(೧೭) ೨. ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿವಗ್ಗೋ

೧. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀಸುತ್ತಂ

೧೬೭. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತದಹುಪೋಸಥೇ ಸೀಸಂನ್ಹಾತೋ ನವಂ ಖೋಮಯುಗಂ ನಿವತ್ಥೋ ಅಲ್ಲಕುಸಮುಟ್ಠಿಂ ಆದಾಯ ಭಗವತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಹೋತಿ.

ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಭಗವಾ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ತದಹುಪೋಸಥೇ ಸೀಸಂನ್ಹಾತಂ ನವಂ ಖೋಮಯುಗಂ ನಿವತ್ಥಂ ಅಲ್ಲಕುಸಮುಟ್ಠಿಂ ಆದಾಯ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ನು ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತದಹುಪೋಸಥೇ ಸೀಸಂನ್ಹಾತೋ ನವಂ ಖೋಮಯುಗಂ ನಿವತ್ಥೋ ಅಲ್ಲಕುಸಮುಟ್ಠಿಂ ಆದಾಯ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ? ಕಿಂ ನ್ವಜ್ಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಜ್ಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಸ್ಸಾ’’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತದಹುಪೋಸಥೇ ಸೀಸಂನ್ಹಾತಾ ನವಂ ಖೋಮಯುಗಂ ನಿವತ್ಥಾ ಅಲ್ಲೇನ ಗೋಮಯೇನ ಪಥವಿಂ ಓಪುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಹರಿತೇಹಿ ಕುಸೇಹಿ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಾ ಚ ವೇಲಂ ಅನ್ತರಾ ಚ ಅಗ್ಯಾಗಾರಂ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ. ತೇ ತಂ ರತ್ತಿಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ಅಗ್ಗಿಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ – ‘ಪಚ್ಚೋರೋಹಾಮ ಭವನ್ತಂ, ಪಚ್ಚೋರೋಹಾಮ ಭವನ್ತ’ನ್ತಿ. ಬಹುಕೇನ ಚ ಸಪ್ಪಿತೇಲನವನೀತೇನ ಅಗ್ಗಿಂ ಸನ್ತಪ್ಪೇನ್ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಚ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸನ್ತಪ್ಪೇನ್ತಿ. ಏವಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞಥಾ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಪನ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತಿ? ಸಾಧು ಮೇ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು ಯಥಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸುಣಾಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭೋ’’ತಿ ಖೋ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾ’ ತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಪಜಹತಿ; ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

…ಅದಿನ್ನಾದಾನಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಪಜಹತಿ; ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

…ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಂ ಪಜಹತಿ; ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

…ಮುಸಾವಾದಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಮುಸಾವಾದಂ ಪಜಹತಿ; ಮುಸಾವಾದಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

…ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಪಿಸುಣಂ ವಾಚಂ ಪಜಹತಿ; ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

…ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಫರುಸಂ ವಾಚಂ ಪಜಹತಿ; ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

…ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಂ ಪಜಹತಿ; ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

…ಅಭಿಜ್ಝಾಯ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಅಭಿಜ್ಝಂ ಪಜಹತಿ; ಅಭಿಜ್ಝಾಯ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

…ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಬ್ಯಾಪಾದಂ ಪಜಹತಿ; ಬ್ಯಾಪಾದಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

…ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾ’ತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಪಜಹತಿ; ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞಥಾ ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಪನ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತಿ. ಇಮಿಸ್ಸಾ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಕಲಂ ನಾಗ್ಘತಿ ಸೋಳಸಿಂ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಅರಿಯಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀಸುತ್ತಂ

೧೬೮. ‘‘ಅರಿಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಚ್ಚೋರೋಹಣಿಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾ’ತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಪಜಹತಿ; ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

… ‘ಅದಿನ್ನಾದಾನಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾ’ತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಪಜಹತಿ; ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

… ‘ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ…ಪೇ… ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

… ‘ಮುಸಾವಾದಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ…ಪೇ… ಮುಸಾವಾದಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

… ‘ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ…ಪೇ… ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

… ‘ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ…ಪೇ… ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

… ‘ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

… ‘ಅಭಿಜ್ಝಾಯ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ…ಪೇ… ಅಭಿಜ್ಝಾಯ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

… ‘ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ…ಪೇ… ಬ್ಯಾಪಾದಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾ’ತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಪಜಹತಿ; ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತಂ

೧೬೯. [ಅ. ನಿ. ೧೦.೧೧೭] ಅಥ ಖೋ ಸಙ್ಗಾರವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸಙ್ಗಾರವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಕಿಂ ಪಾರಿಮಂ ತೀರ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣೀ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ವೇರಮಣೀ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವೇರಮಣೀ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಮುಸಾವಾದೋ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಮುಸಾವಾದಾ ವೇರಮಣೀ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಪಿಸುಣಾ ವಾಚಾ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ವೇರಮಣೀ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಫರುಸಾ ವಾಚಾ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ವೇರಮಣೀ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ವೇರಮಣೀ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಅಭಿಜ್ಝಾ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಅನಭಿಜ್ಝಾ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಇದಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಇದಂ ಪಾರಿಮಂ ತೀರನ್ತಿ.

‘‘ಅಪ್ಪಕಾ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೇ ಜನಾ ಪಾರಗಾಮಿನೋ;

ಅಥಾಯಂ ಇತರಾ ಪಜಾ, ತೀರಮೇವಾನುಧಾವತಿ.

‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತೇ, ಧಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಾನುವತ್ತಿನೋ;

ತೇ ಜನಾ ಪಾರಮೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯಂ ಸುದುತ್ತರಂ.

‘‘ಕಣ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿಪ್ಪಹಾಯ, ಸುಕ್ಕಂ ಭಾವೇಥ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ಓಕಾ ಅನೋಕಮಾಗಮ್ಮ, ವಿವೇಕೇ ಯತ್ಥ ದೂರಮಂ.

‘‘ತತ್ರಾಭಿರತಿಮಿಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಹಿತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಅಕಿಞ್ಚನೋ;

ಪರಿಯೋದಪೇಯ್ಯ ಅತ್ತಾನಂ, ಚಿತ್ತಕ್ಲೇಸೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ.

‘‘ಯೇಸಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಙ್ಗೇಸು, ಸಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಂ ಸುಭಾವಿತಂ;

ಆದಾನಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇ, ಅನುಪಾದಾಯ ಯೇ ರತಾ;

ಖೀಣಾಸವಾ ಜುತಿಮನ್ತೋ, ತೇ ಲೋಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ’’ತಿ. ತತಿಯಂ;

೪. ಓರಿಮಸುತ್ತಂ

೧೭೦. ‘‘ಓರಿಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀರಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಾರಿಮಞ್ಚ ತೀರಂ. ತಂ ಸುಣಾಥ…ಪೇ… ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಕತಮಞ್ಚ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ? ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣೀ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ವೇರಮಣೀ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವೇರಮಣೀ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಮುಸಾವಾದೋ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಮುಸಾವಾದಾ ವೇರಮಣೀ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಪಿಸುಣಾ ವಾಚಾ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ವೇರಮಣೀ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಫರುಸಾ ವಾಚಾ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ವೇರಮಣೀ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ವೇರಮಣೀ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಅಭಿಜ್ಝಾ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಅನಭಿಜ್ಝಾ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಇದಂ ಪಾರಿಮಂ ತೀರನ್ತಿ.

‘‘ಅಪ್ಪಕಾ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೇ ಜನಾ ಪಾರಗಾಮಿನೋ;

ಅಥಾಯಂ ಇತರಾ ಪಜಾ, ತೀರಮೇವಾನುಧಾವತಿ.

‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತೇ, ಧಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಾನುವತ್ತಿನೋ;

ತೇ ಜನಾ ಪಾರಮೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯಂ ಸುದುತ್ತರಂ.

‘‘ಕಣ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿಪ್ಪಹಾಯ, ಸುಕ್ಕಂ ಭಾವೇಥ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ಓಕಾ ಅನೋಕಮಾಗಮ್ಮ, ವಿವೇಕೇ ಯತ್ಥ ದೂರಮಂ.

‘‘ತತ್ರಾಭಿರತಿಮಿಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಹಿತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಅಕಿಞ್ಚನೋ;

ಪರಿಯೋದಪೇಯ್ಯ ಅತ್ತಾನಂ, ಚಿತ್ತಕ್ಲೇಸೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ.

‘‘ಯೇಸಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಙ್ಗೇಸು, ಸಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಂ ಸುಭಾವಿತಂ;

ಆದಾನಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇ, ಅನುಪಾದಾಯ ಯೇ ರತಾ;

ಖೀಣಾಸವಾ ಜುತಿಮನ್ತೋ, ತೇ ಲೋಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ;

೫. ಪಠಮಅಧಮ್ಮಸುತ್ತಂ

೧೭೧. [ಅ. ನಿ. ೧೦.೧೧೩] ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅನತ್ಥೋ ಚ; ಧಮ್ಮೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅನತ್ಥಞ್ಚ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ ಚ ಅನತ್ಥೋ ಚ? ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ, ಮುಸಾವಾದೋ, ಪಿಸುಣಾ ವಾಚಾ, ಫರುಸಾ ವಾಚಾ, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋ, ಅಭಿಜ್ಝಾ, ಬ್ಯಾಪಾದೋ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ ಚ ಅನತ್ಥೋ ಚ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೋ ಚ ಅತ್ಥೋ ಚ? ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣೀ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ವೇರಮಣೀ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವೇರಮಣೀ, ಮುಸಾವಾದಾ ವೇರಮಣೀ, ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ವೇರಮಣೀ, ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ವೇರಮಣೀ, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ವೇರಮಣೀ, ಅನಭಿಜ್ಝಾ, ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೋ ಚ ಅತ್ಥೋ ಚ.

‘‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅನತ್ಥೋ ಚ; ಧಮ್ಮೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅನತ್ಥಞ್ಚ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ದುತಿಯಅಧಮ್ಮಸುತ್ತಂ

೧೭೨. ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ ಚ; ಅನತ್ಥೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಅನತ್ಥಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸುಗತೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇದಂ ಖೋ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ – ‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ ಚ; ಅನತ್ಥೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಅನತ್ಥಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ. ಕೋ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ?

ಅಥ ಖೋ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಸತ್ಥು ಚೇವ ಸಂವಣ್ಣಿತೋ, ಸಮ್ಭಾವಿತೋ ಚ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ. ಪಹೋತಿ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜಿತುಂ. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಾಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ. ಯಥಾ ನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸತಿ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಂಸು. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಂ ಏತದವೋಚುಂ –

‘‘ಇದಂ ಖೋ ನೋ, ಆವುಸೋ ಕಚ್ಚಾನ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ – ‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ ಚ; ಅನತ್ಥೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಅನತ್ಥಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ.

