៣. អនិយតកណ្ឌំ

២១. យំ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន បឋមោ អនិំយតោ កត្ថ បញ្ញត្តោ? កំ អារព្ភ? កិស្មិំ វត្ថុស្មិំ? អត្ថិ តត្ថ បញ្ញត្តិ, អនុបញ្ញត្តិ, អនុប្បន្នបញ្ញត្តិ, សព្ពត្ថបញ្ញត្តិ បទេសបញ្ញត្តិ, សាធារណបញ្ញត្តិ អសាធារណបញ្ញត្តិ, ឯកតោបញ្ញត្តិ ឧភតោបញ្ញត្តិ, បញ្ចន្នំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសានំ កត្ថោគធំ កត្ថ បរិយាបន្នំ, កតមេន ឧទ្ទេសេន ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆតិ, ចតុន្នំ វិបត្តីនំ កតមា វិបត្តិ, សត្តន្នំ អាបត្តិក្ខន្ធានំ កតមោ អាបត្តិក្ខន្ធោ, ឆន្នំ អាបត្តិសមុដ្ឋានានំ កតិហិ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋាតិ, ចតុន្នំ អធិករណានំ កតមំ អធិករណំ, សត្តន្នំ សមថានំ កតិហិ សមថេហិ សម្មតិ, កោ តត្ថ វិនយោ, កោ តត្ថ អភិវិនយោ, កិំ តត្ថ បាតិមោក្ខំ, កិំ តត្ថ អធិបាតិមោក្ខំ, កា វិបត្តិ, កា សម្បត្តិ, កា បដិបត្តិ, កតិ អត្ថវសេ បដិច្ច ភគវតា បឋមោ អនិយតោ បញ្ញត្តោ, កេ សិក្ខន្តិ, កេ សិក្ខិតសិក្ខា, កត្ថ ឋិតំ, កេ ធារេន្តិ, កស្ស វចនំ កេនាភតន្តិ.

២២. យំ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន បឋមោ អនិយតោ កត្ថ បញ្ញត្តោតិ? សាវត្ថិយំ បញ្ញត្តោ. កំ អារព្ភាតិ? អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ អារព្ភ. កិស្មិំ វត្ថុស្មិន្តិ? អាយស្មា ឧទាយី មាតុគាមេន សទ្ធិំ ឯកោ ឯកាយ រហោ បដិច្ឆន្នេ អាសនេ អលង្កម្មនិយេ និសជ្ជំ កប្បេសិ, តស្មិំ វត្ថុស្មិំ. អត្ថិ តត្ថ បញ្ញត្តិ, អនុបញ្ញត្តិ, អនុប្បន្នបញ្ញត្តីតិ? ឯកា បញ្ញត្តិ. អនុបញ្ញត្តិ អនុប្បន្នបញ្ញត្តិ តស្មិំ នត្ថិ. សព្ពត្ថបញ្ញត្តិ, បទេសបញ្ញត្តីតិ? សព្ពត្ថបញ្ញត្តិ. សាធារណបញ្ញត្តិ, អសាធារណបញ្ញត្តីតិ? អសាធារណបញ្ញត្តិ. ឯកតោបញ្ញត្តិ, ឧភតោបញ្ញត្តីតិ? ឯកតោបញ្ញត្តិ. បញ្ចន្នំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសានំ កត្ថោគធំ កត្ថ បរិយាបន្នន្តិ? និទានោគធំ និទានបរិយាបន្នំ. កតមេន ឧទ្ទេសេន ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆតីតិ? ចតុត្ថេន ឧទ្ទេសេន ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆតិ. ចតុន្នំ វិបត្តីនំ កតមា វិបត្តីតិ? សិយា សីលវិបត្តិ សិយា អាចារវិបត្តិ. សត្តន្នំ អាបត្តិក្ខន្ធានំ កតមោ អាបត្តិក្ខន្ធោតិ? សិយា បារាជិកាបត្តិក្ខន្ធោ សិយា សង្ឃាទិសេសាបត្តិក្ខន្ធោ សិយា បាចិត្តិយាបត្តិក្ខន្ធោ. ឆន្នំ អាបត្តិសមុដ្ឋានានំ កតិហិ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋាតីតិ? ឯកេ សមុដ្ឋានេន សមុដ្ឋាតិ – កាយតោ ច ចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, ន វាចតោ. ចតុន្នំ អធិករណានំ កតមំ អធិករណន្តិ? អាបត្តាធិករណំ. សត្តន្នំ សមថានំ កតិហិ សមថេហិ សម្មតីតិ? តីហិ សមថេហិ សម្មតិ – សិយា សម្មុខាវិនយេន ច បដិញ្ញាតករណេន ច, សិយា សម្មុខាវិនយេន ច តិណវត្ថារកេន ច. កោ តត្ថ វិនយោ, កោ តត្ថ អភិវិនយោតិ? បញ្ញត្តិ វិនយោ, វិភត្តិ អភិវិនយោ. កិំ តត្ថ បាតិមោក្ខំ, កិំ តត្ថ អធិបាតិមោក្ខន្តិ? បញ្ញត្តិ បាតិមោក្ខំ, វិភត្តិ អធិបាតិមោក្ខំ. កា វិបត្តីតិ? អសំវរោ វិបត្តិ. កា សម្បត្តីតិ? សំវរោ សម្បត្តិ. កា បដិបត្តីតិ? ន ឯវរូបំ ករិស្សាមីតិ យាវជីវំ អាបាណកោដិកំ សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ. [អ. និ. ១០.៣១] កតិ អត្ថវសេ បដិច្ច ភគវតា បឋមោ អនិយតោ បញ្ញត្តោតិ? ទស អត្ថវសេ បដិច្ច ភគវតា បឋមោ អនិយតោ បញ្ញត្តោ – សង្ឃសុដ្ឋុតាយ, សង្ឃផាសុតាយ, ទុម្មង្កូនំ បុគ្គលានំ និគ្គហាយ, បេសលានំ ភិក្ខូនំ ផាសុវិហារាយ, ទិដ្ឋធម្មិកានំ អាសវានំ សំវរាយ, សម្បរាយិកានំ អាសវានំ បដិឃាតាយ, អប្បសន្នានំ បសាទាយ, បសន្នានំ ភិយ្យោភាវាយ, សទ្ធម្មដ្ឋិតិយា, វិនយានុគ្គហាយ. កេ សិក្ខន្តីតិ? សេក្ខា ច បុថុជ្ជនកល្យាណកា ច សិក្ខន្តិ. កេ សិក្ខិតសិក្ខាតិ? អរហន្តោ សិក្ខិតសិក្ខា. កត្ថ ឋិតន្តិ? សិក្ខាកាមេសុ ឋិតំ. កេ ធារេន្តីតិ? យេសំ វត្តតិ តេ ធារេន្តិ. កស្ស វចនន្តិ? ភគវតោ វចនំ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស. កេនាភតន្តិ? បរម្បរាភតំ –

ឧបាលិ ទាសកោ ចេវ, សោណកោ សិគ្គវោ តថា;

មោគ្គលិបុត្តេន បញ្ចមា, ឯតេ ជម្ពុសិរិវ្ហយេ.

តតោ មហិន្ទោ ឥដ្ដិយោ, ឧត្តិយោ សម្ពលោ តថា;

ភទ្ទនាមោ ច បណ្ឌិតោ.

ឯតេ នាគា មហាបញ្ញា, ជម្ពុទីបា ឥធាគតា;

វិនយំ តេ វាចយិំសុ, បិដកំ តម្ពបណ្ណិយា.

និកាយេ បញ្ច វាចេសុំ, សត្ត ចេវ បករណេ;

តតោ អរិដ្ឋោ មេធាវី, តិស្សទត្តោ ច បណ្ឌិតោ.

វិសារទោ កាឡសុមនោ, ថេរោ ច ទីឃនាមកោ;

ទីឃសុមនោ ច បណ្ឌិតោ.

បុនទេវ កាឡសុមនោ, នាគត្ថេរោ ច ពុទ្ធរក្ខិតោ;

តិស្សត្ថេរោ ច មេធាវី, ទេវត្ថេរោ ច បណ្ឌិតោ.

បុនទេវ សុមនោ មេធាវី, វិនយេ ច វិសារទោ;

ពហុស្សុតោ ចូឡនាគោ, គជោវ ទុប្បធំសិយោ.

ធម្មបាលិតនាមោ ច, រោហណេ សាធុបូជិតោ;

តស្ស សិស្សោ មហាបញ្ញោ, ខេមនាមោ តិបេដកោ.

ទីបេ តារករាជាវ បញ្ញាយ អតិរោចថ;

ឧបតិស្សោ ច មេធាវី, ផុស្សទេវោ មហាកថី.

បុនទេវ សុមនោ មេធាវី, បុប្ផនាមោ ពហុស្សុតោ;

មហាកថី មហាសិវោ, បិដកេ សព្ពត្ថ កោវិទោ.

