೨. ದುತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಂ

(೬) ೧. ಸಚಿತ್ತವಗ್ಗೋ

೧. ಸಚಿತ್ತಸುತ್ತಂ

೫೧. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ನೋ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪರಚಿತ್ತಪರಿಯಾಯಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ‘ಸಚಿತ್ತಪರಿಯಾಯಕುಸಲೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ [ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ (ಸ್ಯಾ.)] – ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಚಿತ್ತಪರಿಯಾಯಕುಸಲೋ ಹೋತಿ? ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ದಹರೋ ಯುವಾ ಮಣ್ಡನಕಜಾತಿಕೋ ಆದಾಸೇ ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅಚ್ಛೇ ವಾ ಉದಕಪತ್ತೇ ಸಕಂ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಸಚೇ ತತ್ಥ ಪಸ್ಸತಿ ರಜಂ ವಾ ಅಙ್ಗಣಂ ವಾ, ತಸ್ಸೇವ ರಜಸ್ಸ ವಾ ಅಙ್ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪಹಾನಾಯ ವಾಯಮತಿ. ನೋ ಚೇ ತತ್ಥ ಪಸ್ಸತಿ ರಜಂ ವಾ ಅಙ್ಗಣಂ ವಾ, ತೇನೇವತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪೋ – ‘ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ, ಪರಿಸುದ್ಧಂ ವತ ಮೇ’ತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಬಹುಕಾರಾ [ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಬಹುಕಾರೋ (ಕ.)] ಹೋತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು – ‘ಅಭಿಜ್ಝಾಲು ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅನಭಿಜ್ಝಾಲು ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಥಿನಮಿದ್ಧಪರಿಯುಟ್ಠಿತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ವಿಗತಥಿನಮಿದ್ಧೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಉದ್ಧತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅನುದ್ಧತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಕೋಧನೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಕ್ಕೋಧನೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಾರದ್ಧಕಾಯೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಸಾರದ್ಧಕಾಯೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಕುಸೀತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಸಮಾಹಿತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಮಾಹಿತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮೀ’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಅಭಿಜ್ಝಾಲು ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಥಿನಮಿದ್ಧಪರಿಯುಟ್ಠಿತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಉದ್ಧತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಕೋಧನೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಾರದ್ಧಕಾಯೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಕುಸೀತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಸಮಾಹಿತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮೀ’ತಿ, ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಸಂಯೇವ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಅಧಿಮತ್ತೋ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರಣೀಯಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದಿತ್ತಚೇಲೋ ವಾ ಆದಿತ್ತಸೀಸೋ ವಾ. ತಸ್ಸೇವ ಚೇಲಸ್ಸ ವಾ ಸೀಸಸ್ಸ ವಾ ನಿಬ್ಬಾಪನಾಯ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಛನ್ದಞ್ಚ ವಾಯಾಮಞ್ಚ ಉಸ್ಸಾಹಞ್ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹಿಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನಿಞ್ಚ ಸತಿಞ್ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಸಂಯೇವ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಅಧಿಮತ್ತೋ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರಣೀಯಂ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಅನಭಿಜ್ಝಾಲು ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ವಿಗತಥಿನಮಿದ್ಧೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅನುದ್ಧತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಕ್ಕೋಧನೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಸಾರದ್ಧಕಾಯೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಮಾಹಿತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮೀ’ತಿ, ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಸುಯೇವ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಉತ್ತರಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ ಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತಂ

೫೨. ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ನೋ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಪರಚಿತ್ತಪರಿಯಾಯಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ‘ಸಚಿತ್ತಪರಿಯಾಯಕುಸಲೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ – ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಆವುಸೋ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಬಹುಕಾರಾ ಹೋತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು – ‘ಅಭಿಜ್ಝಾಲು ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅನಭಿಜ್ಝಾಲು ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಥಿನಮಿದ್ಧಪರಿಯುಟ್ಠಿತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ವಿಗತಥಿನಮಿದ್ಧೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಉದ್ಧತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅನುದ್ಧತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಕೋಧನೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಕ್ಕೋಧನೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಾರದ್ಧಕಾಯೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಸಾರದ್ಧಕಾಯೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಕುಸೀತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಮಾಹಿತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಸಮಾಹಿತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮೀ’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಅಭಿಜ್ಝಾಲು ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ…ಪೇ… ಅಸಮಾಹಿತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮೀ’ತಿ, ತೇನಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಸಂಯೇವ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಅಧಿಮತ್ತೋ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರಣೀಯಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಆದಿತ್ತಚೇಲೋ ವಾ ಆದಿತ್ತಸೀಸೋ ವಾ. ತಸ್ಸೇವ ಚೇಲಸ್ಸ ವಾ ಸೀಸಸ್ಸ ವಾ ನಿಬ್ಬಾಪನಾಯ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಛನ್ದಞ್ಚ ವಾಯಾಮಞ್ಚ ಉಸ್ಸಾಹಞ್ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹಿಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನಿಞ್ಚ ಸತಿಞ್ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಸಂಯೇವ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಅಧಿಮತ್ತೋ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರಣೀಯಂ.

‘‘ಸಚೇ ಪನಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಅನಭಿಜ್ಝಾಲು ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ…ಪೇ… ಸಮಾಹಿತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮೀ’ತಿ, ತೇನಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಸುಯೇವ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಉತ್ತರಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ ಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಠಿತಿಸುತ್ತಂ

೫೩. ‘‘ಠಿತಿಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ವಣ್ಣಯಾಮಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ಪಗೇವ ಪರಿಹಾನಿಂ. ವುಡ್ಢಿಞ್ಚ ಖೋ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಣ್ಣಯಾಮಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ಠಿತಿಂ ನೋ ಹಾನಿಂ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹಾನಿ ಹೋತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ಠಿತಿ ನೋ ವುಡ್ಢಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯತ್ತಕೋ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಾಯ ಸೀಲೇನ ಸುತೇನ ಚಾಗೇನ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಭಾನೇನ, ತಸ್ಸ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ನೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ನೋ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ಹಾನಿಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವದಾಮಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ಠಿತಿಂ ನೋ ವುಡ್ಢಿಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹಾನಿ ಹೋತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ಠಿತಿ ನೋ ವುಡ್ಢಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ ಠಿತಿ ಹೋತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ಹಾನಿ ನೋ ವುಡ್ಢಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯತ್ತಕೋ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಾಯ ಸೀಲೇನ ಸುತೇನ ಚಾಗೇನ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಭಾನೇನ, ತಸ್ಸ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ನೇವ ಹಾಯನ್ತಿ ನೋ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ಠಿತಿಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವದಾಮಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ಹಾನಿಂ ನೋ ವುಡ್ಢಿಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಿತಿ ಹೋತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ವುಡ್ಢಿ ನೋ ಹಾನಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವುಡ್ಢಿ ಹೋತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ಠಿತಿ ನೋ ಹಾನಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯತ್ತಕೋ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಾಯ ಸೀಲೇನ ಸುತೇನ ಚಾಗೇನ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಭಾನೇನ, ತಸ್ಸ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ನೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ನೋ ಹಾಯನ್ತಿ. ವುಡ್ಢಿಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವದಾಮಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ಠಿತಿಂ ನೋ ಹಾನಿಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವುಡ್ಢಿ ಹೋತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ಠಿತಿ ನೋ ಹಾನಿ.

‘‘ನೋ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪರಚಿತ್ತಪರಿಯಾಯಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ‘ಸಚಿತ್ತಪರಿಯಾಯಕುಸಲೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ – ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಚಿತ್ತಪರಿಯಾಯಕುಸಲೋ ಹೋತಿ? ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ದಹರೋ ಯುವಾ ಮಣ್ಡನಕಜಾತಿಕೋ ಆದಾಸೇ ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅಚ್ಛೇ ವಾ ಉದಪತ್ತೇ ಸಕಂ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಸಚೇ ತತ್ಥ ಪಸ್ಸತಿ ರಜಂ ವಾ ಅಙ್ಗಣಂ ವಾ, ತಸ್ಸೇವ ರಜಸ್ಸ ವಾ ಅಙ್ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪಹಾನಾಯ ವಾಯಮತಿ. ನೋ ಚೇ ತತ್ಥ ಪಸ್ಸತಿ ರಜಂ ವಾ ಅಙ್ಗಣಂ ವಾ, ತೇನೇವತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪೋ – ‘ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ, ಪರಿಸುದ್ಧಂ ವತ ಮೇ’ತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಬಹುಕಾರಾ ಹೋತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು – ‘ಅಭಿಜ್ಝಾಲು ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅನಭಿಜ್ಝಾಲು ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಥಿನಮಿದ್ಧಪರಿಯುಟ್ಠಿತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ವಿಗತಥಿನಮಿದ್ಧೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಉದ್ಧತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅನುದ್ಧತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಕೋಧನೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಕ್ಕೋಧನೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಾರದ್ಧಕಾಯೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಸಾರದ್ಧಕಾಯೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಕುಸೀತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಮಾಹಿತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಸಮಾಹಿತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮೀ’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಅಭಿಜ್ಝಾಲು ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಥಿನಮಿದ್ಧಪರಿಯುಟ್ಠಿತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಉದ್ಧತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಕೋಧನೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಾರದ್ಧಕಾಯೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಕುಸೀತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಸಮಾಹಿತೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮೀ’ತಿ, ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಸಂಯೇವ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಅಧಿಮತ್ತೋ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರಣೀಯಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದಿತ್ತಚೇಲೋ ವಾ ಆದಿತ್ತಸೀಸೋ ವಾ. ತಸ್ಸೇವ ಚೇಲಸ್ಸ ವಾ ಸೀಸಸ್ಸ ವಾ ನಿಬ್ಬಾಪನಾಯ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಛನ್ದಞ್ಚ ವಾಯಾಮಞ್ಚ ಉಸ್ಸಾಹಞ್ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹಿಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನಿಞ್ಚ ಸತಿಞ್ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಸಂಯೇವ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಅಧಿಮತ್ತೋ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರಣೀಯಂ.