‘‘ತೇಸಂ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಇದಂ ಖೋ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ – ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ. ಕೋ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜೇಯ್ಯಾ’ತಿ?

‘‘ತೇಸಂ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಸತ್ಥು ಚೇವ ಸಂವಣ್ಣಿತೋ, ಸಮ್ಭಾವಿತೋ ಚ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ. ಪಹೋತಿ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜಿತುಂ. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಾಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ. ಯಥಾ ನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸತಿ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ. ವಿಭಜತು ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ’’ತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಪುರಿಸೋ ಸಾರತ್ಥಿಕೋ ಸಾರಂ ಗವೇಸೀ ಸಾರಪರಿಯೇಸನಂ ಚರಮಾನೋ ಮಹತೋ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ತಿಟ್ಠತೋ ಸಾರವತೋ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮೇವ ಮೂಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಖನ್ಧಂ ಸಾಖಾಪಲಾಸೇ ಸಾರಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ. ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಸತ್ಥರಿ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇ ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅತಿಸಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಥ [ಮಞ್ಞೇಥ (ಸೀ.), ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾಥ (ಕ.)]. ಸೋ ಹಾವುಸೋ, ಭಗವಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತಿ ಚಕ್ಖುಭೂತೋ ಞಾಣಭೂತೋ ಧಮ್ಮಭೂತೋ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋ ವತ್ತಾ ಪವತ್ತಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿನ್ನೇತಾ ಅಮತಸ್ಸ ದಾತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮೀ ತಥಾಗತೋ. ಸೋ ಚೇವ ಪನೇತಸ್ಸ ಕಾಲೋ ಅಹೋಸಿ ಯಂ ತುಮ್ಹೇ ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ. ಯಥಾ ವೋ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ.

‘‘ಅದ್ಧಾ, ಆವುಸೋ ಕಚ್ಚಾನ, ಭಗವಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತಿ ಚಕ್ಖುಭೂತೋ ಞಾಣಭೂತೋ ಧಮ್ಮಭೂತೋ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋ ವತ್ತಾ ಪವತ್ತಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿನ್ನೇತಾ ಅಮತಸ್ಸ ದಾತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮೀ ತಥಾಗತೋ. ಸೋ ಚೇವ ಪನೇತಸ್ಸ ಕಾಲೋ ಅಹೋಸಿ ಯಂ ಮಯಂ ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ. ಯಥಾ ನೋ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಮ. ಅಪಿ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಸತ್ಥು ಚೇವ ಸಂವಣ್ಣಿತೋ, ಸಮ್ಭಾವಿತೋ ಚ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ. ಪಹೋತಿ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜಿತುಂ. ವಿಭಜತಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಅಗರುಂ ಕರಿತ್ವಾ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಾವುಸೋ, ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಯಂ ಖೋ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ – ‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ…ಪೇ… ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ.

‘‘ಕತಮೋ, ಚಾವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಕತಮೋ ಚ ಧಮ್ಮೋ? ಕತಮೋ ಚ ಅನತ್ಥೋ, ಕತಮೋ ಚ ಅತ್ಥೋ? ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣೀ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ವೇರಮಣೀ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ವೇರಮಣಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವೇರಮಣೀ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವೇರಮಣಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಮುಸಾವಾದೋ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಮುಸಾವಾದಾ ವೇರಮಣೀ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮುಸಾವಾದಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಮುಸಾವಾದಾ ವೇರಮಣಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಪಿಸುಣಾ ವಾಚಾ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ವೇರಮಣೀ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಪಿಸುಣಾವಾಚಾಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ವೇರಮಣಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಫರುಸಾ ವಾಚಾ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ವೇರಮಣೀ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಫರುಸಾವಾಚಾಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ವೇರಮಣಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ವೇರಮಣೀ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ವೇರಮಣಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಅಭಿಜ್ಝಾ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಅನಭಿಜ್ಝಾ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಅಭಿಜ್ಝಾಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಅನಭಿಜ್ಝಾಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಬ್ಯಾಪಾದೋ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಅಬ್ಯಾಪಾದಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘‘ಯಂ ಖೋ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ – ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ…ಪೇ… ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನಾಮಿ. ಆಕಙ್ಖಮಾನಾ ಚ ಪನ ತುಮ್ಹೇ, ಆವುಸೋ, ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ. ಯಥಾ ನೋ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ –

‘‘ಯಂ ಖೋ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ – ‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ…ಪೇ… ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ.

‘‘ತೇಸಂ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಇದಂ ಖೋ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ – ‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ…ಪೇ… ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ. ಕೋ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜೇಯ್ಯಾ’ತಿ?

‘‘ತೇಸಂ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಸತ್ಥು ಚೇವ ಸಂವಣ್ಣಿತೋ, ಸಮ್ಭಾವಿತೋ ಚ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ. ಪಹೋತಿ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜಿತುಂ. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಾಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ. ಯಥಾ ನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸತಿ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ.

