១. អនុវិជ្ជកអនុយោគោ

៣៦០. អនុវិជ្ជកេ ចោទកោ បុច្ឆិតព្ពោ – ‘‘យំ ខោ ត្វំ, អាវុសោ, ឥមំ ភិក្ខុំ ចោទេសិ, កិម្ហិ នំ ចោទេសិ, សីលវិបត្តិយា វា ចោទេសិ, អាចារវិបត្តិយា វា ចោទេសិ, ទិដ្ឋិវិបត្តិយា វា ចោទេសី’’តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘សីលវិបត្តិយា វា ចោទេមិ, អាចារវិបត្តិយា វា ចោទេមិ, ទិដ្ឋិវិបត្តិយា វា ចោទេមី’’តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘ជានាសិ បនាយស្មា សីលវិបត្តិំ, ជានាសិ អាចារវិបត្តិំ, ជានាសិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ’’ន្តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ជានាមិ ខោ អហំ, អាវុសោ, សីលវិបត្តិំ, ជានាមិ អាចារវិបត្តិំ, ជានាមិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ’’ន្តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘កតមា បនាវុសោ, សីលវិបត្តិ? កតមា អាចារវិបត្តិ? កតមា ទិដ្ឋិវិបត្តី’’តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ចត្តារិ ច បារាជិកានិ, តេរស ច សង្ឃាទិសេសា – អយំ សីលវិបត្តិ. ថុល្លច្ចយំ, បាចិត្តិយំ, បាដិទេសនីយំ, ទុក្កដំ, ទុព្ភាសិតំ, អយំ អាចារវិបត្តិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិ, អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ – អយំ ទិដ្ឋិវិបត្តី’’តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘យំ ខោ ត្វំ, អាវុសោ, ឥមំ ភិក្ខុំ ចោទេសិ, ទិដ្ឋេន វា ចោទេសិ សុតេន វា ចោទេសិ បរិសង្កាយ វា ចោទេសី’’តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ទិដ្ឋេន វា ចោទេមិ សុតេន វា ចោទេមិ បរិសង្កាយ វា ចោទេមី’’តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘យំ ខោ ត្វំ, អាវុសោ, ឥមំ ភិក្ខុំ ទិដ្ឋេន ចោទេសិ, កិំ តេ ទិដ្ឋំ កិន្តិ តេ ទិដ្ឋំ, កទា តេ ទិដ្ឋំ, កត្ថ តេ ទិដ្ឋំ បារាជិកំ អជ្ឈាបជ្ជន្តោ ទិដ្ឋោ, សង្ឃាទិសេសំ អជ្ឈាបជ្ជន្តោ ទិដ្ឋោ, ថុល្លច្ចយំ… បាចិត្តិយំ… បាដិទេសនីយំ… ទុក្កដំ… ទុព្ភាសិតំ អជ្ឈាបជ្ជន្តោ ទិដ្ឋោ, កត្ថ ច ត្វំ អហោសិ, កត្ថ ចាយំ ភិក្ខុ អហោសិ, កិញ្ច ត្វំ ករោសិ, កិំ ចាយំ ភិក្ខុ ករោតី’’តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, ឥមំ ភិក្ខុំ ទិដ្ឋេន ចោទេមិ, អបិ ច សុតេន ចោទេមី’’តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘យំ ខោ ត្វំ, អាវុសោ, ឥមំ ភិក្ខុំ សុតេន ចោទេសិ, កិំ តេ សុតំ, កិន្តិ តេ សុតំ, កទា តេ សុតំ, កត្ថ តេ សុតំ, បារាជិកំ អជ្ឈាបន្នោតិ សុតំ, សង្ឃាទិសេសំ… ថុល្លច្ចយំ… បាចិត្តិយំ… បាដិទេសនីយំ… ទុក្កដំ… ទុព្ភាសិតំ អជ្ឈាបន្នោតិ សុតំ, ភិក្ខុស្ស សុតំ, ភិក្ខុនិយា សុតំ, សិក្ខមានាយ សុតំ, សាមណេរស្ស សុតំ, សាមណេរិយា សុតំ, ឧបាសកស្ស សុតំ, ឧបាសិកាយ សុតំ, រាជូនំ សុតំ, រាជមហាមត្តានំ សុតំ, តិត្ថិយានំ សុតំ, តិត្ថិយសាវកានំ សុត’’ន្តិ? សោ ចេ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, ឥមំ ភិក្ខុំ សុតេន ចោទេមិ, អបិ ច បរិសង្កាយ ចោទេមី’’តិ, សោ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘យំ ខោ ត្វំ, អាវុសោ, ឥមំ ភិក្ខុំ បរិសង្កាយ ចោទេសិ, កិំ បរិសង្កសិ, កិន្តិ បរិសង្កសិ, កទា បរិសង្កសិ, កត្ថ បរិសង្កសិ, បារាជិកំ អជ្ឈាបន្នោតិ បរិសង្កសិ, សង្ឃាទិសេសំ អជ្ឈាបន្នោតិ បរិសង្កសិ, ថុល្លច្ចយំ… បាចិត្តិយំ… បាដិទេសនីយំ… ទុក្កដំ… ទុព្ភាសិតំ អជ្ឈាបន្នោតិ បរិសង្កសិ, ភិក្ខុស្ស សុត្វា បរិសង្កសិ, ភិក្ខុនិយា សុត្វា បរិសង្កសិ, សិក្ខមានាយ សុត្វា បរិសង្កសិ, សាមណេរស្ស សុត្វា បរិសង្កសិ, សាមណេរិយា សុត្វា បរិសង្កសិ, ឧបាសកស្ស សុត្វា បរិសង្កសិ, ឧបាសិកាយ សុត្វា បរិសង្កសិ, រាជូនំ សុត្វា បរិសង្កសិ, រាជមហាមត្តានំ សុត្វា បរិសង្កសិ, តិត្ថិយានំ សុត្វា បរិសង្កសិ, តិត្ថិយសាវកានំ សុត្វា បរិសង្កសី’’តិ?

