೩. ಮಹಾವಗ್ಗೋ

೧. ಸೀಹನಾದಸುತ್ತಂ

೨೧. ‘‘ಸೀಹೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಗರಾಜಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಆಸಯಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ಆಸಯಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿಜಮ್ಭತಿ. ವಿಜಮ್ಭಿತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಚತುದ್ದಿಸಂ [ಚತುದ್ದಿಸಾ (ಸ್ಯಾ. ಕ.) ಅ. ನಿ. ೬.೬೪] ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ. ಸಮನ್ತಾ ಚತುದ್ದಿಸಂ [ಚತುದ್ದಿಸಾ (ಸ್ಯಾ. ಕ.) ಅ. ನಿ. ೬.೬೪] ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ. ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ‘ಮಾಹಂ ಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ವಿಸಮಗತೇ ಸಙ್ಘಾತಂ ಆಪಾದೇಸಿ’ನ್ತಿ!

‘‘‘ಸೀಹೋ’ತಿ, ಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ. ಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸೀಹನಾದಸ್ಮಿಂ.

[ಮ. ನಿ. ೧.೧೪೮; ವಿಭ. ೭೬೦; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೪೪] ‘‘ದಸಯಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಾನಿ, ಯೇಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ಕತಮಾನಿ ದಸ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಟ್ಠಾನತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಟ್ಠಾನತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಂ ಠಾನಸೋ ಹೇತುಸೋ ವಿಪಾಕಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಂ ಠಾನಸೋ ಹೇತುಸೋ ವಿಪಾಕಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಅನೇಕಧಾತುಂ ನಾನಾಧಾತುಂ ಲೋಕಂ [ಅನೇಕಧಾತುನಾನಾಧಾತುಲೋಕಂ (ಸೀ. ಕ.)] ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಅನೇಕಧಾತುಂ ನಾನಾಧಾತುಂ ಲೋಕಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಸತ್ತಾನಂ ನಾನಾಧಿಮುತ್ತಿಕತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಸತ್ತಾನಂ ನಾನಾಧಿಮುತ್ತಿಕತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ವೋದಾನಂ ವುಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಚಪಿ ಜಾತಿಯೋ ದಸಪಿ ಜಾತಿಯೋ ವೀಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ತಿಂಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಚತ್ತಾಲೀಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಜಾತಿಸತಮ್ಪಿ ಜಾತಿಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅನೇಕೇಪಿ ವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ, ‘ಅಮುತ್ರಾಸಿಂ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ ಏವಂವಣ್ಣೋ ಏವಮಾಹಾರೋ ಏವಂಸುಖದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ, ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಅಮುತ್ರ ಉದಪಾದಿಂ; ತತ್ರಾಪಾಸಿಂ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ ಏವಂವಣ್ಣೋ ಏವಮಾಹಾರೋ ಏವಂಸುಖದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ, ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಇಧೂಪಪನ್ನೋ’ತಿ, ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ. ಯಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ…ಪೇ… ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಇದಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ, ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಇಮೇ ವತ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅರಿಯಾನಂ ಉಪವಾದಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾ, ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪನ್ನಾ; ಇಮೇ ವಾ ಪನ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಚೀಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಮನೋಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅರಿಯಾನಂ ಅನುಪವಾದಕಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾ, ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ’ತಿ. ಇತಿ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ, ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ…ಪೇ… ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಯಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಇದಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ.

‘‘ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಾನಿ, ಯೇಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಅಧಿವುತ್ತಿಪದಸುತ್ತಂ

೨೨. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಯೇ ತೇ, ಆನನ್ದ, ಧಮ್ಮಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಅಧಿವುತ್ತಿಪದಾನಂ [ಅಧಿಮುತ್ತಿಪದಾನಂ (ಕ.)] ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ, ವಿಸಾರದೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ತತ್ಥ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ. ‘ತೇಸಂ ತೇಸಂ ತಥಾ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ಯಥಾ ಯಥಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಞಸ್ಸತಿ, ಅಸನ್ತಂ ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ಞಸ್ಸತಿ, ಹೀನಂ ವಾ ಹೀನನ್ತಿ ಞಸ್ಸತಿ, ಪಣೀತಂ ವಾ ಪಣೀತನ್ತಿ ಞಸ್ಸತಿ, ಸಉತ್ತರಂ ವಾ ಸಉತ್ತರನ್ತಿ ಞಸ್ಸತಿ, ಅನುತ್ತರಂ ವಾ ಅನುತ್ತರನ್ತಿ ಞಸ್ಸತಿ; ಯಥಾ ಯಥಾ ವಾ ಪನ ತಂ ಞಾತೇಯ್ಯಂ ವಾ ದಟ್ಠೇಯ್ಯಂ ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರೇಯ್ಯಂ ವಾ, ತಥಾ ತಥಾ ಞಸ್ಸತಿ ವಾ ದಕ್ಖತಿ ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸತಿ ವಾ’ತಿ ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ಏತದಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಆನನ್ದ, ಞಾಣಾನಂ ಯದಿದಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಯಥಾಭೂತಞಾಣಂ. ಏತಸ್ಮಾ ಚಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಞಾಣಾ ಅಞ್ಞಂ ಞಾಣಂ ಉತ್ತರಿತರಂ ವಾ ಪಣೀತತರಂ ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ದಸಯಿಮಾನಿ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಾನಿ, ಯೇಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ಕತಮಾನಿ ದಸ? ಇಧಾನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಟ್ಠಾನತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಾನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಟ್ಠಾನತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಾನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಂ ಠಾನಸೋ ಹೇತುಸೋ ವಿಪಾಕಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಾನನ್ದ…ಪೇ… ಇದಮ್ಪಾನನ್ದ…ಪೇ….

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಾನನ್ದ…ಪೇ… ಇದಮ್ಪಾನನ್ದ…ಪೇ….

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಅನೇಕಧಾತುಂ ನಾನಾಧಾತುಂ ಲೋಕಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಾನನ್ದ …ಪೇ… ಇದಮ್ಪಾನನ್ದ…ಪೇ….

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಸತ್ತಾನಂ ನಾನಾಧಿಮುತ್ತಿಕತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಾನನ್ದ…ಪೇ… ಇದಮ್ಪಾನನ್ದ…ಪೇ….

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಾನನ್ದ…ಪೇ… ಇದಮ್ಪಾನನ್ದ…ಪೇ….

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ವೋದಾನಂ ವುಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಾನನ್ದ…ಪೇ… ಇದಮ್ಪಾನನ್ದ…ಪೇ….

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ…ಪೇ… ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ. ಯಮ್ಪಾನನ್ದ…ಪೇ… ಇದಮ್ಪಾನನ್ದ…ಪೇ….

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ…ಪೇ… ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಾನನ್ದ…ಪೇ… ಇದಮ್ಪಾನನ್ದ…ಪೇ….

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಯಮ್ಪಾನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಇದಮ್ಪಾನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ.

‘‘ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ದಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಾನಿ, ಯೇಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಕಾಯಸುತ್ತಂ

೨೩. ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಕಾಯೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ನೋ ವಾಚಾಯ. ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ವಾಚಾಯ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ನೋ ಕಾಯೇನ. ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ನೇವ ಕಾಯೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ನೋ ವಾಚಾಯ, ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ [ದಿಸ್ವಾ ದಿಸ್ವಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಪಹಾತಬ್ಬಾ.

