ឯកុត្តរិកនយោ

១. ឯកកវារោ

៣២១. អាបត្តិករា ធម្មា ជានិតព្ពា. អនាបត្តិករា ធម្មា ជានិតព្ពា. អាបត្តិ ជានិតព្ពា. អនាបត្តិ ជានិតព្ពា. លហុកា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. គរុកា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. សាវសេសា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. អនវសេសា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. ទុដ្ឋុល្លា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. អទុដ្ឋុល្លា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. សប្បដិកម្មា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. អប្បដិកម្មា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. ទេសនាគាមិនី អាបត្តិ ជានិតព្ពា. អទេសនាគាមិនី អាបត្តិ ជានិតព្ពា. អន្តរាយិកា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. អនន្តរាយិកា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. សាវជ្ជបញ្ញត្តិ អាបត្តិ ជានិតព្ពា. អនវជ្ជបញ្ញត្តិ អាបត្តិ ជានិតព្ពា. កិរិយតោ សមុដ្ឋិតា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. អកិរិយតោ សមុដ្ឋិតា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. កិរិយាកិរិយតោ សមុដ្ឋិតា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. បុព្ពាបត្តិ ជានិតព្ពា. អបរាបត្តិ ជានិតព្ពា. បុព្ពាបត្តីនំ អន្តរាបត្តិ ជានិតព្ពា. អបរាបត្តីនំ អន្តរាបត្តិ ជានិតព្ពា. ទេសិតា គណនូបគា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. ទេសិតា ន គណនូបគា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. បញ្ញត្តិ ជានិតព្ពា. អនុបញ្ញត្តិ ជានិតព្ពា. អនុប្បន្នបញ្ញត្តិ ជានិតព្ពា. សព្ពត្ថបញ្ញត្តិ ជានិតព្ពា. បទេសបញ្ញត្តិ ជានិតព្ពា. សាធារណបញ្ញត្តិ ជានិតព្ពា. អសាធារណបញ្ញត្តិ ជានិតព្ពា. ឯកតោបញ្ញត្តិ ជានិតព្ពា. ឧភតោបញ្ញត្តិ ជានិតព្ពា. ថុល្លវជ្ជា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. អថុល្លវជ្ជា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. គិហិបដិសំយុត្តា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. ន គិហិបដិសំយុត្តា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. និយតា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. អនិយតា អាបត្តិ ជានិតព្ពា. អាទិករោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. អនាទិករោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. អធិច្ចាបត្តិកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. អភិណ្ហាបត្តិកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. ចោទកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. ចុទិតកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. អធម្មចោទកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. អធម្មចុទិតកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. ធម្មចោទកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. ធម្មចុទិតកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. និយតោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. អនិយតោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. អភព្ពាបត្តិកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. ភព្ពាបត្តិកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. ឧក្ខិត្តកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. អនុក្ខិត្តកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. នាសិតកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. អនាសិតកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. សមានសំវាសកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. អសមានសំវាសកោ បុគ្គលោ ជានិតព្ពោ. ឋបនំ ជានិតព្ពន្តិ.

ឯកកំ និដ្ឋិតំ.

តស្សុទ្ទានំ –

ករា អាបត្តិ លហុកា, សាវសេសា ច ទុដ្ឋុល្លា;

បដិកម្មទេសនា ច, អន្តរា វជ្ជកិរិយំ.

កិរិយាកិរិយំ បុព្ពា, អន្តរា គណនូបគា;

បញ្ញត្តិ អនានុប្បន្ន, សព្ពសាធារណា ច ឯកតោ [បញ្ញត្តានុប្បន្នា សព្ពា, សាធារណា ច ឯកតោ (ស្យា.)].

ថុល្លគិហិនិយតា ច, អាទិ អធិច្ចចោទកោ;

អធម្មធម្មនិយតោ, អភព្ពោក្ខិត្តនាសិតា;

សមានំ ឋបនញ្ចេវ, ឧទ្ទានំ ឯកកេ ឥទន្តិ.

២. ទុកវារោ

៣២២. អត្ថាបត្តិ សញ្ញា វិមោក្ខា, អត្ថាបត្តិ នោ សញ្ញាវិមោក្ខា. អត្ថាបត្តិ លទ្ធសមាបត្តិកស្ស, អត្ថាបត្តិ ន លទ្ធសមាបត្តិកស្ស. អត្ថាបត្តិ សទ្ធម្មបដិសញ្ញុត្តា, អត្ថាបត្តិ អសទ្ធម្មបដិសញ្ញុត្តា. អត្ថាបត្តិ សបរិក្ខារបដិសញ្ញុត្តា, អត្ថាបត្តិ បរបរិក្ខារបដិសញ្ញុត្តា. អត្ថាបត្តិ សបុគ្គលបដិសញ្ញុត្តា, អត្ថាបត្តិ បរបុគ្គលបដិសញ្ញុត្តា. អត្ថិ សច្ចំ ភណន្តោ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, មុសា ភណន្តោ លហុកំ. អត្ថិ មុសា ភណន្តោ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, សច្ចំ ភណន្តោ លហុកំ. អត្ថាបត្តិ ភូមិគតោ អាបជ្ជតិ, នោ វេហាសគតោ. អត្ថាបត្តិ វេហាសគតោ អាបជ្ជតិ, នោ ភូមិគតោ. អត្ថាបត្តិ និក្ខមន្តោ អាបជ្ជតិ, នោ បវិសន្តោ. អត្ថាបត្តិ បវិសន្តោ អាបជ្ជតិ, នោ និក្ខមន្តោ. អត្ថាបត្តិ អាទិយន្តោ អាបជ្ជតិ, អត្ថាបត្តិ អនាទិយន្តោ អាបជ្ជតិ. អត្ថាបត្តិ សមាទិយន្តោ អាបជ្ជតិ, អត្ថាបត្តិ ន សមាទិយន្តោ អាបជ្ជតិ. អត្ថាបត្តិ ករោន្តោ អាបជ្ជតិ, អត្ថាបត្តិ ន ករោន្តោ អាបជ្ជតិ. អត្ថាបត្តិ ទេន្តោ អាបជ្ជតិ, អត្ថាបត្តិ ន ទេន្តោ អាបជ្ជតិ. (អត្ថាបត្តិ ទេសេន្តោ អាបជ្ជតិ, អត្ថាបត្តិ ន ទេសេន្តោ អាបជ្ជតិ.) [( ) (នត្ថិ កត្ថចិ)] អត្ថាបត្តិ បដិគ្គណ្ហន្តោ អាបជ្ជតិ, អត្ថាបត្តិ ន បដិគ្គណ្ហន្តោ អាបជ្ជតិ. អត្ថាបត្តិ បរិភោគេន អាបជ្ជតិ, អត្ថាបត្តិ ន បរិភោគេន អាបជ្ជតិ. អត្ថាបត្តិ រត្តិំ អាបជ្ជតិ, នោ ទិវា. អត្ថាបត្តិ ទិវា អាបជ្ជតិ, នោ រត្តិំ. អត្ថាបត្តិ អរុណុគ្គេ អាបជ្ជតិ, អត្ថាបត្តិ ន អរុណុគ្គេ អាបជ្ជតិ. អត្ថាបត្តិ ឆិន្ទន្តោ អាបជ្ជតិ, អត្ថាបត្តិ ន ឆិន្ទន្តោ អាបជ្ជតិ. អត្ថាបត្តិ ឆាទេន្តោ អាបជ្ជតិ, អត្ថាបត្តិ ន ឆាទេន្តោ អាបជ្ជតិ. អត្ថាបត្តិ ធារេន្តោ អាបជ្ជតិ, អត្ថាបត្តិ ន ធារេន្តោ អាបជ្ជតិ.

ទ្វេ ឧបោសថា – ចាតុទ្ទសិកោ ច បន្នរសិកោ ច. ទ្វេ បវារណា – ចាតុទ្ទសិកា ច បន្នរសិកា ច. ទ្វេ កម្មានិ – អបលោកនកម្មំ, ញត្តិកម្មំ. អបរានិបិ ទ្វេ កម្មានិ – ញត្តិទុតិយកម្មំ, ញត្តិចតុត្ថកម្មំ. ទ្វេ កម្មវត្ថូនិ – អបលោកនកម្មស្ស វត្ថុ, ញត្តិកម្មស្ស វត្ថុ. អបរានិបិ ទ្វេ កម្មវត្ថូនិ – ញត្តិទុតិយកម្មស្ស វត្ថុ, ញត្តិចតុត្ថកម្មស្ស វត្ថុ. ទ្វេ កម្មទោសា – អបលោកនកម្មស្ស ទោសោ, ញត្តិកម្មស្ស ទោសោ. អបរេបិ ទ្វេ កម្មទោសា – ញត្តិទុតិយកម្មស្ស ទោសោ, ញត្តិចតុត្ថកម្មស្ស ទោសោ. ទ្វេ កម្មសម្បត្តិយោ – អបលោកនកម្មស្ស សម្បត្តិ, ញត្តិកម្មស្ស សម្បត្តិ. អបរាបិ ទ្វេ កម្មសម្បត្តិយោ – ញត្តិទុតិយកម្មស្ស សម្បត្តិ, ញត្តិចតុត្ថកម្មស្ស សម្បត្តិ. ទ្វេ នានាសំវាសកភូមិយោ – អត្តនា វា អត្តានំ នានាសំវាសកំ ករោតិ, សមគ្គោ វា នំ សង្ឃោ ឧក្ខិបតិ អទស្សនេ វា អប្បដិកម្មេ វា អប្បដិនិស្សគ្គេ វា. ទ្វេ សមានសំវាសកភូមិយោ – អត្តនា វា អត្តានំ សមានសំវាសកំ ករោតិ, សមគ្គោ វា នំ សង្ឃោ ឧក្ខិត្តំ ឱសារេតិ ទស្សនេ វា បដិកម្មេ វា បដិនិស្សគ្គេ វា. ទ្វេ បារាជិកា – ភិក្ខូនញ្ច ភិក្ខុនីនញ្ច. ទ្វេ សង្ឃាទិសេសា, ទ្វេ ថុល្លច្ចយា, ទ្វេ បាចិត្តិយា, ទ្វេ បាដិទេសនីយា, ទ្វេ ទុក្កដា, ទ្វេ ទុព្ភាសិតា – ភិក្ខូនញ្ច ភិក្ខុនីនញ្ច. សត្ត អាបត្តិយោ, សត្ត អាបត្តិក្ខន្ធា. ទ្វីហាការេហិ សង្ឃោ ភិជ្ជតិ – កម្មេន វា សលាកគ្គាហេន វា.

ទ្វេ បុគ្គលា ន ឧបសម្បាទេតព្ពា – អទ្ធានហីនោ, អង្គហីនោ. អបរេបិ ទ្វេ បុគ្គលា ន ឧបសម្បាទេតព្ពា – វត្ថុវិបន្នោ, ករណទុក្កដកោ. អបរេបិ ទ្វេ បុគ្គលា ន ឧបសម្បាទេតព្ពា – អបរិបូរោ បរិបូរោ នោ ច យាចតិ. ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ និស្សាយ ន វត្ថព្ពំ – អលជ្ជិស្ស ច ពាលស្ស ច. ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ និស្សយោ ន ទាតព្ពោ – អលជ្ជិស្ស ច លជ្ជិនោ ច ន យាចតិ. ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ និស្សយោ ទាតព្ពោ – ពាលស្ស ច លជ្ជិស្ស ច យាចតិ. ទ្វេ បុគ្គលា អភព្ពា អាបត្តិំ អាបជ្ជិតុំ – ពុទ្ធា ច បច្ចេកពុទ្ធា ច. ទ្វេ បុគ្គលា ភព្ពា, អាបត្តិំ អាបជ្ជិតុំ – ភិក្ខូ ច ភិក្ខុនិយោ ច. ទ្វេ បុគ្គលា អភព្ពា សញ្ចិច្ច អាបត្តិំ អាបជ្ជិតុំ – ភិក្ខូ ច ភិក្ខុនិយោ ច អរិយបុគ្គលា. ទ្វេ បុគ្គលា ភព្ពា សញ្ចិច្ច អាបត្តិំ អាបជ្ជិតុំ – ភិក្ខូ ច ភិក្ខុនិយោ ច បុថុជ្ជនា. ទ្វេ បុគ្គលា អភព្ពា សញ្ចិច្ច សាតិសារំ វត្ថុំ អជ្ឈាចរិតុំ – ភិក្ខូ ច ភិក្ខុនិយោ ច អរិយបុគ្គលា. ទ្វេ បុគ្គលា ភព្ពា សញ្ចិច្ច សាតិសារំ វត្ថុំ អជ្ឈាចរិតុំ – ភិក្ខូ ច ភិក្ខុនិយោ ច បុថុជ្ជនា.