៣៦១. ទិដ្ឋំ ទិដ្ឋេន សមេតិ ទិដ្ឋេន សំសន្ទតេ ទិដ្ឋំ;

ទិដ្ឋំ បដិច្ច ន ឧបេតិ អសុទ្ធបរិសង្កិតោ;

សោ បុគ្គលោ បដិញ្ញាយ កាតព្ពោ តេនុបោសថោ.

សុតំ សុតេន សមេតិ សុតេន សំសន្ទតេ សុតំ;

សុតំ បដិច្ច ន ឧបេតិ អសុទ្ធបរិសង្កិតោ;

សោ បុគ្គលោ បដិញ្ញាយ កាតព្ពោ តេនុបោសថោ.

មុតំ មុតេន សមេតិ មុតេន សំសន្ទតេ មុតំ;

មុតំ បដិច្ច ន ឧបេតិ អសុទ្ធបរិសង្កិតោ;

សោ បុគ្គលោ បដិញ្ញាយ កាតព្ពោ តេនុបោសថោ.

៣៦២. ចោទនាយ កោ អាទិ, កិំ មជ្ឈេ, កិំ បរិយោសានំ? ចោទនាយ ឱកាសកម្មំ អាទិ, កិរិយា មជ្ឈេ, សមថោ បរិយោសានំ. ចោទនាយ កតិ មូលានិ, កតិ វត្ថូនិ, កតិ ភូមិយោ, កតិហាការេហិ ចោទេតិ? ចោទនាយ ទ្វេ មូលានិ, តីណិ វត្ថូនិ, បញ្ច ភូមិយោ, ទ្វីហាការេហិ ចោទេតិ. ចោទនាយ កតមានិ ទ្វេ មូលានិ? សមូលិកា វា អមូលិកា វា – ចោទនាយ ឥមានិ ទ្វេ មូលានិ. ចោទនាយ កតមានិ តីណិ វត្ថូនិ? ទិដ្ឋេន សុតេន បរិសង្កាយ – ចោទនាយ ឥមានិ តីណិ វត្ថូនិ. ចោទនា កតមា បញ្ច ភូមិយោ? កាលេន វក្ខាមិ នោ អកាលេន, ភូតេន វក្ខាមិ នោ អភូតេន, សណ្ហេន វក្ខាមិ នោ ផរុសេន, អត្ថសំហិតេន វក្ខាមិ នោ អនត្ថសំហិតេន, មេត្តាចិត្តោ វក្ខាមិ នោ ទោសន្តរោតិ – ចោទនាយ ឥមា បញ្ច ភូមិយោ.

កតមេហិ ទ្វីហាការេហិ ចោទេតិ? កាយេន វា ចោទេតិ វាចាយ វា ចោទេតិ – ឥមេហិ ទ្វីហាការេហិ ចោទេតិ.