២. ឧបោសថក្ខន្ធកោ

៦៨. សន្និបាតានុជាននា

១៣២. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ចាតុទ្ទសេ បន្នរសេ អដ្ឋមិយា ច បក្ខស្ស សន្និបតិត្វា ធម្មំ ភាសន្តិ. តេ មនុស្សា ឧបសង្កមន្តិ ធម្មស្សវនាយ. តេ លភន្តិ អញ្ញតិត្ថិយេសុ បរិព្ពាជកេសុ បេមំ, លភន្តិ បសាទំ, លភន្តិ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា បក្ខំ. អថ ខោ រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘‘ឯតរហិ ខោ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ចាតុទ្ទសេ បន្នរសេ អដ្ឋមិយា ច បក្ខស្ស សន្និបតិត្វា ធម្មំ ភាសន្តិ. តេ មនុស្សា ឧបសង្កមន្តិ ធម្មស្សវនាយ. តេ លភន្តិ អញ្ញតិត្ថិយេសុ បរិព្ពាជកេសុ បេមំ, លភន្តិ បសាទំ, លភន្តិ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា បក្ខំ. យំនូន អយ្យាបិ ចាតុទ្ទសេ បន្នរសេ អដ្ឋមិយា ច បក្ខស្ស សន្និបតេយ្យុ’’ន្តិ. អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ ‘ឯតរហិ ខោ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ចាតុទ្ទសេ បន្នរសេ អដ្ឋមិយា ច បក្ខស្ស សន្និបតិត្វា ធម្មំ ភាសន្តិ. តេ មនុស្សា ឧបសង្កមន្តិ ធម្មស្សវនាយ. តេ លភន្តិ អញ្ញតិត្ថិយេសុ បរិព្ពាជកេសុ បេមំ, លភន្តិ បសាទំ, លភន្តិ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា បក្ខំ. យំនូន អយ្យាបិ ចាតុទ្ទសេ បន្នរសេ អដ្ឋមិយា ច បក្ខស្ស សន្និបតេយ្យុ’ន្តិ. សាធុ, ភន្តេ, អយ្យាបិ ចាតុទ្ទសេ បន្នរសេ អដ្ឋមិយា ច បក្ខស្ស សន្និបតេយ្យុ’’ន្តិ. អថ ខោ ភគវា រាជានំ មាគធំ សេនិយំ ពិម្ពិសារំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេសិ សមាទបេសិ សមុត្តេជេសិ សម្បហំសេសិ. អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ភគវតា ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សិតោ សមាទបិតោ សមុត្តេជិតោ សម្បហំសិតោ ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចាតុទ្ទសេ បន្នរសេ អដ្ឋមិយា ច បក្ខស្ស សន្និបតិតុ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ – ភគវតា អនុញ្ញាតា ចាតុទ្ទសេ បន្នរសេ អដ្ឋមិយា ច បក្ខស្ស សន្និបតិតុន្តិ – ចាតុទ្ទសេ បន្នរសេ អដ្ឋមិយា ច បក្ខស្ស សន្និបតិត្វា តុណ្ហី និសីទន្តិ. តេ មនុស្សា ឧបសង្កមន្តិ ធម្មស្សវនាយ. តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សមណា សក្យបុត្តិយា ចាតុទ្ទសេ បន្នរសេ អដ្ឋមិយា ច បក្ខស្ស សន្និបតិត្វា តុណ្ហី និសីទិស្សន្តិ, សេយ្យថាបិ មូគសូករា. ននុ នាម សន្និបតិតេហិ ធម្មោ ភាសិតព្ពោ’’តិ. អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចាតុទ្ទសេ បន្នរសេ អដ្ឋមិយា ច បក្ខស្ស សន្និបតិត្វា ធម្មំ ភាសិតុ’’ន្តិ.

៦៩. បាតិមោក្ខុទ្ទេសានុជាននា

១៣៣. អថ ខោ ភគវតោ រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘‘យំនូនាហំ យានិ មយា ភិក្ខូនំ បញ្ញត្តានិ សិក្ខាបទានិ, តានិ នេសំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ អនុជានេយ្យំ. សោ នេសំ ភវិស្សតិ ឧបោសថកម្ម’’ន្តិ. អថ ខោ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ឥធ មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ ‘យំនូនាហំ យានិ មយា ភិក្ខូនំ បញ្ញត្តានិ សិក្ខាបទានិ, តានិ នេសំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ អនុជានេយ្យំ. សោ នេសំ ភវិស្សតិ ឧបោសថកម្ម’ន្តិ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឧទ្ទិសិតព្ពំ. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