೪. ಸಮಥಸುತ್ತಂ

೫೪. ‘‘ನೋ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪರಚಿತ್ತಪರಿಯಾಯಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ‘ಸಚಿತ್ತಪರಿಯಾಯಕುಸಲೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ – ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಲಾಭೀಮ್ಹಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಥಸ್ಸ, ನ ಲಾಭೀ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಯಾ’ತಿ, ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಥೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋ. ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಲಾಭೀ ಚೇವ ಹೋತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಥಸ್ಸ ಲಾಭೀ ಚ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಯ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಲಾಭೀಮ್ಹಿ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಯ, ನ ಲಾಭೀ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಥಸ್ಸಾ’ತಿ, ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಥೇ ಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋ. ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಲಾಭೀ ಚೇವ ಹೋತಿ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಲಾಭೀ ಚ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಥಸ್ಸ.

‘‘ಸಚೇ, ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ನ ಲಾಭೀ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಥಸ್ಸ, ನ ಲಾಭೀ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಯಾ’ತಿ, ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಸಂಯೇವ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಅಧಿಮತ್ತೋ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರಣೀಯಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದಿತ್ತಚೇಲೋ ವಾ ಆದಿತ್ತಸೀಸೋ ವಾ. ತಸ್ಸೇವ ಚೇಲಸ್ಸ ವಾ ಸೀಸಸ್ಸ ವಾ ನಿಬ್ಬಾಪನಾಯ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಛನ್ದಞ್ಚ ವಾಯಾಮಞ್ಚ ಉಸ್ಸಾಹಞ್ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹಿಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನಿಞ್ಚ ಸತಿಞ್ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಸಂಯೇವ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಅಧಿಮತ್ತೋ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರಣೀಯಂ. ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಲಾಭೀ ಚೇವ ಹೋತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಥಸ್ಸ ಲಾಭೀ ಚ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಯ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಲಾಭೀಮ್ಹಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಥಸ್ಸ, ಲಾಭೀ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಯಾ’ತಿ, ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಸುಯೇವ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಉತ್ತರಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ ಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋ.

‘‘ಚೀವರಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ. ಪಿಣ್ಡಪಾತಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ. ಸೇನಾಸನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ. ಗಾಮನಿಗಮಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ. ಜನಪದಪದೇಸಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ. ಪುಗ್ಗಲಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ.

‘‘‘ಚೀವರಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ತತ್ಥ ಯಂ ಜಞ್ಞಾ ಚೀವರಂ – ‘ಇದಂ ಖೋ ಮೇ ಚೀವರಂ ಸೇವತೋ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀ’ತಿ, ಏವರೂಪಂ ಚೀವರಂ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಯಂ ಜಞ್ಞಾ ಚೀವರಂ – ‘ಇದಂ ಖೋ ಮೇ ಚೀವರಂ ಸೇವತೋ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತೀ’ತಿ, ಏವರೂಪಂ ಚೀವರಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ. ‘ಚೀವರಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ತತ್ಥ ಯಂ ಜಞ್ಞಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ – ‘ಇಮಂ ಖೋ ಮೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಸೇವತೋ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀ’ತಿ, ಏವರೂಪೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಯಂ ಜಞ್ಞಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ – ‘ಇಮಂ ಖೋ ಮೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಸೇವತೋ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತೀ’ತಿ, ಏವರೂಪೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ‘ಪಿಣ್ಡಪಾತಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಸೇನಾಸನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ತತ್ಥ ಯಂ ಜಞ್ಞಾ ಸೇನಾಸನಂ – ‘ಇದಂ ಖೋ ಮೇ ಸೇನಾಸನಂ ಸೇವತೋ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀ’ತಿ, ಏವರೂಪಂ ಸೇನಾಸನಂ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಯಂ ಜಞ್ಞಾ ಸೇನಾಸನಂ – ‘ಇದಂ ಖೋ ಮೇ ಸೇನಾಸನಂ ಸೇವತೋ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತೀ’ತಿ, ಏವರೂಪಂ ಸೇನಾಸನಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ. ‘ಸೇನಾಸನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಗಾಮನಿಗಮಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ತತ್ಥ ಯಂ ಜಞ್ಞಾ ಗಾಮನಿಗಮಂ – ‘ಇಮಂ ಖೋ ಮೇ ಗಾಮನಿಗಮಂ ಸೇವತೋ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀ’ತಿ, ಏವರೂಪೋ ಗಾಮನಿಗಮೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಯಂ ಜಞ್ಞಾ ಗಾಮನಿಗಮಂ – ‘ಇಮಂ ಖೋ ಮೇ ಗಾಮನಿಗಮಂ ಸೇವತೋ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತೀ’ತಿ, ಏವರೂಪೋ ಗಾಮನಿಗಮೋ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ‘ಗಾಮನಿಗಮಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಜನಪದಪದೇಸಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ತತ್ಥ ಯಂ ಜಞ್ಞಾ ಜನಪದಪದೇಸಂ – ‘ಇಮಂ ಖೋ ಮೇ ಜನಪದಪದೇಸಂ ಸೇವತೋ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀ’ತಿ, ಏವರೂಪೋ ಜನಪದಪದೇಸೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಯಂ ಜಞ್ಞಾ ಜನಪದಪದೇಸಂ – ‘ಇಮಂ ಖೋ ಮೇ ಜನಪದಪದೇಸಂ ಸೇವತೋ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತೀ’ತಿ, ಏವರೂಪೋ ಜನಪದಪದೇಸೋ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ‘ಜನಪದಪದೇಸಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಪುಗ್ಗಲಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ತತ್ಥ ಯಂ ಜಞ್ಞಾ ಪುಗ್ಗಲಂ – ‘ಇಮಂ ಖೋ ಮೇ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸೇವತೋ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀ’ತಿ, ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಯಂ ಜಞ್ಞಾ ಪುಗ್ಗಲಂ – ‘ಇಮಂ ಖೋ ಮೇ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸೇವತೋ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತೀ’ತಿ, ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ‘ಪುಗ್ಗಲಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ – ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಪರಿಹಾನಸುತ್ತಂ

೫೫. ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ [ಭಿಕ್ಖವೋತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)]. ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘‘ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ವುಚ್ಚತಿ. ‘ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ವುಚ್ಚತಿ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಕಿತ್ತಾವತಾ ಚ ಪನ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ’’ತಿ? ‘‘ದೂರತೋಪಿ ಖೋ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ಆಗಚ್ಛಾಮ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಏತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಮಞ್ಞಾತುಂ. ಸಾಧು ವತಾಯಸ್ಮನ್ತಂಯೇವ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಪಟಿಭಾತು ಏತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ. ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನಹಾವುಸೋ, ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ? ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಅಸ್ಸುತಞ್ಚೇವ ಧಮ್ಮಂ ನ ಸುಣಾತಿ, ಸುತಾ ಚಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮೋಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಯೇ ಚಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇ ಚೇತಸೋ ಅಸಮ್ಫುಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ ತೇ ಚಸ್ಸ ನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ಅವಿಞ್ಞಾತಞ್ಚೇವ ನ ವಿಜಾನಾತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ.

‘‘ಕಿತ್ತಾವತಾ ಚ ಪನಾವುಸೋ, ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ? ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಅಸ್ಸುತಞ್ಚೇವ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ, ಸುತಾ ಚಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ನ ಸಮ್ಮೋಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಯೇ ಚಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇ ಚೇತಸೋ ಅಸಮ್ಫುಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ ತೇ ಚಸ್ಸ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ಅವಿಞ್ಞಾತಞ್ಚೇವ ವಿಜಾನಾತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ.

