೧. ನಿಸ್ಸಯವಗ್ಗೋ

೧. ಕಿಮತ್ಥಿಯಸುತ್ತಂ

೧. [ಅ. ನಿ. ೧೦.೧] ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಮತ್ಥಿಯಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಕಿಮಾನಿಸಂಸಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾನಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾನಿಸಂಸಾನೀ’’ತಿ.

‘‘ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಮತ್ಥಿಯೋ ಕಿಮಾನಿಸಂಸೋ’’? ‘‘ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಪಾಮೋಜ್ಜತ್ಥೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಾನಿಸಂಸೋ’’.

‘‘ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಮತ್ಥಿಯಂ ಕಿಮಾನಿಸಂಸಂ’’? ‘‘ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಪೀತತ್ಥಂ ಪೀತಾನಿಸಂಸಂ’’.

‘‘ಪೀತಿ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಮತ್ಥಿಯಾ ಕಿಮಾನಿಸಂಸಾ’’? ‘‘ಪೀತಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ಥಾ ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿಸಂಸಾ’’.

‘‘ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಮತ್ಥಿಯಾ ಕಿಮಾನಿಸಂಸಾ’’? ‘‘ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಸುಖತ್ಥಾ ಸುಖಾನಿಸಂಸಾ’’.

‘‘ಸುಖಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಮತ್ಥಿಯಂ ಕಿಮಾನಿಸಂಸಂ’’? ‘‘ಸುಖಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಸಮಾಧತ್ಥಂ ಸಮಾಧಾನಿಸಂಸಂ’’.

‘‘ಸಮಾಧಿ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಮತ್ಥಿಯೋ ಕಿಮಾನಿಸಂಸೋ’’? ‘‘ಸಮಾಧಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನತ್ಥೋ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಾನಿಸಂಸೋ’’.

‘‘ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಮತ್ಥಿಯಂ ಕಿಮಾನಿಸಂಸಂ’’? ‘‘ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ನಿಬ್ಬಿದತ್ಥಂ ನಿಬ್ಬಿದಾನಿಸಂಸಂ’’.

‘‘ನಿಬ್ಬಿದಾ, ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಮತ್ಥಿಯಾ ಕಿಮಾನಿಸಂಸಾ’’? ‘‘ನಿಬ್ಬಿದಾ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ವಿರಾಗತ್ಥಾ ವಿರಾಗಾನಿಸಂಸಾ ’’.

‘‘ವಿರಾಗೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಮತ್ಥಿಯೋ ಕಿಮಾನಿಸಂಸೋ’’? ‘‘ವಿರಾಗೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನತ್ಥೋ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಾನಿಸಂಸೋ.

‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾನಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾನಿಸಂಸಾನಿ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಪಾಮೋಜ್ಜತ್ಥೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಾನಿಸಂಸೋ, ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಪೀತತ್ಥಂ ಪೀತಾನಿಸಂಸಂ, ಪೀತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ಥಾ ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿಸಂಸಾ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಸುಖತ್ಥಾ ಸುಖಾನಿಸಂಸಾ, ಸುಖಂ ಸಮಾಧತ್ಥಂ ಸಮಾಧಾನಿಸಂಸಂ, ಸಮಾಧಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನತ್ಥೋ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಾನಿಸಂಸೋ, ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ ನಿಬ್ಬಿದತ್ಥಂ ನಿಬ್ಬಿದಾನಿಸಂಸಂ, ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಾಗತ್ಥಾ ವಿರಾಗಾನಿಸಂಸಾ, ವಿರಾಗೋ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನತ್ಥೋ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಾನಿಸಂಸೋ. ಇತಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಅಗ್ಗಾಯ ಪರೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಚೇತನಾಕರಣೀಯಸುತ್ತಂ

೨. [ಅ. ನಿ. ೧೦.೨] ‘‘ಸೀಲವತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ನ ಚೇತನಾಯ ಕರಣೀಯಂ – ‘ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೂ’ತಿ. ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಚೇತನಾಯ ಕರಣೀಯಂ – ‘ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೂ’ತಿ. ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿಸ್ಸ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಪಮುದಿತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಚೇತನಾಯ ಕರಣೀಯಂ – ‘ಪೀತಿ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೂ’ತಿ. ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಪೀತಿಮನಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಚೇತನಾಯ ಕರಣೀಯಂ – ‘ಕಾಯೋ ಮೇ ಪಸ್ಸಮ್ಭತೂ’ತಿ. ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ.