‘‘ಅಥ ಖೋ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಮ್ಹಾ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ. ತೇಸಂ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮತಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೇನ ಇಮೇಹಿ ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಇಮೇಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಅತ್ಥೋ ಸುವಿಭತ್ತೋ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ! ಪಣ್ಡಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ. ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ. ಮಂ ಚೇಪಿ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ, ಅಹಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಏವಮೇವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ ಯಥಾ ತಂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೇನ ಬ್ಯಾಕತಂ. ಏಸೋ ಚೇವ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ. ಏವಞ್ಚ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ತತಿಯಅಧಮ್ಮಸುತ್ತಂ

೧೭೩. ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ ಚ; ಅನತ್ಥೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಅನತ್ಥಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ, ಕತಮೋ ಚ ಧಮ್ಮೋ; ಕತಮೋ ಚ ಅನತ್ಥೋ, ಕತಮೋ ಚ ಅತ್ಥೋ? ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣೀ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ವೇರಮಣೀ ಧಮ್ಮೋ… ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವೇರಮಣೀ ಧಮ್ಮೋ… ಮುಸಾವಾದೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಮುಸಾವಾದಾ ವೇರಮಣೀ ಧಮ್ಮೋ… ಪಿಸುಣಾ ವಾಚಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ವೇರಮಣೀ ಧಮ್ಮೋ… ಫರುಸಾ ವಾಚಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ವೇರಮಣೀ ಧಮ್ಮೋ… ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ವೇರಮಣೀ ಧಮ್ಮೋ… ಅಭಿಜ್ಝಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಅನಭಿಜ್ಝಾ ಧಮ್ಮೋ… ಬ್ಯಾಪಾದೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ ಧಮ್ಮೋ….

‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ ಚ; ಅನತ್ಥೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಅನತ್ಥಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಕಮ್ಮನಿದಾನಸುತ್ತಂ

೧೭೪. ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿವಿಧಂ ವದಾಮಿ – ಲೋಭಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ದೋಸಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ಮೋಹಹೇತುಕಮ್ಪಿ.

‘‘ಅದಿನ್ನಾದಾನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿವಿಧಂ ವದಾಮಿ – ಲೋಭಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ದೋಸಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ಮೋಹಹೇತುಕಮ್ಪಿ.

‘‘ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿವಿಧಂ ವದಾಮಿ – ಲೋಭಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ದೋಸಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ಮೋಹಹೇತುಕಮ್ಪಿ.

‘‘ಮುಸಾವಾದಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿವಿಧಂ ವದಾಮಿ – ಲೋಭಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ದೋಸಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ಮೋಹಹೇತುಕಮ್ಪಿ.

‘‘ಪಿಸುಣವಾಚಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿವಿಧಂ ವದಾಮಿ – ಲೋಭಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ದೋಸಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ಮೋಹಹೇತುಕಮ್ಪಿ.

‘‘ಫರುಸವಾಚಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿವಿಧಂ ವದಾಮಿ – ಲೋಭಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ದೋಸಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ಮೋಹಹೇತುಕಮ್ಪಿ.

‘‘ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿವಿಧಂ ವದಾಮಿ – ಲೋಭಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ದೋಸಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ಮೋಹಹೇತುಕಮ್ಪಿ.

‘‘ಅಭಿಜ್ಝಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿವಿಧಂ ವದಾಮಿ – ಲೋಭಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ದೋಸಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ಮೋಹಹೇತುಕಮ್ಪಿ.

‘‘ಬ್ಯಾಪಾದಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿವಿಧಂ ವದಾಮಿ – ಲೋಭಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ದೋಸಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ಮೋಹಹೇತುಕಮ್ಪಿ.

‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿವಿಧಂ ವದಾಮಿ – ಲೋಭಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ದೋಸಹೇತುಕಮ್ಪಿ, ಮೋಹಹೇತುಕಮ್ಪಿ. ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಭೋ ಕಮ್ಮನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ, ದೋಸೋ ಕಮ್ಮನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ, ಮೋಹೋ ಕಮ್ಮನಿದಾನಸಮ್ಭವೋ. ಲೋಭಕ್ಖಯಾ ಕಮ್ಮನಿದಾನಸಙ್ಖಯೋ, ದೋಸಕ್ಖಯಾ ಕಮ್ಮನಿದಾನಸಙ್ಖಯೋ, ಮೋಹಕ್ಖಯಾ ಕಮ್ಮನಿದಾನಸಙ್ಖಯೋ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪರಿಕ್ಕಮನಸುತ್ತಂ

೧೭೫. ‘‘ಸಪರಿಕ್ಕಮನೋ ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೋ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಪರಿಕ್ಕಮನೋ. ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪರಿಕ್ಕಮನೋ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಪರಿಕ್ಕಮನೋ? ಪಾಣಾತಿಪಾತಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣೀ ಪರಿಕ್ಕಮನಂ ಹೋತಿ. ಅದಿನ್ನಾದಾಯಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ವೇರಮಣೀ ಪರಿಕ್ಕಮನಂ ಹೋತಿ. ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವೇರಮಣೀ ಪರಿಕ್ಕಮನಂ ಹೋತಿ. ಮುಸಾವಾದಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮುಸಾವಾದಾ ವೇರಮಣೀ ಪರಿಕ್ಕಮನಂ ಹೋತಿ. ಪಿಸುಣವಾಚಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ವೇರಮಣೀ ಪರಿಕ್ಕಮನಂ ಹೋತಿ. ಫರುಸವಾಚಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ವೇರಮಣೀ ಪರಿಕ್ಕಮನಂ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ವೇರಮಣೀ ಪರಿಕ್ಕಮನಂ ಹೋತಿ. ಅಭಿಜ್ಝಾಲುಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಭಿಜ್ಝಾ ಪರಿಕ್ಕಮನಂ ಹೋತಿ. ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತಸ್ಸ [ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.), ಬ್ಯಾಪನ್ನಸ್ಸ (ಸ್ಯಾ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ ಪರಿಕ್ಕಮನಂ ಹೋತಿ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಪರಿಕ್ಕಮನಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪರಿಕ್ಕಮನೋ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಪರಿಕ್ಕಮನೋ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಚುನ್ದಸುತ್ತಂ