‘‘ಕಥಞ್ಚಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಚಿತ್ತಪರಿಯಾಯಕುಸಲೋ ಹೋತಿ? ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ದಹರೋ ಯುವಾ ಮಣ್ಡನಕಜಾತಿಕೋ ಆದಾಸೇ ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅಚ್ಛೇ ವಾ ಉದಪತ್ತೇ ಸಕಂ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಸಚೇ ತತ್ಥ ಪಸ್ಸತಿ ರಜಂ ವಾ ಅಙ್ಗಣಂ ವಾ, ತಸ್ಸೇವ ರಜಸ್ಸ ವಾ ಅಙ್ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪಹಾನಾಯ ವಾಯಮತಿ. ನೋ ಚೇ ತತ್ಥ ಪಸ್ಸತಿ ರಜಂ ವಾ ಅಙ್ಗಣಂ ವಾ, ತೇನೇವತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪೋ – ‘ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ, ಪರಿಸುದ್ಧಂ ವತ ಮೇ’ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಬಹುಕಾರಾ ಹೋತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು – ‘ಅನಭಿಜ್ಝಾಲು ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಏಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಉದಾಹು ನೋ, ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಏಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಉದಾಹು ನೋ, ವಿಗತಥಿನಮಿದ್ಧೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಏಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಉದಾಹು ನೋ, ಅನುದ್ಧತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಏಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಉದಾಹು ನೋ, ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಏಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಉದಾಹು ನೋ, ಅಕ್ಕೋಧನೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಏಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಉದಾಹು ನೋ, ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ನು ಖೋ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮಿ, ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಏಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಉದಾಹು ನೋ, ಲಾಭೀ ನು ಖೋಮ್ಹಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಧಮ್ಮಪಾಮೋಜ್ಜಸ್ಸ, ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಏಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಉದಾಹು ನೋ, ಲಾಭೀ ನು ಖೋಮ್ಹಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಥಸ್ಸ, ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಏಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಉದಾಹು ನೋ, ಲಾಭೀ ನು ಖೋಮ್ಹಿ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಯ, ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಏಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಉದಾಹು ನೋ’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತನಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ತೇನಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಇಮೇಸಂ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಅಧಿಮತ್ತೋ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರಣೀಯಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಆದಿತ್ತಚೇಲೋ ವಾ ಆದಿತ್ತಸೀಸೋ ವಾ. ತಸ್ಸೇವ ಚೇಲಸ್ಸ ವಾ ಸೀಸಸ್ಸ ವಾ ನಿಬ್ಬಾಪನಾಯ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಛನ್ದಞ್ಚ ವಾಯಾಮಞ್ಚ ಉಸ್ಸಾಹಞ್ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹಿಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನಿಞ್ಚ ಸತಿಞ್ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಅಧಿಮತ್ತೋ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರಣೀಯಂ.

‘‘ಸಚೇ ಪನಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಏಕಚ್ಚೇ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತನಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತನಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ತೇನಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ಯೇ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತನಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ ತೇಸು ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ, ಯೇ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತನಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ ತೇಸಂ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಅಧಿಮತ್ತೋ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರಣೀಯಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಆದಿತ್ತಚೇಲೋ ವಾ ಆದಿತ್ತಸೀಸೋ ವಾ. ತಸ್ಸೇವ ಚೇಲಸ್ಸ ವಾ ಸೀಸಸ್ಸ ವಾ ನಿಬ್ಬಾಪನಾಯ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಛನ್ದಞ್ಚ ವಾಯಾಮಞ್ಚ ಉಸ್ಸಾಹಞ್ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹಿಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನಿಞ್ಚ ಸತಿಞ್ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಯೇ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತನಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ ತೇಸು ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ, ಯೇ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತನಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ ತೇಸಂ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಅಧಿಮತ್ತೋ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಕರಣೀಯಂ.

‘‘ಸಚೇ ಪನಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತನಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ತೇನಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಬ್ಬೇಸ್ವೇವ ಇಮೇಸು ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಉತ್ತರಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ ಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಪಠಮಸಞ್ಞಾಸುತ್ತಂ

೫೬. ‘‘ದಸಯಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಞಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಮಹಪ್ಫಲಾ ಹೋನ್ತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸಾ ಅಮತೋಗಧಾ ಅಮತಪರಿಯೋಸಾನಾ. ಕತಮಾ ದಸ? ಅಸುಭಸಞ್ಞಾ, ಮರಣಸಞ್ಞಾ, ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞಾ, ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅನಭಿರತಸಞ್ಞಾ, ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ, ಅನಿಚ್ಚೇ ದುಕ್ಖಸಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖೇ ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ, ಪಹಾನಸಞ್ಞಾ, ವಿರಾಗಸಞ್ಞಾ, ನಿರೋಧಸಞ್ಞಾ – ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸ ಸಞ್ಞಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಮಹಪ್ಫಲಾ ಹೋನ್ತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸಾ ಅಮತೋಗಧಾ ಅಮತಪರಿಯೋಸಾನಾ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ದುತಿಯಸಞ್ಞಾಸುತ್ತಂ

೫೭. ‘‘ದಸಯಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಞಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಮಹಪ್ಫಲಾ ಹೋನ್ತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸಾ ಅಮತೋಗಧಾ ಅಮತಪರಿಯೋಸಾನಾ. ಕತಮಾ ದಸ? ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ, ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ, ಮರಣಸಞ್ಞಾ, ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞಾ, ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅನಭಿರತಸಞ್ಞಾ, ಅಟ್ಠಿಕಸಞ್ಞಾ, ಪುಳವಕಸಞ್ಞಾ [ಪುಲವಕಸಞ್ಞಾ (ಸೀ. ಪೀ.), ಪುಳುವಕಸಞ್ಞಾ (ಕ.), ಅ. ನಿ. ೧.೪೬೩-೪೭೨], ವಿನೀಲಕಸಞ್ಞಾ, ವಿಚ್ಛಿದ್ದಕಸಞ್ಞಾ, ಉದ್ಧುಮಾತಕಸಞ್ಞಾ – ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸ ಸಞ್ಞಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಮಹಪ್ಫಲಾ ಹೋನ್ತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸಾ ಅಮತೋಗಧಾ ಅಮತಪರಿಯೋಸಾನಾ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಮೂಲಕಸುತ್ತಂ

೫೮. [ಅ. ನಿ. ೮.೮೩] ‘‘ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಿಂಮೂಲಕಾ, ಆವುಸೋ, ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಸಮ್ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಸಮೋಸರಣಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಪಮುಖಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಅಧಿಪತೇಯ್ಯಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಉತ್ತರಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಸಾರಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಓಗಧಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಪರಿಯೋಸಾನಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ, ಏವಂ ಪುಟ್ಠಾ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಕಿನ್ತಿ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಭಗವಂಮೂಲಕಾ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾ ಭಗವಂನೇತ್ತಿಕಾ ಭಗವಂಪಟಿಸರಣಾ. ಸಾಧು ವತ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಪಟಿಭಾತು ಏತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ. ಭಗವತೋ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಿಂಮೂಲಕಾ, ಆವುಸೋ, ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಸಮ್ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಸಮೋಸರಣಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಕಿಂಪಮುಖಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂ ಅಧಿಪತೇಯ್ಯಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಉತ್ತರಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಸಾರಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಓಗಧಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಿಂಪರಿಯೋಸಾನಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ, ಏವಂ ಪುಟ್ಠಾ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಥ – ‘ಛನ್ದಮೂಲಕಾ, ಆವುಸೋ, ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಮನಸಿಕಾರಸಮ್ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ವೇದನಾಸಮೋಸರಣಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಸಮಾಧಿಪ್ಪಮುಖಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಸತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಪಞ್ಞುತ್ತರಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ವಿಮುತ್ತಿಸಾರಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಅಮತೋಗಧಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ನಿಬ್ಬಾನಪರಿಯೋಸಾನಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠಾ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುತ್ತಂ

೫೯. ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ಯಥಾಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ನೋ ಚಿತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸನ್ತಿ; ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ನೋ ಚಿತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ನೋ ಚಿತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಸುಭಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ನೋ ಚಿತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಆದೀನವಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ನೋ ಚಿತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಲೋಕಸ್ಸ ಸಮಞ್ಚ ವಿಸಮಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ತಂಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ನೋ ಚಿತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಲೋಕಸ್ಸ ಭವಞ್ಚ [ಸಮ್ಭವಞ್ಚ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ವಿಭವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ತಂಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ನೋ ಚಿತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಲೋಕಸ್ಸ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ತಂಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ನೋ ಚಿತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಹಾನಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ನೋ ಚಿತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ವಿರಾಗಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ನೋ ಚಿತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನಿರೋಧಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ನೋ ಚಿತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ – ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಯಥಾಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ ನ ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅಸುಭಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಆದೀನವಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಲೋಕಸ್ಸ ಸಮಞ್ಚ ವಿಸಮಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ತಂಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಲೋಕಸ್ಸ ಭವಞ್ಚ ವಿಭವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ತಂಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಲೋಕಸ್ಸ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ತಂಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಪಹಾನಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ವಿರಾಗಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ನಿರೋಧಸಞ್ಞಾಪರಿಚಿತಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ದ್ವಿನ್ನಂ ಫಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಫಲಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞಾ, ಸತಿ ವಾ ಉಪಾದಿಸೇಸೇ ಅನಾಗಾಮಿತಾ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಗಿರಿಮಾನನ್ದಸುತ್ತಂ

೬೦. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಗಿರಿಮಾನನ್ದೋ ಆಬಾಧಿಕೋ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಆಯಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಗಿರಿಮಾನನ್ದೋ ಆಬಾಧಿಕೋ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಗಿರಿಮಾನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ಖೋ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಗಿರಿಮಾನನ್ದಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಸ ಸಞ್ಞಾ ಭಾಸೇಯ್ಯಾಸಿ, ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಗಿರಿಮಾನನ್ದಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಸ ಸಞ್ಞಾ ಸುತ್ವಾ ಸೋ ಆಬಾಧೋ ಠಾನಸೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇಯ್ಯ.

