អន្តរបេយ្យាលំ

កតិបុច្ឆាវារោ

២៧១. កតិ អាបត្តិយោ? កតិ អាបត្តិក្ខន្ធា? កតិ វិនីតវត្ថូនិ? កតិ អគារវា? កតិ គារវា? កតិ វិនីតវត្ថូនិ? កតិ វិបត្តិយោ? កតិ អាបត្តិសមុដ្ឋានា? កតិ វិវាទមូលានិ? កតិ អនុវាទមូលានិ? កតិ សារណីយា ធម្មា? កតិ ភេទករវត្ថូនិ? កតិ អធិករណានិ? កតិ សមថា?

បញ្ច អាបត្តិយោ. បញ្ច អាបត្តិក្ខន្ធា. បញ្ច វិនីតវត្ថូនិ. សត្ត អាបត្តិយោ. សត្ត អាបត្តិក្ខន្ធា. សត្ត វិនីតវត្ថូនិ. ឆ អគារវា. ឆ គារវា. ឆ វិនីតវត្ថូនិ. ចតស្សោ វិបត្តិយោ. ឆ អាបត្តិសមុដ្ឋានា. ឆ វិវាទមូលានិ. ឆ អនុវាទមូលានិ. ឆ សារណីយា ធម្មា. អដ្ឋារស ភេទករវត្ថូនិ. ចត្តារិ អធិករណានិ. សត្ត សមថា.

តត្ថ កតមា បញ្ច អាបត្តិយោ? បារាជិកាបត្តិ, សង្ឃាទិសេសាបត្តិ, បាចិត្តិយាបត្តិ, បាដិទេសនីយាបត្តិ, ទុក្កដាបត្តិ – ឥមា បញ្ច អាបត្តិយោ.

តត្ថ កតមេ បញ្ច អាបត្តិក្ខន្ធា? បារាជិកាបត្តិក្ខន្ធោ, សង្ឃាទិសេសាបត្តិក្ខន្ធោ, បាចិត្តិយាបត្តិក្ខន្ធោ, បាដិទេសនីយាបត្តិក្ខន្ធោ, ទុក្កដាបត្តិក្ខន្ធោ – ឥមេ បញ្ច អាបត្តិក្ខន្ធា.

តត្ថ កតមានិ បញ្ច វិនីតវត្ថូនិ? បញ្ចហិ អាបត្តិក្ខន្ធេហិ អារតិ វិរតិ បដិវិរតិ វេរមណី អកិរិយា អករណំ អនជ្ឈាបត្តិ វេលាអនតិក្កមោ សេតុឃាតោ – ឥមានិ បញ្ច វិនីតវត្ថូនិ.

តត្ថ កតមា សត្ត អាបត្តិយោ? បារាជិកាបត្តិ, សង្ឃាទិសេសាបត្តិ, ថុល្លច្ចយាបត្តិ, បាចិត្តិយាបត្តិ, បាដិទេសនីយាបត្តិ, ទុក្កដាបត្តិ, ទុព្ភាសិតាបត្តិ – ឥមា សត្ត អាបត្តិយោ.

តត្ថ កតមេ សត្ត អាបត្តិក្ខន្ធា? បារាជិកាបត្តិក្ខន្ធោ, សង្ឃាទិសេសាបត្តិក្ខន្ធោ, ថុល្លច្ចយាបត្តិក្ខន្ធោ, បាចិត្តិយាបត្តិក្ខន្ធោ, បាដិទេសនីយាបត្តិក្ខន្ធោ, ទុក្កដាបត្តិក្ខន្ធោ, ទុព្ភាសិតាបត្តិក្ខន្ធោ – ឥមេ សត្ត អាបត្តិក្ខន្ធា.

តត្ថ កតមានិ សត្ត វិនីតវត្ថូនិ? សត្តហិ អាបត្តិក្ខន្ធេហិ អារតិ វិរតិ បដិវិរតិ វេរមណី អកិរិយា អករណំ អនជ្ឈាបត្តិ វេលាអនតិក្កមោ សេតុឃាតោ – ឥមានិ សត្ត វិនីតវត្ថូនិ.

តត្ថ កតមេ ឆ អគារវា? ពុទ្ធេ អគារវោ, ធម្មេ អគារវោ, សង្ឃេ អគារវោ, សិក្ខាយ អគារវោ, អប្បមាទេ អគារវោ, បដិសន្ធារេ អគារវោ – ឥមេ ឆ អគារវា.

តត្ថ កតមេ ឆ គារវា? ពុទ្ធេ គារវោ, ធម្មេ គារវោ, សង្ឃេ គារវោ, សិក្ខាយ គារវោ, អប្បមាទេ គារវោ, បដិសន្ធារេ គារវោ – ឥមេ ឆ គារវា.

