១៥៨. មហាកច្ចានស្ស បញ្ចវរបរិទស្សនា

អថ ខោ អាយស្មតោ សោណស្ស វស្សំវុដ្ឋស្ស រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘‘សុតោយេវ ខោ មេ សោ ភគវា ឯទិសោ ច ឯទិសោ ចាតិ, ន ច មយា សម្មុខា ទិដ្ឋោ, គច្ឆេយ្យាហំ តំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ, សចេ មំ ឧបជ្ឈាយោ អនុជានេយ្យា’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា សោណោ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេនាយស្មា មហាកច្ចានោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ មហាកច្ចានំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សោណោ អាយស្មន្តំ មហាកច្ចានំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘សុតោ យេវ ខោ មេ សោ ភគវា ឯទិសោ ច ឯទិសោ ចាតិ, ន ច មយា សម្មុខា ទិដ្ឋោ, គច្ឆេយ្យាហំ តំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ, សចេ មំ ឧបជ្ឈាយោ អនុជានេយ្យា’តិ; គច្ឆេយ្យាហំ, ភន្តេ, តំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ, សចេ មំ ឧបជ្ឈាយោ អនុជានាតី’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, សោណ. គច្ឆ ត្វំ, សោណ, តំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ. ទក្ខិស្សសិ ត្វំ, សោណ, តំ ភគវន្តំ បាសាទិកំ បសាទនីយំ សន្តិន្ទ្រិយំ សន្តមានសំ ឧត្តមទមថសមថំ អមនុប្បត្តំ ទន្តំ គុត្តំ យតិន្ទ្រិយំ នាគំ. តេន ហិ ត្វំ, សោណ, មម វចនេន ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទ – ‘ឧបជ្ឈាយោ មេ, ភន្តេ, អាយស្មា មហាកច្ចានោ ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតី’’’តិ. ឯវញ្ច វទេហិ – ‘‘អវន្តិទក្ខិណាបថោ, ភន្តេ, អប្បភិក្ខុកោ, តិណ្ណំ មេ វស្សានំ អច្ចយេន កិច្ឆេន កសិរេន តតោ តតោ ទសវគ្គំ ភិក្ខុសង្ឃំ សន្និបាតាបេត្វា ឧបសម្បទំ អលត្ថំ; អប្បេវ នាម ភគវា អវន្តិទក្ខិណាបថេ អប្បតរេន គណេន ឧបសម្បទំ អនុជានេយ្យ. អវន្តិទក្ខិណាបថេ, ភន្តេ, កណ្ហុត្តរា ភូមិ ខរា គោកណ្ដកហតា; អប្បេវ នាម ភគវា អវន្តិទក្ខិណាបថេ គុណង្គុណូបាហនំ អនុជានេយ្យ. អវន្តិទក្ខិណាបថេ, ភន្តេ, នហានគរុកា មនុស្សា ឧទកសុទ្ធិកា; អប្បេវ នាម ភគវា អវន្តិទក្ខិណាបថេ ធុវនហានំ អនុជានេយ្យ. អវន្តិទក្ខិណាបថេ, ភន្តេ, ចម្មានិ អត្ថរណានិ, ឯឡកចម្មំ អជចម្មំ មិគចម្មំ. សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, មជ្ឈិមេសុ ជនបទេសុ ឯរគូ មោរគូ មជ្ជារូ [មជ្ឈារូ (ក.)] ជន្តូ, ឯវមេវ ខោ, ភន្តេ, អវន្តិទក្ខិណាបថេ ចម្មានិ អត្ថរណានិ, ឯឡកចម្មំ អជចម្មំ មិគចម្មំ; អប្បេវ នាម ភគវា អវន្តិទក្ខិណាបថេ ចម្មានិ អត្ថរណានិ អនុជានេយ្យ, ឯឡកចម្មំ អជចម្មំ មិគចម្មំ. ឯតរហិ, ភន្តេ, មនុស្សា និស្សីមគតានំ ភិក្ខូនំ ចីវរំ ទេន្តិ – ‘ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទេមា’’’តិ. តេ អាគន្ត្វា អារោចេន្តិ – ‘ឥត្ថន្នាមេហិ តេ, អាវុសោ, មនុស្សេហិ ចីវរំ ទិន្ន’ន្តិ តេ កុក្កុច្ចាយន្តា ន សាទិយន្តិ – ‘មា នោ និស្សគ្គិយំ អហោសី’តិ; អប្បេវ នាម ភគវា ចីវរេ បរិយាយំ អាចិក្ខេយ្យា’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា សោណោ អាយស្មតោ មហាកច្ចានស្ស បដិស្សុត្វា ឧដ្ឋាយាសនា អាយស្មន្តំ មហាកច្ចានំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា សេនាសនំ សំសាមេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន សាវត្ថិ តេន បក្កាមិ. អនុបុព្ពេន យេន សាវត្ថិ ជេតវនំ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥមស្ស, អានន្ទ, អាគន្តុកស្ស ភិក្ខុនោ សេនាសនំ បញ្ញាបេហី’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ – ‘‘យស្ស ខោ មំ ភគវា អាណាបេតិ, ‘ឥមស្ស, អានន្ទ, អាគន្តុកស្ស ភិក្ខុនោ សេនាសនំ បញ្ញាបេហី’តិ, ឥច្ឆតិ ភគវា តេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ ឯកវិហារេ វត្ថុំ, ឥច្ឆតិ ភគវា អាយស្មតា សោណេន សទ្ធិំ ឯកវិហារេ វត្ថុ’’ន្តិ – យស្មិំ វិហារេ ភគវា វិហរតិ តស្មិំ វិហារេ អាយស្មតោ សោណស្ស សេនាសនំ បញ្ញាបេសិ.