‘‘ಕತಮಾ ದಸ? ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ, ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ, ಅಸುಭಸಞ್ಞಾ, ಆದೀನವಸಞ್ಞಾ, ಪಹಾನಸಞ್ಞಾ, ವಿರಾಗಸಞ್ಞಾ, ನಿರೋಧಸಞ್ಞಾ, ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅನಭಿರತಸಞ್ಞಾ [ಅನಭಿರತಿಸಞ್ಞಾ (ಕ.)], ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಛಾಸಞ್ಞಾ, ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿ.

‘‘ಕತಮಾ ಚಾನನ್ದ, ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಗತೋ ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋ ವಾ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋ ವಾ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ, ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಸಞ್ಞಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚ’ನ್ತಿ. ಇತಿ ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾನನ್ದ, ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚಾನನ್ದ, ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಗತೋ ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋ ವಾ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋ ವಾ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಚಕ್ಖು ಅನತ್ತಾ, ರೂಪಾ ಅನತ್ತಾ, ಸೋತಂ ಅನತ್ತಾ, ಸದ್ದಾ ಅನತ್ತಾ, ಘಾನಂ ಅನತ್ತಾ, ಗನ್ಧಾ ಅನತ್ತಾ, ಜಿವ್ಹಾ ಅನತ್ತಾ, ರಸಾ ಅನತ್ತಾ, ಕಾಯಾ ಅನತ್ತಾ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಅನತ್ತಾ, ಮನೋ ಅನತ್ತಾ, ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’ತಿ. ಇತಿ ಇಮೇಸು ಛಸು ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರೇಸು ಆಯತನೇಸು ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾನನ್ದ, ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚಾನನ್ದ, ಅಸುಭಸಞ್ಞಾ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಇಮಮೇವ ಕಾಯಂ ಉದ್ಧಂ ಪಾದತಲಾ ಅಧೋ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ ತಚಪರಿಯನ್ತಂ ಪೂರಂ ನಾನಾಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಅಸುಚಿನೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ – ‘ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ ನಖಾ ದನ್ತಾ ತಚೋ ಮಂಸಂ ನ್ಹಾರು ಅಟ್ಠಿ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ವಕ್ಕಂ ಹದಯಂ ಯಕನಂ ಕಿಲೋಮಕಂ ಪಿಹಕಂ ಪಪ್ಫಾಸಂ ಅನ್ತಂ ಅನ್ತಗುಣಂ ಉದರಿಯಂ ಕರೀಸಂ ಪಿತ್ತಂ ಸೇಮ್ಹಂ ಪುಬ್ಬೋ ಲೋಹಿತಂ ಸೇದೋ ಮೇದೋ ಅಸ್ಸು ವಸಾ ಖೇಳೋ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ ಲಸಿಕಾ ಮುತ್ತ’ನ್ತಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾನನ್ದ, ಅಸುಭಸಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚಾನನ್ದ, ಆದೀನವಸಞ್ಞಾ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಗತೋ ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋ ವಾ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋ ವಾ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಬಹುದುಕ್ಖೋ ಖೋ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಬಹುಆದೀನವೋ? ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ವಿವಿಧಾ ಆಬಾಧಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಚಕ್ಖುರೋಗೋ ಸೋತರೋಗೋ ಘಾನರೋಗೋ ಜಿವ್ಹಾರೋಗೋ ಕಾಯರೋಗೋ ಸೀಸರೋಗೋ ಕಣ್ಣರೋಗೋ ಮುಖರೋಗೋ ದನ್ತರೋಗೋ ಓಟ್ಠರೋಗೋ ಕಾಸೋ ಸಾಸೋ ಪಿನಾಸೋ ಡಾಹೋ [ಡಹೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಜರೋ ಕುಚ್ಛಿರೋಗೋ ಮುಚ್ಛಾ ಪಕ್ಖನ್ದಿಕಾ ಸೂಲಾ ವಿಸೂಚಿಕಾ ಕುಟ್ಠಂ ಗಣ್ಡೋ ಕಿಲಾಸೋ ಸೋಸೋ ಅಪಮಾರೋ ದದ್ದು ಕಣ್ಡು ಕಚ್ಛು ನಖಸಾ ವಿತಚ್ಛಿಕಾ ಲೋಹಿತಂ ಪಿತ್ತಂ [ಲೋಹಿತಪಿತ್ತಂ (ಸೀ.)] ಮಧುಮೇಹೋ ಅಂಸಾ ಪಿಳಕಾ ಭಗನ್ದಲಾ ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಆಬಾಧಾ ಸೇಮ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಆಬಾಧಾ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಆಬಾಧಾ ಸನ್ನಿಪಾತಿಕಾ ಆಬಾಧಾ ಉತುಪರಿಣಾಮಜಾ ಆಬಾಧಾ ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜಾ ಆಬಾಧಾ ಓಪಕ್ಕಮಿಕಾ ಆಬಾಧಾ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾ ಆಬಾಧಾ ಸೀತಂ ಉಣ್ಹಂ ಜಿಘಚ್ಛಾ ಪಿಪಾಸಾ ಉಚ್ಚಾರೋ ಪಸ್ಸಾವೋ’ತಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾನನ್ದ, ಆದೀನವಸಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚಾನನ್ದ, ಪಹಾನಸಞ್ಞಾ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ಪಜಹತಿ, ವಿನೋದೇತಿ, ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ, ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತಿ. ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ಪಜಹತಿ, ವಿನೋದೇತಿ, ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ, ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತಿ. ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ಪಜಹತಿ, ವಿನೋದೇತಿ, ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ, ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತಿ. ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನೇ ಪಾಪಕೇ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ಪಜಹತಿ, ವಿನೋದೇತಿ, ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ, ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾನನ್ದ, ಪಹಾನಸಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚಾನನ್ದ, ವಿರಾಗಸಞ್ಞಾ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಗತೋ ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋ ವಾ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋ ವಾ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತಂ ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾನನ್ದ, ವಿರಾಗಸಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚಾನನ್ದ, ನಿರೋಧಸಞ್ಞಾ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಗತೋ ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋ ವಾ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋ ವಾ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತಂ ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾನನ್ದ, ನಿರೋಧಸಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚಾನನ್ದ, ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅನಭಿರತಸಞ್ಞಾ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಯೇ ಲೋಕೇ ಉಪಾದಾನಾ ಚೇತಸೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾಭಿನಿವೇಸಾನುಸಯಾ, ತೇ ಪಜಹನ್ತೋ ವಿಹರತಿ ಅನುಪಾದಿಯನ್ತೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾನನ್ದ, ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅನಭಿರತಸಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚಾನನ್ದ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಛಾಸಞ್ಞಾ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅಟ್ಟೀಯತಿ ಹರಾಯತಿ ಜಿಗುಚ್ಛತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾನನ್ದ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಛಾಸಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚಾನನ್ದ, ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಗತೋ ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋ ವಾ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋ ವಾ ನಿಸೀದತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ. ಸೋ ಸತೋವ ಅಸ್ಸಸತಿ ಸತೋವ ಪಸ್ಸಸತಿ. ದೀಘಂ ವಾ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ ‘ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಸಾಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ದೀಘಂ ವಾ ಪಸ್ಸಸನ್ತೋ ‘ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಸಾಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ರಸ್ಸಂ ವಾ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ ‘ರಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಸಾಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ರಸ್ಸಂ ವಾ ಪಸ್ಸಸನ್ತೋ ‘ರಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸಸಾಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ‘ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘ಪೀತಿಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘ಪೀತಿಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘ಸುಖಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘ಸುಖಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಂ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಂ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘ಚಿತ್ತಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘ಚಿತ್ತಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ಅಭಿಪ್ಪಮೋದಯಂ ಚಿತ್ತಂ…ಪೇ… ಸಮಾದಹಂ ಚಿತ್ತಂ…ಪೇ… ವಿಮೋಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ…ಪೇ… ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ…ಪೇ… ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸೀ…ಪೇ… ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸೀ…ಪೇ… ‘ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ‘ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾನನ್ದ, ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಖೋ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಗಿರಿಮಾನನ್ದಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಾ ದಸ ಸಞ್ಞಾ ಭಾಸೇಯ್ಯಾಸಿ, ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಗಿರಿಮಾನನ್ದಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಾ ದಸ ಸಞ್ಞಾ ಸುತ್ವಾ ಸೋ ಆಬಾಧೋ ಠಾನಸೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಇಮಾ ದಸ ಸಞ್ಞಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಗಿರಿಮಾನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಗಿರಿಮಾನನ್ದಸ್ಸ ಇಮಾ ದಸ ಸಞ್ಞಾ ಅಭಾಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಗಿರಿಮಾನನ್ದಸ್ಸ ದಸ ಸಞ್ಞಾ ಸುತ್ವಾ ಸೋ ಆಬಾಧೋ ಠಾನಸೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಿ. ವುಟ್ಠಹಿ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಗಿರಿಮಾನನ್ದೋ ತಮ್ಹಾ ಆಬಾಧಾ. ತಥಾ ಪಹೀನೋ ಚ ಪನಾಯಸ್ಮತೋ ಗಿರಿಮಾನನ್ದಸ್ಸ ಸೋ ಆಬಾಧೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಸಚಿತ್ತವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಸಚಿತ್ತಞ್ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಠಿತಿ ಚ ಸಮಥೇನ ಚ;