‘‘ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಚೇತನಾಯ ಕರಣೀಯಂ – ‘ಸುಖಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’ತಿ. ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ ಸುಖಂ ವೇದಿಯತಿ.

‘‘ಸುಖಿನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಚೇತನಾಯ ಕರಣೀಯಂ – ‘ಚಿತ್ತಂ ಮೇ ಸಮಾಧಿಯತೂ’ತಿ. ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ.

‘‘ಸಮಾಹಿತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಚೇತನಾಯ ಕರಣೀಯಂ – ‘ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ಸಮಾಹಿತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ.

‘‘ಯಥಾಭೂತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಾನತೋ ಪಸ್ಸತೋ ನ ಚೇತನಾಯ ಕರಣೀಯಂ – ‘ನಿಬ್ಬಿನ್ದಾಮೀ’ತಿ. ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ.

‘‘ನಿಬ್ಬಿನ್ನಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಚೇತನಾಯ ಕರಣೀಯಂ – ‘ವಿರಜ್ಜಾಮೀ’ತಿ. ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ನೋ ವಿರಜ್ಜತಿ.

‘‘ವಿರತ್ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಚೇತನಾಯ ಕರಣೀಯಂ – ‘ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋಮೀ’ತಿ. ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ವಿರತ್ತೋ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ.

‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿರಾಗೋ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನತ್ಥೋ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಾನಿಸಂಸೋ, ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಾಗತ್ಥಾ ವಿರಾಗಾನಿಸಂಸಾ, ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ ನಿಬ್ಬಿದತ್ಥಂ ನಿಬ್ಬಿದಾನಿಸಂಸಂ, ಸಮಾಧಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನತ್ಥೋ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಾನಿಸಂಸೋ, ಸುಖಂ ಸಮಾಧತ್ಥಂ ಸಮಾಧಾನಿಸಂಸಂ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಸುಖತ್ಥಾ ಸುಖಾನಿಸಂಸಾ, ಪೀತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ಥಾ ಪಸ್ಸದ್ಧಾನಿಸಂಸಾ, ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಪೀತತ್ಥಂ ಪೀತಾನಿಸಂಸಂ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಪಾಮೋಜ್ಜತ್ಥೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಾನಿಸಂಸೋ, ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾನಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾನಿಸಂಸಾನಿ. ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸನ್ದೇನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ ಅಪಾರಾ ಪಾರಂ ಗಮನಾಯಾ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಪಠಮಉಪನಿಸಾಸುತ್ತಂ

೩. [ಅ. ನಿ. ೫.೨೪; ೧೦.೩] ‘‘ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸೋ ಹೋತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ. ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇ ಅಸತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಂ ಹೋತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ. ಪಾಮೋಜ್ಜೇ ಅಸತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಾ ಹೋತಿ ಪೀತಿ. ಪೀತಿಯಾ ಅಸತಿ ಪೀತಿವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಾ ಹೋತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಿ. ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಅಸತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಂ ಹೋತಿ ಸುಖಂ. ಸುಖೇ ಅಸತಿ ಸುಖವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸೋ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ ಅಸತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಂ ಹೋತಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ. ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನೇ ಅಸತಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಾ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾ. ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ಅಸತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸೋ ಹೋತಿ ವಿರಾಗೋ. ವಿರಾಗೇ ಅಸತಿ ವಿರಾಗವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಂ ಹೋತಿ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರುಕ್ಖೋ ಸಾಖಾಪಲಾಸವಿಪನ್ನೋ. ತಸ್ಸ ಪಪಟಿಕಾಪಿ ನ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಚೋಪಿ… ಫೇಗ್ಗುಪಿ… ಸಾರೋಪಿ ನ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಸೀಲವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸೋ ಹೋತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇ ಅಸತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಂ ಹೋತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ…ಪೇ… ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ.