បុនទេវ ឧបាលិ មេធាវី, វិនយេ ច វិសារទោ;

មហានាគោ មហាបញ្ញោ, សទ្ធម្មវំសកោវិទោ.

បុនទេវ អភយោ មេធាវី, បិដកេ សព្ពត្ថ កោវិទោ;

តិស្សត្ថេរោ ច មេធាវី, វិនយេ ច វិសារទោ.

តស្ស សិស្សោ មហាបញ្ញោ, បុប្ផនាមោ ពហុស្សុតោ;

សាសនំ អនុរក្ខន្តោ, ជម្ពុទីបេ បតិដ្ឋិតោ.

ចូឡាភយោ ច មេធាវី, វិនយេ ច វិសារទោ;

តិស្សត្ថេរោ ច មេធាវី, សទ្ធម្មវំសកោវិទោ.

ចូឡទេវោ ច មេធាវី, វិនយេ ច វិសារទោ;

សិវត្ថេរោ ច មេធាវី, វិនយេ សព្ពត្ថ កោវិទោ.

ឯតេ នាគា មហាបញ្ញា, វិនយញ្ញូ មគ្គកោវិទា;

វិនយំ ទីបេ បកាសេសុំ, បិដកំ តម្ពបណ្ណិយាតិ.

២៣. យំ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ទុតិយោ អនិយតោ កត្ថ បញ្ញត្តោតិ? សាវត្ថិយំ បញ្ញត្តោ. កំ អារព្ភាតិ? អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ អារព្ភ. កិស្មិំ វត្ថុស្មិន្តិ? អាយស្មា ឧទាយី មាតុគាមេន សទ្ធិំ ឯកោ ឯកាយ រហោ និសជ្ជំ កប្បេសិ, តស្មិំ វត្ថុស្មិំ. អត្ថិ តត្ថ បញ្ញត្តិ, អនុបញ្ញត្តិ អនុប្បន្នបញ្ញត្តីតិ? ឯកា បញ្ញត្តិ. អនុបញ្ញត្តិ អនុប្បន្នបញ្ញត្តិ តស្មិំ នត្ថិ. សព្ពត្ថបញ្ញត្តិ, បទេសបញ្ញត្តីតិ? សព្ពត្ថបញ្ញត្តិ. សាធារណបញ្ញត្តិ អសាធារណបញ្ញត្តីតិ? អសាធារណបញ្ញត្តិ. ឯកតោបញ្ញត្តិ ឧភតោបញ្ញត្តីតិ? ឯកតោបញ្ញត្តិ. បញ្ចន្នំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសានំ កត្ថោគធំ កត្ថ បរិយាបន្នន្តិ? និទានោគធំ និទានបរិយាបន្នំ. កតមេន ឧទ្ទេសេន ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆតីតិ? ចតុត្ថេន ឧទ្ទេសេន ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆតិ. ចតុន្នំ វិបត្តីនំ កតមា វិបត្តីតិ? សិយា សីលវិបត្តិ, សិយា អាចារវិបត្តិ. សត្តន្នំ អាបត្តិក្ខន្ធានំ កតមោ អាបត្តិក្ខន្ធោតិ? សិយា សង្ឃាទិសេសាបត្តិក្ខន្ធោ, សិយា បាចិត្តិយាបត្តិក្ខន្ធោ. ឆន្នំ អាបត្តិសមុដ្ឋានានំ កតិហិ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋាតីតិ? តីហិ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋាតិ – សិយា កាយតោ ច ចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, ន វាចតោ; សិយា វាចតោ ច ចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, ន កាយតោ; សិយា កាយតោ ច វាចតោ ច ចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ. ចតុន្នំ អធិករណានំ កតមំ អធិករណន្តិ? អាបត្តាធិករណំ. សត្តន្នំ សមថានំ កតិហិ សមថេហិ សម្មតីតិ? តីហិ សមថេហិ សម្មតិ – សិយា សម្មុខាវិនយេន ច បដិញ្ញាតករណេន ច, សិយា សម្មុខាវិនយេន ច តិណវត្ថារកេន ច…បេ….

ទ្វេ អនិយតា និដ្ឋិតា.

តស្សុទ្ទានំ –

អលង្កម្មនិយញ្ចេវ, តថេវ ច ន ហេវ ខោ;

អនិយតា សុបញ្ញត្តា, ពុទ្ធសេដ្ឋេន តាទិនាតិ.