ಪರಿಹಾನೋ ಚ ದ್ವೇ ಸಞ್ಞಾ, ಮೂಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಗಿರೀತಿ.

(೭) ೨. ಯಮಕವಗ್ಗೋ

೧. ಅವಿಜ್ಜಾಸುತ್ತಂ

೬೧. ‘‘ಪುರಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ – ‘ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅವಿಜ್ಜಾ ನಾಹೋಸಿ, ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ಸಮಭವೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಚೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವುಚ್ಚತಿ, ಅಥ ಚ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ – ‘ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾ’ತಿ.

‘‘ಅವಿಜ್ಜಮ್ಪಾಹಂ [ಅವಿಜ್ಜಮ್ಪಹಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯ? ‘ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಪಞ್ಚಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನೀವರಣೇ ಸಾಹಾರೇ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರೇ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ನೀವರಣಾನಂ? ‘ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನೀ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ತೀಣಿಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಸಾಹಾರಾನಿ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಾನಿ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ತಿಣ್ಣಂ ದುಚ್ಚರಿತಾನಂ? ‘ಇನ್ದ್ರಿಯಅಸಂವರೋ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಇನ್ದ್ರಿಯಅಸಂವರಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಅಸಂವರಸ್ಸ? ‘ಅಸತಾಸಮ್ಪಜಞ್ಞ’ನ್ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಅಸತಾಸಮ್ಪಜಞ್ಞಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಅಸತಾಸಮ್ಪಜಞ್ಞಸ್ಸ? ‘ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ? ‘ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯ’ನ್ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಸ್ಸ? ‘ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನ’ನ್ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸ್ಸ? ‘ಅಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ.

‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ ಪರಿಪೂರೋ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಪರಿಪೂರಂ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಪರಿಪೂರಂ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಪರಿಪೂರೋ ಅಸತಾಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಸತಾಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪರಿಪೂರಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಅಸಂವರಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಅಸಂವರೋ ಪರಿಪೂರೋ ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ ಪರಿಪೂರಾ ಅವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ. ಏವಮೇತಿಸ್ಸಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಆಹಾರೋ ಹೋತಿ, ಏವಞ್ಚ ಪಾರಿಪೂರಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪರಿಪಬ್ಬತೇ ಥುಲ್ಲಫುಸಿತಕೇ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ( ) [(ಗಲಗಲಾಯನ್ತೇ) (ಸೀ.), (ಗಳಗಳಾಯನ್ತೇ) (ಸ್ಯಾ.)] ತಂ ಉದಕಂ ಯಥಾನಿನ್ನಂ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಪಬ್ಬತಕನ್ದರಪದರಸಾಖಾ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಪಬ್ಬತಕನ್ದರಪದರಸಾಖಾ ಪರಿಪೂರಾ ಕುಸೋಬ್ಭೇ [ಕುಸ್ಸುಬ್ಭೇ (ಸೀ.), ಕುಸುಬ್ಭೇ (ಸ್ಯಾ.), ಕುಸೋಮ್ಭೇ (ಕ.) ಅ. ನಿ. ೩.೯೬] ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ. ಕುಸೋಬ್ಭಾ ಪರಿಪೂರಾ ಮಹಾಸೋಬ್ಭೇ [ಮಹಾಸೋಮ್ಭೇ (ಕ.)] ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಮಹಾಸೋಬ್ಭಾ ಪರಿಪೂರಾ ಕುನ್ನದಿಯೋ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಕುನ್ನದಿಯೋ ಪರಿಪೂರಾ ಮಹಾನದಿಯೋ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಮಹಾನದಿಯೋ ಪರಿಪೂರಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಸಾಗರಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ; ಏವಮೇತಸ್ಸ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಸಾಗರಸ್ಸ ಆಹಾರೋ ಹೋತಿ, ಏವಞ್ಚ ಪಾರಿಪೂರಿ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ ಪರಿಪೂರೋ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಪರಿಪೂರಂ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಪರಿಪೂರಂ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಪರಿಪೂರೋ ಅಸತಾಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಸತಾಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪರಿಪೂರಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಅಸಂವರಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಅಸಂವರೋ ಪರಿಪೂರೋ ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ ಪರಿಪೂರಾ ಅವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ; ಏವಮೇತಿಸ್ಸಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಆಹಾರೋ ಹೋತಿ, ಏವಞ್ಚ ಪಾರಿಪೂರಿ.

‘‘ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ? ‘ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಸತ್ತಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಸಾಹಾರೇ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರೇ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ? ‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಚತ್ತಾರೋಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಸಾಹಾರೇ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರೇ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ? ‘ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನೀ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ತೀಣಿಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಚರಿತಾನಿ ಸಾಹಾರಾನಿ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಾನಿ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ತಿಣ್ಣಂ ಸುಚರಿತಾನಂ? ‘ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸ್ಸ? ‘ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞ’ನ್ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಸ್ಸ? ‘ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ? ‘ಸದ್ಧಾ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಸದ್ಧಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಸದ್ಧಾಯ? ‘ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನ’ನ್ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸ್ಸ? ‘ಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ.

‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ ಪರಿಪೂರೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಪರಿಪೂರಂ ಸದ್ಧಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಸದ್ಧಾ ಪರಿಪೂರಾ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಪರಿಪೂರೋ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪರಿಪೂರಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಪರಿಪೂರೋ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರಾನಿ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಪರಿಪೂರಾ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಪರಿಪೂರಾ ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ; ಏವಮೇತಿಸ್ಸಾ ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಆಹಾರೋ ಹೋತಿ, ಏವಞ್ಚ ಪಾರಿಪೂರಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪರಿಪಬ್ಬತೇ ಥುಲ್ಲಫುಸಿತಕೇ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ತಂ ಉದಕಂ ಯಥಾನಿನ್ನಂ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಪಬ್ಬತಕನ್ದರಪದರಸಾಖಾ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಪಬ್ಬತಕನ್ದರಪದರಸಾಖಾ ಪರಿಪೂರಾ ಕುಸೋಬ್ಭೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಕುಸೋಬ್ಭಾ ಪರಿಪೂರಾ ಮಹಾಸೋಬ್ಭೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಮಹಾಸೋಬ್ಭಾ ಪರಿಪೂರಾ ಕುನ್ನದಿಯೋ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಕುನ್ನದಿಯೋ ಪರಿಪೂರಾ ಮಹಾನದಿಯೋ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಮಹಾನದಿಯೋ ಪರಿಪೂರಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಸಾಗರಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ; ಏವಮೇತಸ್ಸ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಸಾಗರಸ್ಸ ಆಹಾರೋ ಹೋತಿ, ಏವಞ್ಚ ಪಾರಿಪೂರಿ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ ಪರಿಪೂರೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಪರಿಪೂರಂ ಸದ್ಧಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಸದ್ಧಾ ಪರಿಪೂರಾ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಪರಿಪೂರೋ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪರಿಪೂರಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಪರಿಪೂರೋ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರಾನಿ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಪರಿಪೂರಾ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಪರಿಪೂರಾ ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ; ಏವಮೇತಿಸ್ಸಾ ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಆಹಾರೋ ಹೋತಿ, ಏವಞ್ಚ ಪಾರಿಪೂರೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ತಣ್ಹಾಸುತ್ತಂ

೬೨. ‘‘ಪುರಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಭವತಣ್ಹಾಯ – ‘ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಭವತಣ್ಹಾ ನಾಹೋಸಿ, ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ಸಮಭವೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಚೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವುಚ್ಚತಿ, ಅಥ ಚ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ – ‘ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಭವತಣ್ಹಾ’ತಿ.