‘‘ಸೀಲವತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇ ಸತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ಪಾಮೋಜ್ಜೇ ಸತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ ಪೀತಿ, ಪೀತಿಯಾ ಸತಿ ಪೀತಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಸತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ ಸುಖಂ, ಸುಖೇ ಸತಿ ಸುಖಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ ಸತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ, ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನೇ ಸತಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾ, ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ಸತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ವಿರಾಗೋ, ವಿರಾಗೇ ಸತಿ ವಿರಾಗಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರುಕ್ಖೋ ಸಾಖಾಪಲಾಸಸಮ್ಪನ್ನೋ. ತಸ್ಸ ಪಪಟಿಕಾಪಿ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಚೋಪಿ… ಫೇಗ್ಗುಪಿ… ಸಾರೋಪಿ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇ ಸತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ…ಪೇ… ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ದುತಿಯಉಪನಿಸಾಸುತ್ತಂ

೪. ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ [ಭಿಕ್ಖವೋತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.) ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅ. ನಿ. ೧೦.೪]. ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ, ಆವುಸೋ, ಸೀಲವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸೋ ಹೋತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇ ಅಸತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಂ ಹೋತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ಪಾಮೋಜ್ಜೇ ಅಸತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಾ ಹೋತಿ ಪೀತಿ, ಪೀತಿಯಾ ಅಸತಿ ಪೀತಿವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಾ ಹೋತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಅಸತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಂ ಹೋತಿ ಸುಖಂ, ಸುಖೇ ಅಸತಿ ಸುಖವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸೋ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ ಅಸತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಂ ಹೋತಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ, ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನೇ ಅಸತಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಾ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾ, ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ಅಸತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸೋ ಹೋತಿ ವಿರಾಗೋ, ವಿರಾಗೇ ಅಸತಿ ವಿರಾಗವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಂ ಹೋತಿ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ರುಕ್ಖೋ ಸಾಖಾಪಲಾಸವಿಪನ್ನೋ. ತಸ್ಸ ಪಪಟಿಕಾಪಿ ನ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಚೋಪಿ… ಫೇಗ್ಗುಪಿ… ಸಾರೋಪಿ ನ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಸೀಲವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸೋ ಹೋತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇ ಅಸತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಂ ಹೋತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ…ಪೇ… ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ.

‘‘ಸೀಲವತೋ, ಆವುಸೋ, ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇ ಸತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ಪಾಮೋಜ್ಜೇ ಸತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ ಪೀತಿ, ಪೀತಿಯಾ ಸತಿ ಪೀತಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಸತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ ಸುಖಂ, ಸುಖೇ ಸತಿ ಸುಖಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ ಸತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ, ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನೇ ಸತಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾ, ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ಸತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ವಿರಾಗೋ, ವಿರಾಗೇ ಸತಿ ವಿರಾಗಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ರುಕ್ಖೋ ಸಾಖಾಪಲಾಸಸಮ್ಪನ್ನೋ. ತಸ್ಸ ಪಪಟಿಕಾಪಿ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಚೋಪಿ… ಫೇಗ್ಗುಪಿ… ಸಾರೋಪಿ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇ ಸತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪನಿಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ…ಪೇ… ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ತತಿಯಉಪನಿಸಾಸುತ್ತಂ

೫. [ಅ. ನಿ. ೧೦.೫] ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ…ಪೇ… ‘‘ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ, ಆವುಸೋ, ಸೀಲವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸೋ ಹೋತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇ ಅಸತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಂ ಹೋತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ಪಾಮೋಜ್ಜೇ ಅಸತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಾ ಹೋತಿ ಪೀತಿ, ಪೀತಿಯಾ ಅಸತಿ ಪೀತಿವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಾ ಹೋತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಅಸತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಂ ಹೋತಿ ಸುಖಂ, ಸುಖೇ ಅಸತಿ ಸುಖವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸೋ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ ಅಸತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಂ ಹೋತಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ, ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನೇ ಅಸತಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಾ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾ, ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ಅಸತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸೋ ಹೋತಿ ವಿರಾಗೋ, ವಿರಾಗೇ ಅಸತಿ ವಿರಾಗವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತೂಪನಿಸಂ ಹೋತಿ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ.

೬. ಬ್ಯಸನಸುತ್ತಂ

೬. ‘‘ಯೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಕ್ಕೋಸಕೋ ಪರಿಭಾಸಕೋ ಅರಿಯೂಪವಾದೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ, ಠಾನಮೇತಂ ಅವಕಾಸೋ ಯಂ ಸೋ ಏಕಾದಸನ್ನಂ ಬ್ಯಸನಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಬ್ಯಸನಂ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ.