ទ្វេ បដិក្កោសា – កាយេន វា បដិក្កោសតិ វាចាយ វា បដិក្កោសតិ. ទ្វេ និស្សារណា – អត្ថិ បុគ្គលោ អប្បត្តោ និស្សារណំ តំ ចេ សង្ឃោ និស្សារេតិ ឯកច្ចោ សុនិស្សារិតោ, ឯកច្ចោ ទុន្និស្សារិតោ. ទ្វេ ឱសារណា – អត្ថិ បុគ្គលោ អប្បត្តោ ឱសារណំ តំ ចេ សង្ឃោ ឱសារេតិ ឯកច្ចោ សោសារិតោ, ឯកច្ចោ ទោសារិតោ. ទ្វេ បដិញ្ញា – កាយេន វា បដិជានាតិ វាចាយ វា បដិជានាតិ. ទ្វេ បដិគ្គហា – កាយេន វា បដិគ្គណ្ហាតិ កាយបដិពទ្ធេន វា បដិគ្គណ្ហាតិ. ទ្វេ បដិក្ខេបា – កាយេន វា បដិក្ខិបតិ វាចាយ វា បដិក្ខិបតិ. ទ្វេ ឧបឃាតិកា – សិក្ខូបឃាតិកា ច ភោគូបឃាតិកា ច. ទ្វេ ចោទនា – កាយេន វា ចោទេតិ វាចាយ វា ចោទេតិ. ទ្វេ កថិនស្ស បលិពោធា – អាវាសបលិពោធោ ច ចីវរបលិពោធោ ច. ទ្វេ កថិនស្ស អបលិពោធា – អាវាសអបលិពោធោ ច ចីវរអបលិពោធោ ច. ទ្វេ ចីវរានិ – គហបតិកញ្ច បំសុកូលញ្ច. ទ្វេ បត្តា – អយោបត្តោ មត្តិកាបត្តោ. ទ្វេ មណ្ឌលានិ – តិបុមយំ, សីសមយំ. ទ្វេ បត្តស្ស អធិដ្ឋានា – កាយេន វា អធិដ្ឋេតិ វាចាយ វា អធិដ្ឋេតិ. ទ្វេ ចីវរស្ស អធិដ្ឋានា – កាយេន វា អធិដ្ឋេតិ វាចាយ វា អធិដ្ឋេតិ. ទ្វេ វិកប្បនា – សម្មុខាវិកប្បនា ច បរម្មុខាវិកប្បនា ច. ទ្វេ វិនយា – ភិក្ខូនញ្ច ភិក្ខុនីនញ្ច. ទ្វេ វេនយិកា – បញ្ញត្តញ្ច បញ្ញត្តានុលោមញ្ច. ទ្វេ វិនយស្ស សល្លេខា – អកប្បិយេ សេតុឃាតោ, កប្បិយេ មត្តការិតា. ទ្វីហាការេហិ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ – កាយេន វា អាបជ្ជតិ វាចាយ វា អាបជ្ជតិ. ទ្វីហាការេហិ អាបត្តិយា វុដ្ឋាតិ – កាយេន វា វុដ្ឋាតិ វាចាយ វា វុដ្ឋាតិ. ទ្វេ បរិវាសា – បដិច្ឆន្នបរិវាសោ, អប្បដិច្ឆន្នបរិវាសោ. អបរេបិ ទ្វេ បរិវាសា – សុទ្ធន្តបរិវាសោ សមោធានបរិវាសោ. ទ្វេ មានត្តា – បដិច្ឆន្នមានត្តំ, អប្បដិច្ឆន្នមានត្តំ. អបរេបិ ទ្វេ មានត្តា – បក្ខមានត្តំ, សមោធានមានត្តំ. ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ រត្តិច្ឆេទោ – បារិវាសិកស្ស ច មានត្តចារិកស្ស ច. ទ្វេ អនាទរិយានិ – បុគ្គលានាទរិយញ្ច ធម្មានាទរិយញ្ច. ទ្វេ លោណានិ – ជាតិមញ្ច ការិមញ្ច [ជាតិមយញ្ច ខារិមយញ្ច (ស្យា.)]. អបរានិបិ ទ្វេ លោណានិ – សាមុទ្ទំ កាឡលោណំ. អបរានិបិ ទ្វេ លោណានិ – សិន្ធវំ, ឧព្ភិទំ [ឧព្ភិរំ (ឥតិបិ)]. អបរានិបិ ទ្វេ លោណានិ – រោមកំ, បក្កាលកំ. ទ្វេ បរិភោគា – អព្ភន្តរបរិភោគោ ច ពាហិរបរិភោគោ ច. ទ្វេ អក្កោសា – ហីនោ ច អក្កោសោ ឧក្កដ្ឋោ ច អក្កោសោ. ទ្វីហាការេហិ បេសុញ្ញំ ហោតិ – បិយកម្យស្ស វា ភេទាធិប្បាយស្ស វា. ទ្វីហាការេហិ គណភោជនំ បសវតិ – និមន្តនតោ វា វិញ្ញត្តិតោ វា. ទ្វេ វស្សូបនាយិកា – បុរិមិកា, បច្ឆិមិកា. ទ្វេ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ. ទ្វេ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ.

[អ. និ. ២.៩៩ អាទយោ] ទ្វេ បុគ្គលា ពាលា – យោ ច អនាគតំ ភារំ វហតិ, យោ ច អាគតំ ភារំ ន វហតិ. ទ្វេ បុគ្គលា បណ្ឌិតា – យោ ច អនាគតំ ភារំ ន វហតិ, យោ ច អាគតំ ភារំ វហតិ. អបរេបិ ទ្វេ បុគ្គលា ពាលា – យោ ច អកប្បិយេ កប្បិយសញ្ញី, យោ ច កប្បិយេ អកប្បិយសញ្ញី. ទ្វេ បុគ្គលា បណ្ឌិតា – យោ ច អកប្បិយេ អកប្បិយសញ្ញី, យោ ច កប្បិយេ កប្បិយសញ្ញី. អបរេបិ ទ្វេ បុគ្គលា ពាលា – យោ ច អនាបត្តិយា អាបត្តិសញ្ញី, យោ ច អាបត្តិយា អនាបត្តិសញ្ញី. ទ្វេ បុគ្គលា បណ្ឌិតា – យោ ច អាបត្តិយា អាបត្តិសញ្ញី, យោ ច អនាបត្តិយា អនាបត្តិសញ្ញី. អបរេបិ ទ្វេ បុគ្គលា ពាលា – យោ ច អធម្មេ ធម្មសញ្ញី, យោ ច ធម្មេ អធម្មសញ្ញី. ទ្វេ បុគ្គលា បណ្ឌិតា – យោ ច អធម្មេ អធម្មសញ្ញី, យោ ច ធម្មេ ធម្មសញ្ញី. អបរេបិ ទ្វេ បុគ្គលា ពាលា – យោ ច អវិនយេ វិនយសញ្ញី, យោ ច វិនយេ អវិនយសញ្ញី. ទ្វេ បុគ្គលា បណ្ឌិតា – យោ ច អវិនយេ អវិនយសញ្ញី, យោ ច វិនយេ វិនយសញ្ញី.

[អ. និ. ២.១០៩] ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អាសវា វឌ្ឍន្តិ – យោ ច ន កុក្កុច្ចាយិតព្ពំ កុក្កុច្ចាយតិ, យោ ច កុក្កុច្ចាយិតព្ពំ កុក្កុច្ចាយតិ. ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អាសវា ន វឌ្ឍន្តិ – យោ ច កុក្កុច្ចាយិតព្ពំ ន កុក្កុច្ចាយតិ, យោ ច កុក្កុច្ចាយិតព្ពំ កុក្កុច្ចាយតិ. អបរេសម្បិ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អាសវា វឌ្ឍន្តិ – យោ ច អកប្បិយេ កប្បិយសញ្ញី, យោ ច កប្បិយេ អកប្បិយសញ្ញី. ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អាសវា ន វឌ្ឍន្តិ – យោ ច អកប្បិយេ អកប្បិយសញ្ញី, យោ ច កប្បិយេ កប្បិយសញ្ញី. អបរេសម្បិ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អាសវា វឌ្ឍន្តិ – យោ ច អនាបត្តិយា អាបត្តិសញ្ញី, យោ ច អាបត្តិយា អនាបត្តិសញ្ញី. ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អាសវា ន វឌ្ឍន្តិ – យោ ច អនាបត្តិយា អនាបត្តិសញ្ញី, យោ ច អាបត្តិយា អាបត្តិសញ្ញី. អបរេសម្បិ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អាសវា វឌ្ឍន្តិ – យោ ច អធម្មេ ធម្មសញ្ញី, យោ ច ធម្មេ អធម្មសញ្ញី. ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អាសវា ន វឌ្ឍន្តិ – យោ ច អធម្មេ អធម្មសញ្ញី, យោ ច ធម្មេ ធម្មសញ្ញី. អបរេសម្បិ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អាសវា វឌ្ឍន្តិ – យោ ច អវិនយេ វិនយសញ្ញី, យោ ច វិនយេ អវិនយសញ្ញី. ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អាសវា ន វឌ្ឍន្តិ – យោ ច អវិនយេ អវិនយសញ្ញី, យោ ច វិនយេ វិនយសញ្ញី.

ទុកា និដ្ឋិតា.

តស្សុទ្ទានំ –

សញ្ញា លទ្ធា ច សទ្ធម្មា, បរិក្ខារា ច បុគ្គលា;

សច្ចំ ភូមិ និក្ខមន្តោ, អាទិយន្តោ សមាទិយំ.

ករោន្តោ ទេន្តោ គណ្ហន្តោ, បរិភោគេន រត្តិ ច;

អរុណាឆិន្ទំ ឆាទេន្តោ, ធារេន្តោ ច ឧបោសថា.

បវារណា កម្មាបរា, វត្ថុ អបរា ទោសា ច;

អបរា ទ្វេ ច សម្បត្តិ, នានា សមានមេវ ច.

បារាជិសង្ឃថុល្លច្ចយ, បាចិត្តិ បាដិទេសនា;

ទុក្កដា ទុព្ភាសិតា ចេវ, សត្ត អាបត្តិក្ខន្ធា ច.

ភិជ្ជតិ ឧបសម្បទា, តថេវ អបរេ ទុវេ;

ន វត្ថព្ពំ ន ទាតព្ពំ, អភព្ពាភព្ពមេវ ច.

សញ្ចិច្ច សាតិសារា ច, បដិក្កោសា និស្សារណា;

ឱសារណា បដិញ្ញា ច, បដិគ្គហា បដិក្ខិបា.

ឧបឃាតិ ចោទនា ច, កថិនា ច ទុវេ តថា;

ចីវរា បត្តមណ្ឌលា, អធិដ្ឋានា តថេវ ទ្វេ.

វិកប្បនា ច វិនយា, វេនយិកា ច សល្លេខា;

អាបជ្ជតិ ច វុដ្ឋាតិ, បរិវាសាបរេ ទុវេ.

ទ្វេ មានត្តា អបរេ ច, រត្តិច្ឆេទោ អនាទរិ;

ទ្វេ លោណា តយោ អបរេ, បរិភោគក្កោសេន ច.

បេសុញ្ញោ ច គណាវស្ស, ឋបនា ភារកប្បិយំ;

អនាបត្តិ អធម្មធម្មា, វិនយេ អាសវេ តថាតិ.