‘‘ಭವತಣ್ಹಾಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಭವತಣ್ಹಾಯ? ‘ಅವಿಜ್ಜಾ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಅವಿಜ್ಜಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯ? ‘ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರೇ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರೇ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ನೀವರಣಾನಂ? ‘ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನೀ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ತೀಣಿಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಸಾಹಾರಾನಿ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಾನಿ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ದುಚ್ಚರಿತಾನಂ? ‘ಇನ್ದ್ರಿಯಅಸಂವರೋ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಇನ್ದ್ರಿಯಅಸಂವರಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಅಸಂವರಸ್ಸ? ‘ಅಸತಾಸಮ್ಪಜಞ್ಞ’ನ್ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಅಸತಾಸಮ್ಪಜಞ್ಞಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಅಸತಾ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಸ್ಸ? ‘ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ? ‘ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯ’ನ್ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಸ್ಸ? ‘ಅಸ್ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನ’ನ್ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಅಸ್ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸ್ಸ? ‘ಅಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ.

‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ ಪರಿಪೂರೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಸ್ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಪರಿಪೂರಂ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಪರಿಪೂರಂ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಪರಿಪೂರೋ ಅಸತಾಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಸತಾಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪರಿಪೂರಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಅಸಂವರಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಅಸಂವರೋ ಪರಿಪೂರೋ ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ ಪರಿಪೂರಾ ಅವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾ ಪರಿಪೂರಾ ಭವತಣ್ಹಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ; ಏವಮೇತಿಸ್ಸಾ ಭವತಣ್ಹಾಯ ಆಹಾರೋ ಹೋತಿ, ಏವಞ್ಚ ಪಾರಿಪೂರಿ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ ಪರಿಪೂರೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಸ್ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಪರಿಪೂರಂ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಪರಿಪೂರಂ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಪರಿಪೂರೋ ಅಸತಾಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಅಸತಾಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪರಿಪೂರಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಅಸಂವರಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಅಸಂವರೋ ಪರಿಪೂರೋ ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ ಪರಿಪೂರಾ ಅವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾ ಪರಿಪೂರಾ ಭವತಣ್ಹಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ; ಏವಮೇತಿಸ್ಸಾ ಭವತಣ್ಹಾಯ ಆಹಾರೋ ಹೋತಿ, ಏವಞ್ಚ ಪಾರಿಪೂರಿ.

‘‘ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ? ‘ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಸತ್ತಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಸಾಹಾರೇ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರೇ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ? ‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಚತ್ತಾರೋಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಸಾಹಾರೇ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರೇ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ? ‘ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನೀ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ತೀಣಿಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಚರಿತಾನಿ ಸಾಹಾರಾನಿ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಾನಿ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಸುಚರಿತಾನಂ? ‘ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸ್ಸ? ‘ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞ’ನ್ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಸ್ಸ? ‘ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ? ‘ಸದ್ಧಾ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಸದ್ಧಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಸದ್ಧಾಯ? ‘ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನ’ನ್ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚಾಹಾರೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸ್ಸ? ‘ಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪರಿಪಬ್ಬತೇ ಥುಲ್ಲಫುಸಿತಕೇ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ತಂ ಉದಕಂ ಯಥಾನಿನ್ನಂ ಪವತ್ತಮಾನಂ…ಪೇ… ಏವಮೇತಸ್ಸ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಸಾಗರಸ್ಸ ಆಹಾರೋ ಹೋತಿ, ಏವಞ್ಚ ಪಾರಿಪೂರಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ ಪರಿಪೂರೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ…ಪೇ… ಏವಮೇತಿಸ್ಸಾ ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಆಹಾರೋ ಹೋತಿ, ಏವಞ್ಚ ಪಾರಿಪೂರೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ನಿಟ್ಠಙ್ಗತಸುತ್ತಂ

೬೩. ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗತಾ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಾ. ತೇಸಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ನಿಟ್ಠಾ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ವಿಹಾಯ ನಿಟ್ಠಾ. ಕತಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ನಿಟ್ಠಾ? ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮಸ್ಸ, ಕೋಲಂಕೋಲಸ್ಸ, ಏಕಬೀಜಿಸ್ಸ, ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ, ಯೋ ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅರಹಾ – ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ನಿಟ್ಠಾ. ಕತಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ವಿಹಾಯ ನಿಟ್ಠಾ? ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ಉದ್ಧಂಸೋತಸ್ಸ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮಿನೋ – ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ವಿಹಾಯ ನಿಟ್ಠಾ. ಯೇ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗತಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಾ. ತೇಸಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ನಿಟ್ಠಾ, ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ವಿಹಾಯ ನಿಟ್ಠಾ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸನ್ನಸುತ್ತಂ

೬೪. ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಿ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸನ್ನಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಸೋತಾಪನ್ನಾ. ತೇಸಂ ಸೋತಾಪನ್ನಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ನಿಟ್ಠಾ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ವಿಹಾಯ ನಿಟ್ಠಾ. ಕತಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ನಿಟ್ಠಾ? ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮಸ್ಸ, ಕೋಲಂಕೋಲಸ್ಸ, ಏಕಬೀಜಿಸ್ಸ, ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ, ಯೋ ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅರಹಾ – ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ನಿಟ್ಠಾ. ಕತಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ವಿಹಾಯ ನಿಟ್ಠಾ? ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ಉದ್ಧಂಸೋತಸ್ಸ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮಿನೋ – ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ವಿಹಾಯ ನಿಟ್ಠಾ. ಯೇ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಿ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸನ್ನಾ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಸೋತಾಪನ್ನಾ. ತೇಸಂ ಸೋತಾಪನ್ನಾನಂ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ನಿಟ್ಠಾ, ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಧ ವಿಹಾಯ ನಿಟ್ಠಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಪಠಮಸುಖಸುತ್ತಂ

೬೫. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಮಗಧೇಸು ವಿಹರತಿ ನಾಲಕಗಾಮಕೇ. ಅಥ ಖೋ ಸಾಮಣ್ಡಕಾನಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸಾಮಣ್ಡಕಾನಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸುಖಂ, ಕಿಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ದುಕ್ಖಾ, ಅನಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಸುಖಾ. ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ, ಆವುಸೋ, ಸತಿ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಸೀತಂ ಉಣ್ಹಂ ಜಿಘಚ್ಛಾ ಪಿಪಾಸಾ ಉಚ್ಚಾರೋ ಪಸ್ಸಾವೋ ಅಗ್ಗಿಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ದಣ್ಡಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಸತ್ಥಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಞಾತೀಪಿ ಮಿತ್ತಾಪಿ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ರೋಸೇನ್ತಿ. ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ, ಆವುಸೋ, ಸತಿ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ. ಅನಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ, ಆವುಸೋ, ಸತಿ ಇದಂ ಸುಖಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ನ ಸೀತಂ ನ ಉಣ್ಹಂ ನ ಜಿಘಚ್ಛಾ ನ ಪಿಪಾಸಾ ನ ಉಚ್ಚಾರೋ ನ ಪಸ್ಸಾವೋ ನ ಅಗ್ಗಿಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ನ ದಣ್ಡಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ನ ಸತ್ಥಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಞಾತೀಪಿ ಮಿತ್ತಾಪಿ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ನ ರೋಸೇನ್ತಿ. ಅನಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ, ಆವುಸೋ, ಸತಿ ಇದಂ ಸುಖಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖ’’ನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ದುತಿಯಸುಖಸುತ್ತಂ

೬೬. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಮಗಧೇಸು ವಿಹರತಿ ನಾಲಕಗಾಮಕೇ. ಅಥ ಖೋ ಸಾಮಣ್ಡಕಾನಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸಾಮಣ್ಡಕಾನಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಸುಖಂ, ಕಿಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅನಭಿರತಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ದುಕ್ಖಾ, ಅಭಿರತಿ ಸುಖಾ. ಅನಭಿರತಿಯಾ, ಆವುಸೋ, ಸತಿ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಸುಖಂ ಸಾತಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಠಿತೋಪಿ… ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ… ಸಯಾನೋಪಿ… ಗಾಮಗತೋಪಿ… ಅರಞ್ಞಗತೋಪಿ… ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋಪಿ… ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋಪಿ… ಅಬ್ಭೋಕಾಸಗತೋಪಿ… ಭಿಕ್ಖುಮಜ್ಝಗತೋಪಿ ಸುಖಂ ಸಾತಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ. ಅನಭಿರತಿಯಾ, ಆವುಸೋ, ಸತಿ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ.