១៣៤. ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឧបោសថំ ករេយ្យ, បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសេយ្យ. កិំ សង្ឃស្ស បុព្ពកិច្ចំ? បារិសុទ្ធិំ អាយស្មន្តោ អារោចេថ. បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិស្សាមិ. តំ សព្ពេវ សន្តា សាធុកំ សុណោម មនសិ ករោម. យស្ស សិយា អាបត្តិ, សោ អាវិករេយ្យ. អសន្តិយា អាបត្តិយា តុណ្ហី ភវិតព្ពំ. តុណ្ហីភាវេន ខោ បនាយស្មន្តេ បរិសុទ្ធាតិ វេទិស្សាមិ. យថា ខោ បន បច្ចេកបុដ្ឋស្ស វេយ្យាករណំ ហោតិ, ឯវមេវំ [ឯវមេវ (ក)] ឯវរូបាយ បរិសាយ យាវតតិយំ អនុស្សាវិតំ ហោតិ. យោ បន ភិក្ខុ យាវតតិយំ អនុស្សាវិយមានេ សរមានោ សន្តិំ អាបត្តិំ នាវិករេយ្យ, សម្បជានមុសាវាទស្ស ហោតិ. សម្បជានមុសាវាទោ ខោ បនាយស្មន្តោ អន្តរាយិកោ ធម្មោ វុត្តោ ភគវតា. តស្មា, សរមានេន ភិក្ខុនា អាបន្នេន វិសុទ្ធាបេក្ខេន សន្តី អាបត្តិ អាវិកាតព្ពា; អាវិកតា ហិស្ស ផាសុ ហោតី’’តិ.

១៣៥. បាតិមោក្ខន្តិ អាទិមេតំ មុខមេតំ បមុខមេតំ កុសលានំ ធម្មានំ. តេន វុច្ចតិ បាតិមោក្ខន្តិ. អាយស្មន្តោតិ បិយវចនមេតំ គរុវចនមេតំ សគារវសប្បតិស្សាធិវចនមេតំ អាយស្មន្តោតិ. ឧទ្ទិសិស្សាមីតិ អាចិក្ខិស្សាមិ ទេសេស្សាមិ បញ្ញបេស្សាមិ បដ្ឋបេស្សាមិ វិវរិស្សាមិ វិភជិស្សាមិ ឧត្តានិំ ករិស្សាមិ [ឧត្តានី ករិស្សាមិ (សី. ស្យា.)] បកាសេស្សាមិ. តន្តិ បាតិមោក្ខំ វុច្ចតិ. សព្ពេវ សន្តាតិ យាវតិកា តស្សា បរិសាយ ថេរា ច នវា ច មជ្ឈិមា ច, ឯតេ វុច្ចន្តិ សព្ពេវ សន្តាតិ. សាធុកំ សុណោមាតិ អដ្ឋិំ កត្វា មនសិ កត្វា សព្ពចេតសា [សព្ពំ ចេតសា (ស្យា. ក.)] សមន្នាហរាម. មនសិ ករោមាតិ ឯកគ្គចិត្តា អវិក្ខិត្តចិត្តា អវិសាហដចិត្តា និសាមេម. យស្ស សិយា អាបត្តីតិ ថេរស្ស វា នវស្ស វា មជ្ឈិមស្ស វា, បញ្ចន្នំ វា អាបត្តិក្ខន្ធានំ អញ្ញតរា អាបត្តិ, សត្តន្នំ វា អាបត្តិក្ខន្ធានំ អញ្ញតរា អាបត្តិ. សោ អាវិករេយ្យាតិ សោ ទេសេយ្យ, សោ វិវរេយ្យ, សោ ឧត្តានិំ ករេយ្យ, សោ បកាសេយ្យ សង្ឃមជ្ឈេ វា គណមជ្ឈេ វា ឯកបុគ្គលេ វា. អសន្តី នាម អាបត្តិ អនជ្ឈាបន្នា វា ហោតិ, អាបជ្ជិត្វា វា វុដ្ឋិតា. តុណ្ហី ភវិតព្ពន្តិ អធិវាសេតព្ពំ ន ព្យាហរិតព្ពំ. បរិសុទ្ធាតិ វេទិស្សាមីតិ ជានិស្សាមិ ធារេស្សាមិ. យថា ខោ បន បច្ចេកបុដ្ឋស្ស វេយ្យាករណំ ហោតីតិ យថា ឯកេន ឯកោ បុដ្ឋោ ព្យាករេយ្យ, ឯវមេវ តស្សា បរិសាយ ជានិតព្ពំ មំ បុច្ឆតីតិ. ឯវរូបា នាម បរិសា ភិក្ខុបរិសា វុច្ចតិ. យាវតតិយំ អនុស្សាវិតំ ហោតីតិ សកិម្បិ អនុស្សាវិតំ ហោតិ, ទុតិយម្បិ អនុស្សាវិតំ ហោតិ, តតិយម្បិ អនុស្សាវិតំ ហោតិ. សរមានោតិ ជានមានោ សញ្ជានមានោ. សន្តី នាម អាបត្តិ អជ្ឈាបន្នា វា ហោតិ, អាបជ្ជិត្វា វា អវុដ្ឋិតា. នាវិករេយ្យាតិ ន ទេសេយ្យ, ន វិវរេយ្យ, ន ឧត្តានិំ ករេយ្យ, ន បកាសេយ្យ សង្ឃមជ្ឈេ វា គណមជ្ឈេ វា ឯកបុគ្គលេ វា. សម្បជានមុសាវាទស្ស ហោតីតិ. សម្បជានមុសាវាទេ កិំ ហោតិ? ទុក្កដំ ហោតិ. អន្តរាយិកោ ធម្មោ វុត្តោ ភគវតាតិ. កិស្ស អន្តរាយិកោ? បឋមស្ស ឈានស្ស អធិគមាយ អន្តរាយិកោ, ទុតិយស្ស ឈានស្ស អធិគមាយ អន្តរាយិកោ, តតិយស្ស ឈានស្ស អធិគមាយ អន្តរាយិកោ, ចតុត្ថស្ស ឈានស្ស អធិគមាយ អន្តរាយិកោ, ឈានានំ វិមោក្ខានំ សមាធីនំ សមាបត្តីនំ នេក្ខម្មានំ និស្សរណានំ បវិវេកានំ កុសលានំ ធម្មានំ អធិគមាយ អន្តរាយិកោ. តស្មាតិ តង្ការណា. សរមានេនាតិ ជានមានេន សញ្ជានមានេន. វិសុទ្ធាបេក្ខេនាតិ វុដ្ឋាតុកាមេន វិសុជ្ឈិតុកាមេន. សន្តី នាម អាបត្តិ អជ្ឈាបន្នា វា ហោតិ, អាបជ្ជិត្វា វា អវុដ្ឋិតា. អាវិកាតព្ពាតិ អាវិកាតព្ពា សង្ឃមជ្ឈេ វា គណមជ្ឈេ វា ឯកបុគ្គលេ វា. អាវិកតា ហិស្ស ផាសុ ហោតីតិ. កិស្ស ផាសុ ហោតិ? បឋមស្ស ឈានស្ស អធិគមាយ ផាសុ ហោតិ, ទុតិយស្ស ឈានស្ស អធិគមាយ ផាសុ ហោតិ, តតិយស្ស ឈានស្ស អធិគមាយ ផាសុ ហោតិ, ចតុត្ថស្ស ឈានស្ស អធិគមាយ ផាសុ ហោតិ, ឈានានំ វិមោក្ខានំ សមាធីនំ សមាបត្តីនំ នេក្ខម្មានំ និស្សរណានំ បវិវេកានំ កុសលានំ ធម្មានំ អធិគមាយ ផាសុ ហោតីតិ.