៣. តិកវារោ

៣២៣. អត្ថាបត្តិ តិដ្ឋន្តេ ភគវតិ អាបជ្ជតិ, នោ បរិនិព្ពុតេ; អត្ថាបត្តិ បរិនិព្ពុតេ ភគវតិ អាបជ្ជតិ, នោ តិដ្ឋន្តេ; អត្ថាបត្តិ តិដ្ឋន្តេបិ ភគវតិ អាបជ្ជតិ បរិនិព្ពុតេបិ. អត្ថាបត្តិ កាលេ អាបជ្ជតិ, នោ វិកាលេ; អត្ថាបត្តិ វិកាលេ អាបជ្ជតិ, នោ កាលេ; អត្ថាបត្តិ កាលេ ចេវ អាបជ្ជតិ វិកាលេ ច. អត្ថាបត្តិ រត្តិំ អាបជ្ជតិ, នោ ទិវា; អត្ថាបត្តិ ទិវា អាបជ្ជតិ, នោ រត្តិំ; អត្ថាបត្តិ រត្តិញ្ចេវ អាបជ្ជតិ ទិវា ច. អត្ថាបត្តិ ទសវស្សោ អាបជ្ជតិ, នោ ឩនទសវស្សោ; អត្ថាបត្តិ ឩនទសវស្សោ អាបជ្ជតិ, នោ ទសវស្សោ; អត្ថាបត្តិ ទសវស្សោ ចេវ អាបជ្ជតិ ឩនទសវស្សោ ច. អត្ថាបត្តិ បញ្ចវស្សោ អាបជ្ជតិ, នោ ឩនបញ្ចវស្សោ; អត្ថាបត្តិ ឩនបញ្ចវស្សោ អាបជ្ជតិ, នោ បញ្ចវស្សោ; អត្ថាបត្តិ បញ្ចវស្សោ ចេវ អាបជ្ជតិ ឩនបញ្ចវស្សោ ច. អត្ថាបត្តិ កុសលចិត្តោ អាបជ្ជតិ; អត្ថាបត្តិ អកុសលចិត្តោ អាបជ្ជតិ; អត្ថាបត្តិ អព្យាកតចិត្តោ អាបជ្ជតិ. អត្ថាបត្តិ សុខវេទនាសមង្គី អាបជ្ជតិ; អត្ថាបត្តិ ទុក្ខវេទនាសមង្គី អាបជ្ជតិ; អត្ថាបត្តិ អទុក្ខមសុខវេទនាសមង្គី អាបជ្ជតិ. តីណិ ចោទនាវត្ថូនិ – ទិដ្ឋេន, សុតេន, បរិសង្កាយ. តយោ សលាកគ្គាហា – គុឡ្ហកោ, វិវដកោ [វិវដ្ដកោ (ក.)], សកណ្ណជប្បកោ. តយោ បដិក្ខេបា – មហិច្ឆតា, អសន្តុដ្ឋិតា [អសន្តុដ្ឋតា (ស្យា.)], អសល្លេខតា. តយោ អនុញ្ញាតា – អប្បិច្ឆតា, សន្តុដ្ឋិតា, សល្លេខតា. អបរេបិ តយោ បដិក្ខេបា – មហិច្ឆតា, អសន្តុដ្ឋិតា, អមត្តញ្ញុតា. តយោ អនុញ្ញាតា – អប្បិច្ឆតា, សន្តុដ្ឋិតា, មត្តញ្ញុតា. តិស្សោ បញ្ញត្តិយោ – បញ្ញត្តិ, អនុបញ្ញត្តិ, អនុប្បន្នបញ្ញត្តិ. អបរាបិ តិស្សោ បញ្ញត្តិយោ – សព្ពត្ថបញ្ញត្តិ, បទេសបញ្ញត្តិ, សាធារណបញ្ញត្តិ. អបរាបិ តិស្សោ បញ្ញត្តិយោ – អសាធារណបញ្ញត្តិ, ឯកតោបញ្ញត្តិ, ឧភតោបញ្ញត្តិ.

អត្ថាបត្តិ ពាលោ អាបជ្ជតិ, នោ បណ្ឌិតោ; អត្ថាបត្តិ បណ្ឌិតោ អាបជ្ជតិ, នោ ពាលោ; អត្ថាបត្តិ ពាលោ ចេវ អាបជ្ជតិ បណ្ឌិតោ ច. អត្ថាបត្តិ កាឡេ អាបជ្ជតិ, នោ ជុណ្ហេ; អត្ថាបត្តិ ជុណ្ហេ អាបជ្ជតិ, នោ កាឡេ; អត្ថាបត្តិ កាឡេ ចេវ អាបជ្ជតិ ជុណ្ហេ ច. អត្ថិ កាឡេ កប្បតិ, នោ ជុណ្ហេ; អត្ថិ ជុណ្ហេ កប្បតិ, នោ កាឡេ; អត្ថិ កាឡេ ចេវ កប្បតិ ជុណ្ហេ ច. អត្ថាបត្តិ ហេមន្តេ អាបជ្ជតិ, នោ គិម្ហេ នោ វស្សេ; អត្ថាបត្តិ គិម្ហេ អាបជ្ជតិ, នោ ហេមន្តេ នោ វស្សេ; អត្ថាបត្តិ វស្សេ អាបជ្ជតិ, នោ ហេមន្តេ នោ គិម្ហេ. អត្ថាបត្តិ សង្ឃោ អាបជ្ជតិ, ន គណោ ន បុគ្គលោ; អត្ថាបត្តិ គណោ អាបជ្ជតិ, ន សង្ឃោ ន បុគ្គលោ; អត្ថាបត្តិ បុគ្គលោ អាបជ្ជតិ, ន សង្ឃោ ន គណោ. អត្ថិ សង្ឃស្ស កប្បតិ, ន គណស្ស ន បុគ្គលស្ស; អត្ថិ គណស្ស កប្បតិ, ន សង្ឃស្ស ន បុគ្គលស្ស; អត្ថិ បុគ្គលស្ស កប្បតិ, ន សង្ឃស្ស ន គណស្ស. តិស្សោ ឆាទនា វត្ថុំ ឆាទេតិ, នោ អាបត្តិំ; អាបត្តិំ ឆាទេតិ, នោ វត្ថុំ; វត្ថុញ្ចេវ ឆាទេតិ អាបត្តិញ្ច. តិស្សោ បដិច្ឆាទិយោ – ជន្តាឃរបដិច្ឆាទិ, ឧទកបដិច្ឆាទិ, វត្ថបដិច្ឆាទិ. [អ. និ. ៣.១៣២] តីណិ បដិច្ឆន្នានិ វហន្តិ, នោ វិវដានិ – មាតុគាមោ បដិច្ឆន្នោ វហតិ, នោ វិវដោ; ព្រាហ្មណានំ មន្តា បដិច្ឆន្នា វហន្តិ, នោ វិវដា; មិច្ឆាទិដ្ឋិ បដិច្ឆន្នា វហតិ, នោ វិវដា. តីណិ វិវដានិ វិរោចន្តិ, នោ បដិច្ឆន្នានិ – ចន្ទមណ្ឌលំ វិវដំ វិរោចតិ, នោ បដិច្ឆន្នំ; សូរិយមណ្ឌលំ វិវដំ វិរោចតិ, នោ បដិច្ឆន្នំ; តថាគតប្បវេទិតោ ធម្មវិនយោ វិវដោ វិរោចតិ, នោ បដិច្ឆន្នោ. តយោ សេនាសនគ្គាហា – បុរិមកោ, បច្ឆិមកោ, អន្តរាមុត្តកោ. អត្ថាបត្តិ គិលានោ អាបជ្ជតិ, នោ អគិលានោ; អត្ថាបត្តិ អគិលានោ អាបជ្ជតិ, នោ គិលានោ; អត្ថាបត្តិ គិលានោ ចេវ អាបជ្ជតិ អគិលានោ ច.

តីណិ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ. តីណិ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ. តយោ បរិវាសា – បដិច្ឆន្នបរិវាសោ, អប្បដិច្ឆន្នបរិវាសោ, សុទ្ធន្តបរិវាសោ. តយោ មានត្តា – បដិច្ឆន្នមានត្តំ, អប្បដិច្ឆន្នមានត្តំ, បក្ខមានត្តំ. តយោ បារិវាសិកស្ស ភិក្ខុនោ រត្តិច្ឆេទា – សហវាសោ, វិប្បវាសោ, អនារោចនា. អត្ថាបត្តិ អន្តោ អាបជ្ជតិ, នោ ពហិ; អត្ថាបត្តិ ពហិ អាបជ្ជតិ, នោ អន្តោ; អត្ថាបត្តិ អន្តោ ចេវ អាបជ្ជតិ ពហិ ច. អត្ថាបត្តិ អន្តោសីមាយ អាបជ្ជតិ, នោ ពហិសីមាយ; អត្ថាបត្តិ ពហិសីមាយ អាបជ្ជតិ, នោ អន្តោសីមាយ; អត្ថាបត្តិ អន្តោសីមាយ ចេវ អាបជ្ជតិ ពហិសីមាយ ច. តីហាការេហិ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ – កាយេន អាបជ្ជតិ, វាចាយ អាបជ្ជតិ, កាយេន វាចាយ អាបជ្ជតិ. អបរេហិបិ តីហាការេហិ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ – សង្ឃមជ្ឈេ, គណមជ្ឈេ, បុគ្គលស្ស សន្តិកេ. តីហាការេហិ អាបត្តិយា វុដ្ឋាតិ – កាយេន វុដ្ឋាតិ, វាចាយ វុដ្ឋាតិ, កាយេន វាចាយ វុដ្ឋាតិ. អបរេហិបិ តីហាការេហិ អាបត្តិយា វុដ្ឋាតិ – សង្ឃមជ្ឈេ, គណមជ្ឈេ, បុគ្គលស្ស សន្តិកេ. តីណិ អធម្មិកានិ អមូឡ្ហវិនយស្ស ទានានិ. តីណិ ធម្មិកានិ អមូឡ្ហវិនយស្ស ទានានិ.

[ចូឡវ. ៦] តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ អាកង្ខមានោ សង្ឃោ តជ្ជនីយកម្មំ ករេយ្យ – ភណ្ឌនការកោ ហោតិ កលហការកោ វិវាទការកោ ភស្សការកោ សង្ឃេ អធិករណការកោ, ពាលោ ហោតិ អព្យត្តោ, អាបត្តិពហុលោ អនបទានោ គិហិសំសដ្ឋោ វិហរតិ អននុលោមិកេហិ គិហិសំសគ្គេហិ. [ចូឡវ. ១៥] តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ អាកង្ខមានោ សង្ឃោ និយស្សកម្មំ ករេយ្យ – ភណ្ឌនការកោ ហោតិ…បេ… សង្ឃេ អធិករណការកោ, ពាលោ ហោតិ អព្យត្តោ, អាបត្តិពហុលោ អនបទានោ គិហិសំសដ្ឋោ វិហរតិ អននុលោមិកេហិ គិហិសំសគ្គេហិ. [ចូឡវ. ២៧] តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ អាកង្ខមានោ សង្ឃោ បព្ពាជនីយកម្មំ ករេយ្យ – ភណ្ឌនការកោ ហោតិ…បេ… សង្ឃេ អធិករណការកោ, ពាលោ ហោតិ អព្យត្តោ, អាបត្តិពហុលោ អនបទានោ កុលទូកកោ ហោតិ បាបសមាចារោ បាបសមាចារា ទិស្សន្តិ ចេវ សុយ្យន្តិ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ អាកង្ខមានោ សង្ឃោ បដិសារណីយកម្មំ ករេយ្យ – ភណ្ឌនការកោ ហោតិ…បេ… សង្ឃេ អធិករណការកោ, ពាលោ ហោតិ អព្យត្តោ, អាបត្តិ ពហុលោ អនបទានោ គិហី អក្កោសតិ បរិភាសតិ. [ចូឡវ. ៥០] តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ អាកង្ខមានោ សង្ឃោ អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខេបនីយកម្មំ ករេយ្យ – ភណ្ឌនការកោ ហោតិ…បេ… សង្ឃេ អធិករណការកោ, ពាលោ ហោតិ អព្យត្តោ, អាបត្តិពហុលោ អនបទានោ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា ន ឥច្ឆតិ អាបត្តិំ បស្សិតុំ. [ចូឡវ. ៥៩] តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ អាកង្ខមានោ សង្ឃោ អាបត្តិយា អប្បដិកម្មេ ឧក្ខេបនីយកម្មំ ករេយ្យ – ភណ្ឌនការកោ ហោតិ…បេ… សង្ឃេ អធិករណការកោ, ពាលោ ហោតិ អព្យត្តោ, អាបត្តិពហុលោ អនបទានោ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា ន ឥច្ឆតិ អាបត្តិំ បដិកាតុំ. [ចូឡវ. ៦៩] តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ អាកង្ខមានោ សង្ឃោ បាបិកាយ ទិដ្ឋិយា អប្បដិនិស្សគ្គេ ឧក្ខេបនីយកម្មំ ករេយ្យ – ភណ្ឌនការកោ ហោតិ…បេ… សង្ឃេ អធិករណការកោ, ពាលោ ហោតិ អព្យត្តោ, អាបត្តិពហុលោ អនបទានោ ន ឥច្ឆតិ បាបិកំ ទិដ្ឋិំ បដិនិស្សជ្ជិតុំ.

តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ អាកង្ខមានោ សង្ឃោ អាគាឡ្ហាយ ចេតេយ្យ – ភណ្ឌនការកោ ហោតិ កលហការកោ វិវាទការកោ ភស្សការកោ សង្ឃេ អធិករណការកោ, ពាលោ ហោតិ អព្យត្តោ អាបត្តិពហុលោ អនបទានោ, គិហិសំសដ្ឋោ វិហរតិ អននុលោមិកេហិ គិហិសំសគ្គេហិ. តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. អបរេហិបិ តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ – អធិសីលេ សីលវិបន្នោ ហោតិ, អជ្ឈាចារេ អាចារវិបន្នោ ហោតិ, អតិទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិវិបន្នោ ហោតិ. អបរេហិបិ តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ – កាយិកេន ទវេន សមន្នាគតោ ហោតិ, វាចសិកេន ទវេន សមន្នាគតោ ហោតិ, កាយិកវាចសិកេន ទវេន សមន្នាគតោ ហោតិ. អបរេហិបិ តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ – កាយិកេន អនាចារេន សមន្នាគតោ ហោតិ, វាចសិកេន អនាចារេន សមន្នាគតោ ហោតិ, កាយិកវាចសិកេន អនាចារេន សមន្នាគតោ ហោតិ. អបរេហិបិ តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ – កាយិកេន ឧបឃាតិកេន សមន្នាគតោ ហោតិ, វាចសិកេន ឧបឃាតិកេន សមន្នាគតោ ហោតិ, កាយិកវាចសិកេន ឧបឃាតិកេន សមន្នាគតោ ហោតិ. អបរេហិបិ តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ – កាយិកេន មិច្ឆាជីវេន សមន្នាគតោ ហោតិ, វាចសិកេន មិច្ឆាជីវេន សមន្នាគតោ ហោតិ, កាយិកវាចសិកេន មិច្ឆាជីវេន សមន្នាគតោ ហោតិ. អបរេហិបិ តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ – អាបត្តិំ អាបន្នោ កម្មកតោ ឧបសម្បាទេតិ, និស្សយំ ទេតិ, សាមណេរំ ឧបដ្ឋាបេតិ. អបរេហិបិ តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ – យាយ អាបត្តិយា សង្ឃេន កម្មំ កតំ ហោតិ តំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, អញ្ញំ វា តាទិសិកំ, តតោ វា បាបិដ្ឋតរំ. អបរេហិបិ តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ – ពុទ្ធស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ, ធម្មស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ, សង្ឃស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ.

តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ សង្ឃមជ្ឈេ ឧបោសថំ ឋបេន្តស្ស – ‘‘អលំ, ភិក្ខុ, មា ភណ្ឌនំ មា កលហំ មា វិគ្គហំ មា វិវាទ’’ន្តិ ឱមទ្ទិត្វា សង្ឃេន ឧបោសថោ កាតព្ពោ – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ សង្ឃមជ្ឈេ បវារណំ ឋបេន្តស្ស – ‘‘អលំ, ភិក្ខុ, មា ភណ្ឌនំ មា កលហំ មា វិគ្គហំ មា វិវាទ’’ន្តិ ឱមទ្ទិត្វា សង្ឃេន បវារេតព្ពំ – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ ន កាចិ សង្ឃសម្មុតិ ទាតព្ពា – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា សង្ឃេ ន វោហរិតព្ពំ [សំឃោ ន វោហរិតព្ពោ (ស្យា.)] – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ន កិស្មិំ ចិ បច្ចេកដ្ឋានេ ឋបេតព្ពោ – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ និស្សាយ ន វត្ថព្ពំ – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ និស្សយោ ន ទាតព្ពោ – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ ឱកាសកម្មំ ការាបេន្តស្ស នាលំ ឱកាសកម្មំ កាតុំ – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ សវចនីយំ នាទាតព្ពំ – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ វិនយោ ន បុច្ឆិតព្ពោ – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា វិនយោ ន បុច្ឆិតព្ពោ – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ វិនយោ ន វិស្សជ្ជេតព្ពោ – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា វិនយោ ន វិស្សជ្ជេតព្ពោ – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ អនុយោគោ ន ទាតព្ពោ – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ វិនយោ ន សាកច្ឆិតព្ពោ [សាកច្ឆាតព្ពោ (ក.)] – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច. តីហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ ន និស្សយោ ទាតព្ពោ ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ – អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច.

តយោ ឧបោសថា – ចាតុទ្ទសិកោ, បន្នរសិកោ, សាមគ្គិឧបោសថោ. អបរេបិ តយោ ឧបោសថា – សង្ឃេឧបោសថោ, គណេឧបោសថោ, បុគ្គលេឧបោសថោ. អបរេបិ តយោ ឧបោសថា – សុត្តុទ្ទេសោឧបោសថោ, បារិសុទ្ធិឧបោសថោ, អធិដ្ឋានុបោសថោ. តិស្សោ បវារណា – ចាតុទ្ទសិកា, បន្នរសិកា, សាមគ្គិបវារណា. អបរាបិ តិស្សោ បវារណា – សង្ឃេបវារណា, គណេបវារណា, បុគ្គលេបវារណា. អបរាបិ តិស្សោ បវារណា – តេវាចិកាបវារណា, ទ្វេវាចិកាបវារណា, សមានវស្សិកាបវារណា.

តយោ អាបាយិកា នេរយិកា – ឥទមប្បហាយ, យោ ច អព្រហ្មចារី ព្រហ្មចារិបដិញ្ញោ, យោ ច សុទ្ធំ ព្រហ្មចារិំ បរិសុទ្ធព្រហ្មចរិយំ ចរន្តំ អមូលកេន អព្រហ្មចរិយេន អនុទ្ធំសេតិ, យោ ចាយំ ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ [ឯវំទិដ្ឋី (សី.)] – ‘‘នត្ថិ កាមេសុ ទោសោ’’តិ សោ កាមេសុ បាតព្យតំ អាបជ្ជតិ. [អ. និ. ៣.៧០] តីណិ អកុសលមូលានិ – លោភោ អកុសលមូលំ, ទោសោ អកុសលមូលំ, មោហោ អកុសលមូលំ. [អ. និ. ៣.៧០] តីណិ កុសលមូលានិ – អលោភោ កុសលមូលំ, អទោសោ កុសលមូលំ, អមោហោ កុសលមូលំ. តីណិ ទុច្ចរិតានិ – កាយទុច្ចរិតំ, វចីទុច្ចរិតំ, មនោទុច្ចរិតំ. តីណិ សុចរិតានិ – កាយសុចរិតំ, វចីសុចរិតំ, មនោសុចរិតំ. តយោ អត្ថវសេ បដិច្ច ភគវតា កុលេសុ តិកភោជនំ បញ្ញត្តំ – ទុម្មង្កូនំ បុគ្គលានំ និគ្គហាយ, បេសលានំ ភិក្ខូនំ ផាសុវិហារាយ, ‘‘មា បាបិច្ឆា បក្ខំ និស្សាយ សង្ឃំ ភិន្ទេយ្យុ’’ន្តិ កុលានុទ្ទយតាយ ច. [ចូឡវ. ៣៥០] តីហិ អសទ្ធម្មេហិ អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ ទេវទត្តោ អាបាយិកោ នេរយិកោ កប្បដ្ឋោ អតេកិច្ឆោ បាបិច្ឆតា បាបមិត្តតា ឱរមត្តកេន វិសេសាធិគមេន អន្តរា វោសានំ អាបាទិ. តិស្សោ សម្មុតិយោ – ទណ្ឌសម្មុតិ, សិក្កាសម្មុតិ, ទណ្ឌសិក្កាសម្មុតិ. តិស្សោ បាទុកា ធុវដ្ឋានិកា អសង្កមនីយា – វច្ចបាទុកា, បស្សាវបាទុកា, អាចមនបាទុកា. តិស្សោ បាទឃំសនិយោ – សក្ខរំ, កថលា, សមុទ្ទផេណកោតិ.

តិកំ និដ្ឋិតំ.

តស្សុទ្ទានំ –

តិដ្ឋន្តេ កាលេ រត្តិញ្ច, ទស បញ្ច កុសលេន;

វេទនា ចោទនា វត្ថុ, សលាកា ទ្វេ បដិក្ខិបា.

បញ្ញត្តិ អបរេ ទ្វេ ច, ពាលោ កាឡេ ច កប្បតិ;

ហេមន្តេ សង្ឃោ សង្ឃស្ស, ឆាទនា ច បដិច្ឆាទិ.

បដិច្ឆន្នា វិវដា ច, សេនាសនគិលាយនា;

បាតិមោក្ខំ បរិវាសំ, មានត្តា បារិវាសិកា.

អន្តោ អន្តោ ច សីមាយ, អាបជ្ជតិ បុនាបរេ;

វុដ្ឋាតិ អបរេ ចេវ, អមូឡ្ហវិនយា ទុវេ.

តជ្ជនីយា និយស្សា ច, បព្ពាជបដិសារណី;

អទស្សនា បដិកម្មេ, អនិស្សគ្គេ ច ទិដ្ឋិយា.

អាគាឡ្ហកម្មាធិសីលេ, ទវានាចារ ឃាតិកា;

អាជីវាបន្នា តាទិសិកា, អវណ្ណុបោសថេន ច.

បវារណា សម្មុតិ ច, វោហារបច្ចេកេន ច;

ន វត្ថព្ពំ ន ទាតព្ពំ, ឱកាសំ ន ករេ តថា.

ន ករេ សវចនីយំ, ន បុច្ឆិតព្ពកា ទុវេ;

ន វិស្សជ្ជេ ទុវេ ចេវ, អនុយោគម្បិ នោ ទទេ.

សាកច្ឆា ឧបសម្បទា, និស្សយសាមណេរា ច;

ឧបោសថតិកា តីណិ, បវារណតិកា តយោ.

អាបាយិកា អកុសលា, កុសលា ចរិតា ទុវេ;

តិកភោជនសទ្ធម្មេ, សម្មុតិ បាទុកេន ច;

បាទឃំសនិកា ចេវ, ឧទ្ទានំ តិកកេ ឥទន្តិ.

៤. ចតុក្កវារោ

៣២៤. អត្ថាបត្តិ សកវាចាយ អាបជ្ជតិ, បរវាចាយ វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ បរវាចាយ អាបជ្ជតិ, សកវាចាយ វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ សកវាចាយ អាបជ្ជតិ, សកវាចាយ វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ បរវាចាយ អាបជ្ជតិ, បរវាចាយ វុដ្ឋាតិ. អត្ថាបត្តិ កាយេន អាបជ្ជតិ, វាចាយ វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ វាចាយ អាបជ្ជតិ, កាយេន វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ កាយេន អាបជ្ជតិ, កាយេន វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ វាចាយ អាបជ្ជតិ, វាចាយ វុដ្ឋាតិ. អត្ថាបត្តិ បសុត្តោ អាបជ្ជតិ, បដិពុទ្ធោ វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ បដិពុទ្ធោ អាបជ្ជតិ, បសុត្តោ វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ បសុត្តោ អាបជ្ជតិ, បសុត្តោ វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ បដិពុទ្ធោ អាបជ្ជតិ, បដិពុទ្ធោ វុដ្ឋាតិ. អត្ថាបត្តិ អចិត្តកោ អាបជ្ជតិ, សចិត្តកោ វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ សចិត្តកោ អាបជ្ជតិ, អចិត្តកោ វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ អចិត្តកោ អាបជ្ជតិ, អចិត្តកោ វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ សចិត្តកោ អាបជ្ជតិ, សចិត្តកោ វុដ្ឋាតិ. អត្ថាបត្តិ អាបជ្ជន្តោ ទេសេតិ; ទេសេន្តោ អាបជ្ជតិ; អត្ថាបត្តិ អាបជ្ជន្តោ វុដ្ឋាតិ; វុដ្ឋហន្តោ អាបជ្ជតិ. អត្ថាបត្តិ កម្មេន អាបជ្ជតិ, អកម្មេន វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ អកម្មេន អាបជ្ជតិ, កម្មេន វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ កម្មេន អាបជ្ជតិ, កម្មេន វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ អកម្មេន អាបជ្ជតិ, អកម្មេន វុដ្ឋាតិ.

[អ. និ. ៤.២៥០; ទី. និ. ៣.៣១៣; វិភ. ៩៣៩] ចត្តារោ អនរិយវោហារា – អទិដ្ឋេ ទិដ្ឋវាទិតា, អស្សុតេ សុតវាទិតា, អមុតេ មុតវាទិតា, អវិញ្ញាតេ វិញ្ញាតវាទិតា. ចត្តារោ អរិយវោហារា – អទិដ្ឋេ អទិដ្ឋវាទិតា, អស្សុតេ អស្សុតវាទិតា, អមុតេ អមុតវាទិតា, អវិញ្ញាតេ អវិញ្ញាតវាទិតា. អបរេបិ ចត្តារោ អនរិយវោហារា – ទិដ្ឋេ អទិដ្ឋវាទិតា, សុតេ អស្សុតវាទិតា, មុតេ អមុតវាទិតា, វិញ្ញាតេ អវិញ្ញាតវាទិតា. ចត្តារោ អរិយវោហារា – ទិដ្ឋេ ទិដ្ឋវាទិតា, សុតេ សុតវាទិតា, មុតេ មុតវាទិតា, វិញ្ញាតេ វិញ្ញាតវាទិតា.

ចត្តារោ បារាជិកា ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីហិ សាធារណា; ចត្តារោ បារាជិកា ភិក្ខុនីនំ ភិក្ខូហិ អសាធារណា. ចត្តារោ បរិក្ខារា – អត្ថិ បរិក្ខារោ រក្ខិតព្ពោ គោបេតព្ពោ មមាយិតព្ពោ បរិភុញ្ជិតព្ពោ; អត្ថិ បរិក្ខារោ រក្ខិតព្ពោ គោបេតព្ពោ មមាយិតព្ពោ, ន បរិភុញ្ជិតព្ពោ; អត្ថិ បរិក្ខារោ រក្ខិតព្ពោ គោបេតព្ពោ, ន មមាយិតព្ពោ ន បរិភុញ្ជិតព្ពោ; អត្ថិ បរិក្ខារោ ន រក្ខិតព្ពោ ន គោបេតព្ពោ, ន មមាយិតព្ពោ ន បរិភុញ្ជិតព្ពោ. អត្ថាបត្តិ សម្មុខា អាបជ្ជតិ, បរម្មុខា វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ បរម្មុខា អាបជ្ជតិ, សម្មុខា វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ សម្មុខា អាបជ្ជតិ, សម្មុខា វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ បរម្មុខា អាបជ្ជតិ, បរម្មុខា វុដ្ឋាតិ. អត្ថាបត្តិ អជានន្តោ អាបជ្ជតិ, ជានន្តោ វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ ជានន្តោ អាបជ្ជតិ, អជានន្តោ វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ អជានន្តោ អាបជ្ជតិ, អជានន្តោ វុដ្ឋាតិ; អត្ថាបត្តិ ជានន្តោ អាបជ្ជតិ, ជានន្តោ វុដ្ឋាតិ.