‘‘ಅಭಿರತಿಯಾ, ಆವುಸೋ, ಸತಿ ಇದಂ ಸುಖಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಸುಖಂ ಸಾತಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಠಿತೋಪಿ… ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ… ಸಯಾನೋಪಿ… ಗಾಮಗತೋಪಿ… ಅರಞ್ಞಗತೋಪಿ… ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋಪಿ… ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋಪಿ… ಅಬ್ಭೋಕಾಸಗತೋಪಿ… ಭಿಕ್ಖುಮಜ್ಝಗತೋಪಿ ಸುಖಂ ಸಾತಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ. ಅಭಿರತಿಯಾ, ಆವುಸೋ, ಸತಿ ಇದಂ ಸುಖಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖ’’ನ್ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಪಠಮನಳಕಪಾನಸುತ್ತಂ

೬೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ನಳಕಪಾನಂ ನಾಮ ಕೋಸಲಾನಂ ನಿಗಮೋ ತದವಸರಿ. ತತ್ರ ಸುದಂ ಭಗವಾ ನಳಕಪಾನೇ ವಿಹರತಿ ಪಲಾಸವನೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ತದಹುಪೋಸಥೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಸಮುತ್ತೇಜೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ –

‘‘ವಿಗತಥಿನಮಿದ್ಧೋ [ವಿಗತಥೀನಮಿದ್ಧೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ. ಪಟಿಭಾತು ತಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ. ಪಿಟ್ಠಿ ಮೇ ಆಗಿಲಾಯತಿ; ತಮಹಂ ಆಯಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಚತುಗ್ಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ ಪಾದೇ ಪಾದಂ ಅಚ್ಚಾಧಾಯ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಉಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ. ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಆವುಸೋ, ಸದ್ಧಾ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ಹಿರೀ [ಹಿರಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ನತ್ಥಿ… ಓತ್ತಪ್ಪಂ ನತ್ಥಿ … ವೀರಿಯಂ [ವಿರಿಯಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ನತ್ಥಿ… ಪಞ್ಞಾ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಹಾನಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನೋ ವುದ್ಧಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಕಾಳಪಕ್ಖೇ ಚನ್ದಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಹಾಯತೇವ ವಣ್ಣೇನ ಹಾಯತಿ ಮಣ್ಡಲೇನ ಹಾಯತಿ ಆಭಾಯ ಹಾಯತಿ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹೇನ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸದ್ಧಾ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ಹಿರೀ ನತ್ಥಿ… ಓತ್ತಪ್ಪಂ ನತ್ಥಿ… ವೀರಿಯಂ ನತ್ಥಿ… ಪಞ್ಞಾ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಹಾನಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನೋ ವುದ್ಧಿ.

‘‘ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಅಹಿರಿಕೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಅನೋತ್ತಪ್ಪೀ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಕುಸೀತೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಕೋಧನೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಉಪನಾಹೀ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಪಾಪಮಿತ್ತೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಹಾನಮೇತಂ.

‘‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಆವುಸೋ, ಸದ್ಧಾ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ಹಿರೀ ಅತ್ಥಿ… ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಅತ್ಥಿ… ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ವುದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನೋ ಪರಿಹಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ಚನ್ದಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ವಡ್ಢತೇವ ವಣ್ಣೇನ ವಡ್ಢತಿ ಮಣ್ಡಲೇನ ವಡ್ಢತಿ ಆಭಾಯ ವಡ್ಢತಿ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹೇನ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸದ್ಧಾ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ಹಿರೀ ಅತ್ಥಿ… ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಅತ್ಥಿ… ವೀರಿಯಂ ಅತ್ಥಿ… ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ವುದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನೋ ಪರಿಹಾನಿ.

‘‘‘ಸದ್ಧೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಅಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಹಿರೀಮಾ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಅಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಓತ್ತಪ್ಪೀ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಅಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಅಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಪಞ್ಞವಾ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಅಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಅಕ್ಕೋಧನೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಅಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಅನುಪನಾಹೀ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಅಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಅಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಅಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ, ಅಪರಿಹಾನಮೇತ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸಾರಿಪುತ್ತ! ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸದ್ಧಾ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ಹಿರೀ ನತ್ಥಿ… ಓತ್ತಪ್ಪಂ ನತ್ಥಿ… ವೀರಿಯಂ ನತ್ಥಿ… ಪಞ್ಞಾ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಹಾನಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನೋ ವುದ್ಧಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಾಳಪಕ್ಖೇ ಚನ್ದಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಹಾಯತೇವ ವಣ್ಣೇನ ಹಾಯತಿ ಮಣ್ಡಲೇನ ಹಾಯತಿ ಆಭಾಯ ಹಾಯತಿ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹೇನ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸದ್ಧಾ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ …ಪೇ… ನೋ ವುದ್ಧಿ.

‘‘‘ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ಅಹಿರಿಕೋ… ಅನೋತ್ತಪ್ಪೀ… ಕುಸೀತೋ… ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ… ಕೋಧನೋ… ಉಪನಾಹೀ… ಪಾಪಿಚ್ಛೋ… ಪಾಪಮಿತ್ತೋ… ‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಪರಿಹಾನಮೇತಂ.

‘‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸದ್ಧಾ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ಹಿರೀ ಅತ್ಥಿ… ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಅತ್ಥಿ… ವೀರಿಯಂ ಅತ್ಥಿ… ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ವುದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನೋ ಪರಿಹಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ಚನ್ದಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ವಡ್ಢತೇವ ವಣ್ಣೇನ ವಡ್ಢತಿ ಮಣ್ಡಲೇನ ವಡ್ಢತಿ ಆಭಾಯ ವಡ್ಢತಿ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹೇನ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸದ್ಧಾ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ಹಿರೀ ಅತ್ಥಿ… ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಅತ್ಥಿ… ವೀರಿಯಂ ಅತ್ಥಿ… ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ವುದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನೋ ಪರಿಹಾನಿ.

‘‘‘ಸದ್ಧೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಪರಿಹಾನಮೇತಂ; ಹಿರೀಮಾ… ಓತ್ತಪ್ಪೀ… ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ… ಪಞ್ಞವಾ… ಅಕ್ಕೋಧನೋ… ಅನುಪನಾಹೀ… ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ… ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ… ‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಪರಿಹಾನಮೇತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ದುತಿಯನಳಕಪಾನಸುತ್ತಂ

೬೮. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ನಳಕಪಾನೇ ವಿಹರತಿ ಪಲಾಸವನೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ತದಹುಪೋಸಥೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಸಮುತ್ತೇಜೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ –

‘‘ವಿಗತಥಿನಮಿದ್ಧೋ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ. ಪಟಿಭಾತು ತಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ. ಪಿಟ್ಠಿ ಮೇ ಆಗಿಲಾಯತಿ; ತಮಹಂ ಆಯಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಚತುಗ್ಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ ಪಾದೇ ಪಾದಂ ಅಚ್ಚಾಧಾಯ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಉಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ. ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ! ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಆವುಸೋ, ಸದ್ಧಾ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ಹಿರೀ ನತ್ಥಿ… ಓತ್ತಪ್ಪಂ ನತ್ಥಿ… ವೀರಿಯಂ ನತ್ಥಿ… ಪಞ್ಞಾ ನತ್ಥಿ… ಸೋತಾವಧಾನಂ ನತ್ಥಿ… ಧಮ್ಮಧಾರಣಾ ನತ್ಥಿ… ಅತ್ಥೂಪಪರಿಕ್ಖಾ ನತ್ಥಿ… ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ… ಅಪ್ಪಮಾದೋ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಹಾನಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನೋ ವುದ್ಧಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಕಾಳಪಕ್ಖೇ ಚನ್ದಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಹಾಯತೇವ ವಣ್ಣೇನ ಹಾಯತಿ ಮಣ್ಡಲೇನ ಹಾಯತಿ ಆಭಾಯ ಹಾಯತಿ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹೇನ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸದ್ಧಾ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ಹಿರೀ ನತ್ಥಿ… ಓತ್ತಪ್ಪಂ ನತ್ಥಿ… ವೀರಿಯಂ ನತ್ಥಿ… ಪಞ್ಞಾ ನತ್ಥಿ… ಸೋತಾವಧಾನಂ ನತ್ಥಿ… ಧಮ್ಮಧಾರಣಾ ನತ್ಥಿ… ಅತ್ಥೂಪಪರಿಕ್ಖಾ ನತ್ಥಿ… ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ… ಅಪ್ಪಮಾದೋ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಹಾನಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನೋ ವುದ್ಧಿ.