‘‘ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಕಾಯೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ನೋ ವಾಚಾಯ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಕುಸಲಂ ಆಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ದೇಸಂ [ಕಞ್ಚಿ ದೇವ ದೇಸಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಕಾಯೇನ. ತಮೇನಂ ಅನುವಿಚ್ಚ ವಿಞ್ಞೂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಆಯಸ್ಮಾ ಖೋ ಅಕುಸಲಂ ಆಪನ್ನೋ ಕಿಞ್ಚಿ ದೇಸಂ ಕಾಯೇನ. ಸಾಧು ವತಾಯಸ್ಮಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹಾಯ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇತೂ’ತಿ. ಸೋ ಅನುವಿಚ್ಚ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹಾಯ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇತಿ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಕಾಯೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ನೋ ವಾಚಾಯ.

‘‘ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ವಾಚಾಯ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ನೋ ಕಾಯೇನ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಕುಸಲಂ ಆಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ದೇಸಂ ವಾಚಾಯ. ತಮೇನಂ ಅನುವಿಚ್ಚ ವಿಞ್ಞೂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಆಯಸ್ಮಾ ಖೋ ಅಕುಸಲಂ ಆಪನ್ನೋ ಕಿಞ್ಚಿ ದೇಸಂ ವಾಚಾಯ. ಸಾಧು ವತಾಯಸ್ಮಾ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹಾಯ ವಚೀಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇತೂ’ತಿ. ಸೋ ಅನುವಿಚ್ಚ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹಾಯ ವಚೀಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇತಿ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ವಾಚಾಯ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ನೋ ಕಾಯೇನ.

‘‘ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ನೇವ ಕಾಯೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ನೋ ವಾಚಾಯ, ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ? ಲೋಭೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನೇವ ಕಾಯೇನ ಪಹಾತಬ್ಬೋ ನೋ ವಾಚಾಯ, ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಪಹಾತಬ್ಬೋ. ದೋಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ … ಮಚ್ಛರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನೇವ ಕಾಯೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಂ ನೋ ವಾಚಾಯ, ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಪಹಾತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪಾಪಿಕಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಸ್ಸಾ ನೇವ ಕಾಯೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ನೋ ವಾಚಾಯ, ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಜ್ಝತಿ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಧನೇನ ವಾ ಧಞ್ಞೇನ ವಾ ರಜತೇನ ವಾ ಜಾತರೂಪೇನ ವಾ. ತತ್ರಾಞ್ಞತರಸ್ಸ ದಾಸಸ್ಸ ವಾ ಉಪವಾಸಸ್ಸ ವಾ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಹೋ ವತಿಮಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ನ ಇಜ್ಝೇಯ್ಯ ಧನೇನ ವಾ ಧಞ್ಞೇನ ವಾ ರಜತೇನ ವಾ ಜಾತರೂಪೇನ ವಾ’ತಿ. ಸಮಣೋ ವಾ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ. ತತ್ರಾಞ್ಞತರಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಾ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಹೋ ವತ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ನ ಲಾಭೀ ಅಸ್ಸ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನ’ನ್ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ.

‘‘ಪಾಪಿಕಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಚ್ಛಾ ನೇವ ಕಾಯೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ನೋ ವಾಚಾಯ, ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ? [ವಿಭ. ೮೫೧] ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಸಮಾನೋ ‘ಸದ್ಧೋತಿ ಮಂ ಜಾನೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ ಇಚ್ಛತಿ; ದುಸ್ಸೀಲೋ ಸಮಾನೋ ‘ಸೀಲವಾತಿ ಮಂ ಜಾನೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ ಇಚ್ಛತಿ; ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಸಮಾನೋ ‘ಬಹುಸ್ಸುತೋತಿ ಮಂ ಜಾನೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ ಇಚ್ಛತಿ; ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪವಿವಿತ್ತೋತಿ ಮಂ ಜಾನೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ ಇಚ್ಛತಿ; ಕುಸೀತೋ ಸಮಾನೋ ‘ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋತಿ ಮಂ ಜಾನೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ ಇಚ್ಛತಿ; ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಸಮಾನೋ ‘ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತೀತಿ ಮಂ ಜಾನೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ ಇಚ್ಛತಿ; ಅಸಮಾಹಿತೋ ಸಮಾನೋ ‘ಸಮಾಹಿತೋತಿ ಮಂ ಜಾನೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ ಇಚ್ಛತಿ; ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪಞ್ಞವಾತಿ ಮಂ ಜಾನೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ ಇಚ್ಛತಿ; ಅಖೀಣಾಸವೋ ಸಮಾನೋ ‘ಖೀಣಾಸವೋತಿ ಮಂ ಜಾನೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ ಇಚ್ಛತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ನೇವ ಕಾಯೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ನೋ ವಾಚಾಯ, ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ.

‘‘ತಞ್ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಲೋಭೋ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಇರಿಯತಿ, ದೋಸೋ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಇರಿಯತಿ. ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ‘ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ತಥಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ಲೋಭೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಲೋಭೋ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಇರಿಯತಿ; ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ತಥಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ದೋಸೋ ನ ಹೋತಿ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಇರಿಯತೀ’ತಿ.

‘‘ತಞ್ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಲೋಭೋ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ಇರಿಯತಿ, ದೋಸೋ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ಇರಿಯತಿ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ‘ತಥಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ಲೋಭೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಲೋಭೋ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ಇರಿಯತಿ; ತಥಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ದೋಸೋ ನ ಹೋತಿ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ … ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ಇರಿಯತೀ’’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಮಹಾಚುನ್ದಸುತ್ತಂ

೨೪. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಚುನ್ದೋ ಚೇತೀಸು ವಿಹರತಿ ಸಹಜಾತಿಯಂ. ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಚುನ್ದೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಚುನ್ದಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಚುನ್ದೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಞಾಣವಾದಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವದಮಾನೋ – ‘ಜಾನಾಮಿಮಂ ಧಮ್ಮಂ, ಪಸ್ಸಾಮಿಮಂ ಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ. ತಞ್ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಲೋಭೋ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ದೋಸೋ… ಮೋಹೋ … ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ‘ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ತಥಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ಲೋಭೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಲೋಭೋ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ; ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ತಥಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ದೋಸೋ ನ ಹೋತಿ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತೀ’ತಿ.

‘‘ಭಾವನಾವಾದಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವದಮಾನೋ – ‘ಭಾವಿತಕಾಯೋಮ್ಹಿ ಭಾವಿತಸೀಲೋ ಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಭಾವಿತಪಞ್ಞೋ’ತಿ. ತಞ್ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಲೋಭೋ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ದೋಸೋ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ‘ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ತಥಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ಲೋಭೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಲೋಭೋ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ; ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ತಥಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ದೋಸೋ ನ ಹೋತಿ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ … ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತೀ’ತಿ.

