១៧២. ពេលដ្ឋកច្ចានវត្ថុ

២៨៤. អថ ខោ ភគវា អន្ធកវិន្ទេ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន រាជគហំ តេន ចារិកំ បក្កាមិ, មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ, អឌ្ឍតេលសេហិ ភិក្ខុសតេហិ. តេន ខោ បន សមយេន ពេលដ្ឋោ កច្ចានោ រាជគហា អន្ធកវិន្ទំ អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នោ ហោតិ, បញ្ចមត្តេហិ សកដសតេហិ, សព្ពេហេវ គុឡកុម្ភបូរេហិ. អទ្ទសា ខោ ភគវា ពេលដ្ឋំ កច្ចានំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ, ទិស្វាន មគ្គា ឱក្កម្ម អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសីទិ. អថ ខោ ពេលដ្ឋោ កច្ចានោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ ពេលដ្ឋោ កច្ចានោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥច្ឆាមហំ, ភន្តេ, ឯកមេកស្ស ភិក្ខុនោ ឯកមេកំ គុឡកុម្ភំ ទាតុ’’ន្តិ. ‘‘តេន ហិ ត្វំ, កច្ចាន, ឯកំយេវ គុឡកុម្ភំ អាហរា’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ ពេលដ្ឋោ កច្ចានោ ភគវតោ បដិស្សុណិត្វា ឯកំយេវ គុឡកុម្ភំ អាទាយ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អាភតោ [អាហដោ (សី. ស្យា. ក.)], ភន្តេ, គុឡកុម្ភោ; កថាហំ, ភន្តេ, បដិបជ្ជាមី’’តិ? ‘‘តេន ហិ ត្វំ, កច្ចាន, ភិក្ខូនំ គុឡំ ទេហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ ពេលដ្ឋោ កច្ចានោ ភគវតោ បដិស្សុណិត្វា ភិក្ខូនំ គុឡំ ទត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ទិន្នោ, ភន្តេ, ភិក្ខូនំ គុឡោ, ពហុ ចាយំ គុឡោ អវសិដ្ឋោ. កថាហំ, ភន្តេ, បដិបជ្ជាមី’’តិ? ‘‘តេន ហិ ត្វំ, កច្ចាន, ភិក្ខូនំ គុឡំ យាវទត្ថំ ទេហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ ពេលដ្ឋោ កច្ចានោ ភគវតោ បដិស្សុណិត្វា ភិក្ខូនំ គុឡំ យាវទត្ថំ ទត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ទិន្នោ, ភន្តេ, ភិក្ខូនំ គុឡោ យាវទត្ថោ, ពហុ ចាយំ គុឡោ អវសិដ្ឋោ. កថាហំ, ភន្តេ, បដិបជ្ជាមី’’តិ? ‘‘តេន ហិ ត្វំ, កច្ចាន, ភិក្ខូ គុឡេហិ សន្តប្បេហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ ពេលដ្ឋោ កច្ចានោ ភគវតោ បដិស្សុណិត្វា ភិក្ខូ គុឡេហិ សន្តប្បេសិ. ឯកច្ចេ ភិក្ខូ បត្តេបិ បូរេសុំ បរិស្សាវនានិបិ ថវិកាយោបិ បូរេសុំ. អថ ខោ ពេលដ្ឋោ កច្ចានោ ភិក្ខូ គុឡេហិ សន្តប្បេត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សន្តប្បិតា, ភន្តេ, ភិក្ខូ គុឡេហិ, ពហុ ចាយំ គុឡោ អវសិដ្ឋោ. កថាហំ, ភន្តេ, បដិបជ្ជាមី’’តិ? ‘‘តេន ហិ ត្វំ, កច្ចាន, វិឃាសាទានំ គុឡំ ទេហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ ពេលដ្ឋោ កច្ចានោ ភគវតោ បដិស្សុណិត្វា វិឃាសាទានំ គុឡំ ទត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ទិន្នោ, ភន្តេ, វិឃាសាទានំ គុឡោ, ពហុ ចាយំ គុឡោ អវសិដ្ឋោ. កថាហំ, ភន្តេ, បដិបជ្ជាមី’’តិ? ‘‘តេន ហិ ត្វំ, កច្ចាន, វិឃាសាទានំ គុឡំ យាវទត្ថំ ទេហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ ពេលដ្ឋោ កច្ចានោ ភគវតោ បដិស្សុណិត្វា វិឃាសាទានំ គុឡំ យាវទត្ថំ ទត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ទិន្នោ, ភន្តេ, វិឃាសាទានំ គុឡោ យាវទត្ថោ, ពហុ ចាយំ គុឡោ អវសិដ្ឋោ. កថាហំ, ភន្តេ, បដិបជ្ជាមី’’តិ? ‘‘តេន ហិ ត្វំ, កច្ចាន, វិឃាសាទេ គុឡេហិ សន្តប្បេហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ ពេលដ្ឋោ កច្ចានោ ភគវតោ បដិស្សុណិត្វា វិឃាសាទេ គុឡេហិ សន្តប្បេសិ. ឯកច្ចេ វិឃាសាទា កោលម្ពេបិ ឃដេបិ បូរេសុំ, បិដកានិបិ ឧច្ឆង្គេបិ បូរេសុំ. អថ ខោ ពេលដ្ឋោ កច្ចានោ វិឃាសាទេ គុឡេហិ សន្តប្បេត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សន្តប្បិតា, ភន្តេ, វិឃាសាទា គុឡេហិ, ពហុ ចាយំ គុឡោ អវសិដ្ឋោ. កថាហំ, ភន្តេ, បដិបជ្ជាមី’’តិ? ‘‘នាហំ តំ, កច្ចាន, បស្សាមិ សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ យស្ស សោ គុឡោ បរិភុត្តោ សម្មា បរិណាមំ គច្ឆេយ្យ, អញ្ញត្រ តថាគតស្ស វា តថាគតសាវកស្ស វា. តេន ហិ ត្វំ, កច្ចាន, តំ គុឡំ អប្បហរិតេ វា ឆឌ្ឌេហិ, អប្បាណកេ វា ឧទកេ ឱបិលាបេហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ ពេលដ្ឋោ កច្ចានោ ភគវតោ បដិស្សុណិត្វា តំ គុឡំ អប្បាណកេ ឧទកេ ឱបិលាបេតិ. អថ ខោ សោ គុឡោ ឧទកេ បក្ខិត្តោ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ បធូបាយតិ [សន្ធូបាយតិ (សី. ស្យា.)] សម្បធូបាយតិ. សេយ្យថាបិ នាម ផាលោ ទិវសំសន្តត្តោ ឧទកេ បក្ខិត្តោ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ បធូបាយតិ សម្បធូបាយតិ, ឯវមេវ សោ គុឡោ ឧទកេ បក្ខិត្តោ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ បធូបាយតិ សម្បធូបាយតិ.