೧೭೬. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಪಾವಾಯಂ [ಚಮ್ಪಾಯಂ (ಕ. ಸೀ.) ದೀ. ನಿ. ೨.೧೮೯ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ವಿಹರತಿ ಚುನ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಾರಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನೇ. ಅಥ ಖೋ ಚುನ್ದೋ ಕಮ್ಮಾರಪುತ್ತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಚುನ್ದಂ ಕಮ್ಮಾರಪುತ್ತಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಸ್ಸ ನೋ ತ್ವಂ, ಚುನ್ದ, ಸೋಚೇಯ್ಯಾನಿ ರೋಚೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭನ್ತೇ, ಪಚ್ಛಾಭೂಮಕಾ ಕಮಣ್ಡಲುಕಾ ಸೇವಾಲಮಾಲಿಕಾ [ಸೇವಾಲಮಾಲಕಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ಅಗ್ಗಿಪರಿಚಾರಿಕಾ ಉದಕೋರೋಹಕಾ ಸೋಚೇಯ್ಯಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ; ತೇಸಾಹಂ ಸೋಚೇಯ್ಯಾನಿ ರೋಚೇಮೀ’’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಚುನ್ದ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಚ್ಛಾಭೂಮಕಾ ಕಮಣ್ಡಲುಕಾ ಸೇವಾಲಮಾಲಿಕಾ ಅಗ್ಗಿಪರಿಚಾರಿಕಾ ಉದಕೋರೋಹಕಾ ಸೋಚೇಯ್ಯಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಚ್ಛಾಭೂಮಕಾ ಕಮಣ್ಡಲುಕಾ ಸೇವಾಲಮಾಲಿಕಾ ಅಗ್ಗಿಪರಿಚಾರಿಕಾ ಉದಕೋರೋಹಕಾ. ತೇ ಸಾವಕಂ [ಸಾವಕೇ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಏವಂ ಸಮಾದಪೇನ್ತಿ – ‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಕಾಲಸ್ಸೇವ [ಸಕಾಲಸ್ಸೇವ (ಸ್ಯಾ.)] ಉಟ್ಠಹನ್ತೋವ [ಉಟ್ಠಹನ್ತೋ (ಸ್ಯಾ.), ವುಟ್ಠಹನ್ತೋವ (ಪೀ. ಕ.)] ಸಯನಮ್ಹಾ ಪಥವಿಂ ಆಮಸೇಯ್ಯಾಸಿ; ನೋ ಚೇ ಪಥವಿಂ ಆಮಸೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಲ್ಲಾನಿ ಗೋಮಯಾನಿ ಆಮಸೇಯ್ಯಾಸಿ; ನೋ ಚೇ ಅಲ್ಲಾನಿ ಗೋಮಯಾನಿ ಆಮಸೇಯ್ಯಾಸಿ, ಹರಿತಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಆಮಸೇಯ್ಯಾಸಿ; ನೋ ಚೇ ಹರಿತಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಆಮಸೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರೇಯ್ಯಾಸಿ; ನೋ ಚೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರೇಯ್ಯಾಸಿ, ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಆದಿಚ್ಚಂ ನಮಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸಿ; ನೋ ಚೇ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಆದಿಚ್ಚಂ ನಮಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸಿ, ಸಾಯತತಿಯಕಂ ಉದಕಂ ಓರೋಹೇಯ್ಯಾಸೀ’ತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಚ್ಛಾಭೂಮಕಾ ಕಮಣ್ಡಲುಕಾ ಸೇವಾಲಮಾಲಿಕಾ ಅಗ್ಗಿಪರಿಚಾರಿಕಾ ಉದಕೋರೋಹಕಾ ಸೋಚೇಯ್ಯಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ; ತೇಸಾಹಂ ಸೋಚೇಯ್ಯಾನಿ ರೋಚೇಮೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞಥಾ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಚ್ಛಾಭೂಮಕಾ ಕಮಣ್ಡಲುಕಾ ಸೇವಾಲಮಾಲಿಕಾ ಅಗ್ಗಿಪರಿಚಾರಿಕಾ ಉದಕೋರೋಹಕಾ ಸೋಚೇಯ್ಯಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಪನ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ? ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು ಯಥಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಚುನ್ದ, ಸುಣಾಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಚುನ್ದೋ ಕಮ್ಮಾರಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ತಿವಿಧಂ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಕಾಯೇನ ಅಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ; ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಾಚಾಯ ಅಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ; ತಿವಿಧಂ ಮನಸಾ ಅಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಚುನ್ದ, ತಿವಿಧಂ ಕಾಯೇನ ಅಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ? ‘‘ಇಧ, ಚುನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಹೋತಿ ಲುದ್ದೋ ಲೋಹಿತಪಾಣಿ ಹತಪಹತೇ ನಿವಿಟ್ಠೋ ಅದಯಾಪನ್ನೋ ಸಬ್ಬಪಾಣಭೂತೇಸು [ಪಾಣಭೂತೇಸು (ಕ.)].

