(೧೨) ೨. ಪಚ್ಚೋರೋಹಣಿವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಅಧಮ್ಮಸುತ್ತಂ

೧೧೩. [ಅ. ನಿ. ೧೦.೧೭೧] ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅನತ್ಥೋ ಚ; ಧಮ್ಮೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅನತ್ಥಞ್ಚ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ ಚ ಅನತ್ಥೋ ಚ? ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ, ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೋ, ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮೋ, ಮಿಚ್ಛಾಸತಿ, ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿ, ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಂ, ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ ಚ ಅನತ್ಥೋ ಚ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೋ ಚ ಅತ್ಥೋ ಚ? ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ, ಸಮ್ಮಾಸತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ, ಸಮ್ಮಾಞಾಣಂ, ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೋ ಚ ಅತ್ಥೋ ಚ.

‘‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅನತ್ಥೋ ಚ; ಧಮ್ಮೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅನತ್ಥಞ್ಚ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ದುತಿಯಅಧಮ್ಮಸುತ್ತಂ

೧೧೪. ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ ಚ; ಅನತ್ಥೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಅನತ್ಥಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ, ಕತಮೋ ಚ ಧಮ್ಮೋ, ಕತಮೋ ಚ ಅನತ್ಥೋ, ಕತಮೋ ಚ ಅತ್ಥೋ?

‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಮಾಆಜೀವಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಮಿಚ್ಛಾಸತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾಸತಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಮಾಸತಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಞಾಣಂ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಮಾಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ ಚ; ಅನತ್ಥೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಅನತ್ಥಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ತತಿಯಅಧಮ್ಮಸುತ್ತಂ

೧೧೫. ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ ಚ; ಅನತ್ಥೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಅನತ್ಥಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸುಗತೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇದಂ ಖೋ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ – ‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ ಚ; ಅನತ್ಥೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಅನತ್ಥಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ. ಕೋ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ?

ಅಥ ಖೋ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸತ್ಥು ಚೇವ ಸಂವಣ್ಣಿತೋ ಸಮ್ಭಾವಿತೋ ಚ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ. ಪಹೋತಿ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜಿತುಂ. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಾಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ [ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.) ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೨ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ]. ಯಥಾ ನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸತಿ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಂಸು. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚುಂ –

‘‘ಇದಂ ಖೋ ನೋ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ – ‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ…ಪೇ… ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ.

‘‘ತೇಸಂ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಇದಂ ಖೋ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ – ಅಧಮ್ಮೋ ಚ…ಪೇ… ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ. ಕೋ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜೇಯ್ಯಾ’ತಿ?

‘‘ತೇಸಂ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸತ್ಥು ಚೇವ ಸಂವಣ್ಣಿತೋ ಸಮ್ಭಾವಿತೋ ಚ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ. ಪಹೋತಿ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜಿತುಂ. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಾಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ. ಯಥಾ ನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸತಿ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ. ವಿಭಜತು ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ’’ತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಪುರಿಸೋ ಸಾರತ್ಥಿಕೋ ಸಾರಗವೇಸೀ ಸಾರಪರಿಯೇಸನಂ ಚರಮಾನೋ ಮಹತೋ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ತಿಟ್ಠತೋ ಸಾರವತೋ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮೇವ ಮೂಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಖನ್ಧಂ ಸಾಖಾಪಲಾಸೇ ಸಾರಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ; ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಸತ್ಥರಿ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇ ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅತಿಸಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಥ. ಸೋ ಹಾವುಸೋ, ಭಗವಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಚಕ್ಖುಭೂತೋ ಞಾಣಭೂತೋ ಧಮ್ಮಭೂತೋ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋ ವತ್ತಾ ಪವತ್ತಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿನ್ನೇತಾ ಅಮತಸ್ಸ ದಾತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮೀ ತಥಾಗತೋ. ಸೋ ಚೇವ ಪನೇತಸ್ಸ ಕಾಲೋ ಅಹೋಸಿ ಯಂ ತುಮ್ಹೇ ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ. ಯಥಾ ವೋ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ.