១៣៦. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ – ភគវតា បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ អនុញ្ញាតោតិ – ទេវសិកំ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, ទេវសិកំ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពំ. យោ ឧទ្ទិសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧបោសថេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតុន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ – ភគវតា ឧបោសថេ បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ អនុញ្ញាតោតិ – បក្ខស្ស តិក្ខត្តុំ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសន្តិ, ចាតុទ្ទសេ បន្នរសេ អដ្ឋមិយា ច បក្ខស្ស. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, បក្ខស្ស តិក្ខត្តុំ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពំ. យោ ឧទ្ទិសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សកិំ បក្ខស្ស ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតុន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ យថាបរិសាយ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសន្តិ សកាយ សកាយ បរិសាយ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, យថាបរិសាយ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពំ សកាយ សកាយ បរិសាយ. យោ ឧទ្ទិសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សមគ្គានំ ឧបោសថកម្មន្តិ.

អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘ភគវតា បញ្ញត្តំ ‘សមគ្គានំ ឧបោសថកម្ម’ន្តិ. កិត្តាវតា នុ ខោ សាមគ្គី ហោតិ, យាវតា ឯកាវាសោ, ឧទាហុ សព្ពា បថវី’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឯត្តាវតា សាមគ្គី យាវតា ឯកាវាសោតិ.

៧០. មហាកប្បិនវត្ថុ

១៣៧. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា មហាកប្បិនោ រាជគហេ វិហរតិ មទ្ទកុច្ឆិម្ហិ មិគទាយេ. អថ ខោ អាយស្មតោ មហាកប្បិនស្ស រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘‘គច្ឆេយ្យំ វាហំ ឧបោសថំ ន វា គច្ឆេយ្យំ, គច្ឆេយ្យំ វាហំ សង្ឃកម្មំ ន វា គច្ឆេយ្យំ, អថ ខ្វាហំ វិសុទ្ធោ បរមាយ វិសុទ្ធិយា’’តិ? អថ ខោ ភគវា អាយស្មតោ មហាកប្បិនស្ស ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវ – គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ អន្តរហិតោ មទ្ទកុច្ឆិម្ហិ មិគទាយេ អាយស្មតោ មហាកប្បិនស្ស សម្មុខេ បាតុរហោសិ. និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ. អាយស្មាបិ ខោ មហាកប្បិនោ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ មហាកប្បិនំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘ននុ តេ, កប្បិន, រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – គច្ឆេយ្យំ វាហំ ឧបោសថំ ន វា គច្ឆេយ្យំ, គច្ឆេយ្យំ វាហំ សង្ឃកម្មំ ន វា គច្ឆេយ្យំ, អថ ខ្វាហំ វិសុទ្ធោ បរមាយ វិសុទ្ធិយា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘តុម្ហេ ចេ ព្រាហ្មណា ឧបោសថំ ន សក្ករិស្សថ ន គរុករិស្សថ [ន គរុំ ករិស្សថ (ក.)] ន មានេស្សថ ន បូជេស្សថ, អថ កោ ចរហិ ឧបោសថំ សក្ករិស្សតិ គរុករិស្សតិ មានេស្សតិ បូជេស្សតិ? គច្ឆ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, ឧបោសថំ, មា នោ អគមាសិ. គច្ឆ ត្វំ សង្ឃកម្មំ, មា នោ អគមាសី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា មហាកប្បិនោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ មហាកប្បិនំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុត្តេជេត្វា សម្បហំសេត្វា – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវ – មទ្ទកុច្ឆិម្ហិ មិគទាយេ អាយស្មតោ មហាកប្បិនស្ស សម្មុខេ អន្តរហិតោ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ បាតុរហោសិ.