តត្ថ កតមានិ ឆ វិនីតវត្ថូនិ? ឆហិ អគារវេហិ អារតិ វិរតិ បដិវិរតិ វេរមណី អកិរិយា អករណំ អនជ្ឈាបត្តិ វេលាអនតិក្កមោ សេតុឃាតោ – ឥមានិ ឆ វិនីតវត្ថូនិ.

តត្ថ កតមា ចតស្សោ វិបត្តិយោ? សីលវិបត្តិ, អាចារវិបត្តិ, ទិដ្ឋិវិបត្តិ, អាជីវវិបត្តិ – ឥមា ចតស្សោ វិបត្តិយោ.

តត្ថ កតមេ ឆ អាបត្តិសមុដ្ឋានា? អត្ថាបត្តិ កាយតោ សមុដ្ឋាតិ, ន វាចតោ ន ចិត្តតោ; អត្ថាបត្តិ វាចតោ សមុដ្ឋាតិ, ន កាយតោ ន ចិត្តតោ; អត្ថាបត្តិ កាយតោ ច វាចតោ ច សមុដ្ឋាតិ, ន ចិត្តតោ; អត្ថាបត្តិ កាយតោ ច ចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, ន វាចតោ; អត្ថាបត្តិ វាចតោ ច ចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, ន កាយតោ; អត្ថាបត្តិ កាយតោ ច វាចតោ ច ចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ – ឥមេ ឆ អាបត្តិសមុដ្ឋានា.

២៧២. តត្ថ [ចូឡវ. ២១៦; អ. និ. ៦.៣៦; ម. និ. ៣.៤៤; ទី. និ. ៣.៣២៥] កតមានិ ឆ វិវាទមូលានិ? ឥធ ភិក្ខុ កោធនោ ហោតិ ឧបនាហី. យោ សោ ភិក្ខុ កោធនោ ហោតិ ឧបនាហី សោ សត្ថរិបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, ធម្មេបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, សង្ឃេបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, សិក្ខាយបិ ន បរិបូរការី ហោតិ. យោ សោ ភិក្ខុ សត្ថរិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… សិក្ខាយ ន បរិបូរការី, សោ សង្ឃេ វិវាទំ ជនេតិ. យោ ហោតិ វិវាទោ ពហុជនាហិតាយ ពហុជនាសុខាយ ពហុនោ ជនស្ស អនត្ថាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ ទេវមនុស្សានំ. ឯវរូបំ ចេ តុម្ហេ វិវាទមូលំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា សមនុបស្សេយ្យាថ តត្រ តុម្ហេ តស្សេវ បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស បហានាយ វាយមេយ្យាថ. ឯវរូបំ ចេ តុម្ហេ វិវាទមូលំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ន សមនុបស្សេយ្យាថ តត្រ តុម្ហេ តស្សេវ បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស អាយតិំ អនវស្សវាយ បដិបជ្ជេយ្យាថ. ឯវមេតស្ស បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស បហានំ ហោតិ. ឯវមេតស្ស បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស អាយតិំ អនវស្សវោ ហោតិ.

[ចូឡវ. ២១៦] បុន ចបរំ ភិក្ខុ មក្ខី ហោតិ បឡាសី…បេ… ឥស្សុកី ហោតិ មច្ឆរី, សឋោ ហោតិ មាយាវី, បាបិច្ឆោ ហោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ, សន្ទិដ្ឋិបរាមាសី ហោតិ អាធានគ្គាហី ទុប្បដិនិស្សគ្គី. យោ សោ ភិក្ខុ សន្ទិដ្ឋិបរាមាសី ហោតិ អាធានគ្គាហី ទុប្បដិនិស្សគ្គី សោ សត្ថរិបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, ធម្មេបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, សង្ឃេបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, សិក្ខាយបិ ន បរិបូរការី ហោតិ. យោ សោ ភិក្ខុ សត្ថរិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… សិក្ខាយ ន បរិបូរការី, សោ សង្ឃេ វិវាទំ ជនេតិ. យោ សោ ហោតិ វិវាទោ ពហុជនាហិតាយ ពហុជនាសុខាយ ពហុនោ ជនស្ស អនត្ថាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ ទេវមនុស្សានំ. ឯវរូបំ ចេ តុម្ហេ វិវាទមូលំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា សមនុបស្សេយ្យាថ តត្រ តុម្ហេ តស្សេវ បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស បហានាយ វាយមេយ្យាថ. ឯវរូបំ ចេ តុម្ហេ វិវាទមូលំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ន សមនុបស្សេយ្យាថ តត្រ តុម្ហេ តស្សេវ បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស អាយតិំ អនវស្សវាយ បដិបជ្ជេយ្យាថ. ឯវមេតស្ស បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស បហានំ ហោតិ. ឯវមេតស្ស បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស អាយតិំ អនវស្សវោ ហោតិ. ឥមានិ ឆ វិវាទមូលានិ.