‘‘ಅದ್ಧಾವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಭಗವಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತಿ ಚಕ್ಖುಭೂತೋ ಞಾಣಭೂತೋ ಧಮ್ಮಭೂತೋ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋ ವತ್ತಾ ಪವತ್ತಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿನ್ನೇತಾ ಅಮತಸ್ಸ ದಾತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮೀ ತಥಾಗತೋ. ಸೋ ಚೇವ ಪನೇತಸ್ಸ ಕಾಲೋ ಅಹೋಸಿ ಯಂ ಮಯಂ ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ, ಯಥಾ ನೋ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಮ. ಅಪಿ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸತ್ಥು ಚೇವ ಸಂವಣ್ಣಿತೋ ಸಮ್ಭಾವಿತೋ ಚ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ. ಪಹೋತಿ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜಿತುಂ. ವಿಭಜತಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಅಗರುಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ.

‘‘ತೇನಹಾವುಸೋ, ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಯಂ ಖೋ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ – ‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ ಚ; ಅನತ್ಥೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಅನತ್ಥಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ.

ಕತಮೋ ಚಾವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ, ಕತಮೋ ಚ ಧಮ್ಮೋ, ಕತಮೋ ಚ ಅನತ್ಥೋ, ಕತಮೋ ಚ ಅತ್ಥೋ?

‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಧಮ್ಮೋ… ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಧಮ್ಮೋ … ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಧಮ್ಮೋ… ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೋ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಧಮ್ಮೋ… ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮೋ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಧಮ್ಮೋ… ಮಿಚ್ಛಾಸತಿ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಧಮ್ಮೋ… ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಧಮ್ಮೋ… ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಂ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಞಾಣಂ ಧಮ್ಮೋ….

ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿ, ಆವುಸೋ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಅಯಂ ಖೋ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ – ‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ ಚ…ಪೇ… ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನಾಮಿ. ಆಕಙ್ಖಮಾನಾ ಚ ಪನ ತುಮ್ಹೇ, ಆವುಸೋ, ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ. ಯಥಾ ವೋ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ [ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ (ಸ್ಯಾ.)] ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ –

‘‘ಯಂ ಖೋ ನೋ ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ – ‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ…ಪೇ… ತಥಾ ಪಟಿಜ್ಜಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ.

‘‘ತೇಸಂ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಇದಂ ಖೋ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ – ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ…ಪೇ… ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ. ಕೋ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜೇಯ್ಯಾ’ತಿ?

‘‘ತೇಸಂ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸತ್ಥು ಚೇವ ಸಂವಣ್ಣಿತೋ ಸಮ್ಭಾವಿತೋ ಚ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ. ಪಹೋತಿ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭತ್ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜಿತುಂ. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಾಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ. ಯಥಾ ನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸತಿ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ.

‘‘ಅಥ ಖೋ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಮ್ಹಾ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ. ತೇಸಂ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಇಮೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಇಮೇಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಅತ್ಥೋ ಸುವಿಭತ್ತೋ’’ತಿ [ವಿಭತ್ತೋತಿ (?) ಏವಮೇವ ಹಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಈದಿಸಸುತ್ತೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ].

‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ! ಪಣ್ಡಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನನ್ದೋ. ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನನ್ದೋ. ಮಂ ಚೇಪಿ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ, ಅಹಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಏವಮೇವಂ [ಅಹಮ್ಪಿ ತಂ ಏವಮೇವಂ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೫)] ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ ಯಥಾ ತಂ ಆನನ್ದೇನ ಬ್ಯಾಕತಂ. ಏಸೋ ಚೇವ ತಸ್ಸ [ಏಸೋ ಚೇವೇತಸ್ಸ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೫)] ಅತ್ಥೋ ಏವಞ್ಚ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಅಜಿತಸುತ್ತಂ

೧೧೬. ಅಥ ಖೋ ಅಜಿತೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಅಜಿತೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ. ತೇನ ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ಚಿತ್ತಟ್ಠಾನಸತಾನಿ ಚಿನ್ತಿತಾನಿ, ಯೇಹಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಉಪಾರದ್ಧಾವ ಜಾನನ್ತಿ [ಉಪಾರದ್ಧಾ ಪಜಾನನ್ತಿ (ಸೀ.)] ಉಪಾರದ್ಧಸ್ಮಾ’’ತಿ [ಉಪಾರದ್ಧಮ್ಹಾತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)].