‘‘ಅದಿನ್ನಾದಾಯೀ ಹೋತಿ. ಯಂ ತಂ ಪರಸ್ಸ ಪರವಿತ್ತೂಪಕರಣಂ ಗಾಮಗತಂ ವಾ ಅರಞ್ಞಗತಂ ವಾ ತಂ ಅದಿನ್ನಂ ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಆದಾತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೀ ಹೋತಿ. ಯಾ ತಾ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾ ಪಿತುರಕ್ಖಿತಾ ಮಾತಾಪಿತುರಕ್ಖಿತಾ [ನತ್ಥಿ ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು] ಭಾತುರಕ್ಖಿತಾ ಭಗಿನಿರಕ್ಖಿತಾ ಞಾತಿರಕ್ಖಿತಾ ಗೋತ್ತರಕ್ಖಿತಾ [ನತ್ಥಿ ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು] ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತಾ ಸಸಾಮಿಕಾ ಸಪರಿದಣ್ಡಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಾಲಾಗುಳಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾಪಿ, ತಥಾರೂಪಾಸು ಚಾರಿತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜಿತಾ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ತಿವಿಧಂ ಕಾಯೇನ ಅಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಚುನ್ದ, ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಾಚಾಯ ಅಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಚುನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಮುಸಾವಾದೀ ಹೋತಿ. ಸಭಗ್ಗತೋ ವಾ ಪರಿಸಗ್ಗತೋ ವಾ ಞಾತಿಮಜ್ಝಗತೋ ವಾ ಪೂಗಮಜ್ಝಗತೋ ವಾ ರಾಜಕುಲಮಜ್ಝಗತೋ ವಾ ಅಭಿನೀತೋ ಸಕ್ಖಿಪುಟ್ಠೋ – ‘ಏಹಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯಂ ಜಾನಾಸಿ ತಂ ವದೇಹೀ’ತಿ [ಸೋ ಅಜಾನಂ ವಾ ಅಹಂ ಜಾನಾಮೀತಿ, ಜಾನಂ ವಾ ಅಹಂ ನ ಜಾನಾಮೀತಿ, ಅಪಸ್ಸಂ ವಾ ಅಹಂ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ, ಪಸ್ಸಂ ವಾ ಅಹಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ (ಪೀ. ಕ.) ಏವಮುಪರಿಪಿ], ಸೋ ಅಜಾನಂ ವಾ ಆಹ ‘ಜಾನಾಮೀ’ತಿ, ಜಾನಂ ವಾ ಆಹ ‘ನ ಜಾನಾಮೀ’ತಿ; ಅಪಸ್ಸಂ ವಾ ಆಹ ‘ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಪಸ್ಸಂ ವಾ ಆಹ ‘ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ [ಸೋ ಅಜಾನಂ ವಾ ಅಹಂ ಜಾನಾಮೀತಿ, ಜಾನಂ ವಾ ಅಹಂ ನ ಜಾನಾಮೀತಿ, ಅಪಸ್ಸಂ ವಾ ಅಹಂ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ, ಪಸ್ಸಂ ವಾ ಅಹಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ (ಪೀ. ಕ.) ಏವಮುಪರಿಪಿ]. ಇತಿ ಅತ್ತಹೇತು ವಾ ಪರಹೇತು ವಾ ಆಮಿಸಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖಹೇತು ವಾ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಪಿಸುಣವಾಚೋ ಹೋತಿ. ಇತೋ ಸುತ್ವಾ ಅಮುತ್ರ ಅಕ್ಖಾತಾ ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾಯ, ಅಮುತ್ರ ವಾ ಸುತ್ವಾ ಇಮೇಸಂ ಅಕ್ಖಾತಾ ಅಮೂಸಂ ಭೇದಾಯ. ಇತಿ ಸಮಗ್ಗಾನಂ ವಾ ಭೇತ್ತಾ [ಭೇದಾತಾ (ಕ.)], ಭಿನ್ನಾನಂ ವಾ ಅನುಪ್ಪದಾತಾ, ವಗ್ಗಾರಾಮೋ ವಗ್ಗರತೋ ವಗ್ಗನನ್ದೀ ವಗ್ಗಕರಣಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಫರುಸವಾಚೋ ಹೋತಿ. ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ಅಣ್ಡಕಾ ಕಕ್ಕಸಾ ಪರಕಟುಕಾ ಪರಾಭಿಸಜ್ಜನೀ ಕೋಧಸಾಮನ್ತಾ ಅಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾ, ತಥಾರೂಪಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೀ ಹೋತಿ ಅಕಾಲವಾದೀ ಅಭೂತವಾದೀ ಅನತ್ಥವಾದೀ ಅಧಮ್ಮವಾದೀ ಅವಿನಯವಾದೀ; ಅನಿಧಾನವತಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ ಅಕಾಲೇನ ಅನಪದೇಸಂ ಅಪರಿಯನ್ತವತಿಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಾಚಾಯ ಅಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಚುನ್ದ, ತಿವಿಧಂ ಮನಸಾ ಅಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಚುನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅಭಿಜ್ಝಾಲು ಹೋತಿ. ಯಂ ತಂ ಪರಸ್ಸ ಪರವಿತ್ತೂಪಕರಣಂ ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾತಾ [ಅಭಿಜ್ಝಿತಾ (ಕ.) ಮ. ನಿ. ೧.೪೪೦ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಹೋತಿ – ‘ಅಹೋ ವತ ಯಂ ಪರಸ್ಸ ತಂ ಮಮಸ್ಸಾ’ತಿ.

‘‘ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ ಪದುಟ್ಠಮನಸಙ್ಕಪ್ಪೋ – ‘ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಹಞ್ಞನ್ತು ವಾ ಬಜ್ಝನ್ತು ವಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತು ವಾ ವಿನಸ್ಸನ್ತು ವಾ ಮಾ ವಾ ಅಹೇಸು’ನ್ತಿ [ಮಾ ವಾ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿ ವಾ ತಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)].

‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಹೋತಿ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ನತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ, ನತ್ಥಿ ಹುತಂ, ನತ್ಥಿ ಸುಕಟದುಕ್ಕಟಾನಂ [ನತ್ಥೇತ್ಥ ಪಾಠಭೇದೋ] ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ, ನತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋ, ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ನತ್ಥಿ ಮಾತಾ, ನತ್ಥಿ ಪಿತಾ, ನತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ, ನತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಮ್ಮಗ್ಗತಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಮನಸಾ ತಿವಿಧಂ ಅಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಇಮೇ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ [ಅಕುಸಲಾ ಕಮ್ಮಪಥಾ (?)]. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ದಸಹಿ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಕಮ್ಮಪಥೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಉಟ್ಠಹನ್ತೋವ ಸಯನಮ್ಹಾ ಪಥವಿಂ ಚೇಪಿ ಆಮಸತಿ, ಅಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ; ನೋ ಚೇಪಿ ಪಥವಿಂ ಆಮಸತಿ, ಅಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ.

‘‘ಅಲ್ಲಾನಿ ಚೇಪಿ ಗೋಮಯಾನಿ ಆಮಸತಿ, ಅಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ; ನೋ ಚೇಪಿ ಅಲ್ಲಾನಿ ಗೋಮಯಾನಿ ಆಮಸತಿ, ಅಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ.

‘‘ಹರಿತಾನಿ ಚೇಪಿ ತಿಣಾನಿ ಆಮಸತಿ, ಅಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ; ನೋ ಚೇಪಿ ಹರಿತಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಆಮಸತಿ, ಅಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ.

‘‘ಅಗ್ಗಿಂ ಚೇಪಿ ಪರಿಚರತಿ, ಅಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ, ನೋ ಚೇಪಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರತಿ, ಅಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ.

‘‘ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಚೇಪಿ ಆದಿಚ್ಚಂ ನಮಸ್ಸತಿ, ಅಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ; ನೋ ಚೇಪಿ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಆದಿಚ್ಚಂ ನಮಸ್ಸತಿ, ಅಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ.

‘‘ಸಾಯತತಿಯಕಂ ಚೇಪಿ ಉದಕಂ ಓರೋಹತಿ, ಅಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ; ನೋ ಚೇಪಿ ಸಾಯತತಿಯಕಂ ಉದಕಂ ಓರೋಹತಿ, ಅಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಇಮೇ, ಚುನ್ದ, ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ ಅಸುಚೀಯೇವ [ಅಸುಚಿಚ್ಚೇವ (ಸ್ಯಾ.)] ಹೋನ್ತಿ ಅಸುಚಿಕರಣಾ ಚ.

‘‘ಇಮೇಸಂ ಪನ, ಚುನ್ದ, ದಸನ್ನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಕಮ್ಮಪಥಾನಂ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ನಿರಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಯಾ ವಾ [ಯಾ ಚ (ಕ.)] ಪನಞ್ಞಾಪಿ ಕಾಚಿ ದುಗ್ಗತಿಯೋ [ದುಗ್ಗತಿ ಹೋತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)].

‘‘ತಿವಿಧಂ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಕಾಯೇನ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ; ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಾಚಾಯ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ; ತಿವಿಧಂ ಮನಸಾ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಂ, ಚುನ್ದ, ತಿವಿಧಂ ಕಾಯೇನ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಚುನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಪಹಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ ನಿಹಿತದಣ್ಡೋ ನಿಹಿತಸತ್ಥೋ, ಲಜ್ಜೀ ದಯಾಪನ್ನೋ, ಸಬ್ಬಪಾಣಭೂತಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ ವಿಹರತಿ.