២៧៣. [ចូឡវ. ២១៧] តត្ថ កតមានិ ឆ អនុវាទមូលានិ? ឥធ ភិក្ខុ កោធនោ ហោតិ ឧបនាហី. យោ សោ ភិក្ខុ កោធនោ ហោតិ ឧបនាហី សោ សត្ថរិបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, ធម្មេបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, សង្ឃេបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, សិក្ខាយបិ ន បរិបូរការី ហោតិ. យោ សោ ភិក្ខុ សត្ថរិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ …បេ… សិក្ខាយ ន បរិបូរការី សោ សង្ឃេ អនុវាទំ ជនេតិ. យោ ហោតិ អនុវាទោ ពហុជនាហិតាយ ពហុជនាសុខាយ ពហុនោ ជនស្ស អនត្ថាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ ទេវមនុស្សានំ. ឯវរូបំ ចេ តុម្ហេ អនុវាទមូលំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា សមនុបស្សេយ្យាថ តត្រ តុម្ហេ តស្សេវ បាបកស្ស អនុវាទមូលស្ស បហានាយ វាយមេយ្យាថ. ឯវរូបំ ចេ តុម្ហេ អនុវាទមូលំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ន សមនុបស្សេយ្យាថ តត្រ តុម្ហេ តស្សេវ បាបកស្ស អនុវាទមូលស្ស អាយតិំ អនវស្សវាយ បដិបជ្ជេយ្យាថ. ឯវមេតស្ស បាបកស្ស អនុវាទមូលស្ស បហានំ ហោតិ. ឯវមេតស្ស បាបកស្ស អនុវាទមូលស្ស អាយតិំ អនវស្សវោ ហោតិ.

បុន ចបរំ ភិក្ខុ មក្ខី ហោតិ បលាសី…បេ… ឥស្សុកី ហោតិ មច្ឆរី, សឋោ ហោតិ មាយាវី, បាបិច្ឆោ ហោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ, សន្ទិដ្ឋិបរាមាសី ហោតិ អាធានគ្គាហី ទុប្បដិនិស្សគ្គី. យោ សោ ភិក្ខុ សន្ទិដ្ឋិបរាមាសី ហោតិ អាធានគ្គាហី ទុប្បដិនិស្សគ្គី សោ សត្ថរិបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, ធម្មេបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, សង្ឃេបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, សិក្ខាយបិ ន បរិបូរការី ហោតិ. យោ ភិក្ខុ សត្ថរិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… សិក្ខាយ ន បរិបូរការី សោ សង្ឃេ អនុវាទំ ជនេតិ. យោ ហោតិ អនុវាទោ ពហុជនាហិតាយ ពហុជនាសុខាយ ពហុនោ ជនស្ស អនត្ថាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ ទេវមនុស្សានំ. ឯវរូបំ ចេ តុម្ហេ អនុវាទមូលំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា សមនុបស្សេយ្យាថ តត្រ តុម្ហេ តស្សេវ បាបកស្ស អនុវាទមូលស្ស បហានាយ វាយមេយ្យាថ. ឯវរូបំ ចេ តុម្ហេ អនុវាទមូលំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ន សមនុបស្សេយ្យាថ តត្រ តុម្ហេ តស្សេវ បាបកស្ស អនុវាទមូលស្ស អាយតិំ អនវស្សវាយ បដិបជ្ជេយ្យាថ. ឯវមេតស្ស បាបកស្ស អនុវាទមូលស្ស បហានំ ហោតិ. ឯវមេតស្ស បាបកស្ស អនុវាទមូលស្ស អាយតិំ អនវស្សវោ ហោតិ. ឥមានិ ឆ អនុវាទមូលានិ.

២៧៤. [ទី. និ. ៣.៣២៤; អ. និ. ៦.១១] តត្ថ កតមេ ឆ សារណីយា ធម្មា? ឥធ ភិក្ខុនោ មេត្តំ កាយកម្មំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ សព្រហ្មចារីសុ អាវិ ចេវ រហោ ច. អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ បិយករណោ គរុករណោ សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ.