ចតូហាការេហិ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ – កាយេន អាបជ្ជតិ, វាចាយ អាបជ្ជតិ, កាយេន វាចាយ អាបជ្ជតិ, កម្មវាចាយ អាបជ្ជតិ. អបរេហិបិ ចតូហាការេហិ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ – សង្ឃមជ្ឈេ, គណមជ្ឈេ, បុគ្គលស្ស សន្តិកេ, លិង្គបាតុភាវេន. ចតូហាការេហិ អាបត្តិយា វុដ្ឋាតិ – កាយេន វុដ្ឋាតិ, វាចាយ វុដ្ឋាតិ, កាយេន វាចាយ វុដ្ឋាតិ, កម្មវាចាយ វុដ្ឋាតិ. អបរេហិបិ ចតូហាការេហិ អាបត្តិយា វុដ្ឋាតិ – សង្ឃមជ្ឈេ, គណមជ្ឈេ, បុគ្គលស្ស សន្តិកេ, លិង្គបាតុភាវេន. សហ បដិលាភេន បុរិមំ ជហតិ, បច្ឆិមេ បតិដ្ឋាតិ, វិញ្ញត្តិយោ បដិប្បស្សម្ភន្តិ, បណ្ណត្តិយោ និរុជ្ឈន្តិ. សហ បដិលាភេន បច្ឆិមំ ជហតិ, បុរិមេ បតិដ្ឋាតិ, វិញ្ញត្តិយោ បដិប្បស្សម្ភន្តិ, បណ្ណត្តិយោ និរុជ្ឈន្តិ. ចតស្សោ ចោទនា – សីលវិបត្តិយា ចោទេតិ, អាចារវិបត្តិយា ចោទេតិ, ទិដ្ឋិវិបត្តិយា ចោទេតិ, អាជីវវិបត្តិយា ចោទេតិ. ចត្តារោ បរិវាសា – បដិច្ឆន្នបរិវាសោ, អប្បដិច្ឆន្នបរិវាសោ, សុទ្ធន្តបរិវាសោ, សមោធានបរិវាសោ. ចត្តារោ មានត្តា – បដិច្ឆន្នមានត្តំ, អប្បដិច្ឆន្នមានត្តំ, បក្ខមានត្តំ, សមោធានមានត្តំ. ចត្តារោ មានត្តចារិកស្ស ភិក្ខុនោ រត្តិច្ឆេទា – សហវាសោ, វិប្បវាសោ, អនារោចនា, ឩនេ គណេ ចរតិ. ចត្តារោ សាមុក្កំសា. ចត្តារោ បដិគ្គហិតបរិភោគា – យាវកាលិកំ, យាមកាលិកំ, សត្តាហកាលិកំ, យាវជីវិកំ. ចត្តារិ មហាវិកដានិ – គូថោ, មុត្តំ, ឆារិកា, មត្តិកា. ចត្តារិ កម្មានិ – អបលោកនកម្មំ, ញត្តិកម្មំ, ញត្តិទុតិយកម្មំ, ញត្តិចតុត្ថកម្មំ. អបរានិបិ ចត្តារិ កម្មានិ – អធម្មេន វគ្គកម្មំ, អធម្មេន សមគ្គកម្មំ, ធម្មេន វគ្គកម្មំ, ធម្មេន សមគ្គកម្មំ. ចតស្សោ វិបត្តិយោ – សីលវិបត្តិ, អាចារវិបត្តិ, ទិដ្ឋិវិបត្តិ, អាជីវវិបត្តិ. ចត្តារិ អធិករណានិ – វិវាទាធិករណំ, អនុវាទាធិករណំ, អាបត្តាធិករណំ, កិច្ចាធិករណំ. [អ. និ. ៤.២១១] ចត្តារោ បរិសទូសនា – ភិក្ខុ ទុស្សីលោ បាបធម្មោ បរិសទូសនោ, ភិក្ខុនី ទុស្សីលា បាបធម្មា បរិសទូសនា, ឧបាសកោ ទុស្សីលោ បាបធម្មោ បរិសទូសនោ, ឧបាសិកា ទុស្សីលា បាបធម្មា បរិសទូសនា. ចត្តារោ បរិសសោភនា [បរិសសោភណា (ស្យា. ក.)] – ភិក្ខុ សីលវា កល្យាណធម្មោ បរិសសោភនោ, ភិក្ខុនី សីលវតី កល្យាណធម្មា បរិសសោភនា, ឧបាសកោ សីលវា កល្យាណធម្មោ បរិសសោភនោ, ឧបាសិកា សីលវតី កល្យាណធម្មា បរិសសោភនា.

អត្ថាបត្តិ អាគន្តុកោ អាបជ្ជតិ, នោ អាវាសិកោ; អត្ថាបត្តិ អាវាសិកោ អាបជ្ជតិ, នោ អាគន្តុកោ; អត្ថាបត្តិ អាគន្តុកោ ចេវ អាបជ្ជតិ អាវាសិកោ ច អត្ថាបត្តិ នេវ អាគន្តុកោ អាបជ្ជតិ, នោ អាវាសិកោ. អត្ថាបត្តិ គមិកោ អាបជ្ជតិ, នោ អាវាសិកោ; អត្ថាបត្តិ អាវាសិកោ អាបជ្ជតិ, នោ គមិកោ; អត្ថាបត្តិ គមិកោ ចេវ អាបជ្ជតិ អាវាសិកោ ច; អត្ថាបត្តិ នេវ គមិកោ អាបជ្ជតិ នោ អាវាសិកោ. អត្ថិ វត្ថុនានត្តតា នោ អាបត្តិនានត្តតា, អត្ថិ អាបត្តិនានត្តតា នោ វត្ថុនានត្តតា, អត្ថិ វត្ថុនានត្តតា ចេវ អាបត្តិនានត្តតា ច, អត្ថិ នេវ វត្ថុនានត្តតា នោ អាបត្តិនានត្តតា. អត្ថិ វត្ថុសភាគតា នោ អាបត្តិសភាគតា, អត្ថិ អាបត្តិសភាគតា នោ វត្ថុសភាគតា, អត្ថិ វត្ថុសភាគតា ចេវ អាបត្តិសភាគតា ច អត្ថិ នេវ វត្ថុសភាគតា នោ អាបត្តិសភាគតា. អត្ថាបត្តិ ឧបជ្ឈាយោ អាបជ្ជតិ នោ សទ្ធិវិហារិកោ, អត្ថាបត្តិ សទ្ធិវិហារិកោ អាបជ្ជតិ នោ ឧបជ្ឈាយោ, អត្ថាបត្តិ ឧបជ្ឈាយោ ចេវ អាបជ្ជតិ សទ្ធិវិហារិកោ ច, អត្ថាបត្តិ នេវ ឧបជ្ឈាយោ អាបជ្ជតិ នោ សទ្ធិវិហារិកោ. អត្ថាបត្តិ អាចរិយោ អាបជ្ជតិ នោ អន្តេវាសិកោ, អត្ថាបត្តិ អន្តេវាសិកោ អាបជ្ជតិ នោ អាចរិយោ, អត្ថាបត្តិ អាចរិយោ ចេវ អាបជ្ជតិ អន្តេវាសិកោ ច, អត្ថាបត្តិ នេវ អាចរិយោ អាបជ្ជតិ នោ អន្តេវាសិកោ. ចត្តារោ បច្ចយា អនាបត្តិ វស្សច្ឆេទស្ស – សង្ឃោ វា ភិន្នោ ហោតិ, សង្ឃំ វា ភិន្ទិតុកាមា ហោន្តិ, ជីវិតន្តរាយោ វា ហោតិ, ព្រហ្មចរិយន្តរាយោ វា ហោតិ. ចត្តារិ វចីទុច្ចរិតានិ – មុសាវាទោ, បិសុណា វាចា, ផរុសា វាចា, សម្ផប្បលាបោ. ចត្តារិ វចីសុចរិតានិ – សច្ចវាចា, អបិសុណា វាចា, សណ្ហា វាចា, មន្តា ភាសា. អត្ថិ អាទិយន្តោ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, បយោជេន្តោ លហុកំ; អត្ថិ អាទិយន្តោ លហុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, បយោជេន្តោ គរុកំ, អត្ថិ អាទិយន្តោបិ បយោជេន្តោបិ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ; អត្ថិ អាទិយន្តោបិ បយោជេន្តោបិ លហុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ.

អត្ថិ បុគ្គលោ អភិវាទនារហោ, នោ បច្ចុដ្ឋានារហោ; អត្ថិ បុគ្គលោ បច្ចុដ្ឋានារហោ, នោ អភិវាទនារហោ; អត្ថិ បុគ្គលោ អភិវាទនារហោ ចេវ បច្ចុដ្ឋានារហោ ច; អត្ថិ បុគ្គលោ នេវ អភិវាទនារហោ នោ បច្ចុដ្ឋានារហោ. អត្ថិ បុគ្គលោ អាសនារហោ, នោ អភិវាទនារហោ; អត្ថិ បុគ្គលោ អភិវាទនារហោ, នោ អាសនារហោ; អត្ថិ បុគ្គលោ អាសនារហោ ចេវ អភិវាទនារហោ ច; អត្ថិ បុគ្គលោ នេវ អាសនារហោ នោ អភិវាទនារហោ. អត្ថាបត្តិ កាលេ អាបជ្ជតិ, នោ វិកាលេ; អត្ថាបត្តិ វិកាលេ អាបជ្ជតិ, នោ កាលេ; អត្ថាបត្តិ កាលេ ចេវ អាបជ្ជតិ វិកាលេ ច; អត្ថាបត្តិ នេវ កាលេ អាបជ្ជតិ នោ វិកាលេ. អត្ថិ បដិគ្គហិតំ កាលេ កប្បតិ, នោ វិកាលេ; អត្ថិ បដិគ្គហិតំ វិកាលេ កប្បតិ, នោ កាលេ; អត្ថិ បដិគ្គហិតំ កាលេ ចេវ កប្បតិ វិកាលេ ច; អត្ថិ បដិគ្គហិតំ នេវ កាលេ កប្បតិ នោ វិកាលេ. អត្ថាបត្តិ បច្ចន្តិមេសុ ជនបទេសុ អាបជ្ជតិ, នោ មជ្ឈិមេសុ; អត្ថាបត្តិ មជ្ឈិមេសុ ជនបទេសុ អាបជ្ជតិ, នោ បច្ចន្តិមេសុ; អត្ថាបត្តិ បច្ចន្តិមេសុ ចេវ ជនបទេសុ អាបជ្ជតិ មជ្ឈិមេសុ ច; អត្ថាបត្តិ នេវ បច្ចន្តិមេសុ ជនបទេសុ អាបជ្ជតិ នោ មជ្ឈិមេសុ. អត្ថិ បច្ចន្តិមេសុ ជនបទេសុ កប្បតិ, នោ មជ្ឈិមេសុ; អត្ថិ មជ្ឈិមេសុ ជនបទេសុ កប្បតិ, នោ បច្ចន្តិមេសុ; អត្ថិ បច្ចន្តិមេសុ ចេវ ជនបទេសុ កប្បតិ មជ្ឈិមេសុ ច; អត្ថិ នេវ បច្ចន្តិមេសុ ជនបទេសុ កប្បតិ នោ មជ្ឈិមេសុ. អត្ថាបត្តិ អន្តោ អាបជ្ជតិ, នោ ពហិ; អត្ថាបត្តិ ពហិ អាបជ្ជតិ, នោ អន្តោ; អត្ថាបត្តិ អន្តោ ចេវ អាបជ្ជតិ ពហិ ច; អត្ថាបត្តិ នេវ អន្តោ អាបជ្ជតិ នោ ពហិ. អត្ថាបត្តិ អន្តោសីមាយ អាបជ្ជតិ, នោ ពហិសីមាយ; អត្ថាបត្តិ ពហិសីមាយ អាបជ្ជតិ, នោ អន្តោសីមាយ; អត្ថាបត្តិ អន្តោសីមាយ ចេវ អាបជ្ជតិ ពហិសីមាយ ច; អត្ថាបត្តិ នេវ អន្តោសីមាយ អាបជ្ជតិ នោ ពហិសីមាយ. អត្ថាបត្តិ គាមេ អាបជ្ជតិ, នោ អរញ្ញេ; អត្ថាបត្តិ អរញ្ញេ អាបជ្ជតិ, នោ គាមេ; អត្ថាបត្តិ គាមេ ចេវ អាបជ្ជតិ អរញ្ញេ ច; អត្ថាបត្តិ នេវ គាមេ អាបជ្ជតិ នោ អរញ្ញេ.