៧១. សីមានុជាននា

១៣៨. អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘ភគវតា បញ្ញត្តំ ‘ឯត្តាវតា សាមគ្គី យាវតា ឯកាវាសោ’តិ, កិត្តាវតា នុ ខោ ឯកាវាសោ ហោតី’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សីមំ សម្មន្និតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពា – បឋមំ និមិត្តា កិត្តេតព្ពា – បព្ពតនិមិត្តំ, បាសាណនិមិត្តំ, វននិមិត្តំ, រុក្ខនិមិត្តំ, មគ្គនិមិត្តំ, វម្មិកនិមិត្តំ, នទីនិមិត្តំ, ឧទកនិមិត្តំ. និមិត្តេ កិត្តេត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

១៣៩. ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យាវតា សមន្តា និមិត្តា កិត្តិតា. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឯតេហិ និមិត្តេហិ សីមំ សម្មន្នេយ្យ សមានសំវាសំ ឯកុបោសថំ [ឯកូបោសថំ (ក.)]. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យាវតា សមន្តា និមិត្តា កិត្តិតា. សង្ឃោ ឯតេហិ និមិត្តេហិ សីមំ សម្មន្នតិ សមានសំវាសំ ឯកុបោសថំ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឯតេហិ និមិត្តេហិ សីមាយ សម្មុតិ [សម្មតិ (ស្យា.)] សមានសំវាសាយ ឯកុបោសថាយ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ. សម្មតា សីមា សង្ឃេន ឯតេហិ និមិត្តេហិ សមានសំវាសា ឯកុបោសថា. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

១៤០. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ – ភគវតា សីមាសម្មុតិ អនុញ្ញាតាតិ – អតិមហតិយោ សីមាយោ សម្មន្នន្តិ, ចតុយោជនិកាបិ បញ្ចយោជនិកាបិ ឆយោជនិកាបិ. ភិក្ខូ ឧបោសថំ អាគច្ឆន្តា ឧទ្ទិស្សមានេបិ បាតិមោក្ខេ អាគច្ឆន្តិ, ឧទ្ទិដ្ឋមត្តេបិ អាគច្ឆន្តិ, អន្តរាបិ បរិវសន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, អតិមហតី សីមា សម្មន្និតព្ពា, ចតុយោជនិកា វា បញ្ចយោជនិកា វា ឆយោជនិកា វា. យោ សម្មន្នេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិយោជនបរមំ សីមំ សម្មន្និតុន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ នទីបារសីមំ [នទីបារំ សីមំ (សី. ស្យា.)] សម្មន្នន្តិ. ឧបោសថំ អាគច្ឆន្តា ភិក្ខូបិ វុយ្ហន្តិ, បត្តាបិ វុយ្ហន្តិ, ចីវរានិបិ វុយ្ហន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, នទីបារសីមា សម្មន្និតព្ពា. យោ សម្មន្នេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យត្ថស្ស ធុវនាវា វា ធុវសេតុ វា, ឯវរូបំ នទីបារសីមំ សម្មន្និតុន្តិ.

៧២. ឧបោសថាគារកថា

១៤១. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អនុបរិវេណិយំ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសន្តិ អសង្កេតេន. អាគន្តុកា ភិក្ខូ ន ជានន្តិ – ‘‘កត្ថ វា អជ្ជុបោសថោ ករីយិស្សតី’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, អនុបរិវេណិយំ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពំ អសង្កេតេន. យោ ឧទ្ទិសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧបោសថាគារំ សម្មន្និត្វា ឧបោសថំ កាតុំ, យំ សង្ឃោ អាកង្ខតិ វិហារំ វា អឌ្ឍយោគំ វា បាសាទំ វា ហម្មិយំ វា គុហំ វា. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពំ. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ វិហារំ ឧបោសថាគារំ សម្មន្នេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ វិហារំ ឧបោសថាគារំ សម្មន្នតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស វិហារស្ស ឧបោសថាគារស្ស សម្មុតិ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ. សម្មតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ វិហារោ ឧបោសថាគារំ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ ទ្វេ ឧបោសថាគារានិ សម្មតានិ ហោន្តិ. ភិក្ខូ ឧភយត្ថ សន្និបតន្តិ – ‘‘ឥធ ឧបោសថោ ករីយិស្សតិ, ឥធ ឧបោសថោ ករីយិស្សតី’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, ឯកស្មិំ អាវាសេ ទ្វេ ឧបោសថាគារានិ សម្មន្និតព្ពានិ. យោ សម្មន្នេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឯកំ សមូហនិត្វា [សមុហនិត្វា (ក.)] ឯកត្ថ ឧបោសថំ កាតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សមូហន្តព្ពំ. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ឧបោសថាគារំ សមូហនេយ្យ [សមុហនេយ្យ (ក.)]. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ឧបោសថាគារំ សមូហនតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ឧបោសថាគារស្ស សមុគ្ឃាតោ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ. សមូហតំ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមំ ឧបោសថាគារំ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

