣೀಯೋ; ‘ಮಾ ಮೇ ಮೋಹನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಮುಯ್ಹೀ’ತಿ ಅತ್ತರೂಪೇನ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಸತಿ ಚೇತಸೋ ಆರಕ್ಖೋ ಕರಣೀಯೋ; ‘ಮಾ ಮೇ ಮದನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಮಜ್ಜೀ’ತಿ ಅತ್ತರೂಪೇನ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಸತಿ ಚೇತಸೋ ಆರಕ್ಖೋ ಕರಣೀಯೋ.

‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ರಜನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ನ ರಜ್ಜತಿ ವೀತರಾಗತ್ತಾ, ದೋಸನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ನ ದುಸ್ಸತಿ ವೀತದೋಸತ್ತಾ, ಮೋಹನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ನ ಮುಯ್ಹತಿ ವೀತಮೋಹತ್ತಾ, ಮದನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ನ ಮಜ್ಜತಿ ವೀತಮದತ್ತಾ, ಸೋ ನ ಛಮ್ಭತಿ ನ ಕಮ್ಪತಿ ನ ವೇಧತಿ ನ ಸನ್ತಾಸಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಚ ಪನ ಸಮಣವಚನಹೇತುಪಿ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಸಂವೇಜನೀಯಸುತ್ತಂ

೧೧೮. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನೀಯಾನಿ ಸಂವೇಜನೀಯಾನಿ ಠಾನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ‘ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಜಾತೋ’ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನೀಯಂ ಸಂವೇಜನೀಯಂ ಠಾನಂ. ‘ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನೀಯಂ ಸಂವೇಜನೀಯಂ ಠಾನಂ. ‘ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಅನುತ್ತರಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇಸೀ’ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನೀಯಂ ಸಂವೇಜನೀಯಂ ಠಾನಂ. ‘ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನೀಯಂ ಸಂವೇಜನೀಯಂ ಠಾನಂ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಸದ್ಧಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನೀಯಾನಿ ಸಂವೇಜನೀಯಾನಿ ಠಾನಾನೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಠಮಭಯಸುತ್ತಂ

೧೧೯. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಯಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಜಾತಿಭಯಂ, ಜರಾಭಯಂ, ಬ್ಯಾಧಿಭಯಂ, ಮರಣಭಯಂ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯಭಯಸುತ್ತಂ

೧೨೦. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಯಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಅಗ್ಗಿಭಯಂ, ಉದಕಭಯಂ, ರಾಜಭಯಂ, ಚೋರಭಯಂ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಕೇಸಿವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.