ចតស្សោ ចោទនា – វត្ថុសន្ទស្សនា, អាបត្តិសន្ទស្សនា, សំវាសបដិក្ខេបោ, សាមីចិបដិក្ខេបោ. ចត្តារោ បុព្ពកិច្ចា. ចត្តារោ បត្តកល្លា. ចត្តារិ អនញ្ញបាចិត្តិយានិ. ចតស្សោ ភិក្ខុសម្មុតិយោ. [អ. និ. ៤.១៧; វិភ. ៩៣៩; ទី. និ. ៣.៣១១] ចត្តារិ អគតិគមនានិ – ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ភយាគតិំ គច្ឆតិ. ចត្តារិ នាគតិគមនានិ – ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, ន មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ន ភយាគតិំ គច្ឆតិ. ចតូហង្គេហិ សមន្នាគតោ អលជ្ជី ភិក្ខុ សង្ឃំ ភិន្ទតិ – ឆន្ទាគតិំ គច្ឆន្តោ, ទោសាគតិំ គច្ឆន្តោ, មោហាគតិំ គច្ឆន្តោ, ភយាគតិំ គច្ឆន្តោ. ចតូហង្គេហិ សមន្នាគតោ បេសលោ ភិក្ខុ ភិន្នំ សង្ឃំ សមគ្គំ ករោតិ – ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆន្តោ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆន្តោ, ន មោហាគតិំ គច្ឆន្តោ, ន ភយាគតិំ គច្ឆន្តោ. ចតូហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ វិនយោ ន បុច្ឆិតព្ពោ – ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ភយាគតិំ គច្ឆតិ. ចតូហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា វិនយោ ន បុច្ឆិតព្ពោ – ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ភយាគតិំ គច្ឆតិ. ចតូហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ វិនយោ ន វិស្សជ្ជេតព្ពោ – ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ភយាគតិំ គច្ឆតិ. ចតូហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា វិនយោ ន វិស្សជ្ជេតព្ពោ – ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ភយាគតិំ គច្ឆតិ. ចតូហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ អនុយោគោ ន ទាតព្ពោ – ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ភយាគតិំ គច្ឆតិ. ចតូហង្គេហិ សមន្នាគតេ ភិក្ខុនា សទ្ធិំ វិនយោ ន សាកច្ឆិតព្ពោ – ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ភយាគតិំ គច្ឆតិ. អត្ថាបត្តិ គិលានោ អាបជ្ជតិ, នោ អគិលានោ; អត្ថាបត្តិ អគិលានោ អាបជ្ជតិ, នោ គិលានោ; អត្ថាបត្តិ គិលានោ ចេវ អាបជ្ជតិ អគិលានោ ច; អត្ថាបត្តិ នេវ គិលានោ អាបជ្ជតិ នោ អគិលានោ. ចត្តារិ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ. ចត្តារិ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ.

ចតុក្កំ និដ្ឋិតំ.

តស្សុទ្ទានំ –

សកវាចាយ កាយេន, បសុត្តោ ច អចិត្តកោ;

អាបជ្ជន្តោ ច កម្មេន, វោហារា ចតុរោ តថា.

ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីនញ្ច, បរិក្ខារោ ច សម្មុខា;

អជានកាយេ មជ្ឈេ ច, វុដ្ឋាតិ ទុវិធា តថា.

បដិលាភេន ចោទនា, បរិវាសា ច វុច្ចតិ;

មានត្តចារិកា ចាបិ, សាមុក្កំសា បដិគ្គហិ.

មហាវិកដកម្មានិ, បុន កម្មេ វិបត្តិយោ;

អធិករណា ទុស្សីលា ច, សោភនាគន្តុកេន ច.

គមិកោ វត្ថុនានត្តា, សភាគុបជ្ឈាយេន ច;

អាចរិយោ បច្ចយា វា, ទុច្ចរិតំ សុចរិតំ.

អាទិយន្តោ បុគ្គលោ ច, អរហោ អាសនេន ច;

កាលេ ច កប្បតិ ចេវ, បច្ចន្តិមេសុ កប្បតិ.

អន្តោ អន្តោ ច សីមាយ, គាមេ ច ចោទនាយ ច;

បុព្ពកិច្ចំ បត្តកល្លំ, អនញ្ញា សម្មុតិយោ ច.

អគតិ នាគតិ ចេវ, អលជ្ជី បេសលេន ច;

បុច្ឆិតព្ពា ទុវេ ចេវ, វិស្សជ្ជេយ្យា តថា ទុវេ;

អនុយោគោ ច សាកច្ឆា, គិលានោ ឋបនេន ចាតិ.

៥. បញ្ចកវារោ

៣២៥. បញ្ច អាបត្តិយោ. បញ្ច អាបត្តិក្ខន្ធា. បញ្ច វិនីតវត្ថូនិ. បញ្ច កម្មានិ អានន្តរិកានិ. បញ្ច បុគ្គលា និយតា. បញ្ច ឆេទនកា អាបត្តិយោ. បញ្ចហាការេហិ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ. បញ្ច អាបត្តិយោ. មុសាវាទបច្ចយា បញ្ចហាការេហិ កម្មំ ន ឧបេតិ – សយំ វា កម្មំ ន ករោតិ, បរំ វា ន អជ្ឈេសតិ, ឆន្ទំ វា បារិសុទ្ធិំ វា ន ទេតិ, កយិរមានេ កម្មេ បដិក្កោសតិ, កតេ វា បន កម្មេ អធម្មទិដ្ឋិ ហោតិ. បញ្ចហាការេហិ កម្មំ ឧបេតិ – សយំ វា កម្មំ ករោតិ, បរំ វា អជ្ឈេសតិ, ឆន្ទំ វា បារិសុទ្ធិំ វា ទេតិ, កយិរមានេ កម្មេ នប្បដិក្កោសតិ, កតេ វា បន កម្មេ ធម្មទិដ្ឋិ ហោតិ. បញ្ច បិណ្ឌបាតិកស្ស ភិក្ខុនោ កប្បន្តិ – អនាមន្តចារោ, គណភោជនំ, បរម្បរភោជនំ, អនធិដ្ឋានំ, អវិកប្បនា. [អ. និ. ៥.១០២] បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ឧស្សង្កិតបរិសង្កិតោ ហោតិ – បាបភិក្ខុបិ អកុប្បធម្មោបិ វេសិយាគោចរោ វា ហោតិ, វិធវាគោចរោ វា ហោតិ, ថុល្លកុមារិគោចរោ វា ហោតិ, បណ្ឌកគោចរោ វា ហោតិ, ភិក្ខុនិគោចរោ វា ហោតិ. បញ្ច តេលានិ – តិលតេលំ, សាសបតេលំ, មធុកតេលំ, ឯរណ្ឌកតេលំ, វសាតេលំ. បញ្ច វសានិ – អច្ឆវសំ, មច្ឆវសំ, សុសុកាវសំ, សូករវសំ, គទ្រភវសំ. [អ. និ. ៥.១៣០; ទី. និ. ៣.៣១៦] បញ្ច ព្យសនានិ – ញាតិព្យសនំ, ភោគព្យសនំ, រោគព្យសនំ, សីលព្យសនំ, ទិដ្ឋិព្យសនំ. [អ. និ. ៥.១៣០; ទី. និ. ៣.៣១៦] បញ្ច សម្បទា – ញាតិសម្បទា, ភោគសម្បទា, អរោគសម្បទា, សីលសម្បទា, ទិដ្ឋិសម្បទា. បញ្ច និស្សយបដិប្បស្សទ្ធិយោ ឧបជ្ឈាយម្ហា – ឧបជ្ឈាយោ បក្កន្តោ វា ហោតិ, វិព្ភន្តោ វា, កាលង្កតោ វា, បក្ខសង្កន្តោ វា, អាណត្តិយេវ បញ្ចមី. បញ្ច បុគ្គលា ន ឧបសម្បាទេតព្ពា – អទ្ធានហីនោ, អង្គហីនោ, វត្ថុវិបន្នោ, ករណទុក្កដកោ, អបរិបូរោ. បញ្ច បំសុកូលានិ – សោសានិកំ, បាបណិកំ, ឧន្ទូរក្ខាយិកំ, ឧបចិកក្ខាយិកំ, អគ្គិទឌ្ឍំ. អបរានិបិ បញ្ច បំសុកូលានិ – គោខាយិកំ, អជក្ខាយិកំ, ថូបចីវរំ, អាភិសេកិកំ, គតបដិយាគតំ [ភតបដិយាភតំ (ក.)]. បញ្ច អវហារា – ថេយ្យាវហារោ, បសយ្ហាវហារោ, បរិកប្បាវហារោ, បដិច្ឆន្នាវហារោ, កុសាវហារោ. បញ្ច មហាចោរា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. បញ្ច អវិស្សជ្ជនិយានិ. បញ្ច អវេភង្គិយានិ. បញ្ចាបត្តិយោ កាយតោ សមុដ្ឋន្តិ, ន វាចតោ ន ចិត្តតោ. បញ្ចាបត្តិយោ កាយតោ ច វាចតោ ច សមុដ្ឋន្តិ, ចិត្តតោ. បញ្ចាបត្តិយោ ទេសនាគាមិនិយោ. បញ្ច សង្ឃា. បញ្ច បាតិមោក្ខុទ្ទេសា. សព្ពបច្ចន្តិមេសុ ជនបទេសុ វិនយធរបញ្ចមេន គណេន ឧបសម្បាទេតព្ពំ. បញ្ចានិសំសា កថិនត្ថារេ. បញ្ច កម្មានិ. យាវតតិយកេ បញ្ច អាបត្តិយោ. បញ្ចហាការេហិ អទិន្នំ អាទិយន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស. បញ្ចហាការេហិ អទិន្នំ អាទិយន្តស្ស អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស. បញ្ចហាការេហិ អទិន្នំ អាទិយន្តស្ស អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. បញ្ច អកប្បិយានិ ន បរិភុញ្ជិតព្ពានិ – អទិន្នញ្ច ហោតិ, អវិទិតញ្ច ហោតិ, អកប្បិយញ្ច ហោតិ, អប្បដិគ្គហិតញ្ច ហោតិ, អកតាតិរិត្តញ្ច ហោតិ. បញ្ច កប្បិយានិ បរិភុញ្ជិតព្ពានិ – ទិន្នញ្ច ហោតិ, វិទិតញ្ច ហោតិ, កប្បិយញ្ច ហោតិ, បដិគ្គហិតញ្ច ហោតិ, កតាតិរិត្តញ្ច ហោតិ. បញ្ច ទានានិ អបុញ្ញានិ បុញ្ញសម្មតានិ លោកស្មិំ [លោកស្ស (ស្យា.)] – មជ្ជទានំ, សមជ្ជទានំ, ឥត្ថិទានំ, ឧសភទានំ, ចិត្តកម្មទានំ. បញ្ច ឧប្បន្នា ទុប្បដិវិនោទយា [វិនោទិយា (ស្យា.)] – ឧប្បន្នោ រាគោ ទុប្បដិវិនោទយោ, ឧប្បន្នោ ទោសោ ទុប្បដិវិនោទយោ, ឧប្បន្នោ មោហោ ទុប្បដិវិនោទយោ, ឧប្បន្នំ បដិភានំ ទុប្បដិវិនោទយំ, ឧប្បន្នំ គមិយចិត្តំ ទុប្បដិវិនោទយំ. បញ្ចានិសំសា សម្មជ្ជនិយា – សកចិត្តំ បសីទតិ, បរចិត្តំ បសីទតិ, ទេវតា អត្តមនា ហោន្តិ, បាសាទិកសំវត្តនិកកម្មំ ឧបចិនតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. អបរេបិ បញ្ចានិសំសា សម្មជ្ជនិយា – សកចិត្តំ បសីទតិ, បរចិត្តំ បសីទតិ, ទេវតា អត្តមនា ហោន្តិ, សត្ថុសាសនំ កតំ ហោតិ, បច្ឆិមា ជនតា ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជតិ.

បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ ‘‘ពាលោ’’ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – អត្តនោ ភាសបរិយន្តំ ន ឧគ្គណ្ហាតិ, បរស្ស ភាសបរិយន្តំ ន ឧគ្គណ្ហាតិ, អត្តនោ ភាសបរិយន្តំ ន ឧគ្គហេត្វា បរស្ស ភាសបរិយន្តំ ន ឧគ្គហេត្វា អធម្មេន ការេតិ អប្បដិញ្ញាយ. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ ‘‘បណ្ឌិតោ’’ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – អត្តនោ ភាសបរិយន្តំ ឧគ្គណ្ហាតិ, បរស្ស ភាសបរិយន្តំ ឧគ្គណ្ហាតិ, អត្តនោ ភាសបរិយន្តំ ឧគ្គហេត្វា បរស្ស ភាសបរិយន្តំ ឧគ្គហេត្វា ធម្មេន ការេតិ បដិញ្ញាយ. អបរេហិបិ បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ ពាលោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – អាបត្តិំ ន ជានាតិ, អាបត្តិយា មូលំ ន ជានាតិ, អាបត្តិសមុទយំ ន ជានាតិ, អាបត្តិនិរោធំ ន ជានាតិ, អាបត្តិនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ន ជានាតិ. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ បណ្ឌិតោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – អាបត្តិំ ជានាតិ, អាបត្តិយា មូលំ ជានាតិ, អាបត្តិសមុទយំ ជានាតិ, អាបត្តិនិរោធំ ជានាតិ, អាបត្តិនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ជានាតិ. អបរេហិបិ បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ ពាលោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – អធិករណំ ន ជានាតិ, អធិករណស្ស មូលំ ន ជានាតិ, អធិករណសមុទយំ ន ជានាតិ, អធិករណនិរោធំ ន ជានាតិ, អធិករណនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ន ជានាតិ. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ បណ្ឌិតោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – អធិករណំ ជានាតិ, អធិករណស្ស មូលំ ជានាតិ, អធិករណសមុទយំ ជានាតិ, អធិករណនិរោធំ ជានាតិ, អធិករណនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ជានាតិ. អបរេហិបិ បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ ពាលោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – វត្ថុំ ន ជានាតិ, និទានំ ន ជានាតិ, បញ្ញត្តិំ ន ជានាតិ, អនុបញ្ញត្តិំ ន ជានាតិ, អនុសន្ធិវចនបថំ ន ជានាតិ. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ បណ្ឌិតោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – វត្ថុំ ជានាតិ, និទានំ ជានាតិ, បញ្ញត្តិំ ជានាតិ, អនុបញ្ញត្តិំ ជានាតិ, អនុសន្ធិវចនបថំ ជានាតិ. អបរេហិបិ បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ ពាលោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – ញត្តិំ ន ជានាតិ, ញត្តិយា ករណំ ន ជានាតិ, ន បុព្ពកុសលោ ហោតិ, ន អបរកុសលោ ហោតិ, អកាលញ្ញូ ច ហោតិ. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ បណ្ឌិតោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – ញត្តិំ ជានាតិ, ញត្តិយា ករណំ ជានាតិ, បុព្ពកុសលោ ហោតិ, អបរកុសលោ ហោតិ, កាលញ្ញូ ច ហោតិ. អបរេហិបិ បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ ពាលោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – អាបត្តានាបត្តិំ ន ជានាតិ, លហុកគរុកំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, សាវសេសានវសេសំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, អាចរិយបរម្បរា ខោ បនស្ស ន សុគ្គហិតា ហោតិ ន សុមនសិកតា ន សូបធារិតា. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ បណ្ឌិតោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – អាបត្តានាបត្តិំ ជានាតិ, លហុកគរុកំ អាបត្តិំ ជានាតិ, សាវសេសានវសេសំ អាបត្តិំ ជានតិ, ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ជានាតិ, អាចរិយបរម្បរា ខោ បនស្ស សុគ្គហិតា ហោតិ សុមនសិកតា សូបធារិតា. អបរេហិបិ បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ ពាលោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – អាបត្តានាបត្តិំ ន ជានាតិ, លហុកគរុកំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, សាវសេសានវសេសំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ជានាតិ, ឧភយានិ ខោ បនស្ស បាតិមោក្ខានិ ន វិត្ថារេន ស្វាគតានិ ហោន្តិ ន សុវិភត្តានិ ន សុប្បវត្តីនិ ន សុវិនិច្ឆិតានិ សុត្តសោ អនុព្យញ្ជនសោ. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ បណ្ឌិតោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – អាបត្តានាបត្តិំ ជានាតិ, លហុកគរុកំ អាបត្តិំ ជានាតិ, សាវសេសានវសេសំ អាបត្តិំ ជានាតិ, ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ជានាតិ, ឧភយានិ ខោ បនស្ស បាតិមោក្ខានិ វិត្ថារេន ស្វាគតានិ ហោន្តិ សុវិភត្តានិ សុប្បវត្តីនិ សុវិនិច្ឆិតានិ សុត្តសោ អនុព្យញ្ជនសោ. អបរេហិបិ បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ ពាលោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – អាបត្តានាបត្តិំ ន ជានាតិ, លហុកគរុកំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, សាវសេសានវសេសំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, អធិករណេ ច ន វិនិច្ឆយកុសលោ ហោតិ. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ វិនយធរោ បណ្ឌិតោ ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ – អាបត្តានាបត្តិំ ជានាតិ, លហុកគរុកំ អាបត្តិំ ជានាតិ, សាវសេសានវសេសំ អាបត្តិំ ជានាតិ, ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ជានាតិ, អធិករណេ ច វិនិច្ឆយកុសលោ ហោតិ.

[អ. និ. ៥.១៨១; បរិ. ៤៤៣] បញ្ច អារញ្ញិកា – មន្ទត្តា មោមូហត្តា អារញ្ញិកោ ហោតិ, បាបិច្ឆោ ឥច្ឆាបកតោ អារញ្ញិកោ ហោតិ, ឧម្មាទា ចិត្តក្ខេបា អារញ្ញិកោ ហោតិ, វណ្ណិតំ ពុទ្ធេហិ ពុទ្ធសាវកេហីតិ អារញ្ញិកោ ហោតិ, អបិ ច អប្បិច្ឆញ្ញេវ និស្សាយ សន្តុដ្ឋិញ្ញេវ និស្សាយ សល្លេខញ្ញេវ និស្សាយ បវិវេកញ្ញេវ និស្សាយ ឥទមត្ថិតញ្ញេវ [ឥទមដ្ឋិតញ្ញេវ (សី. ស្យា.)] និស្សាយ អារញ្ញិកោ ហោតិ. បញ្ច បិណ្ឌបាតិកា…បេ… បញ្ច បំសុកូលិកា…បេ… បញ្ច រុក្ខមូលិកា…បេ… បញ្ច សោសានិកា…បេ… បញ្ច អព្ភោកាសិកា…បេ… បញ្ច តេចីវរិកា…បេ… បញ្ច សបទានចារិកា…បេ… បញ្ច នេសជ្ជិកា…បេ… បញ្ច យថាសន្ថតិកា…បេ… បញ្ច ឯកាសនិកា…បេ… បញ្ច ខលុបច្ឆាភត្តិកា…បេ… បញ្ច បត្តបិណ្ឌិកា – មន្ទត្តា មោមូហត្តា បត្តបិណ្ឌិកោ ហោតិ, បាបិច្ឆោ ឥច្ឆាបកតោ បត្តបិណ្ឌិកោ ហោតិ, ឧម្មាទា ចិត្តក្ខេបា បត្តបិណ្ឌិកោ ហោតិ, វណ្ណិតំ ពុទ្ធេហិ ពុទ្ធសាវកេហីតិ បត្តបិណ្ឌិកោ ហោតិ, អបិ ច អប្បិច្ឆញ្ញេវ និស្សាយ សន្តុដ្ឋិញ្ញេវ និស្សាយ សល្លេខញ្ញេវ និស្សាយ បវិវេកញ្ញេវ និស្សាយ ឥទមត្ថិតញ្ញេវ និស្សាយ បត្តបិណ្ឌិកោ ហោតិ.

[បរិ. ៤១៧] បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា នានិស្សិតេន វត្ថព្ពំ – ឧបោសថំ ន ជានាតិ, ឧបោសថកម្មំ ន ជានាតិ, បាតិមោក្ខំ ន ជានាតិ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ន ជានាតិ, ឩនបញ្ចវស្សោ ហោតិ. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ – ឧបោសថំ ជានាតិ, ឧបោសថកម្មំ ជានាតិ, បាតិមោក្ខំ ជានាតិ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ជានាតិ, បញ្ចវស្សោ វា ហោតិ អតិរេកបញ្ចវស្សោ វា. អបរេហិបិ បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា នានិស្សិតេន វត្ថព្ពំ – បវារណំ ន ជានាតិ, បវារណាកម្មំ ន ជានាតិ, បាតិមោក្ខំ ន ជានាតិ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ន ជានាតិ, ឩនបញ្ចវស្សោ ហោតិ. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ – បវារណំ ជានាតិ, បវារណាកម្មំ ជានាតិ, បាតិមោក្ខំ ជានាតិ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ជានាតិ, បញ្ចវស្សោ វា ហោតិ អតិរេកបញ្ចវស្សោ វា. អបរេហិបិ បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា នានិស្សិតេន វត្ថព្ពំ – អាបត្តានាបត្តិំ ន ជានាតិ, លហុកគរុកំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, សាវសេសានវសេសំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, ឩនបញ្ចវស្សោ ហោតិ. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ – អាបត្តានាបត្តិំ ជានាតិ, លហុកគរុកំ អាបត្តិំ ជានាតិ, សាវសេសានវសេសំ អាបត្តិំ ជានាតិ, ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ជានាតិ, បញ្ចវស្សោ វា ហោតិ អតិរេកបញ្ចវស្សោ វា. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតាយ ភិក្ខុនិយា នានិស្សិតាយ វត្ថព្ពំ – ឧបោសថំ ន ជានាតិ, ឧបោសថកម្មំ ន ជានាតិ, បាតិមោក្ខំ ន ជានាតិ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ន ជានាតិ, ឩនបញ្ចវស្សា ហោតិ. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតាយ ភិក្ខុនិយា អនិស្សិតាយ វត្ថព្ពំ – ឧបោសថំ ជានាតិ, ឧបោសថកម្មំ ជានាតិ, បាតិមោក្ខំ ជានាតិ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ជានាតិ, បញ្ចវស្សា វា ហោតិ អតិរេកបញ្ចវស្សា វា. អបរេហិបិ បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតាយ ភិក្ខុនិយា នានិស្សិតាយ វត្ថព្ពំ – បវារណំ ន ជានាតិ, បវារណាកម្មំ ន ជានាតិ, បាតិមោក្ខំ ន ជានាតិ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ន ជានាតិ, ឩនបញ្ចវស្សា ហោតិ. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតាយ ភិក្ខុនិយា អនិស្សិតាយ វត្ថព្ពំ – បវារណំ ជានាតិ, បវារណាកម្មំ ជានាតិ, បាតិមោក្ខំ ជានាតិ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ជានាតិ, បញ្ចវស្សា វា ហោតិ អតិរេកបញ្ចវស្សា វា. អបរេហិបិ បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតាយ ភិក្ខុនិយា នានិស្សិតាយ វត្ថព្ពំ – អាបត្តានាបត្តិំ ន ជានាតិ, លហុកគរុកំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, សាវសេសានវសេសំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, ឩនបញ្ចវស្សា ហោតិ. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតាយ ភិក្ខុនិយា អនិស្សិតាយ វត្ថព្ពំ – អាបត្តានាបត្តិំ ជានាតិ, លហុកគរុកំ អាបត្តិំ ជានាតិ, សាវសេសានវសេសំ អាបត្តិំ ជានាតិ, ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ជានាតិ, បញ្ចវស្សា វា ហោតិ អតិរេកបញ្ចវស្សា វា.

បញ្ច អាទីនវា អបាសាទិកេ – អត្តាបិ អត្តានំ ឧបវទតិ, អនុវិច្ចបិ វិញ្ញូ គរហន្តិ, បាបកោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតិ, សម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. បញ្ចានិសំសា បាសាទិកេ – អត្តាបិ អត្តានំ ន ឧបវទតិ, អនុវិច្ចបិ វិញ្ញូ បសំសន្តិ, កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតិ, អសម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. អបរេបិ បញ្ច អាទីនវា អបាសាទិកេ – អប្បសន្នា ន បសីទន្តិ, បសន្នានំ ឯកច្ចានំ អញ្ញថត្តំ ហោតិ, សត្ថុសាសនំ អកតំ ហោតិ, បច្ឆិមា ជនតា ទិដ្ឋានុគតិំ នាបជ្ជតិ, ចិត្តមស្ស ន បសីទតិ. បញ្ចានិសំសា បាសាទិកេ – អប្បសន្នា បសីទន្តិ, បសន្នានំ ភិយ្យោភាវាយ ហោតិ, សត្ថុសាសនំ កតំ ហោតិ, បច្ឆិមា ជនតា ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជតិ, ចិត្តមស្ស បសីទតិ. បញ្ច អាទីនវា កុលូបកេ – អនាមន្តចារេ អាបជ្ជតិ, រហោ និសជ្ជាយ អាបជ្ជតិ, បដិច្ឆន្នេ អាសនេ អាបជ្ជតិ, មាតុគាមស្ស ឧត្តរិឆប្បញ្ចវាចាហិ ធម្មំ ទេសេន្តោ អាបជ្ជតិ, កាមសង្កប្បពហុលោ ច វិហរតិ. បញ្ច អាទីនវា កុលូបកស្ស ភិក្ខុនោ – អតិវេលំ កុលេសុ សំសដ្ឋស្ស វិហរតោ មាតុគាមស្ស អភិណ្ហទស្សនំ, ទស្សនេ សតិ សំសគ្គោ, សំសគ្គេ សតិ វិស្សាសោ, វិស្សាសេ សតិ ឱតារោ, ឱតិណ្ណចិត្តស្សេតំ ភិក្ខុនោ បាដិកង្ខំ អនភិរតោ វា ព្រហ្មចរិយំ ចរិស្សតិ អញ្ញតរំ វា សំកិលិដ្ឋំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិស្សតិ សិក្ខំ វា បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សតិ.