‘‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಆವುಸೋ, ಸದ್ಧಾ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ಹಿರೀ ಅತ್ಥಿ… ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಅತ್ಥಿ… ವೀರಿಯಂ ಅತ್ಥಿ… ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ… ಸೋತಾವಧಾನಂ ಅತ್ಥಿ… ಧಮ್ಮಧಾರಣಾ ಅತ್ಥಿ… ಅತ್ಥೂಪಪರಿಕ್ಖಾ ಅತ್ಥಿ… ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ಅತ್ಥಿ… ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ವುದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನೋ ಪರಿಹಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ಚನ್ದಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ವಡ್ಢತೇವ ವಣ್ಣೇನ ವಡ್ಢತಿ ಮಣ್ಡಲೇನ ವಡ್ಢತಿ ಆಭಾಯ ವಡ್ಢತಿ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹೇನ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸದ್ಧಾ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು…ಪೇ… ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ವುದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನೋ ಪರಿಹಾನೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸಾರಿಪುತ್ತ! ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸದ್ಧಾ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಹಿರೀ ನತ್ಥಿ… ಓತ್ತಪ್ಪಂ ನತ್ಥಿ… ಪಞ್ಞಾ ನತ್ಥಿ… ವೀರಿಯಂ ನತ್ಥಿ… ಸೋತಾವಧಾನಂ ನತ್ಥಿ… ಧಮ್ಮಧಾರಣಾ ನತ್ಥಿ… ಅತ್ಥೂಪಪರಿಕ್ಖಾ ನತ್ಥಿ… ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ… ಅಪ್ಪಮಾದೋ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಹಾನಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನೋ ವುದ್ಧಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಾಳಪಕ್ಖೇ ಚನ್ದಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಹಾಯತೇವ ವಣ್ಣೇನ ಹಾಯತಿ ಮಣ್ಡಲೇನ ಹಾಯತಿ ಆಭಾಯ ಹಾಯತಿ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹೇನ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸದ್ಧಾ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು…ಪೇ… ಅಪ್ಪಮಾದೋ ನತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಹಾನಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನೋ ವುದ್ಧಿ.

‘‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸದ್ಧಾ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಹಿರೀ ಅತ್ಥಿ… ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಅತ್ಥಿ… ವೀರಿಯಂ ಅತ್ಥಿ… ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ… ಸೋತಾವಧಾನಂ ಅತ್ಥಿ… ಧಮ್ಮಧಾರಣಾ ಅತ್ಥಿ… ಅತ್ಥೂಪಪರಿಕ್ಖಾ ಅತ್ಥಿ… ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ಅತ್ಥಿ… ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ವುದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನೋ ಪರಿಹಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ಚನ್ದಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ವಡ್ಢತೇವ ವಣ್ಣೇನ ವಡ್ಢತಿ ಮಣ್ಡಲೇನ ವಡ್ಢತಿ ಆಭಾಯ ವಡ್ಢತಿ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹೇನ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸದ್ಧಾ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು…ಪೇ… ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಸ ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ವುದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನೋ ಪರಿಹಾನೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಠಮಕಥಾವತ್ಥುಸುತ್ತಂ

೬೯. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಂ ಅನುಯುತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – [ದೀ. ನಿ. ೧.೧೭; ಮ. ನಿ. ೨.೨೨೩; ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೦; ಪಾಚಿ. ೫೦೮] ರಾಜಕಥಂ ಚೋರಕಥಂ ಮಹಾಮತ್ತಕಥಂ ಸೇನಾಕಥಂ ಭಯಕಥಂ ಯುದ್ಧಕಥಂ ಅನ್ನಕಥಂ ಪಾನಕಥಂ ವತ್ಥಕಥಂ ಸಯನಕಥಂ ಮಾಲಾಕಥಂ ಗನ್ಧಕಥಂ ಞಾತಿಕಥಂ ಯಾನಕಥಂ ಗಾಮಕಥಂ ನಿಗಮಕಥಂ ನಗರಕಥಂ ಜನಪದಕಥಂ ಇತ್ಥಿಕಥಂ [ಇತ್ಥಿಕಥಂ ಪುರಿಸಕಥಂ (ಕ.) ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨೨೩ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಸೂರಕಥಂ ವಿಸಿಖಾಕಥಂ ಕುಮ್ಭಟ್ಠಾನಕಥಂ ಪುಬ್ಬಪೇತಕಥಂ ನಾನತ್ತಕಥಂ ಲೋಕಕ್ಖಾಯಿಕಂ ಸಮುದ್ದಕ್ಖಾಯಿಕಂ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಂ ಇತಿ ವಾತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ, ಕಾ ಚ ಪನ ವೋ ಅನ್ತರಾಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ’’ತಿ?

‘‘ಇಧ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಂ ಅನುಯುತ್ತಾ ವಿಹರಾಮ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ರಾಜಕಥಂ ಚೋರಕಥಂ…ಪೇ… ಇತಿಭವಾಭವಕಥಂ ಇತಿ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತಿರೂಪಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಸದ್ಧಾಯ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ, ಯಂ ತುಮ್ಹೇ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಂ ಅನುಯುತ್ತಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾಥ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ರಾಜಕಥಂ ಚೋರಕಥಂ ಮಹಾಮತ್ತಕಥಂ ಸೇನಾಕಥಂ ಭಯಕಥಂ ಯುದ್ಧಕಥಂ ಅನ್ನಕಥಂ ಪಾನಕಥಂ ವತ್ಥಕಥಂ ಸಯನಕಥಂ ಮಾಲಾಕಥಂ ಗನ್ಧಕಥಂ ಞಾತಿಕಥಂ ಯಾನಕಥಂ ಗಾಮಕಥಂ ನಿಗಮಕಥಂ ನಗರಕಥಂ ಜನಪದಕಥಂ ಇತ್ಥಿಕಥಂ ಸೂರಕಥಂ ವಿಸಿಖಾಕಥಂ ಕುಮ್ಭಟ್ಠಾನಕಥಂ ಪುಬ್ಬಪೇತಕಥಂ ನಾನತ್ತಕಥಂ ಲೋಕಕ್ಖಾಯಿಕಂ ಸಮುದ್ದಕ್ಖಾಯಿಕಂ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಂ ಇತಿ ವಾತಿ.

‘‘ದಸಯಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ. ಕತಮಾನಿ ದಸ? ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾ, ಸನ್ತುಟ್ಠಿಕಥಾ, ಪವಿವೇಕಕಥಾ, ಅಸಂಸಗ್ಗಕಥಾ, ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಕಥಾ, ಸೀಲಕಥಾ, ಸಮಾಧಿಕಥಾ, ಪಞ್ಞಾಕಥಾ, ವಿಮುತ್ತಿಕಥಾ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕಥಾತಿ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ.

‘‘ಇಮೇಸಂ ಚೇ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸನ್ನಂ ಕಥಾವತ್ಥೂನಂ ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ಕಥಂ ಕಥೇಯ್ಯಾಥ, ಇಮೇಸಮ್ಪಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಂ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕಾನಂ ಏವಂಮಹಾನುಭಾವಾನಂ ತೇಜಸಾ ತೇಜಂ ಪರಿಯಾದಿಯೇಯ್ಯಾಥ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನ’’ನ್ತಿ! ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯಕಥಾವತ್ಥುಸುತ್ತಂ

೭೦. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಂ ಅನುಯುತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ರಾಜಕಥಂ ಚೋರಕಥಂ ಮಹಾಮತ್ತಕಥಂ…ಪೇ… ಇತಿಭವಾಭವಕಥಂ ಇತಿ ವಾತಿ.

‘‘ದಸಯಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಸಂಸಾನಿ ಠಾನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ದಸ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನಾ ಚ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಹೋತಿ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ’ತಿ ಪಾಸಂಸಮೇತಂ ಠಾನಂ.

‘‘ಅತ್ತನಾ ಚ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಸನ್ತುಟ್ಠಿಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ‘ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ತುಟ್ಠಿಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ’ತಿ ಪಾಸಂಸಮೇತಂ ಠಾನಂ.

‘‘ಅತ್ತನಾ ಚ ಪವಿವಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಪವಿವೇಕಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ‘ಪವಿವಿತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಪವಿವೇಕಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ’ತಿ ಪಾಸಂಸಮೇತಂ ಠಾನಂ.

‘‘ಅತ್ತನಾ ಚ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಅಸಂಸಟ್ಠಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ‘ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಸಂಸಟ್ಠಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ’ತಿ ಪಾಸಂಸಮೇತಂ ಠಾನಂ.

‘‘ಅತ್ತನಾ ಚ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಹೋತಿ, ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ‘ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ’ತಿ ಪಾಸಂಸಮೇತಂ ಠಾನಂ.

‘‘ಅತ್ತನಾ ಚ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ‘ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ’ತಿ ಪಾಸಂಸಮೇತಂ ಠಾನಂ.

‘‘ಅತ್ತನಾ ಚ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪದಾಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ‘ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪದಾಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ’ತಿ ಪಾಸಂಸಮೇತಂ ಠಾನಂ.

‘‘ಅತ್ತನಾ ಚ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ‘ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ’ತಿ ಪಾಸಂಸಮೇತಂ ಠಾನಂ.

‘‘ಅತ್ತನಾ ಚ ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪದಾಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ‘ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪದಾಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ’ತಿ ಪಾಸಂಸಮೇತಂ ಠಾನಂ.

‘‘ಅತ್ತನಾ ಚ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಮ್ಪದಾಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ‘ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಮ್ಪದಾಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ’ತಿ ಪಾಸಂಸಮೇತಂ ಠಾನಂ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸ ಪಾಸಂಸಾನಿ ಠಾನಾನೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಯಮಕವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.