‘‘ಞಾಣವಾದಞ್ಚ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವದಮಾನೋ ಭಾವನಾವಾದಞ್ಚ – ‘ಜಾನಾಮಿಮಂ ಧಮ್ಮಂ, ಪಸ್ಸಾಮಿಮಂ ಧಮ್ಮಂ, ಭಾವಿತಕಾಯೋಮ್ಹಿ ಭಾವಿತಸೀಲೋ ಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಭಾವಿತಪಞ್ಞೋ’ತಿ. ತಞ್ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಲೋಭೋ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ದೋಸೋ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ‘ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ತಥಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ಲೋಭೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಲೋಭೋ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ; ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ತಥಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ದೋಸೋ ನ ಹೋತಿ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತೀ’ತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಪುರಿಸೋ ದಲಿದ್ದೋವ ಸಮಾನೋ ಅಡ್ಢವಾದಂ ವದೇಯ್ಯ, ಅಧನೋವ ಸಮಾನೋ ಧನವಾವಾದಂ ವದೇಯ್ಯ, ಅಭೋಗೋವ ಸಮಾನೋ ಭೋಗವಾವಾದಂ ವದೇಯ್ಯ. ಸೋ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಧನಕರಣೀಯೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ಉಪನೀಹಾತುಂ ಧನಂ ವಾ ಧಞ್ಞಂ ವಾ ರಜತಂ ವಾ ಜಾತರೂಪಂ ವಾ. ತಮೇನಂ ಏವಂ ಜಾನೇಯ್ಯುಂ – ‘ದಲಿದ್ದೋವ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಸಮಾನೋ ಅಡ್ಢವಾದಂ ವದೇತಿ, ಅಧನೋವ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಸಮಾನೋ ಧನವಾವಾದಂ ವದೇತಿ, ಅಭೋಗವಾವ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಸಮಾನೋ ಭೋಗವಾವಾದಂ ವದೇತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ತಥಾ ಹಿ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಧನಕರಣೀಯೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಉಪನೀಹಾತುಂ ಧನಂ ವಾ ಧಞ್ಞಂ ವಾ ರಜತಂ ವಾ ಜಾತರೂಪಂ ವಾ’ತಿ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಞಾಣವಾದಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖು ವದಮಾನೋ ಭಾವನಾವಾದಞ್ಚ – ‘ಜಾನಾಮಿಮಂ ಧಮ್ಮಂ, ಪಸ್ಸಾಮಿಮಂ ಧಮ್ಮಂ, ಭಾವಿತಕಾಯೋಮ್ಹಿ ಭಾವಿತಸೀಲೋ ಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಭಾವಿತಪಞ್ಞೋ’ತಿ. ತಂ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಲೋಭೋ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ದೋಸೋ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ‘ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ತಥಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ಲೋಭೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಲೋಭೋ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ; ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ತಥಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ದೋಸೋ ನ ಹೋತಿ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ … ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತೀ’ತಿ.

‘‘ಞಾಣವಾದಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವದಮಾನೋ – ‘ಜಾನಾಮಿಮಂ ಧಮ್ಮಂ, ಪಸ್ಸಾಮಿಮಂ ಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ. ತಞ್ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಲೋಭೋ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ದೋಸೋ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ‘ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ತಥಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ಲೋಭೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಲೋಭೋ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ; ತಥಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ದೋಸೋ ನ ಹೋತಿ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತೀ’ತಿ.

‘‘ಭಾವನಾವಾದಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವದಮಾನೋ – ‘ಭಾವಿತಕಾಯೋಮ್ಹಿ ಭಾವಿತಸೀಲೋ ಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಭಾವಿತಪಞ್ಞೋ’ತಿ. ತಞ್ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಲೋಭೋ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ದೋಸೋ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ‘ತಥಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ಲೋಭೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಲೋಭೋ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ; ತಥಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ದೋಸೋ ನ ಹೋತಿ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತೀ’ತಿ.

‘‘ಞಾಣವಾದಞ್ಚ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವದಮಾನೋ ಭಾವನಾವಾದಞ್ಚ – ‘ಜಾನಾಮಿಮಂ ಧಮ್ಮಂ, ಪಸ್ಸಾಮಿಮಂ ಧಮ್ಮಂ, ಭಾವಿತಕಾಯೋಮ್ಹಿ ಭಾವಿತಸೀಲೋ ಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಭಾವಿತಪಞ್ಞೋ’ತಿ. ತಞ್ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಲೋಭೋ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ದೋಸೋ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ‘ತಥಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ಲೋಭೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಲೋಭೋ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ; ತಥಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ದೋಸೋ ಹೋತಿ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತೀ’ತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಪುರಿಸೋ ಅಡ್ಢೋವ ಸಮಾನೋ ಅಡ್ಢವಾದಂ ವದೇಯ್ಯ, ಧನವಾವ ಸಮಾನೋ ಧನವಾವಾದಂ ವದೇಯ್ಯ, ಭೋಗವಾವ ಸಮಾನೋ ಭೋಗವಾವಾದಂ ವದೇಯ್ಯ. ಸೋ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಧನಕರಣೀಯೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ಉಪನೀಹಾತುಂ ಧನಂ ವಾ ಧಞ್ಞಂ ವಾ ರಜತಂ ವಾ ಜಾತರೂಪಂ ವಾ. ತಮೇನಂ ಏವಂ ಜಾನೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅಡ್ಢೋವ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಸಮಾನೋ ಅಡ್ಢವಾದಂ ವದೇತಿ, ಧನವಾವ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಸಮಾನೋ ಧನವಾವಾದಂ ವದೇತಿ, ಭೋಗವಾವ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಸಮಾನೋ ಭೋಗವಾವಾದಂ ವದೇತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ತಥಾ ಹಿ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಧನಕರಣೀಯೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ ಸಕ್ಕೋತಿ ಉಪನೀಹಾತುಂ ಧನಂ ವಾ ಧಞ್ಞಂ ವಾ ರಜತಂ ವಾ ಜಾತರೂಪಂ ವಾ’ತಿ.

ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಞಾಣವಾದಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖು ವದಮಾನೋ ಭಾವನಾವಾದಞ್ಚ – ‘ಜಾನಾಮಿಮಂ ಧಮ್ಮಂ, ಪಸ್ಸಾಮಿಮಂ ಧಮ್ಮಂ, ಭಾವಿತಕಾಯೋಮ್ಹಿ ಭಾವಿತಸೀಲೋ ಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಭಾವಿತಪಞ್ಞೋ’ತಿ. ತಞ್ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಲೋಭೋ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ದೋಸೋ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ‘ತಥಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ಲೋಭೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಲೋಭೋ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ; ತಥಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪಜಾನಾತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನತೋ ದೋಸೋ ನ ಹೋತಿ… ಮೋಹೋ… ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ… ಮಕ್ಖೋ… ಪಳಾಸೋ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಸ್ಸಾ… ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನಾಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತೀ’’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಕಸಿಣಸುತ್ತಂ

೨೫. [ದೀ. ನಿ. ೩.೩೪೬, ೩೬೦; ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೯] ‘‘ದಸಯಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಸಿಣಾಯತನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ದಸ? ಪಥವೀಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯಂ ಅದ್ವಯಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ; ಆಪೋಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ…ಪೇ… ತೇಜೋಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ… ವಾಯೋಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ… ನೀಲಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ… ಪೀತಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ… ಲೋಹಿತಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ… ಓದಾತಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ… ಆಕಾಸಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ… ವಿಞ್ಞಾಣಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯಂ ಅದ್ವಯಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸ ಕಸಿಣಾಯತನಾನೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಕಾಳೀಸುತ್ತಂ

೨೬. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಅವನ್ತೀಸು ವಿಹರತಿ ಕುರರಘರೇ [ಗುಲಘರೇ (ಕ.) ಕುರುರಘರೇ ಮಹಾವ. ೨೫೭] ಪವತ್ತೇ ಪಬ್ಬತೇ. ಅಥ ಖೋ ಕಾಳೀ ಉಪಾಸಿಕಾ ಕುರರಘರಿಕಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ಕಾಳೀ ಉಪಾಸಿಕಾ ಕುರರಘರಿಕಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ವುತ್ತಮಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಕುಮಾರಿಪಞ್ಹೇಸು –

‘ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪತ್ತಿಂ ಹದಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಂ,

ಜೇತ್ವಾನ ಸೇನಂ ಪಿಯಸಾತರೂಪಂ;

ಏಕೋಹಂ [ಏಕಾಹಂ (ಕ.)] ಝಾಯಂ ಸುಖಮನುಬೋಧಿಂ,

ತಸ್ಮಾ ಜನೇನ ನ ಕರೋಮಿ ಸಕ್ಖಿಂ [ಸಖಿಂ (ಕ.) ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೬೧ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ];

ಸಕ್ಖೀ [ಸಖೀ (ಕ.)] ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ ಕೇನಚಿ ಮೇ’ತಿ.