៧៣. ឧបោសថប្បមុខានុជាននា

១៤២. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ អតិខុទ្ទកំ ឧបោសថាគារំ សម្មតំ ហោតិ, តទហុបោសថេ មហាភិក្ខុសង្ឃោ សន្និបតិតោ ហោតិ. ភិក្ខូ អសម្មតាយ ភូមិយា និសិន្នា បាតិមោក្ខំ អស្សោសុំ. អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ ‘‘ភគវតា បញ្ញត្តំ ‘ឧបោសថាគារំ សម្មន្និត្វា ឧបោសថោ កាតព្ពោ’តិ, មយញ្ចម្ហា អសម្មតាយ ភូមិយា និសិន្នោ បាតិមោក្ខំ អស្សុម្ហា, កតោ នុ ខោ អម្ហាកំ ឧបោសថោ, អកតោ នុ ខោ’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. សម្មតាយ វា, ភិក្ខវេ, ភូមិយា និសិន្នា អសម្មតាយ វា យតោ បាតិមោក្ខំ សុណាតិ, កតោវស្ស ឧបោសថោ. តេន ហិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃោ យាវ មហន្តំ ឧបោសថប្បមុខំ [ឧបោសថមុខំ (ស្យា.)] អាកង្ខតិ, តាវ មហន្តំ ឧបោសថប្បមុខំ សម្មន្នតុ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពំ. បឋមំ និមិត្តា កិត្តេតព្ពា. និមិត្តេ កិត្តេត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យាវតា សមន្តា និមិត្តា កិត្តិតា. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឯតេហិ និមិត្តេហិ ឧបោសថប្បមុខំ សម្មន្នេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យាវតា សមន្តា និមិត្តា កិត្តិតា. សង្ឃោ ឯតេហិ និមិត្តេហិ ឧបោសថប្បមុខំ សម្មន្នតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឯតេហិ និមិត្តេហិ ឧបោសថប្បមុខស្ស សម្មុតិ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ. សម្មតំ សង្ឃេន ឯតេហិ និមិត្តេហិ ឧបោសថប្បមុខំ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ តទហុបោសថេ នវកា ភិក្ខូ បឋមតរំ សន្និបតិត្វា – ‘‘ន តាវ ថេរា អាគច្ឆន្តី’’តិ – បក្កមិំសុ. ឧបោសថោ វិកាលេ អហោសិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តទហុបោសថេ ថេរេហិ ភិក្ខូហិ បឋមតរំ សន្និបតិតុន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន រាជគហេ សម្ពហុលា អាវាសា សមានសីមា ហោន្តិ. តត្ថ ភិក្ខូ វិវទន្តិ – ‘‘អម្ហាកំ អាវាសេ ឧបោសថោ ករីយតុ, អម្ហាកំ អាវាសេ ឧបោសថោ ករីយតូ’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ឥធ បន, ភិក្ខវេ, សម្ពហុលា អាវាសា សមានសីមា ហោន្តិ. តត្ថ ភិក្ខូ វិវទន្តិ – ‘‘អម្ហាកំ អាវាសេ ឧបោសថោ ករីយតុ, អម្ហាកំ អាវាសេ ឧបោសថោ ករីយតូ’’តិ. តេហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូហិ សព្ពេហេវ ឯកជ្ឈំ សន្និបតិត្វា ឧបោសថោ កាតព្ពោ. យត្ថ វា បន ថេរោ ភិក្ខុ វិហរតិ, តត្ថ សន្និបតិត្វា ឧបោសថោ កាតព្ពោ, ន ត្វេវ វគ្គេន សង្ឃេន ឧបោសថោ កាតព្ពោ. យោ ករេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ.