ಕತಮೇಸಂ ಏಕಾದಸನ್ನಂ? ಅನಧಿಗತಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಅಧಿಗತಾ ಪರಿಹಾಯತಿ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ನ ವೋದಾಯನ್ತಿ, ಸದ್ಧಮ್ಮೇಸು ವಾ ಅಧಿಮಾನಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅನಭಿರತೋ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತಿ, ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸಿಕ್ಖಂ ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ, ಗಾಳ್ಹಂ ವಾ ರೋಗಾತಙ್ಕಂ ಫುಸತಿ, ಉಮ್ಮಾದಂ ವಾ ಪಾಪುಣಾತಿ ಚಿತ್ತಕ್ಖೇಪಂ ವಾ, ಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ – ಯೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಕ್ಕೋಸಕೋ ಪರಿಭಾಸಕೋ ಅರಿಯೂಪವಾದೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ, ಠಾನಮೇತಂ ಅವಕಾಸೋ ಯಂ ಸೋ ಇಮೇಸಂ ಏಕಾದಸನ್ನಂ ಬ್ಯಸನಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಬ್ಯಸನಂ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. [( ) ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಪಾಠೋ ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ನ ದಿಸ್ಸತಿ]

‘‘ಯೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಕ್ಕೋಸಕೋ ಪರಿಭಾಸಕೋ ಅರಿಯೂಪವಾದೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ, ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಸೋ ಏಕಾದಸನ್ನಂ ಬ್ಯಸನಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಬ್ಯಸನಂ ನ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ.

ಕತಮೇಸಂ ಏಕಾದಸನ್ನಂ? ಅನಧಿಗತಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಅಧಿಗತಾ ಪರಿಹಾಯತಿ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ನ ವೋದಾಯನ್ತಿ, ಸದ್ಧಮ್ಮೇಸು ವಾ ಅಧಿಮಾನಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅನಭಿರತೋ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತಿ, ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸಿಕ್ಖಂ ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ, ಗಾಳ್ಹಂ ವಾ ರೋಗಾತಙ್ಕಂ ಫುಸತಿ, ಉಮ್ಮಾದಂ ವಾ ಪಾಪುಣಾತಿ ಚಿತ್ತಕ್ಖೇಪಂ ವಾ, ಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ – ಯೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಕ್ಕೋಸಕೋ ಪರಿಭಾಸಕೋ ಅರಿಯೂಪವಾದೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ, ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಸೋ ಇಮೇಸಂ ಏಕಾದಸನ್ನಂ ಬ್ಯಸನಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಬ್ಯಸನಂ ನ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಸಞ್ಞಾಸುತ್ತಂ

೭. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸಿಯಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಥಾರೂಪೋ ಸಮಾಧಿಪಟಿಲಾಭೋ ಯಥಾ ನೇವ ಪಥವಿಯಂ ಪಥವಿಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಆಪಸ್ಮಿಂ ಆಪೋಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ತೇಜಸ್ಮಿಂ ತೇಜೋಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ವಾಯಸ್ಮಿಂ ವಾಯೋಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಇಧಲೋಕೇ ಇಧಲೋಕಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಪರಲೋಕೇ ಪರಲೋಕಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತತ್ರಾಪಿ ನ ಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ; ಸಞ್ಞೀ ಚ ಪನ ಅಸ್ಸಾತಿ?

‘‘ಸಿಯಾ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಥಾರೂಪೋ ಸಮಾಧಿಪಟಿಲಾಭೋ ಯಥಾ ನೇವ ಪಥವಿಯಂ ಪಥವಿಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಆಪಸ್ಮಿಂ ಆಪೋಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ತೇಜಸ್ಮಿಂ ತೇಜೋಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ವಾಯಸ್ಮಿಂ ವಾಯೋಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಇಧಲೋಕೇ ಇಧಲೋಕಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಪರಲೋಕೇ ಪರಲೋಕಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತತ್ರಾಪಿ ನ ಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ; ಸಞ್ಞೀ ಚ ಪನ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಥಾರೂಪೋ ಸಮಾಧಿಪಟಿಲಾಭೋ ಯಥಾ ನೇವ ಪಥವಿಯಂ ಪಥವಿಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಆಪಸ್ಮಿಂ ಆಪೋಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ತೇಜಸ್ಮಿಂ ತೇಜೋಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ವಾಯಸ್ಮಿಂ ವಾಯೋಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಇಧಲೋಕೇ ಇಧಲೋಕಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಪರಲೋಕೇ ಪರಲೋಕಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತತ್ರಾಪಿ ನ ಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ಸಞ್ಞೀ ಚ ಪನ ಅಸ್ಸಾತಿ.