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಧಾರೇಥ ನೋ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತವತ್ಥೂನೀ’’ತಿ? ‘‘ಏತಸ್ಸ, ಭಗವಾ, ಕಾಲೋ ಏತಸ್ಸ, ಸುಗತ, ಕಾಲೋ ಯಂ ಭಗವಾ ಭಾಸೇಯ್ಯ, ಭಗವತೋ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅಧಮ್ಮಿಕೇನ ವಾದೇನ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ವಾದಂ ಅಭಿನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಅಭಿನಿಪ್ಪೀಳೇತಿ, ತೇನ ಚ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಪರಿಸಂ ರಞ್ಜೇತಿ. ತೇನ ಸಾ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಪರಿಸಾ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಾ ಹೋತಿ – ‘ಪಣ್ಡಿತೋ ವತ, ಭೋ, ಪಣ್ಡಿತೋ ವತ, ಭೋ’ತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅಧಮ್ಮಿಕೇನ ವಾದೇನ ಧಮ್ಮಿಕಂ ವಾದಂ ಅಭಿನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಅಭಿನಿಪ್ಪೀಳೇತಿ, ತೇನ ಚ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಪರಿಸಂ ರಞ್ಜೇತಿ. ತೇನ ಸಾ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಪರಿಸಾ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಾ ಹೋತಿ – ‘ಪಣ್ಡಿತೋ ವತ, ಭೋ, ಪಣ್ಡಿತೋ ವತ, ಭೋ’ತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅಧಮ್ಮಿಕೇನ ವಾದೇನ ಧಮ್ಮಿಕಞ್ಚ ವಾದಂ ಅಧಮ್ಮಿಕಞ್ಚ ವಾದಂ ಅಭಿನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಅಭಿನಿಪ್ಪೀಳೇತಿ, ತೇನ ಚ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಪರಿಸಂ ರಞ್ಜೇತಿ. ತೇನ ಸಾ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಪರಿಸಾ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಾ ಹೋತಿ – ‘ಪಣ್ಡಿತೋ ವತ, ಭೋ, ಪಣ್ಡಿತೋ ವತ, ಭೋ’ತಿ.

‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ ಚ; ಅನತ್ಥೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಅಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಅನತ್ಥಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ, ಕತಮೋ ಚ ಧಮ್ಮೋ, ಕತಮೋ ಚ ಅನತ್ಥೋ, ಕತಮೋ ಚ ಅತ್ಥೋ? ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಧಮ್ಮೋ; ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅನತ್ಥೋ; ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಧಮ್ಮೋ… ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಧಮ್ಮೋ… ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಧಮ್ಮೋ… ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಧಮ್ಮೋ … ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಧಮ್ಮೋ… ಮಿಚ್ಛಾಸತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಧಮ್ಮೋ… ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಧಮ್ಮೋ… ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮೋ; ಸಮ್ಮಾಞಾಣಂ ಧಮ್ಮೋ.

೫. ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತಂ

೧೧೭. [ಅ. ನಿ. ೧೦.೧೬೯] ಅಥ ಖೋ ಸಙ್ಗಾರವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸಙ್ಗಾರವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಕಿಂ ಪಾರಿಮಂ ತೀರ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ; ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ; ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ; ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ; ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೋ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ; ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮೋ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ; ಮಿಚ್ಛಾಸತಿ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ; ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ; ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಂ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಮಾಞಾಣಂ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ; ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿ ಪಾರಿಮಂ ತೀರನ್ತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಇದಂ ಪಾರಿಮಂ ತೀರನ್ತಿ.

‘‘ಅಪ್ಪಕಾ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೇ ಜನಾ ಪಾರಗಾಮಿನೋ;

ಅಥಾಯಂ ಇತರಾ ಪಜಾ, ತೀರಮೇವಾನುಧಾವತಿ.

‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತೇ, ಧಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಾನುವತ್ತಿನೋ;

ತೇ ಜನಾ ಪಾರಮೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯಂ ಸುದುತ್ತರಂ.