‘‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಕಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ?

‘‘ಪಥವೀಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿಪರಮಾ ಖೋ, ಭಗಿನಿ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘ಅತ್ಥೋ’ತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇಸುಂ [ಅತ್ಥಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇಸುಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)]. ಯಾವತಾ ಖೋ, ಭಗಿನಿ, ಪಥವೀಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿಪರಮತಾ, ತದಭಿಞ್ಞಾಸಿ ಭಗವಾ. ತದಭಿಞ್ಞಾಯ ಭಗವಾ ಅಸ್ಸಾದಮದ್ದಸ [ಆದಿಮದ್ದಸ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಆದೀನವಮದ್ದಸ ನಿಸ್ಸರಣಮದ್ದಸ ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಞಾಣದಸ್ಸನಮದ್ದಸ. ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದದಸ್ಸನಹೇತು ಆದೀನವದಸ್ಸನಹೇತು ನಿಸ್ಸರಣದಸ್ಸನಹೇತು ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಞಾಣದಸ್ಸನಹೇತು ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪತ್ತಿ ಹದಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿ ವಿದಿತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಆಪೋಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿಪರಮಾ ಖೋ, ಭಗಿನಿ…ಪೇ… ತೇಜೋಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿಪರಮಾ ಖೋ, ಭಗಿನಿ… ವಾಯೋಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿಪರಮಾ ಖೋ, ಭಗಿನಿ… ನೀಲಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿಪರಮಾ ಖೋ, ಭಗಿನಿ… ಪೀತಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿಪರಮಾ ಖೋ, ಭಗಿನಿ… ಲೋಹಿತಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿಪರಮಾ ಖೋ, ಭಗಿನಿ… ಓದಾತಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿಪರಮಾ ಖೋ, ಭಗಿನಿ… ಆಕಾಸಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿಪರಮಾ ಖೋ, ಭಗಿನಿ… ವಿಞ್ಞಾಣಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿಪರಮಾ ಖೋ, ಭಗಿನಿ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘ಅತ್ಥೋ’ತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇಸುಂ. ಯಾವತಾ ಖೋ, ಭಗಿನಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿಪರಮತಾ, ತದಭಿಞ್ಞಾಸಿ ಭಗವಾ. ತದಭಿಞ್ಞಾಯ ಭಗವಾ ಅಸ್ಸಾದಮದ್ದಸ ಆದೀನವಮದ್ದಸ ನಿಸ್ಸರಣಮದ್ದಸ ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಞಾಣದಸ್ಸನಮದ್ದಸ. ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದದಸ್ಸನಹೇತು ಆದೀನವದಸ್ಸನಹೇತು ನಿಸ್ಸರಣದಸ್ಸನಹೇತು ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಞಾಣದಸ್ಸನಹೇತು ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪತ್ತಿ ಹದಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿ ವಿದಿತಾ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಖೋ, ಭಗಿನಿ, ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ ಕುಮಾರಿಪಞ್ಹೇಸು –

‘ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪತ್ತಿಂ ಹದಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಂ,

ಜೇತ್ವಾನ ಸೇನಂ ಪಿಯಸಾತರೂಪಂ;

ಏಕೋಹಂ ಝಾಯಂ ಸುಖಮನುಬೋಧಿಂ,

ತಸ್ಮಾ ಜನೇನ ನ ಕರೋಮಿ ಸಕ್ಖಿಂ;

ಸಕ್ಖೀ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ ಕೇನಚಿ ಮೇ’ತಿ.

‘‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ, ಭಗಿನಿ, ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಪಠಮಮಹಾಪಞ್ಹಾಸುತ್ತಂ

೨೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಂಸು. ಅಥ ಖೋ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅತಿಪ್ಪಗೋ ಖೋ ತಾವ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತುಂ; ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಯೇನ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಆರಾಮೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಆರಾಮೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಂಸು. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೇ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏತದವೋಚುಂ –

‘‘ಸಮಣೋ, ಆವುಸೋ, ಗೋತಮೋ ಸಾವಕಾನಂ ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ – ‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾನಾಥ, ಸಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ವಿಹರಥಾ’ತಿ; ಮಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸಾವಕಾನಂ ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮ – ‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಆವುಸೋ, ಸಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾನಾಥ, ಸಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ವಿಹರಥಾ’ತಿ. ಇಧ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಕೋ ವಿಸೇಸೋ ಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋ ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣಂ ಸಮಣಸ್ಸ ವಾ ಗೋತಮಸ್ಸ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಾ, ಯದಿದಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಅನುಸಾಸನಿಯಾ ವಾ ಅನುಸಾಸನಿ’’ನ್ತಿ?

ಅಥ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಭಾಸಿತಂ ನೇವ ಅಭಿನನ್ದಿಂಸು ನಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿಂಸು. ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು – ‘‘ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಏತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ –

‘‘ಇಧ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಮ್ಹಾ. ತೇಸಂ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅತಿಪ್ಪಗೋ ಖೋ ತಾವ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತುಂ; ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಯೇನ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಆರಾಮೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಾಮಾ’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಯೇನ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಆರಾಮೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಮ್ಹಾ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಮ್ಹಾ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಮ್ಹಾ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೇ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಅಮ್ಹೇ ಏತದವೋಚುಂ –

‘ಸಮಣೋ, ಆವುಸೋ, ಗೋತಮೋ ಸಾವಕಾನಂ ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ – ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾನಾಥ, ಸಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ವಿಹರಥಾತಿ; ಮಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸಾವಕಾನಂ ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮ – ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಆವುಸೋ, ಸಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾನಾಥ, ಸಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ವಿಹರಥಾತಿ. ಇಧ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಕೋ ವಿಸೇಸೋ ಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋ ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣಂ ಸಮಣಸ್ಸ ವಾ ಗೋತಮಸ್ಸ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಾ, ಯದಿದಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಅನುಸಾಸನಿಯಾ ವಾ ಅನುಸಾಸನಿ’ನ್ತಿ?

‘‘ಅಥ ಖೋ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಭಾಸಿತಂ ನೇವ ಅಭಿನನ್ದಿಮ್ಹಾ ನಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿಮ್ಹಾ. ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಮಿಮ್ಹಾ – ‘ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಏತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’’ತಿ.

‘‘ಏವಂವಾದಿನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ಏಕೋ, ಆವುಸೋ, ಪಞ್ಹೋ ಏಕೋ ಉದ್ದೇಸೋ ಏಕಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ದ್ವೇ ಪಞ್ಹಾ ದ್ವೇ ಉದ್ದೇಸಾ ದ್ವೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ತಯೋ ಪಞ್ಹಾ ತಯೋ ಉದ್ದೇಸಾ ತೀಣಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹಾ ಚತ್ತಾರೋ ಉದ್ದೇಸಾ ಚತ್ತಾರಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಹಾ ಪಞ್ಚುದ್ದೇಸಾ ಪಞ್ಚ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ಛ ಪಞ್ಹಾ ಛ ಉದ್ದೇಸಾ ಛ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ಸತ್ತ ಪಞ್ಹಾ ಸತ್ತುದ್ದೇಸಾ ಸತ್ತ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಹಾ ಅಟ್ಠುದ್ದೇಸಾ ಅಟ್ಠ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ನವ ಪಞ್ಹಾ ನವುದ್ದೇಸಾ ನವ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ದಸ ಪಞ್ಹಾ ದಸುದ್ದೇಸಾ ದಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ನ ಚೇವ ಸಮ್ಪಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಉತ್ತರಿ ಚ ವಿಘಾತಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಯಥಾ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಸಯಸ್ಮಿಂ. ನಾಹಂ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಸ್ಸಾಮಿ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಯೋ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞತ್ರ ತಥಾಗತೇನ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕೇನ ವಾ ಇತೋ ವಾ ಪನ ಸುತ್ವಾ.