‘‘ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಪಹಾಯ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಯಂ ತಂ ಪರಸ್ಸ ಪರವಿತ್ತೂಪಕರಣಂ ಗಾಮಗತಂ ವಾ ಅರಞ್ಞಗತಂ ವಾ, ನ ತಂ ಅದಿನ್ನಂ [ತಂ ನಾದಿನ್ನಂ (ಕ. ಸೀ., ಮ. ನಿ. ೧.೪೪೧)] ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಆದಾತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಂ ಪಹಾಯ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ ಯಾ ತಾ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾ ಪಿತುರಕ್ಖಿತಾ ಮಾತಾಪಿತುರಕ್ಖಿತಾ ಭಾತುರಕ್ಖಿತಾ ಭಗಿನಿರಕ್ಖಿತಾ ಞಾತಿರಕ್ಖಿತಾ ಗೋತ್ತರಕ್ಖಿತಾ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತಾ ಸಸಾಮಿಕಾ ಸಪರಿದಣ್ಡಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಾಲಾಗುಳಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾಪಿ, ತಥಾರೂಪಾಸು ನ ಚಾರಿತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜಿತಾ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ತಿವಿಧಂ ಕಾಯೇನ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಚುನ್ದ, ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಾಚಾಯ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಚುನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಮುಸಾವಾದಂ ಪಹಾಯ ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಸಭಗ್ಗತೋ ವಾ ಪರಿಸಗ್ಗತೋ ವಾ ಞಾತಿಮಜ್ಝಗತೋ ವಾ ಪೂಗಮಜ್ಝಗತೋ ವಾ ರಾಜಕುಲಮಜ್ಝಗತೋ ವಾ ಅಭಿನೀತೋ ಸಕ್ಖಿಪುಟ್ಠೋ – ‘ಏಹಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯಂ ಜಾನಾಸಿ ತಂ ವದೇಹೀ’ತಿ, ಸೋ ಅಜಾನಂ ವಾ ಆಹ ‘ನ ಜಾನಾಮೀ’ತಿ, ಜಾನಂ ವಾ ಆಹ ‘ಜಾನಾಮೀ’ತಿ, ಅಪಸ್ಸಂ ವಾ ಆಹ ‘ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಪಸ್ಸಂ ವಾ ಆಹ ‘ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಇತಿ ಅತ್ತಹೇತು ವಾ ಪರಹೇತು ವಾ ಆಮಿಸಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖಹೇತು ವಾ ನ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಪಿಸುಣಂ ವಾಚಂ ಪಹಾಯ, ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ – ನ ಇತೋ ಸುತ್ವಾ ಅಮುತ್ರ ಅಕ್ಖಾತಾ ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾಯ, ನ ಅಮುತ್ರ ವಾ ಸುತ್ವಾ ಇಮೇಸಂ ಅಕ್ಖಾತಾ ಅಮೂಸಂ ಭೇದಾಯ. ಇತಿ ಭಿನ್ನಾನಂ ವಾ ಸನ್ಧಾತಾ ಸಹಿತಾನಂ ವಾ ಅನುಪ್ಪದಾತಾ ಸಮಗ್ಗಾರಾಮೋ ಸಮಗ್ಗರತೋ ಸಮಗ್ಗನನ್ದೀ ಸಮಗ್ಗಕರಣಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಫರುಸಂ ವಾಚಂ ಪಹಾಯ, ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ನೇಲಾ ಕಣ್ಣಸುಖಾ ಪೇಮನೀಯಾ ಹದಯಙ್ಗಮಾ ಪೋರೀ ಬಹುಜನಕನ್ತಾ ಬಹುಜನಮನಾಪಾ, ತಥಾರೂಪಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಂ ಪಹಾಯ, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ ಕಾಲವಾದೀ ಭೂತವಾದೀ ಅತ್ಥವಾದೀ ಧಮ್ಮವಾದೀ ವಿನಯವಾದೀ; ನಿಧಾನವತಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ ಕಾಲೇನ ಸಾಪದೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತವತಿಂ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಾಚಾಯ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಚುನ್ದ, ತಿವಿಧಂ ಮನಸಾ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಚುನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅನಭಿಜ್ಝಾಲು ಹೋತಿ. ಯಂ ತಂ ಪರಸ್ಸ ಪರವಿತ್ತೂಪಕರಣಂ ತಂ ಅನಭಿಜ್ಝಿತಾ ಹೋತಿ – ‘ಅಹೋ ವತ ಯಂ ಪರಸ್ಸ ತಂ ಮಮಸ್ಸಾ’ತಿ.

‘‘ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಮನಸಙ್ಕಪ್ಪೋ – ‘ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಅವೇರಾ ಹೋನ್ತು [ಇದಂ ಪದಂ ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ನತ್ಥಿ, ತಥಾ ಮ. ನಿ. ೧.೪೪೧] ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾ, ಅನೀಘಾ ಸುಖೀ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರನ್ತೂ’ತಿ.

‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಹೋತಿ ಅವಿಪರೀತದಸ್ಸನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ಅತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ, ಅತ್ಥಿ ಹುತಂ, ಅತ್ಥಿ ಸುಕಟದುಕ್ಕಟಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಮಾತಾ, ಅತ್ಥಿ ಪಿತಾ, ಅತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಮ್ಮಗ್ಗತಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ತಿವಿಧಂ ಮನಸಾ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಇಮೇ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ದಸ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ದಸಹಿ ಕುಸಲೇಹಿ ಕಮ್ಮಪಥೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಉಟ್ಠಹನ್ತೋವ ಸಯನಮ್ಹಾ ಪಥವಿಂ ಚೇಪಿ ಆಮಸತಿ, ಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ; ನೋ ಚೇಪಿ ಪಥವಿಂ ಆಮಸತಿ, ಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ.

‘‘ಅಲ್ಲಾನಿ ಚೇಪಿ ಗೋಮಯಾನಿ ಆಮಸತಿ, ಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ; ನೋ ಚೇಪಿ ಅಲ್ಲಾನಿ ಗೋಮಯಾನಿ ಆಮಸತಿ, ಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ.

‘‘ಹರಿತಾನಿ ಚೇಪಿ ತಿಣಾನಿ ಆಮಸತಿ, ಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ; ನೋ ಚೇಪಿ ಹರಿತಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಆಮಸತಿ, ಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ.

‘‘ಅಗ್ಗಿಂ ಚೇಪಿ ಪರಿಚರತಿ, ಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ; ನೋ ಚೇಪಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರತಿ, ಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ.

‘‘ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಚೇಪಿ ಆದಿಚ್ಚಂ ನಮಸ್ಸತಿ, ಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ; ನೋ ಚೇಪಿ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಆದಿಚ್ಚಂ ನಮಸ್ಸತಿ, ಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ.

‘‘ಸಾಯತತಿಯಕಂ ಚೇಪಿ ಉದಕಂ ಓರೋಹತಿ, ಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ; ನೋ ಚೇಪಿ ಸಾಯತತಿಯಕಂ ಉದಕಂ ಓರೋಹತಿ, ಸುಚಿಯೇವ ಹೋತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಇಮೇ, ಚುನ್ದ, ದಸ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ ಸುಚೀಯೇವ ಹೋನ್ತಿ ಸುಚಿಕರಣಾ ಚ.