១៨០. មេណ្ឌកគហបតិវត្ថុ

២៩៦. តេន ខោ បន សមយេន ភទ្ទិយនគរេ មេណ្ឌកោ គហបតិ បដិវសតិ. តស្ស ឯវរូបោ ឥទ្ធានុភាវោ ហោតិ – សីសំ នហាយិត្វា ធញ្ញាគារំ សម្មជ្ជាបេត្វា ពហិទ្វារេ និសីទតិ, អន្តលិក្ខា ធញ្ញស្ស ធារា ឱបតិត្វា ធញ្ញាគារំ បូរេតិ. ភរិយាយ ឯវរូបោ ឥទ្ធានុភាវោ ហោតិ – ឯកំយេវ អាឡ្ហកថាលិកំ ឧបនិសីទិត្វា ឯកញ្ច សូបភិញ្ជនកំ [សូបភិញ្ជរកំ (សី.)] ទាសកម្មករបោរិសំ ភត្តេន បរិវិសតិ, ន តាវ តំ ខិយ្យតិ [ខីយតិ (សី. ស្យា.)] យាវ សា ន វុដ្ឋាតិ. បុត្តស្ស ឯវរូបោ ឥទ្ធានុភាវោ ហោតិ – ឯកំយេវ សហស្សថវិកំ គហេត្វា ទាសកម្មករបោរិសស្ស ឆមាសិកំ វេតនំ ទេតិ, ន តាវ តំ ខិយ្យតិ យាវស្ស ហត្ថគតា. សុណិសាយ ឯវរូបោ ឥទ្ធានុភាវោ ហោតិ – ឯកំយេវ ចតុទោណិកំ បិដកំ ឧបនិសីទិត្វា ទាសកម្មករបោរិសស្ស ឆមាសិកំ ភត្តំ ទេតិ, ន តាវ តំ ខិយ្យតិ យាវ សា ន វុដ្ឋាតិ. ទាសស្ស ឯវរូបោ ឥទ្ធានុភាវោ ហោតិ – ឯកេន នង្គលេន កសន្តស្ស សត្ត សីតាយោ គច្ឆន្តិ.

អស្សោសិ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ – ‘‘អម្ហាកំ កិរ វិជិតេ ភទ្ទិយនគរេ មេណ្ឌកោ គហបតិ បដិវសតិ. តស្ស ឯវរូបោ ឥទ្ធានុភាវោ – សីសំ នហាយិត្វា ធញ្ញាគារំ សម្មជ្ជាបេត្វា ពហិទ្វារេ និសីទតិ, អន្តលិក្ខា ធញ្ញស្ស ធារា ឱបតិត្វា ធញ្ញាគារំ បូរេតិ. ភរិយាយ ឯវរូបោ ឥទ្ធានុភាវោ – ឯកំយេវ អាឡ្ហកថាលិកំ ឧបនិសីទិត្វា ឯកញ្ច សូបភិញ្ជនកំ ទាសកម្មករបោរិសំ ភត្តេន បរិវិសតិ, ន តាវ តំ ខិយ្យតិ យាវ សា ន វុដ្ឋាតិ. បុត្តស្ស ឯវរូបោ ឥទ្ធានុភាវោ – ឯកំយេវ សហស្សថវិកំ គហេត្វា ទាសកម្មករបោរិសស្ស ឆមាសិកំ វេតនំ ទេតិ, ន តាវ តំ ខិយ្យតិ យាវស្ស ហត្ថគតា. សុណិសាយ ឯវរូបោ ឥទ្ធានុភាវោ – ឯកំយេវ ចតុទោណិកំ បិដកំ ឧបនិសីទិត្វា ទាសកម្មករបោរិសស្ស ឆមាសិកំ ភត្តំ ទេតិ, ន តាវ តំ ខិយ្យតិ យាវ សា ន វុដ្ឋាតិ. ទាសស្ស ឯវរូបោ ឥទ្ធានុភាវោ – ឯកេន នង្គលេន កសន្តស្ស សត្ត សីតាយោ គច្ឆន្តី’’តិ. អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ អញ្ញតរំ សព្ពត្ថកំ មហាមត្តំ អាមន្តេសិ – ‘‘អម្ហាកំ កិរ, ភណេ, វិជិតេ ភទ្ទិយនគរេ មេណ្ឌកោ គហបតិ បដិវសតិ. តស្ស ឯវរូបោ ឥទ្ធានុភាវោ – សីសំ នហាយិត្វា ធញ្ញាគារំ សម្មជ្ជាបេត្វា ពហិទ្វារេ និសីទតិ, អន្តលិក្ខា ធញ្ញស្ស ធារា ឱបតិត្វា ធញ្ញាគារំ បូរេតិ. ភរិយាយ…បេ… បុត្តស្ស… សុណិសាយ… ទាសស្ស ឯវរូបោ ឥទ្ធានុភាវោ, ឯកេន នង្គលេន កសន្តស្ស សត្ត សីតាយោ គច្ឆន្តីតិ. គច្ឆ, ភណេ, ជានាហិ. យថា មយា សាមំ ទិដ្ឋោ, ឯវំ តវ ទិដ្ឋោ ភវិស្សតី’’តិ.

២៩៧. ឯវំ, ទេវាតិ ខោ សោ មហាមត្តោ រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស បដិស្សុណិត្វា ចតុរង្គិនិយា សេនាយ យេន ភទ្ទិយំ តេន បាយាសិ. អនុបុព្ពេន យេន ភទ្ទិយំ យេន មេណ្ឌកោ គហបតិ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា មេណ្ឌកំ គហបតិំ ឯតទវោច – ‘‘អហញ្ហិ, គហបតិ, រញ្ញា អាណត្តោ ‘អម្ហាកំ កិរ, ភណេ, វិជិតេ ភទ្ទិយនគរេ មេណ្ឌកោ គហបតិ បដិវសតិ, តស្ស ឯវរូបោ ឥទ្ធានុភាវោ, សីសំ នហាយិត្វា…បេ… ភរិយាយ… បុត្តស្ស… សុណិសាយ… ទាសស្ស ឯវរូបោ ឥទ្ធានុភាវោ, ឯកេន នង្គលេន កសន្តស្ស សត្ត សីតាយោ គច្ឆន្តី’តិ, គច្ឆ, ភណេ, ជានាហិ. យថា មយា សាមំ ទិដ្ឋោ, ឯវំ តវ ទិដ្ឋោ ភវិស្សតី’តិ. បស្សាម តេ, គហបតិ, ឥទ្ធានុភាវ’’ន្តិ. អថ ខោ មេណ្ឌកោ គហបតិ សីសំ នហាយិត្វា ធញ្ញាគារំ សម្មជ្ជាបេត្វា ពហិទ្វារេ និសីទិ, អន្តលិក្ខា ធញ្ញស្ស ធារា ឱបតិត្វា ធញ្ញាគារំ បូរេសិ. ‘‘ទិដ្ឋោ តេ, គហបតិ, ឥទ្ធានុភាវោ. ភរិយាយ តេ ឥទ្ធានុភាវំ បស្សិស្សាមា’’តិ. អថ ខោ មេណ្ឌកោ គហបតិ ភរិយំ អាណាបេសិ – ‘‘តេន ហិ ចតុរង្គិនិំ សេនំ ភត្តេន បរិវិសា’’តិ. អថ ខោ មេណ្ឌកស្ស គហបតិស្ស ភរិយា ឯកំយេវ អាឡ្ហកថាលិកំ ឧបនិសីទិត្វា ឯកញ្ច សូបភិញ្ជនកំ ចតុរង្គិនិំ សេនំ ភត្តេន បរិវិសិ, ន តាវ តំ ខិយ្យតិ, យាវ សា ន វុដ្ឋាតិ. ‘‘ទិដ្ឋោ តេ, គហបតិ, ភរិយាយបិ ឥទ្ធានុភាវោ. បុត្តស្ស តេ ឥទ្ធានុភាវំ បស្សិស្សាមា’’តិ. អថ ខោ មេណ្ឌកោ គហបតិ បុត្តំ អាណាបេសិ – ‘‘តេន ហិ ចតុរង្គិនិយា សេនាយ ឆមាសិកំ វេតនំ ទេហី’’តិ. អថ ខោ មេណ្ឌកស្ស គហបតិស្ស បុត្តោ ឯកំយេវ សហស្សថវិកំ គហេត្វា ចតុរង្គិនិយា សេនាយ ឆមាសិកំ វេតនំ អទាសិ, ន តាវ តំ ខិយ្យតិ, យាវស្ស ហត្ថគតា. ‘‘ទិដ្ឋោ តេ, គហបតិ, បុត្តស្សបិ ឥទ្ធានុភាវោ. សុណិសាយ តេ ឥទ្ធានុភាវំ បស្សិស្សាមា’’តិ. អថ ខោ មេណ្ឌកោ គហបតិ សុណិសំ អាណាបេសិ – ‘‘តេន ហិ ចតុរង្គិនិយា សេនាយ ឆមាសិកំ ភត្តំ ទេហី’’តិ. អថ ខោ មេណ្ឌកស្ស គហបតិស្ស សុណិសា ឯកំយេវ ចតុទោណិកំ បិដកំ ឧបនិសីទិត្វា ចតុរង្គិនិយា សេនាយ ឆមាសិកំ ភត្តំ អទាសិ, ន តាវ តំ ខិយ្យតិ យាវ សា ន វុដ្ឋាតិ. ‘‘ទិដ្ឋោ តេ, គហបតិ, សុណិសាយបិ ឥទ្ធានុភាវោ. ទាសស្ស តេ ឥទ្ធានុភាវំ បស្សិស្សាមា’’តិ. ‘‘មយ្ហំ ខោ, សាមិ, ទាសស្ស ឥទ្ធានុភាវោ ខេត្តេ បស្សិតព្ពោ’’តិ. ‘‘អលំ, គហបតិ, ទិដ្ឋោ តេ ទាសស្សបិ ឥទ្ធានុភាវោ’’តិ. អថ ខោ សោ មហាមត្តោ ចតុរង្គិនិយា សេនាយ បុនទេវ រាជគហំ បច្ចាគញ្ឆិ. យេន រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស ឯតមត្ថំ អារោចេសិ.

២៩៨. អថ ខោ ភគវា វេសាលិយំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន ភទ្ទិយំ តេន ចារិកំ បក្កាមិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ អឌ្ឍតេលសេហិ ភិក្ខុសតេហិ. អថ ខោ ភគវា អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន ភទ្ទិយំ តទវសរិ. តត្រ សុទំ ភគវា ភទ្ទិយេ វិហរតិ ជាតិយា វនេ. អស្សោសិ ខោ មេណ្ឌកោ គហបតិ – ‘‘សមណោ ខលុ ភោ គោតមោ សក្យបុត្តោ សក្យកុលា បព្ពជិតោ ភទ្ទិយំ អនុប្បត្តោ ភទ្ទិយេ វិហរតិ ជាតិយា វនេ. តំ ខោ បន ភគវន្តំ គោតមំ ឯវំ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’ [ភគវាតិ (ក.)]. សោ ឥមំ លោកំ សទេវកំ សមារកំ សព្រហ្មកំ សស្សមណព្រាហ្មណិំ បជំ សទេវមនុស្សំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេតិ. សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ. សាធុ ខោ បន តថារូបានំ អរហតំ ទស្សនំ ហោតី’’តិ. អថ ខោ មេណ្ឌកោ គហបតិ ភទ្រានិ ភទ្រានិ យានានិ យោជាបេត្វា ភទ្រំ ភទ្រំ យានំ អភិរុហិត្វា ភទ្រេហិ ភទ្រេហិ យានេហិ ភទ្ទិយា និយ្យាសិ ភគវន្តំ ទស្សនាយ. អទ្ទសំសុ ខោ សម្ពហុលា តិត្ថិយា មេណ្ឌកំ គហបតិំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ, ទិស្វាន មេណ្ឌកំ គហបតិំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កហំ ត្វំ, គហបតិ, គច្ឆសី’’តិ? ‘‘គច្ឆាមហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ [ឥទំ បទំ សី. ស្យា. បោត្ថកេសុ នត្ថិ] សមណំ គោតមំ ទស្សនាយា’’តិ. ‘‘កិំ បន ត្វំ, គហបតិ, កិរិយវាទោ សមានោ អកិរិយវាទំ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សសិ? សមណោ ហិ, គហបតិ, គោតមោ អកិរិយវាទោ អកិរិយាយ ធម្មំ ទេសេតិ, តេន ច សាវកេ វិនេតី’’តិ. អថ ខោ មេណ្ឌកស្ស គហបតិស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘និស្សំសយំ, ខោ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភវិស្សតិ, យថយិមេ តិត្ថិយា ឧសូយន្តី’’តិ. យាវតិកា យានស្ស ភូមិ, យានេន គន្ត្វា យានា បច្ចោរោហិត្វា បត្តិកោវ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នស្ស ខោ មេណ្ឌកស្ស គហបតិស្ស ភគវា អនុបុព្ពិំ កថំ កថេសិ, សេយ្យថិទំ – ទានកថំ…បេ… អបរប្បច្ចយោ សត្ថុសាសនេ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ…បេ… ឧបាសកំ មំ ភគវា ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គតំ. អធិវាសេតុ ច មេ, ភន្តេ, ភគវា ស្វាតនាយ ភត្តំ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេនា’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ មេណ្ឌកោ គហបតិ ភគវតោ អធិវាសនំ វិទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ.

អថ ខោ មេណ្ឌកោ គហបតិ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទាបេត្វា ភគវតោ កាលំ អារោចាបេសិ – ‘‘កាលោ, ភន្តេ, និដ្ឋិតំ ភត្ត’’ន្តិ. អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន មេណ្ឌកស្ស គហបតិស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន. អថ ខោ មេណ្ឌកស្ស គហបតិស្ស ភរិយា ច បុត្តោ ច សុណិសា ច ទាសោ ច យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. តេសំ ភគវា អនុបុព្ពិំ កថំ កថេសិ, សេយ្យថិទំ – ទានកថំ…បេ… អបរប្បច្ចយា សត្ថុសាសនេ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ…បេ… ឯតេ មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាម ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកេ នោ ភគវា ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតេ សរណំ គតេ’’តិ. អថ ខោ មេណ្ឌកោ គហបតិ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេត្វា សម្បវារេត្វា ភគវន្តំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ មេណ្ឌកោ គហបតិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘យាវ, ភន្តេ, ភគវា ភទ្ទិយេ វិហរតិ តាវ អហំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ធុវភត្តេនា’’តិ. អថ ខោ ភគវា មេណ្ឌកំ គហបតិំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុត្តេជេត្វា សម្បហំសេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ.

មេណ្ឌកគហបតិវត្ថ និដ្ឋិតំ.