បុន ចបរំ ភិក្ខុនោ មេត្តំ វចីកម្មំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ សព្រហ្មចារីសុ អាវិ ចេវ រហោ ច. អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ បិយករណោ គរុករណោ សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ.

បុន ចបរំ ភិក្ខុនោ មេត្តំ មនោកម្មំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ សព្រហ្មចារីសុ អាវិ ចេវ រហោ ច. អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ បិយករណោ គរុករណោ សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ.

បុន ចបរំ ភិក្ខុ យេ តេ លាភា ធម្មិកា ធម្មលទ្ធា អន្តមសោ បត្តបរិយាបន្នមត្តម្បិ តថារូបេហិ លាភេហិ អប្បដិវិភត្តភោគី ហោតិ សីលវន្តេហិ សព្រហ្មចារីហិ សាធារណភោគី. អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ បិយករណោ គរុករណោ សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ.

បុន ចបរំ ភិក្ខុ យានិ តានិ សីលានិ អខណ្ឌានិ អច្ឆិទ្ទានិ អសពលានិ អកម្មាសានិ ភុជិស្សានិ វិញ្ញុបសត្ថានិ អបរាមដ្ឋានិ សមាធិសំវត្តនិកានិ, តថារូបេសុ សីលេសុ សីលសាមញ្ញគតោ វិហរតិ សព្រហ្មចារីហិ អាវិ ចេវ រហោ ច. អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ បិយករណោ គរុករណោ សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ.

បុន ចបរំ ភិក្ខុ យាយំ ទិដ្ឋិ អរិយា និយ្យានិកា និយ្យាតិ តក្ករស្ស សម្មា ទុក្ខក្ខយាយ តថារូបាយ ទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិសាមញ្ញគតោ វិហរតិ សព្រហ្មចារីហិ អាវិ ចេវ រហោ ច. អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ បិយករណោ គរុករណោ សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ. ឥមេ ឆ សារណីយា ធម្មា.

២៧៥. តត្ថ កតមានិ អដ្ឋារស ភេទករវត្ថូនិ? ឥធ ភិក្ខុ អធម្មំ ‘‘ធម្មោ’’តិ ទីបេតិ, ធម្មំ ‘‘អធម្មោ’’តិ ទីបេតិ, អវិនយំ ‘‘វិនយោ’’តិ ទីបេតិ, វិនយំ ‘‘អវិនយោ’’តិ ទីបេតិ, អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេន ‘‘ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេនា’’តិ ទីបេតិ, ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេន ‘‘អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេនា’’តិ ទីបេតិ, អនាចិណ្ណំ តថាគតេន ‘‘អាចិណ្ណំ តថាគតេនា’’តិ ទីបេតិ, អាចិណ្ណំ តថាគតេន ‘‘អនាចិណ្ណំ តថាគតេនា’’តិ ទីបេតិ, អបញ្ញត្តំ តថាគតេន ‘‘បញ្ញត្តំ តថាគតេនា’’តិ ទីបេតិ, បញ្ញត្តំ តថាគតេន ‘‘អបញ្ញត្តំ តថាគតេនា’’តិ ទីបេតិ, អាបត្តិំ ‘‘អនាបត្តី’’តិ ទីបេតិ, អនាបត្តិំ ‘‘អាបត្តី’’តិ ទីបេតិ, លហុកំ អាបត្តិំ ‘‘គរុកា អាបត្តី’’តិ ទីបេតិ, គរុកំ អាបត្តិំ ‘‘លហុកា អាបត្តី’’តិ ទីបេតិ, សាវសេសំ អាបត្តិំ ‘‘អនវសេសា អាបត្តី’’តិ ទីបេតិ, អនវសេសំ អាបត្តិំ ‘‘សាវសេសា អាបត្តី’’តិ ទីបេតិ, ទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ‘‘អទុដ្ឋុល្លា អាបត្តី’’តិ ទីបេតិ, អទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ‘‘ទុដ្ឋុល្លា អាបត្តី’’តិ ទីបេតិ. ឥមានិ អដ្ឋារស ភេទករវត្ថូនិ.

[ចូឡវ. ២១៥; បរិ. ៣៤០] តត្ថ កតមានិ ចត្តារិ អធិករណានិ? វិវាទាធិករណំ, អនុវាទាធិករណំ, អាបត្តាធិករណំ, កិច្ចាធិករណំ – ឥមានិ ចត្តារិ អធិករណានិ.

តត្ថ កតមេ សត្ត សមថា? សម្មុខាវិនយោ, សតិវិនយោ, អមូឡ្ហវិនយោ, បដិញ្ញាតករណំ, យេភុយ្យសិកា, តស្សបាបិយសិកា, តិណវត្ថារកោ – ឥមេ សត្ត សមថា.

កតិបុច្ឆាវារោ និដ្ឋិតោ.

តស្សុទ្ទានំ –

អាបត្តិ អាបត្តិក្ខន្ធា, វិនីតា សត្តធា បុន;

វិនីតាគារវា ចេវ, គារវា មូលមេវ ច.

បុន វិនីតា វិបត្តិ, សមុដ្ឋានា វិវាទនា;

អនុវាទា សារណីយំ, ភេទាធិករណេន ច.

សត្តេវ សមថា វុត្តា, បទា សត្តរសា ឥមេតិ.

១. ឆអាបត្តិសមុដ្ឋានវារោ

២៧៦. បឋមេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន បារាជិកំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? ន ហីតិ វត្តព្ពំ. សង្ឃាទិសេសំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ថុល្លច្ចយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. បាចិត្តិយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. បាដិទេសនីយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ទុក្កដំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ទុព្ភាសិតំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? ន ហីតិ វត្តព្ពំ.

ទុតិយេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន បារាជិកំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? ន ហីតិ វត្តព្ពំ. សង្ឃាទិសេសំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ថុល្លច្ចយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. បាចិត្តិយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. បាដិទេសនីយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? ន ហីតិ វត្តព្ពំ. ទុក្កដំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ទុព្ភាសិតំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? ន ហីតិ វត្តព្ពំ.

តតិយេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន បារាជិកំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? ន ហីតិ វត្តព្ពំ. សង្ឃាទិសេសំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ថុល្លច្ចយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. បាចិត្តិយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. បាដិទេសនីយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ទុក្កដំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ទុព្ភាសិតំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? ន ហីតិ វត្តព្ពំ.

ចតុត្ថេ អាបត្តិសមុដ្ឋានេន បារាជិកំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. សង្ឃាទិសេសំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ថុល្លច្ចយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. បាចិត្តិយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. បាដិទេសនីយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ទុក្កដំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ទុព្ភាសិតំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? ន ហីតិ វត្តព្ពំ.

បញ្ចមេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន បារាជិកំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. សង្ឃាទិសេសំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ថុល្លច្ចយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. បាចិត្តិយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. បាដិទេសនីយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? ន ហីតិ វត្តព្ពំ. ទុក្កដំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ទុព្ភាសិតំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ.

ឆដ្ឋេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន បារាជិកំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. សង្ឃាទិសេសំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ថុល្លច្ចយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. បាចិត្តិយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. បាដិទេសនីយំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ទុក្កដំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? សិយាតិ វត្តព្ពំ. ទុព្ភាសិតំ អាបជ្ជេយ្យាតិ? ន ហីតិ វត្តព្ពំ.

ឆអាបត្តិសមុដ្ឋានវារោ និដ្ឋិតោ បឋមោ.

២. កតាបត្តិវារោ

២៧៧. បឋមេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន កតិ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ? បឋមេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន បញ្ច អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ. ភិក្ខុ កប្បិយសញ្ញី សញ្ញាចិកាយ កុដិំ ករោតិ អទេសិតវត្ថុកំ បមាណាតិក្កន្តំ សារម្ភំ អបរិក្កមនំ, បយោគេ ទុក្កដំ; ឯកំ បិណ្ឌំ អនាគតេ អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស; តស្មិំ បិណ្ឌេ អាគតេ អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្ស; ភិក្ខុ កប្បិយសញ្ញី វិកាលេ ភោជនំ ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស; ភិក្ខុ កប្បិយសញ្ញី អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា អន្តរឃរំ បវិដ្ឋាយ ហត្ថតោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស – បឋមេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន ឥមា បញ្ច អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ.

តា អាបត្តិយោ ចតុន្នំ វិបត្តីនំ កតិ វិបត្តិយោ ភជន្តិ? សត្តន្នំ អាបត្តិក្ខន្ធានំ កតិហិ អាបត្តិក្ខន្ធេហិ សង្គហិតា? ឆន្នំ អាបត្តិសមុដ្ឋានានំ កតិហិ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋន្តិ? ចតុន្នំ អធិករណានំ កតមំ អធិករណំ? សត្តន្នំ សមថានំ កតិហិ សមថេហិ សម្មន្តិ? តា អាបត្តិយោ ចតុន្នំ វិបត្តីនំ ទ្វេ វិបត្តិយោ ភជន្តិ – សិយា សីលវិបត្តិំ, សិយា អាចារវិបត្តិំ. សត្តន្នំ អាបត្តិក្ខន្ធានំ បញ្ចហិ អាបត្តិក្ខន្ធេហិ សង្គហិតា – សិយា សង្ឃាទិសេសាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា ថុល្លច្ចយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា បាចិត្តិយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា បាដិទេសនីយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា ទុក្កដាបត្តិក្ខន្ធេន. ឆន្នំ អាបត្តិសមុដ្ឋានានំ ឯកេន សមុដ្ឋានេន សមុដ្ឋន្តិ – កាយតោ សមុដ្ឋន្តិ, ន វាចតោ ន ចិត្តតោ. ចតុន្នំ អធិករណានំ អាបត្តាធិករណំ. សត្តន្នំ សមថានំ តីហិ សមថេហិ សម្មន្តិ – សិយា សម្មុខាវិនយេន ច បដិញ្ញាតករណេន ច, សិយា សម្មុខាវិនយេន ច តិណវត្ថារកេន ច.

២៧៨. ទុតិយេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន កតិ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ? ទុតិយេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន ចតស្សោ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ – ភិក្ខុ កប្បិយសញ្ញី សមាទិសតិ – ‘‘កុដិំ មេ ករោថា’’តិ. តស្ស កុដិំ ករោន្តិ អទេសិតវត្ថុកំ បមាណាតិក្កន្តំ សារម្ភំ អបរិក្កមនំ. បយោគេ ទុក្កដំ; ឯកំ បិណ្ឌំ អនាគតេ អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស; តស្មិំ បិណ្ឌេ អាគតេ អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្ស. ភិក្ខុ កប្បិយសញ្ញី អនុបសម្បន្នំ បទសោ ធម្មំ វាចេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស – ទុតិយេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន ឥមា ចតស្សោ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ.

តា អាបត្តិយោ ចតុន្នំ វិបត្តីនំ កតិ វិបត្តិយោ ភជន្តិ…បេ… សត្តន្នំ សមថានំ កតិហិ សមថេហិ សម្មន្តិ? តា អាបត្តិយោ ចតុន្នំ វិបត្តីនំ ទ្វេ វិបត្តិយោ ភជន្តិ – សិយា សីលវិបត្តិំ, សិយា អាចារវិបត្តិំ. សត្តន្នំ អាបត្តិក្ខន្ធានំ ចតូហិ អាបត្តិក្ខន្ធេហិ សង្គហិតា – សិយា សង្ឃាទិសេសាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា ថុល្លច្ចយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា បាចិត្តិយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា ទុក្កដាបត្តិក្ខន្ធេន. ឆន្នំ អាបត្តិសមុដ្ឋានានំ ឯកេន សមុដ្ឋានេន សមុដ្ឋន្តិ – វាចតោ សមុដ្ឋន្តិ, ន កាយតោ ន ចិត្តតោ. ចតុន្នំ អធិករណានំ, អាបត្តាធិករណំ. សត្តន្នំ សមថានំ តីហិ សមថេហិ សម្មន្តិ – សិយា សម្មុខាវិនយេន ច បដិញ្ញាតករណេន ច, សិយា សម្មុខាវិនយេន ច តិណវត្ថារកេន ច.

២៧៩. តតិយេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន កតិ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ? តតិយេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន បញ្ច អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ. ភិក្ខុ កប្បិយសញ្ញី សំវិទហិត្វា កុដិំ ករោតិ អទេសិតវត្ថុកំ បមាណាតិក្កន្តំ សារម្ភំ អបរិក្កមនំ. បយោគេ ទុក្កដំ; ឯកំ បិណ្ឌំ អនាគតេ អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស; តស្មិំ បិណ្ឌេ អាគតេ អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្ស. ភិក្ខុ កប្បិយសញ្ញី បណីតភោជនានិ អត្តនោ អត្ថាយ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ភិក្ខុ កប្បិយសញ្ញី ភិក្ខុនិយា វោសាសន្តិយា ន និវារេត្វា ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស – តតិយេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន ឥមា បញ្ច អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ.

តា អាបត្តិយោ ចតុន្នំ វិបត្តីនំ កតិ វិបត្តិយោ ភជន្តិ…បេ… សត្តន្នំ សមថានំ កតិហិ សមថេហិ សម្មន្តិ? តា អាបត្តិយោ ចតុន្នំ វិបត្តីនំ ទ្វេ វិបត្តិយោ ភជន្តិ – សិយា សីលវិបត្តិំ, សិយា អាចារវិបត្តិំ. សត្តន្នំ អាបត្តិក្ខន្ធានំ បញ្ចហិ អាបត្តិក្ខន្ធេហិ សង្គហិតា – សិយា សង្ឃាទិសេសាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា ថុល្លច្ចយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា បាចិត្តិយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា បាដិទេសនីយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា ទុក្កដាបត្តិក្ខន្ធេន. ឆន្នំ អាបត្តិសមុដ្ឋានានំ ឯកេន សមុដ្ឋានេន សមុដ្ឋន្តិ – កាយតោ ច វាចតោ ច សមុដ្ឋន្តិ, ន ចិត្តតោ. ចតុន្នំ អធិករណានំ, អាបត្តាធិករណំ. សត្តន្នំ សមថានំ តីហិ សមថេហិ សម្មន្តិ – សិយា សម្មុខាវិនយេន ច បដិញ្ញាតករណេន ច, សិយា សម្មុខាវិនយេន ច តិណវត្ថារកេន ច.

២៨០. ចតុត្ថេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន កតិ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ? ចតុត្ថេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន ឆ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ – ភិក្ខុ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស; ភិក្ខុ អកប្បិយសញ្ញី សញ្ញាចិកាយ កុដិំ ករោតិ អទេសិតវត្ថុកំ បមាណាតិក្កន្តំ សារម្ភំ អបរិក្កមនំ, បយោគេ ទុក្កដំ; ឯកំ បិណ្ឌំ អនាគតេ អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស; តស្មិំ បិណ្ឌេ អាគតេ អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្ស. ភិក្ខុ អកប្បិយសញ្ញី វិកាលេ ភោជនំ ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ភិក្ខុ អកប្បិយសញ្ញី អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា អន្តរឃរំ បវិដ្ឋាយ ហត្ថតោ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សហត្ថា បដិគ្គហេត្វា ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស. ចតុត្ថេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន ឥមា ឆ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ.

តា អាបត្តិយោ ចតុន្នំ វិបត្តីនំ កតិ វិបត្តិយោ ភជន្តិ…បេ… សត្តន្នំ សមថានំ កតិហិ សមថេហិ សម្មន្តិ? តា អាបត្តិយោ ចតុន្នំ វិបត្តីនំ ទ្វេ វិបត្តិយោ ភជន្តិ – សិយា សីលវិបត្តិំ, សិយា អាចារវិបត្តិំ. សត្តន្នំ អាបត្តិក្ខន្ធានំ ឆហិ អាបត្តិក្ខន្ធេហិ សង្គហិតា – សិយា បារាជិកាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា សង្ឃាទិសេសាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា ថុល្លច្ចយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា បាចិត្តិយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា បាដិទេសនីយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា ទុក្កដាបត្តិក្ខន្ធេន. ឆន្នំ អាបត្តិសមុដ្ឋានានំ ឯកេន សមុដ្ឋានេន សមុដ្ឋន្តិ – កាយតោ ច ចិត្តតោ ច សមុដ្ឋន្តិ, ន វាចតោ. ចតុន្នំ អធិករណានំ, អាបត្តាធិករណំ. សត្តន្នំ សមថានំ តីហិ សមថេហិ សម្មន្តិ – សិយា សម្មុខាវិនយេន ច បដិញ្ញាតករណេន ច, សិយា សម្មុខាវិនយេន ច តិណវត្ថារកេន ច.

២៨១. បញ្ចមេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន កតិ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ? បញ្ចមេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន ឆ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ. ភិក្ខុ បាបិច្ឆោ ឥច្ឆាបកតោ អសន្តំ អភូតំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ ឧល្លបតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស; ភិក្ខុ អកប្បិយសញ្ញី សមាទិសតិ – ‘‘កុដិំ មេ ករោថា’’តិ. តស្ស កុដិំ ករោន្តិ អទេសិតវត្ថុកំ បមាណាតិក្កន្តំ សារម្ភំ អបរិក្កមនំ. បយោគេ ទុក្កដំ; ឯកំ បិណ្ឌំ អនាគតេ អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស; តស្មិំ បិណ្ឌេ អាគតេ អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្ស. ភិក្ខុ អកប្បិយសញ្ញី អនុបសម្បន្នំ បទសោ ធម្មំ វាចេតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ន ខុំសេតុកាមោ ន វម្ភេតុកាមោ ន មង្កុកត្តុកាមោ ទវកម្យតា ហីនេន ហីនំ វទេតិ, អាបត្តិ ទុព្ភាសិតស្ស – បញ្ចមេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន ឥមា ឆ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ.

តា អាបត្តិយោ ចតុន្នំ វិបត្តីនំ កតិ វិបត្តិយោ ភជន្តិ…បេ… សត្តន្នំ សមថានំ កតិហិ សមថេហិ សម្មន្តិ? តា អាបត្តិយោ ចតុន្នំ វិបត្តីនំ ទ្វេ វិបត្តិយោ ភជន្តិ – សិយា សីលវិបត្តិំ, សិយា អាចារវិបត្តិំ. សត្តន្នំ អាបត្តិក្ខន្ធានំ ឆហិ អាបត្តិក្ខន្ធេហិ សង្គហិតា – សិយា បារាជិកាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា សង្ឃាទិសេសាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា ថុល្លច្ចយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា បាចិត្តិយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា ទុក្កដាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា ទុព្ភាសិតាបត្តិក្ខន្ធេន. ឆន្នំ អាបត្តិសមុដ្ឋានានំ ឯកេន សមុដ្ឋានេន សមុដ្ឋន្តិ – វាចតោ ច ចិត្តតោ ច សមុដ្ឋន្តិ, ន កាយតោ. ចតុន្នំ អធិករណានំ, អាបត្តាធិករណំ. សត្តន្នំ សមថានំ តីហិ សមថេហិ សម្មន្តិ – សិយា សម្មុខាវិនយេន ច បដិញ្ញាតករណេន ច, សិយា សម្មុខាវិនយេន ច តិណវត្ថារកេន ច.

២៨២. ឆដ្ឋេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន កតិ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ? ឆដ្ឋេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន ឆ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ – ភិក្ខុ សំវិទហិត្វា ភណ្ឌំ អវហរតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស; ភិក្ខុ អកប្បិយសញ្ញី សំវិទហិត្វា កុដិំ ករោតិ អទេសិតវត្ថុកំ បមាណាតិក្កន្តំ សារម្ភំ អបរិក្កមនំ, បយោគេ ទុក្កដំ; ឯកំ បិណ្ឌំ អនាគតេ អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស; តស្មិំ បិណ្ឌេ អាគតេ, អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្ស. ភិក្ខុ អកប្បិយសញ្ញី បណីតភោជនានិ អត្តនោ អត្ថាយ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. ភិក្ខុ អកប្បិយសញ្ញី ភិក្ខុនិយា វោសាសន្តិយា ន និវារេត្វា ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស – ឆដ្ឋេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេន ឥមា ឆ អាបត្តិយោ អាបជ្ជតិ.

តា អាបត្តិយោ ចតុន្នំ វិបត្តីនំ កតិ វិបត្តិយោ ភជន្តិ? សត្តន្នំ អាបត្តិក្ខន្ធានំ កតិហិ អាបត្តិក្ខន្ធេហិ សង្គហិតា? ឆន្នំ អាបត្តិសមុដ្ឋានានំ កតិហិ អាបត្តិសមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋន្តិ? ចតុន្នំ អធិករណានំ កតមំ អធិករណំ? សត្តន្នំ សមថានំ កតិហិ សមថេហិ សម្មន្តិ? តា អាបត្តិយោ ចតុន្នំ វិបត្តីនំ ទ្វេ វិបត្តិយោ ភជន្តិ – សិយា សីលវិបត្តិំ, សិយា អាចារវិបត្តិំ. សត្តន្នំ អាបត្តិក្ខន្ធានំ ឆហិ អាបត្តិក្ខន្ធេហិ សង្គហិតា – សិយា បារាជិកាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា សង្ឃាទិសេសាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា ថុល្លច្ចយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា បាចិត្តិយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា បាដិទេសនីយាបត្តិក្ខន្ធេន, សិយា ទុក្កដាបត្តិក្ខន្ធេន. ឆន្នំ អាបត្តិសមុដ្ឋានានំ ឯកេន សមុដ្ឋានេន សមុដ្ឋន្តិ – កាយតោ ច វាចតោ ច ចិត្តតោ ច សមុដ្ឋន្តិ. ចតុន្នំ អធិករណានំ, អាបត្តាធិករណំ. សត្តន្នំ សមថានំ តីហិ សមថេហិ សម្មន្តិ – សិយា សម្មុខាវិនយេន ច បដិញ្ញាតករណេន ច, សិយា សម្មុខាវិនយេន ច តិណវត្ថារកេន ចាតិ.

ឆន្នំ អាបត្តិសមុដ្ឋានានំ

កតាបត្តិវារោ និដ្ឋិតោ ទុតិយោ.