‘‘‘ಏಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಏಕೋ ಉದ್ದೇಸೋ ಏಕಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣ’ನ್ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಏಕಧಮ್ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮಸ್ಮಿಂ ಏಕಧಮ್ಮೇ? ‘ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ’ – ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಧಮ್ಮೇ ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಏಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಏಕೋ ಉದ್ದೇಸೋ ಏಕಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣ’ನ್ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ದ್ವೇ ಪಞ್ಹಾ ದ್ವೇ ಉದ್ದೇಸಾ ದ್ವೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ದ್ವೀಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ದ್ವೀಸು? ನಾಮೇ ಚ ರೂಪೇ ಚ – ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ದ್ವೇ ಪಞ್ಹಾ ದ್ವೇ ಉದ್ದೇಸಾ ದ್ವೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ತಯೋ ಪಞ್ಹಾ ತಯೋ ಉದ್ದೇಸಾ ತೀಣಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ತೀಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ತೀಸು? ತೀಸು ವೇದನಾಸು – ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ತಯೋ ಪಞ್ಹಾ ತಯೋ ಉದ್ದೇಸಾ ತೀಣಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹಾ ಚತ್ತಾರೋ ಉದ್ದೇಸಾ ಚತ್ತಾರಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಚತೂಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ಚತೂಸು? ಚತೂಸು ಆಹಾರೇಸು – ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹಾ ಚತ್ತಾರೋ ಉದ್ದೇಸಾ ಚತ್ತಾರಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಹಾ ಪಞ್ಚುದ್ದೇಸಾ ಪಞ್ಚ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಪಞ್ಚಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು? ಪಞ್ಚಸು ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು – ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಹಾ ಪಞ್ಚುದ್ದೇಸಾ ಪಞ್ಚ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಛ ಪಞ್ಹಾ ಛ ಉದ್ದೇಸಾ ಛ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಛಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ಛಸು? ಛಸು ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೇಸು ಆಯತನೇಸು – ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಛ ಪಞ್ಹಾ ಛ ಉದ್ದೇಸಾ ಛ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಸತ್ತ ಪಞ್ಹಾ ಸತ್ತುದ್ದೇಸಾ ಸತ್ತ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಸತ್ತಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ಸತ್ತಸು? ಸತ್ತಸು ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತೀಸು – ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಸತ್ತ ಪಞ್ಹಾ ಸತ್ತುದ್ದೇಸಾ ಸತ್ತ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಹಾ ಅಟ್ಠುದ್ದೇಸಾ ಅಟ್ಠ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಅಟ್ಠಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ಅಟ್ಠಸು? ಅಟ್ಠಸು ಲೋಕಧಮ್ಮೇಸು – ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಹಾ ಅಟ್ಠುದ್ದೇಸಾ ಅಟ್ಠ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ನವ ಪಞ್ಹಾ ನವುದ್ದೇಸಾ ನವ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ನವಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ನವಸು? ನವಸು ಸತ್ತಾವಾಸೇಸು – ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನವಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ನವ ಪಞ್ಹಾ ನವುದ್ದೇಸಾ ನವ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ದಸ ಪಞ್ಹಾ ದಸುದ್ದೇಸಾ ದಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ದಸಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ದಸಸು? ದಸಸು ಅಕುಸಲೇಸು ಕಮ್ಮಪಥೇಸು – ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ದಸ ಪಞ್ಹಾ ದಸುದ್ದೇಸಾ ದಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ದುತಿಯಮಹಾಪಞ್ಹಾಸುತ್ತಂ

೨೮. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕಜಙ್ಗಲಾಯಂ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ. ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಕಜಙ್ಗಲಕಾ ಉಪಾಸಕಾ ಯೇನ ಕಜಙ್ಗಲಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಜಙ್ಗಲಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ಕಜಙ್ಗಲಕಾ ಉಪಾಸಕಾ ಕಜಙ್ಗಲಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಏತದವೋಚುಂ –

‘‘ವುತ್ತಮಿದಂ, ಅಯ್ಯೇ, ಭಗವತಾ ಮಹಾಪಞ್ಹೇಸು – ‘ಏಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಏಕೋ ಉದ್ದೇಸೋ ಏಕಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ದ್ವೇ ಪಞ್ಹಾ ದ್ವೇ ಉದ್ದೇಸಾ ದ್ವೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ತಯೋ ಪಞ್ಹಾ ತಯೋ ಉದ್ದೇಸಾ ತೀಣಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹಾ ಚತ್ತಾರೋ ಉದ್ದೇಸಾ ಚತ್ತಾರಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಹಾ ಪಞ್ಚುದ್ದೇಸಾ ಪಞ್ಚ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ಛ ಪಞ್ಹಾ ಛ ಉದ್ದೇಸಾ ಛ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ಸತ್ತ ಪಞ್ಹಾ ಸತ್ತುದ್ದೇಸಾ ಸತ್ತ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಹಾ ಅಟ್ಠುದ್ದೇಸಾ ಅಟ್ಠ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ನವ ಪಞ್ಹಾ ನವುದ್ದೇಸಾ ನವ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ದಸ ಪಞ್ಹಾ ದಸುದ್ದೇಸಾ ದಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ. ಇಮಸ್ಸ ನು ಖೋ, ಅಯ್ಯೇ, ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಕಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ?

‘‘ನ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸುತಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ನಪಿ ಮನೋಭಾವನೀಯಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸುತಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ; ಅಪಿ ಚ, ಯಥಾ ಮೇತ್ಥ ಖಾಯತಿ ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ, ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ, ಖೋ ಕಜಙ್ಗಲಕಾ ಉಪಾಸಕಾ ಕಜಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಕಜಙ್ಗಲಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಏತದವೋಚ –

‘‘‘ಏಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಏಕೋ ಉದ್ದೇಸೋ ಏಕಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣ’ನ್ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಏಕಧಮ್ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮಸ್ಮಿಂ ಏಕಧಮ್ಮೇ? ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ – ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏಕಧಮ್ಮೇ ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಏಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಏಕೋ ಉದ್ದೇಸೋ ಏಕಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣನ್ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ದ್ವೇ ಪಞ್ಹಾ ದ್ವೇ ಉದ್ದೇಸಾ ದ್ವೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ ಇತಿ, ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ದ್ವೀಸು, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ದ್ವೀಸು? ನಾಮೇ ಚ ರೂಪೇ ಚ…ಪೇ… ಕತಮೇಸು ತೀಸು? ತೀಸು ವೇದನಾಸು – ಇಮೇಸು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ತೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ತಯೋ ಪಞ್ಹಾ ತಯೋ ಉದ್ದೇಸಾ ತೀಣಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹಾ ಚತ್ತಾರೋ ಉದ್ದೇಸಾ ಚತ್ತಾರಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಚತೂಸು, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಸುಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ಚತೂಸು? ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು – ಇಮೇಸು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತೂಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಸುಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹಾ ಚತ್ತಾರೋ ಉದ್ದೇಸಾ ಚತ್ತಾರಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಹಾ ಪಞ್ಚುದ್ದೇಸಾ ಪಞ್ಚ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಪಞ್ಚಸು, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಸುಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು? ಪಞ್ಚಸು ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು…ಪೇ… ಕತಮೇಸು ಛಸು? ಛಸು ನಿಸ್ಸರಣೀಯಾಸು ಧಾತೂಸು…ಪೇ… ಕತಮೇಸು ಸತ್ತಸು? ಸತ್ತಸು ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸು…ಪೇ… ಕತಮೇಸು ಅಟ್ಠಸು? ಅಟ್ಠಸು ಅರಿಯಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗೇಸು – ಇಮೇಸು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಅಟ್ಠಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಸುಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಹಾ ಅಟ್ಠುದ್ದೇಸಾ ಅಟ್ಠ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ನವ ಪಞ್ಹಾ ನವುದ್ದೇಸಾ ನವ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ನವಸು, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ನವಸು? ನವಸು ಸತ್ತಾವಾಸೇಸು – ಇಮೇಸು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ನವಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ನವ ಪಞ್ಹಾ ನವುದ್ದೇಸಾ ನವ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ದಸ ಪಞ್ಹಾ ದಸುದ್ದೇಸಾ ದಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ದಸಸು, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಸುಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ದಸಸು? ದಸಸು ಕುಸಲೇಸು ಕಮ್ಮಪಥೇಸು – ಇಮೇಸು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ದಸಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಸುಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮದತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ದಸ ಪಞ್ಹಾ ದಸುದ್ದೇಸಾ ದಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಾಸು ಮಹಾಪಞ್ಹಾಸು – ‘ಏಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಏಕೋ ಉದ್ದೇಸೋ ಏಕಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ…ಪೇ… ದಸ ಪಞ್ಹಾ ದಸುದ್ದೇಸಾ ದಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನಾಮಿ. ಆಕಙ್ಖಮಾನಾ ಚ ಪನ ತುಮ್ಹೇ, ಆವುಸೋ, ಭಗವನ್ತಞ್ಞೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ. ಯಥಾ ವೋ [ಯಥಾ ಖೋ (ಕ.), ಯಥಾ ನೋ (ಬಹೂಸು) ಅ. ನಿ. ೧೦.೧೧೫, ೧೭೨ ಪನ ಪಾಠಭೇದೋ ನತ್ಥಿ] ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ ಖೋ ಕಜಙ್ಗಲಕಾ ಉಪಾಸಕಾ ಕಜಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಖೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಕಜಙ್ಗಲಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ಕಜಙ್ಗಲಕಾ ಉಪಾಸಕಾ ಯಾವತಕೋ ಅಹೋಸಿ ಕಜಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ.

‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಗಹಪತಯೋ! ಪಣ್ಡಿತಾ, ಗಹಪತಯೋ, ಕಜಙ್ಗಲಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ. ಮಹಾಪಞ್ಞಾ, ಗಹಪತಯೋ, ಕಜಙ್ಗಲಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ. ಮಞ್ಚೇಪಿ ತುಮ್ಹೇ, ಗಹಪತಯೋ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ, ಅಹಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಏವಮೇವಂ [ಏವಮೇವ (ಕ.) ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೫ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ ಯಥಾ ತಂ ಕಜಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಬ್ಯಾಕತಂ. ಏಸೋ ಚೇವ ತಸ್ಸ [ಏಸೋ ಚೇವೇತಸ್ಸ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೫)] ಅತ್ಥೋ. ಏವಞ್ಚ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಠಮಕೋಸಲಸುತ್ತಂ

೨೯. ‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಸಿಕೋಸಲಾ, ಯಾವತಾ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ವಿಜಿತಂ [ವಿಜಿತೇ (ಸೀ. ಕ.)], ರಾಜಾ ತತ್ಥ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ. ರಞ್ಞೋಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ಅತ್ಥೇವ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ ವಿಪರಿಣಾಮೋ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ಅಗ್ಗೇ ವಿರಜ್ಜತಿ, ಪಗೇವ ಹೀನಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಪರಿಹರನ್ತಿ ದಿಸಾ ಭನ್ತಿ ವಿರೋಚಮಾನಾ, ತಾವ ಸಹಸ್ಸಧಾ ಲೋಕೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಹಸ್ಸಧಾ ಲೋಕೇ ಸಹಸ್ಸಂ ಚನ್ದಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಸೂರಿಯಾನಂ [ಸುರಿಯಾನಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಸಹಸ್ಸಂ ಸಿನೇರುಪಬ್ಬತರಾಜಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಜಮ್ಬುದೀಪಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಅಪರಗೋಯಾನಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಉತ್ತರಕುರೂನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಪುಬ್ಬವಿದೇಹಾನಂ ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾರಾಜಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಹಸ್ಸಂ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಯಾಮಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ತುಸಿತಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ನಿಮ್ಮಾನರತೀನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾನಂ. ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ತತ್ಥ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ. ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥೇವ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ ವಿಪರಿಣಾಮೋ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ಅಗ್ಗೇ ವಿರಜ್ಜತಿ, ಪಗೇವ ಹೀನಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಹೋತಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೋ ಯಂ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಸಂವಟ್ಟತಿ. ಸಂವಟ್ಟಮಾನೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸತ್ತಾ ಆಭಸ್ಸರಸಂವತ್ತನಿಕಾ [ಆಭಸ್ಸರವತ್ತನಿಕಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಭವನ್ತಿ. ತೇ ತತ್ಥ ಹೋನ್ತಿ ಮನೋಮಯಾ ಪೀತಿಭಕ್ಖಾ ಸಯಂಪಭಾ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇಚರಾ ಸುಭಟ್ಠಾಯಿನೋ ಚಿರಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಸಂವಟ್ಟಮಾನೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕೇ ಆಭಸ್ಸರಾ ದೇವಾ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯನ್ತಿ. ಆಭಸ್ಸರಾನಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾನಂ ಅತ್ಥೇವ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ ವಿಪರಿಣಾಮೋ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ಅಗ್ಗೇ ವಿರಜ್ಜತಿ, ಪಗೇವ ಹೀನಸ್ಮಿಂ.

[ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೫] ‘‘ದಸಯಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಸಿಣಾಯತನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ದಸ? ಪಥವೀಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯಂ ಅದ್ವಯಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ; ಆಪೋಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ…ಪೇ… ತೇಜೋಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ… ವಾಯೋಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ… ನೀಲಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ… ಪೀತಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ… ಲೋಹಿತಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ… ಓದಾತಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ… ಆಕಾಸಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ… ವಿಞ್ಞಾಣಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯಂ ಅದ್ವಯಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸ ಕಸಿಣಾಯತನಾನಿ.

‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ದಸನ್ನಂ ಕಸಿಣಾಯತನಾನಂ ಯದಿದಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕಸಿಣಂ ಏಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯಂ ಅದ್ವಯಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ಏವಂಸಞ್ಞಿನೋಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ. ಏವಂಸಞ್ಞೀನಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ಥೇವ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ ವಿಪರಿಣಾಮೋ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ಅಗ್ಗೇ ವಿರಜ್ಜತಿ, ಪಗೇವ ಹೀನಸ್ಮಿಂ.