[បាចិ. ៩២] បញ្ច ពីជជាតានិ – មូលពីជំ, ខន្ធពីជំ, ផឡុពីជំ, អគ្គពីជំ, ពីជពីជញ្ញេវ [ពីជពីជមេវ (ក.)] បញ្ចមំ. បញ្ចហិ សមណកប្បេហិ ផលំ បរិភុញ្ជិតព្ពំ – អគ្គិបរិជិតំ, សត្ថបរិជិតំ, នខបរិជិតំ, អពីជំ, និព្ពត្តពីជញ្ញេវ [និព្ពដ្ដពីជញ្ញេវ (សី.), និព្ពដពីជញ្ញេវ (ស្យា.), និប្បដ្ដពីជញ្ញេវ (ក.)] បញ្ចមំ. បញ្ច វិសុទ្ធិយោ – និទានំ ឧទ្ទិសិត្វា អវសេសំ សុតេន សាវេតព្ពំ, អយំ បឋមា វិសុទ្ធិ; និទានំ ឧទ្ទិសិត្វា ចត្តារិ បារាជិកានិ ឧទ្ទិសិត្វា អវសេសំ សុតេន សាវេតព្ពំ, អយំ ទុតិយា វិសុទ្ធិ; និទានំ ឧទ្ទិសិត្វា ចត្តារិ បារាជិកានិ ឧទ្ទិសិត្វា តេរស សង្ឃាទិសេសេ ឧទ្ទិសិត្វា អវសេសំ សុតេន សាវេតព្ពំ, អយំ តតិយា វិសុទ្ធិ; និទានំ ឧទ្ទិសិត្វា ចត្តារិ បារាជិកានិ ឧទ្ទិសិត្វា តេរស សង្ឃាទិសេសេ ឧទ្ទិសិត្វា ទ្វេ អនិយតេ ឧទ្ទិសិត្វា អវសេសំ សុតេន សាវេតព្ពំ, អយំ ចតុត្ថា វិសុទ្ធិ; វិត្ថារេនេវ បញ្ចមី. អបរាបិ បញ្ច វិសុទ្ធិយោ – សុត្តុទ្ទេសោ, បារិសុទ្ធិឧបោសថោ, អធិដ្ឋានុបោសថោ, បវារណា, សាមគ្គីឧបោសថោយេវ បញ្ចមោ. បញ្ចានិសំសា វិនយធរេ – អត្តនោ សីលក្ខន្ធោ សុគុត្តោ ហោតិ សុរក្ខិតោ, កុក្កុច្ចបកតានំ បដិសរណំ ហោតិ, វិសារទោ សង្ឃមជ្ឈេ វោហរតិ, បច្ចត្ថិកេ សហធម្មេន សុនិគ្គហិតំ និគ្គណ្ហាតិ, សទ្ធម្មដ្ឋិតិយា បដិបន្នោ ហោតិ. បញ្ច អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ. បញ្ច ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានីតិ.

បញ្ចកំ និដ្ឋិតំ.

តស្សុទ្ទានំ –

អាបត្តិ អាបត្តិក្ខន្ធា, វិនីតានន្តរេន ច;

បុគ្គលា ឆេទនា ចេវ, អាបជ្ជតិ ច បច្ចយា.

ន ឧបេតិ ឧបេតិ ច, កប្បន្តុសង្កិតេលញ្ច;

វសំ ព្យសនា សម្បទា, បស្សទ្ធិ បុគ្គលេន ច.

សោសានិកំ ខាយិតញ្ច, ថេយ្យំ ចោរោ ច វុច្ចតិ;

អវិស្សជ្ជិ អវេភង្គិ, កាយតោ កាយវាចតោ.

ទេសនា សង្ឃំ ឧទ្ទេសំ, បច្ចន្តិកថិនេន ច;

កម្មានិ យាវតតិយំ, បារាជិថុល្លទុក្កដំ.

អកប្បិយំ កប្បិយញ្ច, អបុញ្ញទុវិនោទយា;

សម្មជ្ជនី អបរេ ច, ភាសំ អាបត្តិមេវ ច.

អធិករណំ វត្ថុ ញត្តិ, អាបត្តា ឧភយានិ ច;

លហុកដ្ឋមកា ឯតេ, កណ្ហសុក្កា វិជានថ.

អរញ្ញំ បិណ្ឌបាតញ្ច, បំសុរុក្ខសុសានិកា;

អព្ភោកាសោ ចីវរញ្ច, សបទានោ និសជ្ជិកោ.

សន្ថតិ ខលុ បច្ឆាបិ, បត្តបិណ្ឌិកមេវ ច;

ឧបោសថំ បវារណំ, អាបត្តានាបត្តិបិ ច.

កណ្ហសុក្កបទា ឯតេ, ភិក្ខុនីនម្បិ តេ តថា;

អបាសាទិកបាសាទិ, តថេវ អបរេ ទុវេ.

កុលូបកេ អតិវេលំ, ពីជំ សមណកប្បិ ច;

វិសុទ្ធិ អបរេ ចេវ, វិនយាធម្មិកេន ច;

ធម្មិកា ច តថា វុត្តា, និដ្ឋិតា សុទ្ធិបញ្ចកាតិ.

៦. ឆក្កវារោ

៣២៦. [ទី. និ. ៣.៣២៤] ឆ អគារវា. ឆ គារវា. ឆ វិនីតវត្ថូនិ. ឆ សាមីចិយោ. ឆ អាបត្តិសមុដ្ឋានា. ឆច្ឆេទនកា អាបត្តិយោ. ឆហាការេហិ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ. ឆានិសំសា វិនយធរេ. ឆ បរមានិ. ឆារត្តំ តិចីវរេន វិប្បវសិតព្ពំ. ឆ ចីវរានិ. ឆ រជនានិ. ឆ អាបត្តិយោ កាយតោ ច ចិត្តតោ ច សមុដ្ឋន្តិ ន វាចតោ. ឆ អាបត្តិយោ វាចតោ ច ចិត្តតោ ច សមុដ្ឋន្តិ ន កាយតោ. ឆ អាបត្តិយោ កាយតោ ច វាចតោ ច ចិត្តតោ ច សមុដ្ឋន្តិ. ឆ កម្មានិ. ឆ វិវាទមូលានិ. ឆ អនុវាទមូលានិ. ឆ សារណីយា ធម្មា ទីឃសោ. ឆ វិទត្ថិយោ, សុគតវិទត្ថិយា, តិរិយំ ឆ វិទត្ថិយោ. ឆ និស្សយបដិប្បស្សទ្ធិយោ អាចរិយម្ហា. ឆ នហានេ អនុបញ្ញត្តិយោ – វិប្បកតចីវរំ អាទាយ បក្កមតិ, វិប្បកតចីវរំ សមាទាយ បក្កមតិ.

[មហាវ. ៨៥ អាទយោ] ឆហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ឧបសម្បាទេតព្ពំ និស្សយោ ទាតព្ពោ សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ – អសេក្ខេន សីលក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេក្ខេន សមាធិក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេក្ខេន បញ្ញក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេក្ខេន វិមុត្តិក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេក្ខេន វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, ទសវស្សោ វា ហោតិ អតិរេកទសវស្សោ វា.

អបរេហិបិ ឆហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ឧបសម្បាទេតព្ពំ និស្សយោ ទាតព្ពោ សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ – អត្តនា អសេក្ខេន សីលក្ខន្ធេ សមន្នាគតោ ហោតិ, បរំ អសេក្ខេ សីលក្ខន្ធេ សមាទបេតា; អត្តនា អសេក្ខេន សមាធិក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, បរំ អសេក្ខេ សមាធិក្ខន្ធេ សមាទបេតា; អត្តនា អសេក្ខេន បញ្ញក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, បរំ អសេក្ខេ បញ្ញក្ខន្ធេ សមាទបេតា; អត្តនា អសេក្ខេន វិមុត្តិក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, បរំ អសេក្ខេ វិមុត្តិក្ខន្ធេ សមាទបេតា; អត្តនា អសេក្ខេន វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, បរំ អសេក្ខេ វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេ សមាទបេតា; ទសវស្សោ វា ហោតិ អតិរេកទសវស្សោ វា.

អបរេហិបិ ឆហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ឧបសម្បាទេតព្ពំ និស្សយោ ទាតព្ពោ សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ – សទ្ធោ ហោតិ, ហិរិមា ហោតិ, ឱត្តប្បី ហោតិ, អារទ្ធវីរិយោ ហោតិ, ឧបដ្ឋិតស្សតិ ហោតិ, ទសវស្សោ វា ហោតិ អតិរេកទសវស្សោ វា.

អបរេហិបិ ឆហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ឧបសម្បាទេតព្ពំ និស្សយោ ទាតព្ពោ សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ – ន អធិសីលេ សីលវិបន្នោ ហោតិ, ន អជ្ឈាចារេ អាចារវិបន្នោ ហោតិ, ន អតិទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិវិបន្នោ ហោតិ, ពហុស្សុតោ ហោតិ, បញ្ញវា ហោតិ, ទសវស្សោ វា ហោតិ អតិរេកទសវស្សោ វា.

អបរេហិបិ ឆហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ឧបសម្បាទេតព្ពំ និស្សយោ ទាតព្ពោ សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ – បដិពលោ ហោតិ អន្តេវាសិំ វា សទ្ធិវិហារិំ វា គិលានំ ឧបដ្ឋាតុំ វា ឧបដ្ឋាបេតុំ វា, អនភិរតំ វូបកាសេតុំ វា វូបកាសាបេតុំ វា [អនភិរតិំ (ក.)], ឧប្បន្នំ កុក្កុច្ចំ ធម្មតោ វិនោទេតុំ [វិនោទេតុំ វា វិនោទាបេតុំ វា (ស្យា.) មហាវ. ៨៥], អាបត្តិំ ជានាតិ, អាបត្តិវុដ្ឋានំ ជានាតិ, ទសវស្សោ វា ហោតិ អតិរេកទសវស្សោ វា.

អបរេហិបិ ឆហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ឧបសម្បាទេតព្ពំ និស្សយោ ទាតព្ពោ សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ – បដិពលោ ហោតិ អន្តេវាសិំ វា សទ្ធិវិហារិំ វា អាភិសមាចារិកាយ សិក្ខាយ សិក្ខាបេតុំ, អាទិព្រហ្មចារិយកាយ សិក្ខាយ វិនេតុំ, អភិធម្មេ វិនេតុំ, អភិវិនយេ វិនេតុំ, ឧប្បន្នំ ទិដ្ឋិគតំ ធម្មតោ វិវេចេតុំ, ទសវស្សោ វា ហោតិ អតិរេកទសវស្សោ វា.

អបរេហិបិ ឆហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ឧបសម្បាទេតព្ពំ និស្សយោ ទាតព្ពោ សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ – អាបត្តិំ ជានាតិ, អនាបត្តិំ ជានាតិ, លហុកំ អាបត្តិំ ជានាតិ, គរុកំ អាបត្តិំ ជានាតិ, ឧភយានិ ខោ បនស្ស បាតិមោក្ខានិ វិត្ថារេន ស្វាគតានិ ហោន្តិ សុវិភត្តានិ សុប្បវត្តីនិ សុវិនិច្ឆិតានិ សុត្តសោ អនុព្យញ្ជនសោ, ទសវស្សោ វា ហោតិ អតិរេកទសវស្សោ វា.

ឆ អធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានិ, ឆ ធម្មិកានិ បាតិមោក្ខដ្ឋបនានីតិ.

ឆក្កំ និដ្ឋិតំ.

តស្សុទ្ទានំ –

អគារវា គារវា ច, វិនីតា សាមីចិបិ ច;

សមុដ្ឋានា ឆេទនា ចេវ, អាការានិសំសេន ច.

បរមានិ ច ឆារត្តំ, ចីវរំ រជនានិ ច;

កាយតោ ចិត្តតោ ចាបិ, វាចតោ ចិត្តតោបិ ច.

កាយវាចាចិត្តតោ ច, កម្មវិវាទមេវ ច;

អនុវាទា ទីឃសោ ច, តិរិយំ និស្សយេន ច.

អនុបញ្ញត្តិ អាទាយ, សមាទាយ តថេវ ច;

អសេក្ខេ សមាទបេតា, សទ្ធោ អធិសីលេន ច;