‘‘ಕಣ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿಪ್ಪಹಾಯ, ಸುಕ್ಕಂ ಭಾವೇಥ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ಓಕಾ ಅನೋಕಮಾಗಮ್ಮ, ವಿವೇಕೇ ಯತ್ಥ ದೂರಮಂ.

‘‘ತತ್ರಾಭಿರತಿಮಿಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಹಿತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಅಕಿಞ್ಚನೋ;

ಪರಿಯೋದಪೇಯ್ಯ ಅತ್ತಾನಂ, ಚಿತ್ತಕ್ಲೇಸೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ.

‘‘ಯೇಸಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಙ್ಗೇಸು, ಸಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಂ ಸುಭಾವಿತಂ;

ಆದಾನಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇ, ಅನುಪಾದಾಯ ಯೇ ರತಾ;

ಖೀಣಾಸವಾ ಜುತಿಮನ್ತೋ [ಜುತೀಮನ್ತೋ (ಸೀ.)], ತೇ ಲೋಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ;

೬. ಓರಿಮತೀರಸುತ್ತಂ

೧೧೮. ‘‘ಓರಿಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀರಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಾರಿಮಞ್ಚ ತೀರಂ. ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಕತಮಞ್ಚ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ? ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ…ಪೇ… ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿ ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿ ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ. ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಓರಿಮಂ ತೀರಂ, ಇದಂ ಪಾರಿಮಂ ತೀರನ್ತಿ.

‘‘ಅಪ್ಪಕಾ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೇ ಜನಾ ಪಾರಗಾಮಿನೋ;

ಅಥಾಯಂ ಇತರಾ ಪಜಾ, ತೀರಮೇವಾನುಧಾವತಿ.

‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತೇ, ಧಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಾನುವತ್ತಿನೋ;

ತೇ ಜನಾ ಪಾರಮೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯಂ ಸುದುತ್ತರಂ.

‘‘ಕಣ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿಪ್ಪಹಾಯ, ಸುಕ್ಕಂ ಭಾವೇಥ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ಓಕಾ ಅನೋಕ ಮಾಗಮ್ಮ, ವಿವೇಕೇ ಯತ್ಥ ದೂರಮಂ.

‘‘ತತ್ರಾಭಿರತಿಮಿಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಹಿತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಅಕಿಞ್ಚನೋ;

ಪರಿಯೋದಪೇಯ್ಯ ಅತ್ತಾನಂ, ಚಿತ್ತಕ್ಲೇಸೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ.

‘‘ಯೇಸಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಙ್ಗೇಸು, ಸಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಂ ಸುಭಾವಿತಂ;

ಆದಾನಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇ, ಅನುಪಾದಾಯ ಯೇ ರತಾ;

ಖೀಣಾಸವಾ ಜುತಿಮನ್ತೋ, ತೇ ಲೋಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ;

೭. ಪಠಮಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀಸುತ್ತಂ

೧೧೯. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿ [ಜಾನುಸ್ಸೋನಿ (ಕ. ಸೀ.), ಜಾನುಸ್ಸೋಣಿ (ಕ. ಸೀ.), ಜಾಣುಸೋಣಿ (ಕ.)] ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತದಹುಪೋಸಥೇ ಸೀಸಂನ್ಹಾತೋ [ಸೀಸಂನಹಾತೋ (ಸೀ. ಪೀ.), ಸೀಸನ್ಹಾತೋ (ಸ್ಯಾ.)] ನವಂ ಖೋಮಯುಗಂ ನಿವತ್ಥೋ ಅಲ್ಲಕುಸಮುಟ್ಠಿಂ ಆದಾಯ ಭಗವತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಹೋತಿ.

ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಭಗವಾ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ತದಹುಪೋಸಥೇ ಸೀಸಂನ್ಹಾತಂ ನವಂ ಖೋಮಯುಗಂ ನಿವತ್ಥಂ ಅಲ್ಲಕುಸಮುಟ್ಠಿಂ ಆದಾಯ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ನು ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತದಹುಪೋಸಥೇ ಸೀಸಂನ್ಹಾತೋ ನವಂ ಖೋಮಯುಗಂ ನಿವತ್ಥೋ ಅಲ್ಲಕುಸಮುಟ್ಠಿಂ ಆದಾಯ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ? ಕಿಂ ನ್ವಜ್ಜ [ಕಿಂ ನು ಅಜ್ಜ (ಸ್ಯಾ.), ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಜ್ಜ (ಪೀ.), ಕಿಂ ನು ಖ್ವಜ್ಜ (ಕ.)] ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಸ್ಸಾ’’ತಿ [ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬ್ರಹ್ಮಕುಸಲಸ್ಸಾತಿ (ಕ.)]? ‘‘ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಜ್ಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಸ್ಸಾ’’ತಿ [ಬ್ರಹ್ಮಕುಸಲಸ್ಸಾತಿ (ಕ.)].

‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತದಹುಪೋಸಥೇ ಸೀಸಂನ್ಹಾತಾ ನವಂ ಖೋಮಯುಗಂ ನಿವತ್ಥಾ ಅಲ್ಲೇನ ಗೋಮಯೇನ ಪಥವಿಂ ಓಪುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಹರಿತೇಹಿ ಕುಸೇಹಿ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ [ಪವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ (ಕ.)] ಅನ್ತರಾ ಚ ವೇಲಂ ಅನ್ತರಾ ಚ ಅಗ್ಯಾಗಾರಂ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ. ತೇ ತಂ ರತ್ತಿಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ಅಗ್ಗಿಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ – ‘ಪಚ್ಚೋರೋಹಾಮ ಭವನ್ತಂ, ಪಚ್ಚೋರೋಹಾಮ ಭವನ್ತ’ನ್ತಿ. ಬಹುಕೇನ ಚ ಸಪ್ಪಿತೇಲನವನೀತೇನ ಅಗ್ಗಿಂ ಸನ್ತಪ್ಪೇನ್ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಚ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸನ್ತಪ್ಪೇನ್ತಿ. ಏವಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞಥಾ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಪನ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತಿ? ಸಾಧು ಮೇ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು ಯಥಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸುಣಾಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭೋ’’ತಿ ಖೋ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾ’ ತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಪಜಹತಿ; ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

… ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಪಜಹತಿ; ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

… ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾಯ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಂ ಪಜಹತಿ; ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾಯ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

…ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತಂ ಪಜಹತಿ; ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

…ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವಂ ಪಜಹತಿ; ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

…ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮಂ ಪಜಹತಿ; ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

…ಮಿಚ್ಛಾಸತಿಯಾ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಸತಿಂ ಪಜಹತಿ; ಮಿಚ್ಛಾಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

…ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿಂ ಪಜಹತಿ; ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

…ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಂ ಪಜಹತಿ; ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಮ್ಹಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ.

‘ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾ’ತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಜಹತಿ; ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞಥಾ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಪನ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಹೋತಿ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಚ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ ಕಲಂ ನಾಗ್ಘತಿ ಸೋಳಸಿಂ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ದುತಿಯಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀಸುತ್ತಂ

೧೨೦. ‘‘ಅರಿಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಚ್ಚೋರೋಹಣಿಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ… ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾ’ತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಪಜಹತಿ; ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ. ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ… ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾಯ ಖೋ… ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಖೋ… ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವಸ್ಸ ಖೋ… ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮಸ್ಸ ಖೋ… ಮಿಚ್ಛಾಸತಿಯಾ ಖೋ… ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಖೋ… ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಸ್ಸ ಖೋ… ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ – ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚಾತಿ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಜಹತಿ; ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಸುತ್ತಂ

೧೨೧. ‘‘ಸೂರಿಯಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದಯತೋ ಏತಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಏತಂ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಯದಿದಂ – ಅರುಣುಗ್ಗಂ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಏತಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಏತಂ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಯದಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಪಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಪಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಪಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಪಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಪಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾಸತಿಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಪಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಞಾಣಂ ಪಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾಞಾಣಿಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿ ಪಹೋತೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಆಸವಕ್ಖಯಸುತ್ತಂ

೧೨೨. ‘‘ದಸಯಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ದಸ? ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ, ಸಮ್ಮಾಸತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ, ಸಮ್ಮಾಞಾಣಂ, ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಪಚ್ಚೋರೋಹಣಿವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.