[ದೀ. ನಿ. ೩.೩೩೮, ೩೫೮; ಅ. ನಿ. ೮.೬೪] ‘‘ಅಟ್ಠಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಭಾಯತನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಅಟ್ಠ? ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಪರಿತ್ತಾನಿ ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಾನಿ; ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಪಠಮಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾನಿ ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಾನಿ; ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ದುತಿಯಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಪರಿತ್ತಾನಿ ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಾನಿ; ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ತತಿಯಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾನಿ ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಾನಿ; ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ನೀಲಾನಿ ನೀಲವಣ್ಣಾನಿ ನೀಲನಿದಸ್ಸನಾನಿ ನೀಲನಿಭಾಸಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಉಮಾಪುಪ್ಫಂ ನೀಲಂ ನೀಲವಣ್ಣಂ ನೀಲನಿದಸ್ಸನಂ ನೀಲನಿಭಾಸಂ, ಸೇಯ್ಯಥಾ ವಾ ಪನ ತಂ ವತ್ಥಂ ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕಂ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮಟ್ಠಂ ನೀಲಂ ನೀಲವಣ್ಣಂ ನೀಲನಿದಸ್ಸನಂ ನೀಲನಿಭಾಸಂ; ಏವಮೇವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ನೀಲಾನಿ ನೀಲವಣ್ಣಾನಿ ನೀಲನಿದಸ್ಸನಾನಿ ನೀಲನಿಭಾಸಾನಿ; ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಪೀತಾನಿ ಪೀತವಣ್ಣಾನಿ ಪೀತನಿದಸ್ಸನಾನಿ ಪೀತನಿಭಾಸಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫಂ ಪೀತಂ ಪೀತವಣ್ಣಂ ಪೀತನಿದಸ್ಸನಂ ಪೀತನಿಭಾಸಂ, ಸೇಯ್ಯಥಾ ವಾ ಪನ ತಂ ವತ್ಥಂ ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕಂ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮಟ್ಠಂ ಪೀತಂ ಪೀತವಣ್ಣಂ ಪೀತನಿದಸ್ಸನಂ ಪೀತನಿಭಾಸಂ; ಏವಮೇವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಪೀತಾನಿ ಪೀತವಣ್ಣಾನಿ ಪೀತನಿದಸ್ಸನಾನಿ ಪೀತನಿಭಾಸಾನಿ; ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಛಟ್ಠಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಲೋಹಿತಕಾನಿ ಲೋಹಿತಕವಣ್ಣಾನಿ ಲೋಹಿತಕನಿದಸ್ಸನಾನಿ ಲೋಹಿತಕನಿಭಾಸಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬನ್ಧುಜೀವಕಪುಪ್ಫಂ ಲೋಹಿತಕಂ ಲೋಹಿತಕವಣ್ಣಂ ಲೋಹಿತಕನಿದಸ್ಸನಂ ಲೋಹಿತಕನಿಭಾಸಂ, ಸೇಯ್ಯಥಾ ವಾ ಪನ ತಂ ವತ್ಥಂ ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕಂ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮಟ್ಠಂ ಲೋಹಿತಕಂ ಲೋಹಿತಕವಣ್ಣಂ ಲೋಹಿತಕನಿದಸ್ಸನಂ ಲೋಹಿತಕನಿಭಾಸಂ; ಏವಮೇವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಲೋಹಿತಕಾನಿ ಲೋಹಿತಕವಣ್ಣಾನಿ ಲೋಹಿತಕನಿದಸ್ಸನಾನಿ ಲೋಹಿತಕನಿಭಾಸಾನಿ; ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಸತ್ತಮಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಓದಾತಾನಿ ಓದಾತವಣ್ಣಾನಿ ಓದಾತನಿದಸ್ಸನಾನಿ ಓದಾತನಿಭಾಸಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಓಸಧಿತಾರಕಾ ಓದಾತಾ ಓದಾತವಣ್ಣಾ ಓದಾತನಿದಸ್ಸನಾ ಓದಾತನಿಭಾಸಾ, ಸೇಯ್ಯಥಾ ವಾ ಪನ ತಂ ವತ್ಥಂ ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕಂ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮಟ್ಠಂ ಓದಾತಂ ಓದಾತವಣ್ಣಂ ಓದಾತನಿದಸ್ಸನಂ ಓದಾತನಿಭಾಸಂ; ಏವಮೇವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಓದಾತಾನಿ ಓದಾತವಣ್ಣಾನಿ ಓದಾತನಿದಸ್ಸನಾನಿ ಓದಾತನಿಭಾಸಾನಿ; ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಅಟ್ಠಮಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠ ಅಭಿಭಾಯತನಾನಿ.

‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಅಭಿಭಾಯತನಾನಂ ಯದಿದಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಓದಾತಾನಿ ಓದಾತವಣ್ಣಾನಿ ಓದಾತನಿದಸ್ಸನಾನಿ ಓದಾತನಿಭಾಸಾನಿ; ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಏವಂಸಞ್ಞಿನೋಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ. ಏವಂಸಞ್ಞೀನಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ಥೇವ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ ವಿಪರಿಣಾಮೋ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ಅಗ್ಗೇ ವಿರಜ್ಜತಿ, ಪಗೇವ ಹೀನಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಾ. ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ? ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ – ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ.

‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಾಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಪಟಿಪದಾನಂ ಯದಿದಂ ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ. ಏವಂಪಟಿಪನ್ನಾಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ. ಏವಂಪಟಿಪನ್ನಾನಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ಥೇವ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ ವಿಪರಿಣಾಮೋ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ಅಗ್ಗೇ ವಿರಜ್ಜತಿ, ಪಗೇವ ಹೀನಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಞಾ. ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ? ಪರಿತ್ತಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ, ಮಹಗ್ಗತಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ, ಅಪ್ಪಮಾಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ, ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ – ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತಸ್ಸೋ ಸಞ್ಞಾ.

‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಾಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಸಞ್ಞಾನಂ ಯದಿದಂ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ. ಏವಂಸಞ್ಞಿನೋಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ. ಏವಂಸಞ್ಞೀನಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ಥೇವ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ ವಿಪರಿಣಾಮೋ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ಅಗ್ಗೇ ವಿರಜ್ಜತಿ, ಪಗೇವ ಹೀನಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಹಿರಕಾನಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ಯದಿದಂ ‘ನೋ ಚಸ್ಸಂ, ನೋ ಚ ಮೇ ಸಿಯಾ, ನ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ‘ಯಾ ಚಾಯಂ ಭವೇ ಅಪ್ಪಟಿಕುಲ್ಯತಾ, ಸಾ ಚಸ್ಸ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ; ಯಾ ಚಾಯಂ ಭವನಿರೋಧೇ ಪಾಟಿಕುಲ್ಯತಾ, ಸಾ ಚಸ್ಸ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ. ಏವಂದಿಟ್ಠೀನಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ಥೇವ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ ವಿಪರಿಣಾಮೋ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ಅಗ್ಗೇ ವಿರಜ್ಜತಿ, ಪಗೇವ ಹೀನಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪರಮತ್ಥವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ. ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಮತ್ಥವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಾನಂ ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತೇ ತದಭಿಞ್ಞಾಯ ತಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ. ಏವಂವಾದಿನೋಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ. ಏವಂವಾದೀನಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ಥೇವ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ ವಿಪರಿಣಾಮೋ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ಅಗ್ಗೇ ವಿರಜ್ಜತಿ, ಪಗೇವ ಹೀನಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪರಮದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ. ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಮದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಾನಂ ಯದಿದಂ ಛನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಅನುಪಾದಾ ವಿಮೋಕ್ಖೋ. ಏವಂವಾದಿಂ ಖೋ ಮಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಮಕ್ಖಾಯಿಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಸತಾ ತುಚ್ಛಾ ಮುಸಾ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ – ‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ನ ಕಾಮಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ನ ರೂಪಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ನ ವೇದನಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತೀ’ತಿ. ಕಾಮಾನಞ್ಚಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಮಿ, ರೂಪಾನಞ್ಚ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಮಿ, ವೇದನಾನಞ್ಚ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಮಿ, ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತಿಭೂತೋ ಅನುಪಾದಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಮೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯಕೋಸಲಸುತ್ತಂ