‘‘ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ – ‘ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತಂ, ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಸಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಥಾರೂಪೋ ಸಮಾಧಿಪಟಿಲಾಭೋ ಯಥಾ ನೇವ ಪಥವಿಯಂ ಪಥವಿಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಆಪಸ್ಮಿಂ ಆಪೋಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ತೇಜಸ್ಮಿಂ ತೇಜೋಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ವಾಯಸ್ಮಿಂ ವಾಯೋಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಇಧಲೋಕೇ ಇಧಲೋಕಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ನ ಪರಲೋಕೇ ಪರಲೋಕಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತತ್ರಾಪಿ ನ ಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ಸಞ್ಞೀ ಚ ಪನ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸಿಯಾ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಥಾರೂಪೋ ಸಮಾಧಿಪಟಿಲಾಭೋ ಯಥಾ ನೇವ ಪಥವಿಯಂ ಪಥವಿಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತತ್ರಾಪಿ ನ ಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ಸಞ್ಞೀ ಪನ ಅಸ್ಸಾತಿ. ‘‘ಸಿಯಾ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಥಾರೂಪೋ ಸಮಾಧಿಪಟಿಲಾಭೋ ಯಥಾ ನೇವ ಪಥವಿಯಂ ಪಥವಿಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತತ್ರಾಪಿ ನ ಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ಸಞ್ಞೀ ಚ ಪನ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನಾವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಥಾರೂಪೋ ಸಮಾಧಿಪಟಿಲಾಭೋ ಯಥಾ ನೇವ ಪಥವಿಯಂ ಪಥವಿಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತತ್ರಾಪಿ ನ ಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ಸಞ್ಞೀ ಚ ಪನ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ?

‘‘ಇಧ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ – ‘ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತಂ, ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಸಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಥಾರೂಪೋ ಸಮಾಧಿಪಟಿಲಾಭೋ ಯಥಾ ನೇವ ಪಥವಿಯಂ ಪಥವಿಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತತ್ರಾಪಿ ನ ಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಸ, ಸಞ್ಞೀ ಚ ಪನ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ.

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಆವುಸೋ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಆವುಸೋ! ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಸತ್ಥು ಚೇವ ಸಾವಕಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥೇನ ಅತ್ಥೋ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಂಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ ಸಮೇಸ್ಸತಿ ನ ವಿಗ್ಗಯ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಯದಿದಂ ಅಗ್ಗಪದಸ್ಮಿಂ! ಇದಾನಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಅಪುಚ್ಛಿಂ. ಭಗವಾಪಿ ಮೇ ಏತೇಹಿ ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಏತೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಏತೇಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ. ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಆವುಸೋ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಆವುಸೋ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಸತ್ಥು ಚೇವ ಸಾವಕಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥೇನ ಅತ್ಥೋ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಂಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ ಸಮೇಸ್ಸತಿ ನ ವಿಗ್ಗಯ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಯದಿದಂ ಅಗ್ಗಪದಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ! ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಮನಸಿಕಾರಸುತ್ತಂ

೮. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸಿಯಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಥಾರೂಪೋ ಸಮಾಧಿಪಟಿಲಾಭೋ ಯಥಾ ನ ಚಕ್ಖುಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ರೂಪಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಸೋತಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಸದ್ದಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಘಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಗನ್ಧಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಜಿವ್ಹಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ರಸಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಕಾಯಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಪಥವಿಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಆಪಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ತೇಜಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ವಾಯಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಇಧಲೋಕಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಪರಲೋಕಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತಮ್ಪಿ ನ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ; ಮನಸಿ ಚ ಪನ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ?