៧៤. អវិប្បវាសសីមានុជាននា

១៤៣. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា មហាកស្សបោ អន្ធកវិន្ទា រាជគហំ ឧបោសថំ អាគច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ នទិំ តរន្តោ មនំ វូឡ្ហោ អហោសិ, ចីវរានិស្ស [តេន ចីវរានិស្ស (ក.)] អល្លានិ. ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ មហាកស្សបំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កិស្ស តេ, អាវុសោ, ចីវរានិ អល្លានី’’តិ? ‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, អន្ធកវិន្ទា រាជគហំ ឧបោសថំ អាគច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ នទិំ តរន្តោ មនម្ហិ វូឡ្ហោ. តេន មេ ចីវរានិ អល្លានី’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. យា សា, ភិក្ខវេ, សង្ឃេន សីមា សម្មតា សមានសំវាសា ឯកុបោសថា, សង្ឃោ តំ សីមំ តិចីវរេន អវិប្បវាសំ សម្មន្នតុ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពា. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យា សា សង្ឃេន សីមា សម្មតា សមានសំវាសា ឯកុបោសថា, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ សង្ឃោ តំ សីមំ តិចីវរេន អវិប្បវាសំ សម្មន្នេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យា សា សង្ឃេន សីមា សម្មតា សមានសំវាសា ឯកុបោសថា, សង្ឃោ តំ សីមំ តិចីវរេន អវិប្បវាសំ សម្មន្នតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឯតិស្សា សីមាយ តិចីវរេន អវិប្បវាសាយ [អវិប្បវាសស្ស (ស្យា.)] សម្មុតិ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ. សម្មតា សា សីមា សង្ឃេន តិចីវរេន អវិប្បវាសា [អវិប្បវាសោ (ស្យា.)]. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ភគវតា តិចីវរេន អវិប្បវាសសម្មុតិ អនុញ្ញាតាតិ អន្តរឃរេ ចីវរានិ និក្ខិបន្តិ. តានិ ចីវរានិ នស្សន្តិបិ ឌយ្ហន្តិបិ ឧន្ទូរេហិបិ ខជ្ជន្តិ. ភិក្ខូ ទុច្ចោឡា ហោន្តិ លូខចីវរា. ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘កិស្ស តុម្ហេ, អាវុសោ, ទុច្ចោឡា លូខចីវរា’’តិ? ‘‘ឥធ មយំ, អាវុសោ, ភគវតា តិចីវរេន អវិប្បវាសសម្មុតិ អនុញ្ញាតាតិ អន្តរឃរេ ចីវរានិ និក្ខិបិម្ហា. តានិ ចីវរានិ នដ្ឋានិបិ ទឌ្ឍានិបិ, ឧន្ទូរេហិបិ ខាយិតានិ, តេន មយំ ទុច្ចោឡា លូខចីវរា’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. យា សា, ភិក្ខវេ, សង្ឃេន សីមា សម្មតា សមានសំវាសា ឯកុបោសថា, សង្ឃោ តំ សីមំ តិចីវរេន អវិប្បវាសំ សម្មន្នតុ, ឋបេត្វា គាមញ្ច គាមូបចារញ្ច. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពា. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

១៤៤. ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យា សា សង្ឃេន សីមា សម្មតា សមានសំវាសា ឯកុបោសថា យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ តំ សីមំ តិចីវរេន អវិប្បវាសំ សម្មន្នេយ្យ, ឋបេត្វា គាមញ្ច គាមូបចារញ្ច. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យា សា សង្ឃេន សីមា សម្មតា សមានសំវាសា ឯកុបោសថា, សង្ឃោ តំ សីមំ តិចីវរេន អវិប្បវាសំ សម្មន្នតិ, ឋបេត្វា គាមញ្ច គាមូបចារញ្ច. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឯតិស្សា សីមាយ តិចីវរេន អវិប្បវាសាយ [អវិប្បវាសស្ស (ស្យា.)] សម្មុតិ, ឋបេត្វា គាមញ្ច គាមូបចារញ្ច, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ. សម្មតា សា សីមា សង្ឃេន តិចីវរេន អវិប្បវាសា [អវិប្បវាសោ (ស្យា.)], ឋបេត្វា គាមញ្ច គាមូបចារញ្ច. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

៧៥. សីមាសមូហនន

‘‘សីមំ, ភិក្ខវេ, សម្មន្នន្តេន បឋមំ សមានសំវាសសីមា [សមានសំវាសា សីមា (ស្យា.)] សម្មន្និតព្ពា, បច្ឆា តិចីវរេន អវិប្បវាសោ សម្មន្និតព្ពោ. សីមំ, ភិក្ខវេ, សមូហនន្តេន បឋមំ តិចីវរេន អវិប្បវាសោ សមូហន្តព្ពោ, បច្ឆា សមានសំវាសសីមា សមូហន្តព្ពា. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, តិចីវរេន អវិប្បវាសោ សមូហន្តព្ពោ. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

១៤៥. ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យោ សោ សង្ឃេន តិចីវរេន អវិប្បវាសោ សម្មតោ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ តំ តិចីវរេន អវិប្បវាសំ សមូហនេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យោ សោ សង្ឃេន តិចីវរេន អវិប្បវាសោ សម្មតោ, សង្ឃោ តំ តិចីវរេន អវិប្បវាសំ សមូហនតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឯតស្ស តិចីវរេន អវិប្បវាសស្ស សមុគ្ឃាតោ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ. សមូហតោ សោ សង្ឃេន តិចីវរេន អវិប្បវាសោ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សីមា [សមានសំវាសា សីមា (ស្យា.)]. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

១៤៦. ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យា សា សង្ឃេន សីមា សម្មតា សមានសំវាសា ឯកុបោសថា, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ តំ សីមំ សមូហនេយ្យ សមានសំវាសំ ឯកុបោសថំ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យា សា សង្ឃេន សីមា សម្មតា សមានសំវាសា ឯកុបោសថា, សង្ឃោ តំ សីមំ សមូហនតិ សមានសំវាសំ ឯកុបោសថំ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឯតិស្សា សីមាយ សមានសំវាសាយ ឯកុបោសថាយ សមុគ្ឃាតោ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ. សមូហតា សា សីមា សង្ឃេន សមានសំវាសា ឯកុបោសថា. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