អថ ខោ ពេលដ្ឋោ កច្ចានោ សំវិគ្គោ លោមហដ្ឋជាតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នស្ស ខោ ពេលដ្ឋស្ស កច្ចានស្ស ភគវា អនុបុព្ពិំ កថំ កថេសិ, សេយ្យថិទំ – ‘‘ទានកថំ សីលកថំ សគ្គកថំ, កាមានំ អាទីនវំ ឱការំ សំកិលេសំ, នេក្ខម្មេ អានិសំសំ បកាសេសិ. យទា ភគវា អញ្ញាសិ ពេលដ្ឋំ កច្ចានំ កល្លចិត្តំ, មុទុចិត្តំ, វិនីវរណចិត្តំ, ឧទគ្គចិត្តំ, បសន្នចិត្តំ, អថ យា ពុទ្ធានំ សាមុក្កំសិកា ធម្មទេសនា, តំ បកាសេសិ…បេ… ឯវមេវ ពេលដ្ឋស្ស កច្ចានស្ស តស្មិំយេវ អាសនេ វិរជំ វីតមលំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទិ – យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្មន្តិ. អថ ខោ ពេលដ្ឋោ កច្ចានោ ទិដ្ឋធម្មោ បត្តធម្មោ វិទិតធម្មោ បរិយោគាឡ្ហធម្មោ តិណ្ណវិចិកិច្ឆោ វិគតកថំកថោ វេសារជ្ជប្បត្តោ អបរប្បច្ចយោ សត្ថុសាសនេ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ. អភិក្កន្តំ, ភន្តេ. សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ…បេ… ឯវមេវំ ខោ ភគវតា អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ, ធម្មញ្ច, ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកំ មំ ភគវា ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណគត’’ន្តិ.

អថ ខោ ភគវា អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន រាជគហំ តទវសរិ. តត្រ សុទំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន រាជគហេ គុឡោ ឧស្សន្នោ ហោតិ. ភិក្ខូ – គិលានស្សេវ ភគវតា គុឡោ អនុញ្ញាតោ, នោ អគិលានស្សាតិ – កុក្កុច្ចាយន្តា គុឡំ ន ភុញ្ជន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានស្ស គុឡំ, អគិលានស្ស គុឡោទកន្តិ.

ពេលដ្ឋកច្ចានវត្ថុ និដ្ឋិតំ.