೩೦. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಉಯ್ಯೋಧಿಕಾ ನಿವತ್ತೋ ಹೋತಿ ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮೋ ಲದ್ಧಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಯೇನ ಆರಾಮೋ ತೇನ ಪಾಯಾಸಿ. ಯಾವತಿಕಾ ಯಾನಸ್ಸ ಭೂಮಿ, ಯಾನೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾನಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹಿತ್ವಾ ಪತ್ತಿಕೋವ ಆರಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಯೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಹಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಏತರಹಿ ವಿಹರತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ದಸ್ಸನಕಾಮಾ ಹಿ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಹಾರೋ ಸಂವುತದ್ವಾರೋ. ತೇನ ಅಪ್ಪಸದ್ದೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತರಮಾನೋ ಆಲಿನ್ದಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕಾಸಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಳಂ ಆಕೋಟೇಹಿ; ವಿವರಿಸ್ಸತಿ ತೇ ಭಗವಾ ದ್ವಾರ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಯೇನ ಸೋ ವಿಹಾರೋ ಸಂವುತದ್ವಾರೋ, ತೇನ ಅಪ್ಪಸದ್ದೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತರಮಾನೋ ಆಲಿನ್ದಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕಾಸಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಳಂ ಆಕೋಟೇಸಿ. ವಿವರಿ ಭಗವಾ ದ್ವಾರಂ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಾದೇಸು ಸಿರಸಾ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಾದಾನಿ ಮುಖೇನ ಚ ಪರಿಚುಮ್ಬತಿ ಪಾಣೀಹಿ ಚ ಪರಿಸಮ್ಬಾಹತಿ ನಾಮಞ್ಚ ಸಾವೇತಿ – ‘‘ರಾಜಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ; ರಾಜಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ’’ತಿ.

‘‘ಕಂ ಪನ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಏವರೂಪಂ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋಸಿ, ಮೇತ್ತೂಪಹಾರಂ ಉಪದಂಸೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಕತಞ್ಞುತಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಕತವೇದಿತಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಭಗವತಿ ಏವರೂಪಂ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋಮಿ, ಮೇತ್ತೂಪಹಾರಂ ಉಪದಂಸೇಮಿ.

‘‘ಭಗವಾ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಅರಿಯೇ ಞಾಯೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಾ ಯದಿದಂ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮತಾಯ ಕುಸಲಧಮ್ಮತಾಯ. ಯಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಅರಿಯೇ ಞಾಯೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಾ ಯದಿದಂ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮತಾಯ ಕುಸಲಧಮ್ಮತಾಯ, ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಭಗವತಿ ಏವರೂಪಂ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋಮಿ, ಮೇತ್ತೂಪಹಾರಂ ಉಪದಂಸೇಮಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸೀಲವಾ ವುದ್ಧಸೀಲೋ ಅರಿಯಸೀಲೋ ಕುಸಲಸೀಲೋ ಕುಸಲಸೀಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಯಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸೀಲವಾ ವುದ್ಧಸೀಲೋ ಅರಿಯಸೀಲೋ ಕುಸಲಸೀಲೋ ಕುಸಲಸೀಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಭಗವತಿ ಏವರೂಪಂ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋಮಿ, ಮೇತ್ತೂಪಹಾರಂ ಉಪದಂಸೇಮಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಆರಞ್ಞಿಕೋ, ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥಾನಿ ಪನ್ತಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಟಿಸೇವತಿ. ಯಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಆರಞ್ಞಿಕೋ, ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥಾನಿ ಪನ್ತಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಭಗವತಿ ಏವರೂಪಂ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋಮಿ, ಮೇತ್ತೂಪಹಾರಂ ಉಪದಂಸೇಮಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಇತರೀತರಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ. ಯಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಇತರೀತರಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ, ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಭಗವತಿ ಏವರೂಪಂ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋಮಿ, ಮೇತ್ತೂಪಹಾರಂ ಉಪದಂಸೇಮಿ. ‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಆಹುನೇಯ್ಯೋ ಪಾಹುನೇಯ್ಯೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಅಞ್ಜಲಿಕರಣೀಯೋ ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸ. ಯಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಆಹುನೇಯ್ಯೋ ಪಾಹುನೇಯ್ಯೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಅಞ್ಜಲಿಕರಣೀಯೋ ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸ, ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಭಗವತಿ ಏವರೂಪಂ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋಮಿ, ಮೇತ್ತೂಪಹಾರಂ ಉಪದಂಸೇಮಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಯಾಯಂ ಕಥಾ ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖಿಕಾ ಚೇತೋವಿವರಣಸಪ್ಪಾಯಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಕಥಾ ಪವಿವೇಕಕಥಾ ಅಸಂಸಗ್ಗಕಥಾ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಕಥಾ ಸೀಲಕಥಾ ಸಮಾಧಿಕಥಾ ಪಞ್ಞಾಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕಥಾ, ಏವರೂಪಾಯ ಕಥಾಯ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ. ಯಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಯಾಯಂ ಕಥಾ ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖಿಕಾ ಚೇತೋವಿವರಣಸಪ್ಪಾಯಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾ…ಪೇ… ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕಥಾ, ಏವರೂಪಾಯ ಕಥಾಯ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ, ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಭಗವತಿ ಏವರೂಪಂ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋಮಿ, ಮೇತ್ತೂಪಹಾರಂ ಉಪದಂಸೇಮಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನಂ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ. ಯಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನಂ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ, ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಭಗವತಿ ಏವರೂಪಂ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋಮಿ, ಮೇತ್ತೂಪಹಾರಂ ಉಪದಂಸೇಮಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಚಪಿ ಜಾತಿಯೋ ದಸಪಿ ಜಾತಿಯೋ ವೀಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ತಿಂಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಚತ್ತಾಲೀಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಜಾತಿಸತಮ್ಪಿ ಜಾತಿಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅನೇಕೇಪಿ ವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ – ‘ಅಮುತ್ರಾಸಿಂ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ ಏವಂವಣ್ಣೋ ಏವಮಾಹಾರೋ ಏವಂಸುಖದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ, ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಅಮುತ್ರ ಉದಪಾದಿಂ; ತತ್ರಾಪಾಸಿಂ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ ಏವಂವಣ್ಣೋ ಏವಮಾಹಾರೋ ಏವಂಸುಖದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ, ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಇಧೂಪಪನ್ನೋ’ತಿ. ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ. ಯಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ…ಪೇ… ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಭಗವತಿ ಏವರೂಪಂ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋಮಿ, ಮೇತ್ತೂಪಹಾರಂ ಉಪದಂಸೇಮಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ, ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಇಮೇ ವತ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅರಿಯಾನಂ ಉಪವಾದಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾ, ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪನ್ನಾ; ಇಮೇ ವಾ ಪನ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಚೀಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಮನೋಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅರಿಯಾನಂ ಅನುಪವಾದಕಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾ, ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ’ತಿ, ಇತಿ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ…ಪೇ… ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಭಗವತಿ ಏವರೂಪಂ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋಮಿ, ಮೇತ್ತೂಪಹಾರಂ ಉಪದಂಸೇಮಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಯಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಭಗವತಿ ಏವರೂಪಂ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋಮಿ, ಮೇತ್ತೂಪಹಾರಂ ಉಪದಂಸೇಮಿ.

‘‘ಹನ್ದ ಚ ದಾನಿ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಚ್ಛಾಮ. ಬಹುಕಿಚ್ಚಾ ಮಯಂ ಬಹುಕರಣೀಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ. ದಸಮಂ.

ಮಹಾವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.