២៥៨. អថ ខោ ភគវា ពហុទេវ រត្តិំ អជ្ឈោកាសេ វីតិនាមេត្វា វិហារំ បាវិសិ. អាយស្មាបិ ខោ សោណោ ពហុទេវ រត្តិំ អជ្ឈោកាសេ វីតិនាមេត្វា វិហារំ បាវិសិ. អថ ខោ ភគវា រត្តិយា បច្ចូសសមយំ បច្ចុដ្ឋាយ អាយស្មន្តំ សោណំ អជ្ឈេសិ – ‘‘បដិភាតុ តំ, ភិក្ខុ, ធម្មោ ភាសិតុ’’ន្តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា សោណោ ភគវតោ បដិស្សុណិត្វា សព្ពានេវ អដ្ឋកវគ្គិកានិ សរេន អភាសិ. អថ ខោ ភគវា អាយស្មតោ សោណស្ស សរភញ្ញបរិយោសានេ អព្ភានុមោទិ – ‘‘សាធុ, សាធុ, ភិក្ខុ. សុគ្គហិតានិ ខោ តេ, ភិក្ខុ, អដ្ឋកវគ្គិកានិ, សុមនសិកតានិ សូបធារិតានិ. កល្យាណិយាបិ វាចាយ សមន្នាគតោ, វិស្សដ្ឋាយ, អនេលគលាយ [អនេឡគលាយ (ក.)], អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា. កតិវស្សោសិ ត្វំ, ភិក្ខូ’’តិ? ‘‘ឯកវស្សោហំ, ភគវា’’តិ. ‘‘កិស្ស បន ត្វំ, ភិក្ខុ, ឯវំ ចិរំ អកាសី’’តិ? ‘‘ចិរំ ទិដ្ឋោ មេ, ភន្តេ, កាមេសុ អាទីនវោ, អបិ ច សម្ពាធា ឃរាវាសា ពហុកិច្ចា ពហុករណីយា’’តិ. អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

[ឧទា. ៤៦ ឧទានេបិ] ‘‘ទិស្វា អាទីនវំ លោកេ, ញត្វា ធម្មំ និរូបធិំ;

អរិយោ ន រមតី បាបេ, បាបេ ន រមតី សុចី’’តិ.

អថ ខោ អាយស្មា សោណោ – បដិសម្មោទតិ ខោ មំ ភគវា, អយំ ខ្វស្ស កាលោ យំ មេ ឧបជ្ឈាយោ បរិទស្សីតិ – ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា ភគវតោ បាទេសុ សិរសា និបតិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឧបជ្ឈាយោ មេ, ភន្តេ, អាយស្មា មហាកច្ចានោ ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតិ, ឯវញ្ច វទេតិ អវន្តិទក្ខិណាបថោ, ភន្តេ, អប្បភិក្ខុកោ. តិណ្ណំ មេ វស្សានំ អច្ចយេន កិច្ឆេន កសិរេន តតោ តតោ ទសវគ្គំ ភិក្ខុសង្ឃំ សន្និបាតាបេត្វា ឧបសម្បទំ អលត្ថំ, អប្បេវ នាម ភគវា អវន្តិទក្ខិណាបថេ អប្បតរេន គណេន ឧបសម្បទំ អនុជានេយ្យ. អវន្តិទក្ខិណាបថេ, ភន្តេ, កណ្ហុត្តរា ភូមិ ខរា គោកណ្ដកហតា; អប្បេវ នាម ភគវា អវន្តិទក្ខិណាបថេ គុណង្គុណូបាហនំ អនុជានេយ្យ. អវន្តិទក្ខិណាបថេ, ភន្តេ, នហានគរុកា មនុស្សា ឧទកសុទ្ធិកា, អប្បេវ នាម ភគវា អវន្តិទក្ខិណាបថេ ធុវនហានំ អនុជានេយ្យ. អវន្តិទក្ខិណាបថេ, ភន្តេ, ចម្មានិ អត្ថរណានិ, ឯឡកចម្មំ អជចម្មំ មិគចម្មំ. សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, មជ្ឈិមេសុ ជនបទេសុ ឯរគូ មោរគូ មជ្ជារូ ជន្តូ, ឯវមេវ ខោ, ភន្តេ, អវន្តិទក្ខិណាបថេ ចម្មានិ អត្ថរណានិ, ឯឡកចម្មំ អជចម្មំ មិគចម្មំ; អប្បេវ នាម ភគវា អវន្តិទក្ខិណាបថេ ចម្មានិ អត្ថរណានិ អនុជានេយ្យ, ឯឡកចម្មំ អជចម្មំ មិគចម្មំ. ឯតរហិ, ភន្តេ, មនុស្សា និស្សីមគតានំ ភិក្ខូនំ ចីវរំ ទេន្តិ – ‘ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទេមា’តិ. តេ អាគន្ត្វា អារោចេន្តិ – ‘ឥត្ថន្នាមេហិ តេ, អាវុសោ, មនុស្សេហិ ចីវរំ ទិន្ន’ន្តិ. តេ កុក្កុច្ចាយន្តា ន សាទិយន្តិ – ‘មា នោ និស្សគ្គិយំ អហោសី’តិ; អប្បេវ នាម ភគវា ចីវរេ បរិយាយំ អាចិក្ខេយ្យា’’តិ.

២៥៩. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អវន្តិទក្ខិណាបថោ, ភិក្ខវេ, អប្បភិក្ខុកោ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សព្ពបច្ចន្តិមេសុ ជនបទេសុ វិនយធរបញ្ចមេន គណេន ឧបសម្បទំ. តត្រិមេ បច្ចន្តិមា ជនបទា – បុរត្ថិមាយ ទិសាយ គជង្គលំ [កជង្គលំ (សី. ស្យា.)] នាម និគមោ, តស្ស បរេន មហាសាលា, តតោ បរា បច្ចន្តិមា ជនបទា, ឱរតោ មជ្ឈេ; បុរត្ថិមទក្ខិណាយ ទិសាយ សល្លវតី [សលលវតី (សី.)] នាម នទី, តតោ បរា បច្ចន្តិមា ជនបទា, ឱរតោ មជ្ឈេ; ទក្ខិណាយ ទិសាយ សេតកណ្ណិកំ នាម និគមោ, តតោ បរា បច្ចន្តិមា ជនបទា, ឱរតោ មជ្ឈេ; បច្ឆិមាយ ទិសាយ ថូណំ នាម ព្រាហ្មណគាមោ, តតោ បរា បច្ចន្តិមា ជនបទា, ឱរតោ មជ្ឈេ; ឧត្តរាយ ទិសាយ ឧសីរទ្ធជោ នាម បព្ពតោ, តតោ បរា បច្ចន្តិមា ជនបទា, ឱរតោ មជ្ឈេ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឯវរូបេសុ បច្ចន្តិមេសុ ជនបទេសុ វិនយធរបញ្ចមេន គណេន ឧបសម្បទំ. អវន្តិទក្ខិណាបថេ, ភិក្ខវេ, កណ្ហុត្តរា ភូមិ ខរា គោកណ្ដកហតា. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សព្ពបច្ចន្តិមេសុ ជនបទេសុ គុណង្គុណូបាហនំ. អវន្តិទក្ខិណាបថេ, ភិក្ខវេ, នហានគរុកា មនុស្សា ឧទកសុទ្ធិកា. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សព្ពបច្ចន្តិមេសុ ជនបទេសុ ធុវនហានំ. អវន្តិទក្ខិណាបថេ, ភិក្ខវេ, ចម្មានិ អត្ថរណានិ, ឯឡកចម្មំ អជចម្មំ មិគចម្មំ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, មជ្ឈិមេសុ ជនបទេសុ ឯរគូ មោរគូ មជ្ជារូ ជន្តូ, ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, អវន្តិទក្ខិណាបថេ ចម្មានិ អត្ថរណានិ, ឯឡកចម្មំ អជចម្មំ មិគចម្មំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សព្ពបច្ចន្តិមេសុ ជនបទេសុ ចម្មានិ អត្ថរណានិ, ឯឡកចម្មំ អជចម្មំ មិគចម្មំ. ឥធ បន, ភិក្ខវេ, មនុស្សា និស្សីមគតានំ ភិក្ខូនំ ចីវរំ ទេន្តិ – ‘ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទេមា’តិ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សាទិតុំ, ន តាវ តំ គណនូបគំ យាវ ន ហត្ថំ គច្ឆតី’’តិ.

មហាកច្ចានស្ស បញ្ចវរបរិទស្សនា និដ្ឋិតា.

ចម្មក្ខន្ធកោ បញ្ចមោ.