‘‘ಸಿಯಾ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಥಾರೂಪೋ ಸಮಾಧಿಪಟಿಲಾಭೋ ಯಥಾ ನ ಚಕ್ಖುಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ರೂಪಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಸೋತಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಸದ್ದಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಘಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಗನ್ಧಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಜಿವ್ಹಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ರಸಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಕಾಯಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಪಥವಿಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಆಪಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ತೇಜಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ವಾಯಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಇಧಲೋಕಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಪರಲೋಕಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತಮ್ಪಿ ನ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ; ಮನಸಿ ಚ ಪನ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಥಾರೂಪೋ ಸಮಾಧಿಪಟಿಲಾಭೋ ಯಥಾ ನ ಚಕ್ಖುಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ರೂಪಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ… ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತಮ್ಪಿ ನ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ; ಮನಸಿ ಚ ಪನ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ?

‘‘ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ – ‘ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತಂ, ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಸಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಥಾರೂಪೋ ಸಮಾಧಿಪಟಿಲಾಭೋ ಯಥಾ ನ ಚಕ್ಖುಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ರೂಪಂ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತಮ್ಪಿ ನ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯ; ಮನಸಿ ಚ ಪನ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಸದ್ಧಸುತ್ತಂ

೯. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ನಾತಿಕೇ ವಿಹರತಿ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥೇ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸದ್ಧೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸದ್ಧಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಆಜಾನೀಯಝಾಯಿತಂ ಖೋ, ಸದ್ಧ, ಝಾಯ; ಮಾ ಖಳುಙ್ಕಝಾಯಿತಂ [ಆಜಾನೀಯಜ್ಝಾಯಿತಂ ಖೋ ಸದ್ಧ ಝಾಯಥ, ಮಾ ಖಳುಙ್ಕಜ್ಝಾಯಿತಂ (ಸೀ. ಪೀ.)]. ಕಥಞ್ಚ, ಖಳುಙ್ಕಝಾಯಿತಂ ಹೋತಿ? ಅಸ್ಸಖಳುಙ್ಕೋ ಹಿ, ಸದ್ಧ, ದೋಣಿಯಾ ಬದ್ಧೋ [ಬನ್ಧೋ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ‘ಯವಸಂ ಯವಸ’ನ್ತಿ ಝಾಯತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ ಹಿ, ಸದ್ಧ, ಅಸ್ಸಖಳುಙ್ಕಸ್ಸ ದೋಣಿಯಾ ಬದ್ಧಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಂ ಅಜ್ಜ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇಸ್ಸತಿ, ಕಿಮಸ್ಸಾಹಂ [ಕಮ್ಮಸ್ಸಾಹಂ (ಕ.)] ಪಟಿಕರೋಮೀ’ತಿ. ಸೋ ದೋಣಿಯಾ ಬದ್ಧೋ ‘ಯವಸಂ ಯವಸ’ನ್ತಿ ಝಾಯತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಸದ್ಧ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುರಿಸಖಳುಙ್ಕೋ ಅರಞ್ಞಗತೋಪಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋಪಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋಪಿ ಕಾಮರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ಕಾಮರಾಗಪರೇತೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಕಾಮರಾಗಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ಸೋ ಕಾಮರಾಗಂಯೇವ ಅನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ ಝಾಯತಿ ಪಜ್ಝಾಯತಿ ನಿಜ್ಝಾಯತಿ ಅವಜ್ಝಾಯತಿ, ಬ್ಯಾಪಾದಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ… ಥಿನಮಿದ್ಧಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ… ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ… ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ಸೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂಯೇವ ಅನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ ಝಾಯತಿ ಪಜ್ಝಾಯತಿ ನಿಜ್ಝಾಯತಿ ಅವಜ್ಝಾಯತಿ. ಸೋ ಪಥವಿಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ಆಪಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ತೇಜಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ವಾಯಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ಇಧಲೋಕಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ಪರಲೋಕಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಸದ್ಧ, ಪುರಿಸಖಳುಙ್ಕಝಾಯಿತಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಸದ್ಧ, ಆಜಾನೀಯಝಾಯಿತಂ ಹೋತಿ? ಭದ್ರೋ ಹಿ, ಸದ್ಧ, ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ದೋಣಿಯಾ ಬದ್ಧೋ ನ ‘ಯವಸಂ ಯವಸ’ನ್ತಿ ಝಾಯತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಭದ್ರಸ್ಸ ಹಿ, ಸದ್ಧ, ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯಸ್ಸ ದೋಣಿಯಾ ಬದ್ಧಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಂ ಅಜ್ಜ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇಸ್ಸತಿ, ಕಿಮಸ್ಸಾಹಂ ಪಟಿಕರೋಮೀ’ತಿ. ಸೋ ದೋಣಿಯಾ ಬದ್ಧೋ ನ ‘ಯವಸಂ ಯವಸ’ನ್ತಿ ಝಾಯತಿ. ಭದ್ರೋ ಹಿ, ಸದ್ಧ, ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಯಥಾ ಇಣಂ ಯಥಾ ಬನ್ಧಂ ಯಥಾ ಜಾನಿಂ ಯಥಾ ಕಲಿಂ ಏವಂ ಪತೋದಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಹರಣಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಸದ್ಧ, ಭದ್ರೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ಅರಞ್ಞಗತೋಪಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋಪಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋಪಿ ನ ಕಾಮರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ನ ಕಾಮರಾಗಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಕಾಮರಾಗಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ನ ಬ್ಯಾಪಾದಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ… ನ ಥಿನಮಿದ್ಧಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ… ನ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ… ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಸೋ ನೇವ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ಆಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ತೇಜಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ವಾಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ಇಧಲೋಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ಪರಲೋಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ಝಾಯತಿ; ಝಾಯತಿ ಚ ಪನ. ಏವಂ ಝಾಯಿಞ್ಚ ಪನ, ಸದ್ಧ, ಭದ್ರಂ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯಂ ಸಇನ್ದಾ ದೇವಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾ ಸಪಜಾಪತಿಕಾ ಆರಕಾವ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ –

‘‘ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞ, ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸುತ್ತಮ;

ಯಸ್ಸ ತೇ ನಾಭಿಜಾನಾಮ, ಯಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯಸೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಸದ್ಧೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಥಂ ಝಾಯೀ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಭದ್ರೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ [ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ಝಾಯತಿ, ಸೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.), ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ, ಸೋ (ಕ.)] ನೇವ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ಆಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ತೇಜಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ವಾಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ಇಧಲೋಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ನ ಪರಲೋಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ, ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ಝಾಯತಿ; ಝಾಯತಿ ಚ ಪನ? ಕಥಂ ಝಾಯಿಞ್ಚ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಭದ್ರಂ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯಂ ಸಇನ್ದಾ ದೇವಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾ ಸಪಜಾಪತಿಕಾ ಆರಕಾವ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ –

‘‘ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞ, ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸುತ್ತಮ;

ಯಸ್ಸ ತೇ ನಾಭಿಜಾನಾಮ, ಯಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯಸೀ’’ತಿ.

‘‘ಇಧ, ಸದ್ಧ, ಭದ್ರಸ್ಸ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯಸ್ಸ ಪಥವಿಯಂ ಪಥವಿಸಞ್ಞಾ ವಿಭೂತಾ ಹೋತಿ, ಆಪಸ್ಮಿಂ ಆಪೋಸಞ್ಞಾ ವಿಭೂತಾ ಹೋತಿ, ತೇಜಸ್ಮಿಂ ತೇಜೋಸಞ್ಞಾ ವಿಭೂತಾ ಹೋತಿ, ವಾಯಸ್ಮಿಂ ವಾಯೋಸಞ್ಞಾ ವಿಭೂತಾ ಹೋತಿ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾ ವಿಭೂತಾ ಹೋತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾ ವಿಭೂತಾ ಹೋತಿ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾ ವಿಭೂತಾ ಹೋತಿ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾ ವಿಭೂತಾ ಹೋತಿ, ಇಧಲೋಕೇ ಇಧಲೋಕಸಞ್ಞಾ ವಿಭೂತಾ ಹೋತಿ, ಪರಲೋಕೇ ಪರಲೋಕಸಞ್ಞಾ ವಿಭೂತಾ ಹೋತಿ, ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತತ್ರಾಪಿ ಸಞ್ಞಾ ವಿಭೂತಾ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಝಾಯೀ ಖೋ, ಸದ್ಧ, ಭದ್ರೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ನೇವ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ತಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ಝಾಯತಿ; ಝಾಯತಿ ಚ ಪನ. ಏವಂ ಝಾಯಿಞ್ಚ ಪನ, ಸದ್ಧ, ಭದ್ರಂ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯಂ ಸಇನ್ದಾ ದೇವಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾ ಸಪಜಾಪತಿಕಾ ಆರಕಾವ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ –

‘‘ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞ, ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸುತ್ತಮ;

ಯಸ್ಸ ತೇ ನಾಭಿಜಾನಾಮ, ಯಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯಸೀ’’ತಿ. ನವಮಂ;

೧೦. ಮೋರನಿವಾಪಸುತ್ತಂ

೧೦. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಮೋರನಿವಾಪೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ತೀಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಚ್ಚನ್ತನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮೀ ಅಚ್ಚನ್ತಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಅಚ್ಚನ್ತಪರಿಯೋಸಾನೋ ಸೇಟ್ಠೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ. ಕತಮೇಹಿ ತೀಹಿ? ಅಸೇಖೇನ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇನ, ಅಸೇಖೇನ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧೇನ, ಅಸೇಖೇನ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೇನ – ಇಮೇಹಿ, ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಚ್ಚನ್ತನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮೀ ಅಚ್ಚನ್ತಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಅಚ್ಚನ್ತಪರಿಯೋಸಾನೋ ಸೇಟ್ಠೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ.

‘‘ಅಪರೇಹಿಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಚ್ಚನ್ತನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮೀ ಅಚ್ಚನ್ತಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಅಚ್ಚನ್ತಪರಿಯೋಸಾನೋ ಸೇಟ್ಠೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ. ಕತಮೇಹಿ ತೀಹಿ? ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ, ಆದೇಸನಾಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ, ಅನುಸಾಸನೀಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಚ್ಚನ್ತನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಅಚ್ಚನ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮೀ ಅಚ್ಚನ್ತಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಅಚ್ಚನ್ತಪರಿಯೋಸಾನೋ ಸೇಟ್ಠೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ.

‘‘ಅಪರೇಹಿಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಚ್ಚನ್ತನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮೀ ಅಚ್ಚನ್ತಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಅಚ್ಚನ್ತಪರಿಯೋಸಾನೋ ಸೇಟ್ಠೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ. ಕತಮೇಹಿ ತೀಹಿ? ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ, ಸಮ್ಮಾಞಾಣೇನ, ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಚ್ಚನ್ತನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮೀ ಅಚ್ಚನ್ತಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಅಚ್ಚನ್ತಪರಿಯೋಸಾನೋ ಸೇಟ್ಠೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ.

‘‘ದ್ವೀಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಚ್ಚನ್ತನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮೀ ಅಚ್ಚನ್ತಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಅಚ್ಚನ್ತಪರಿಯೋಸಾನೋ ಸೇಟ್ಠೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ. ಕತಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ? ವಿಜ್ಜಾಯ, ಚರಣೇನ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಚ್ಚನ್ತನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮೀ ಅಚ್ಚನ್ತಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಅಚ್ಚನ್ತಪರಿಯೋಸಾನೋ ಸೇಟ್ಠೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ. ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಪೇಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನಙ್ಕುಮಾರೇನ ಗಾಥಾ ಭಾಸಿತಾ –

‘‘ಖತ್ತಿಯೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಜನೇತಸ್ಮಿಂ, ಯೇ ಗೋತ್ತಪಟಿಸಾರಿನೋ;

ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಸೋ ಸೇಟ್ಠೋ ದೇವಮಾನುಸೇ’’ತಿ [ದೀ. ನಿ. ೧.೨೭೭; ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೨; ೨.೨೪೫].

‘‘ಸಾ ಖೋ ಪನೇಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನಙ್ಕುಮಾರೇನ ಗಾಥಾ ಭಾಸಿತಾ ಸುಭಾಸಿತಾ, ನೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತಾ; ಅತ್ಥಸಂಹಿತಾ, ನೋ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಾ; ಅನುಮತಾ ಮಯಾ. ಅಹಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ವದಾಮಿ –

‘‘ಖತ್ತಿಯೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಜನೇತಸ್ಮಿಂ, ಯೇ ಗೋತ್ತಪಟಿಸಾರಿನೋ;

ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಸೋ ಸೇಟ್ಠೋ ದೇವಮಾನುಸೇ’’ತಿ. ದಸಮಂ;

ನಿಸ್ಸಯವಗ್ಗೋ [ನಿಸ್ಸಾಯವಗ್ಗೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಪಠಮೋ.