១. កថិនអត្ថតាទិ

៤០៣. កស្ស កថិនំ [កឋិនំ (សី. ស្យា.)] អនត្ថតំ? កស្ស កថិនំ អត្ថតំ? កិន្តិ កថិនំ អនត្ថតំ? កិន្តិ កថិនំ អត្ថតំ?

កស្ស កថិនំ អនត្ថតន្តិ? ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អនត្ថតំ ហោតិ កថិនំ – អនត្ថារកស្ស ច អននុមោទកស្ស ច. ឥមេសំ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អនត្ថតំ ហោតិ កថិនំ.

កស្ស កថិនំ អត្ថតន្តិ? ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ – អត្ថារកស្ស ច អនុមោទកស្ស ច. ឥមេសំ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ.

កិន្តិ កថិនំ អនត្ថតន្តិ? ចតុវីសតិយា អាការេហិ អនត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ឧល្លិខិតមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ធោវនមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ចីវរវិចារណមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ឆេទនមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ពន្ធនមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ឱវដ្ដិយករណមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន កណ្ឌុសករណមត្តេន [ន គណ្ឌុសករណមត្តេន (ក.)] អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ទឡ្ហីកម្មករណមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន អនុវាតករណមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន បរិភណ្ឌករណមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន ឱវទ្ធេយ្យករណមត្តេន [ន ឱវដ្ដេយ្យករណមត្តេន (សី. ស្យា.), ន ឱវទេយ្យករណមត្តេន (ក.)] អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន កម្ពលមទ្ទនមត្តេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន និមិត្តកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន បរិកថាកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន កុក្កុកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន សន្និធិកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន និស្សគ្គិយេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន អកប្បកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន អញ្ញត្រ សង្ឃាដិយា អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន អញ្ញត្រ ឧត្តរាសង្គេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន អញ្ញត្រ អន្តរវាសកេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន អញ្ញត្រ បញ្ចកេន វា អតិរេកបញ្ចកេន វា តទហេវ សញ្ឆិន្នេន សមណ្ឌលីកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ន អញ្ញត្រ បុគ្គលស្ស អត្ថារា អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, សម្មា ចេ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ តំ ចេ និស្សីមដ្ឋោ អនុមោទតិ. ឯវម្បិ អនត្ថតំ ហោតិ កថិនំ.

និមិត្តកម្មំ នាម និមិត្តំ ករោតិ – ‘‘ឥមិនា ទុស្សេន កថិនំ អត្ថរិស្សាមី’’តិ. បរិកថា នាម បរិកថំ ករោតិ – ‘‘ឥមាយ បរិកថាយ កថិនទុស្សំ និព្ពត្តេស្សាមី’’តិ. កុក្កុកតំ នាម អនាទិយទានំ វុច្ចតិ. សន្និធិ នាម ទ្វេ សន្និធិយោ – ករណសន្និធិ វា និចយសន្និធិ វា. និស្សគ្គិយំ នាម កយិរមានេ អរុណំ ឧដ្ឋហតិ [ឧទ្រិយតិ (សី. ស្យា.)]. ឥមេហិ ចតុវីសតិយា អាការេហិ អនត្ថតំ ហោតិ កថិនំ.

កិន្តិ កថិនំ អត្ថតន្តិ? សត្តរសហិ អាការេហិ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ. អហតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, អហតកប្បេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, បិលោតិកាយ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, បំសុកូលេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, បាបណិកេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, អនិមិត្តកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, អបរិកថាកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, អកុក្កុកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, អសន្និធិកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, អនិស្សគ្គិយេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, កប្បកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, សង្ឃាដិយា អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, ឧត្តរាសង្គេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, អន្តរវាសកេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, បញ្ចកេន វា អតិរេកបញ្ចកេន វា តទហេវ សញ្ឆិន្នេន សមណ្ឌលីកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, បុគ្គលស្ស អត្ថារា អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, សម្មា ចេ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, តំ ចេ សីមដ្ឋោ អនុមោទតិ, ឯវម្បិ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ. ឥមេហិ សត្តរសហិ អាការេហិ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ.

សហ កថិនស្ស អត្ថារា កតិ ធម្មា ជាយន្តិ? សហ កថិនស្ស អត្ថារា បន្នរស ធម្មា ជាយន្តិ – អដ្ឋ មាតិកា, ទ្វេ បលិពោធា, បញ្ចានិសំសា. សហ កថិនស្ស អត្ថារា ឥមេ បន្នរស ធម្មា ជាយន្តិ.