៧៦. គាមសីមាទិ

១៤៧. អសម្មតាយ, ភិក្ខវេ, សីមាយ អដ្ឋបិតាយ, យំ គាមំ វា និគមំ វា ឧបនិស្សាយ វិហរតិ, យា តស្ស វា គាមស្ស គាមសីមា, និគមស្ស វា និគមសីមា, អយំ តត្ថ សមានសំវាសា ឯកុបោសថា. អគាមកេ ចេ, ភិក្ខវេ, អរញ្ញេ សមន្តា សត្តព្ភន្តរា, អយំ តត្ថ សមានសំវាសា ឯកុបោសថា. សព្ពា, ភិក្ខវេ, នទី អសីមា; សព្ពោ សមុទ្ទោ អសីមោ; សព្ពោ ជាតស្សរោ អសីមោ. នទិយា វា, ភិក្ខវេ, សមុទ្ទេ វា ជាតស្សរេ វា យំ មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស សមន្តា ឧទកុក្ខេបា, អយំ តត្ថ សមានសំវាសា ឯកុបោសថាតិ.

១៤៨. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សីមាយ សីមំ សម្ភិន្ទន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. យេសំ, ភិក្ខវេ, សីមា បឋមំ សម្មតា តេសំ តំ កម្មំ ធម្មិកំ អកុប្បំ ឋានារហំ. យេសំ, ភិក្ខវេ, សីមា បច្ឆា សម្មតា តេសំ តំ កម្មំ អធម្មិកំ កុប្បំ អដ្ឋានារហំ. ន, ភិក្ខវេ, សីមាយ សីមា សម្ភិន្ទិតព្ពា. យោ សម្ភិន្ទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ.

តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សីមាយ សីមំ អជ្ឈោត្ថរន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. យេសំ, ភិក្ខវេ, សីមា បឋមំ សម្មតា តេសំ តំ កម្មំ ធម្មិកំ អកុប្បំ ឋានារហំ. យេសំ, ភិក្ខវេ, សីមា បច្ឆា សម្មតា តេសំ តំ កម្មំ អធម្មិកំ កុប្បំ អដ្ឋានារហំ. ន, ភិក្ខវេ, សីមាយ សីមា អជ្ឈោត្ថរិតព្ពា. យោ អជ្ឈោត្ថរេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សីមំ សម្មន្នន្តេន សីមន្តរិកំ ឋបេត្វា សីមំ សម្មន្និតុន្តិ.

៧៧. ឧបោសថភេទាទិ

១៤៩. អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កតិ នុ ខោ ឧបោសថា’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, ឧបោសថា – ចាតុទ្ទសិកោ ច បន្នរសិកោ ច. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ ឧបោសថាតិ.

អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កតិ នុ ខោ ឧបោសថកម្មានី’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, ឧបោសថកម្មានិ – អធម្មេន វគ្គំ ឧបោសថកម្មំ, អធម្មេន សមគ្គំ ឧបោសថកម្មំ, ធម្មេន វគ្គំ ឧបោសថកម្មំ, ធម្មេន សមគ្គំ ឧបោសថកម្មន្តិ. តត្រ, ភិក្ខវេ, យទិទំ អធម្មេន វគ្គំ ឧបោសថកម្មំ, ន, ភិក្ខវេ, ឯវរូបំ ឧបោសថកម្មំ, កាតព្ពំ. ន ច មយា ឯវរូបំ ឧបោសថកម្មំ អនុញ្ញាតំ. តត្រ, ភិក្ខវេ, យទិទំ អធម្មេន សមគ្គំ ឧបោសថកម្មំ, ន, ភិក្ខវេ, ឯវរូបំ ឧបោសថកម្មំ កាតព្ពំ. ន ច មយា ឯវរូបំ ឧបោសថកម្មំ អនុញ្ញាតំ. តត្រ, ភិក្ខវេ, យទិទំ ធម្មេន វគ្គំ ឧបោសថកម្មំ, ន, ភិក្ខវេ, ឯវរូបំ ឧបោសថកម្មំ កាតព្ពំ. ន ច មយា ឯវរូបំ ឧបោសថកម្មំ អនុញ្ញាតំ. តត្រ, ភិក្ខវេ, យទិទំ ធម្មេន សមគ្គំ ឧបោសថកម្មំ, ឯវរូបំ, ភិក្ខវេ, ឧបោសថកម្មំ កាតព្ពំ, ឯវរូបញ្ច មយា ឧបោសថកម្មំ អនុញ្ញាតំ. តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ឯវរូបំ ឧបោសថកម្មំ ករិស្សាម យទិទំ ធម្មេន សមគ្គន្តិ – ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ពន្តិ.

៧៨. សំខិត្តេន បាតិមោក្ខុទ្ទេសាទិ

១៥០. អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កតិ នុ ខោ បាតិមោក្ខុទ្ទេសា’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសា – និទានំ ឧទ្ទិសិត្វា អវសេសំ សុតេន សាវេតព្ពំ. អយំ បឋមោ បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ. និទានំ ឧទ្ទិសិត្វា ចត្តារិ បារាជិកានិ ឧទ្ទិសិត្វា អវសេសំ សុតេន សាវេតព្ពំ. អយំ ទុតិយោ បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ. និទានំ ឧទ្ទិសិត្វា ចត្តារិ បារាជិកានិ ឧទ្ទិសិត្វា តេរស សង្ឃាទិសេសេ ឧទ្ទិសិត្វា អវសេសំ សុតេន សាវេតព្ពំ. អយំ តតិយោ បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ. និទានំ ឧទ្ទិសិត្វា ចត្តារិ បារាជិកានិ ឧទ្ទិសិត្វា តេរស សង្ឃាទិសេសេ ឧទ្ទិសិត្វា ទ្វេ អនិយតេ ឧទ្ទិសិត្វា អវសេសំ សុតេន សាវេតព្ពំ. អយំ ចតុត្ថោ បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ. វិត្ថារេនេវ បញ្ចមោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច បាតិមោក្ខុទ្ទេសាតិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ – ភគវតា សំខិត្តេន បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ អនុញ្ញាតោតិ – សព្ពកាលំ សំខិត្តេន បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, សំខិត្តេន បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពំ. យោ ឧទ្ទិសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ.

តេន ខោ បន សមយេន កោសលេសុ ជនបទេ អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ តទហុបោសថេ សវរភយំ [សំចរភយំ (ស្យា.)] អហោសិ. ភិក្ខូ នាសក្ខិំសុ វិត្ថារេន បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតុំ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សតិ អន្តរាយេ សំខិត្តេន បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតុន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ អសតិបិ អន្តរាយេ សំខិត្តេន បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, អសតិ អន្តរាយេ សំខិត្តេន បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពំ. យោ ឧទ្ទិសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សតិ អន្តរាយេ សំខិត្តេន បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតុំ. តត្រិមេ អន្តរាយា – រាជន្តរាយោ, ចោរន្តរាយោ, អគ្យន្តរាយោ, ឧទកន្តរាយោ, មនុស្សន្តរាយោ, អមនុស្សន្តរាយោ, វាឡន្តរាយោ, សរីសបន្តរាយោ, ជីវិតន្តរាយោ, ព្រហ្មចរិយន្តរាយោតិ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឯវរូបេសុ អន្តរាយេសុ សំខិត្តេន បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតុំ, អសតិ អន្តរាយេ វិត្ថារេនាតិ.

តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សង្ឃមជ្ឈេ អនជ្ឈិដ្ឋា ធម្មំ ភាសន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, សង្ឃមជ្ឈេ អនជ្ឈិដ្ឋេន ធម្មោ ភាសិតព្ពោ. យោ ភាសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ថេរេន ភិក្ខុនា សាមំ វា ធម្មំ ភាសិតុំ បរំ វា អជ្ឈេសិតុន្តិ.

៧៩. វិនយបុច្ឆនកថា

១៥១. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សង្ឃមជ្ឈេ អសម្មតា វិនយំ បុច្ឆន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, សង្ឃមជ្ឈេ អសម្មតេន វិនយោ បុច្ឆិតព្ពោ. យោ បុច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃមជ្ឈេ សម្មតេន វិនយំ បុច្ឆិតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពោ – អត្តនា វា [អត្តនាវ (ស្យា.)] អត្តានំ សម្មន្និតព្ពំ, បរេន វា បរោ សម្មន្និតព្ពោ. កថញ្ច អត្តនាវ អត្តានំ សម្មន្និតព្ពំ? ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមំ វិនយំ បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ. ឯវំ អត្តនាវ អត្តានំ សម្មន្និតព្ពំ.

កថញ្ច បរេន បរោ សម្មន្និតព្ពោ? ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមោ ឥត្ថន្នាមំ វិនយំ បុច្ឆេយ្យា’’តិ. ឯវំ បរេន បរោ សម្មន្និតព្ពោតិ.

តេន ខោ បន សមយេន បេសលា ភិក្ខូ សង្ឃមជ្ឈេ សម្មតា វិនយំ បុច្ឆន្តិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ លភន្តិ អាឃាតំ, លភន្តិ អប្បច្ចយំ, វធេន តជ្ជេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃមជ្ឈេ សម្មតេនបិ បរិសំ ឱលោកេត្វា បុគ្គលំ តុលយិត្វា វិនយំ បុច្ឆិតុន្តិ.

៨០. វិនយវិស្សជ្ជនកថា

១៥២. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សង្ឃមជ្ឈេ អសម្មតា វិនយំ វិស្សជ្ជេន្តិ [វិស្សជ្ជន្តិ (ក.)]. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, សង្ឃមជ្ឈេ អសម្មតេន វិនយោ វិស្សជ្ជេតព្ពោ. យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃមជ្ឈេ សម្មតេន វិនយំ វិស្សជ្ជេតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពំ. អត្តនា វា [អត្តនាវ (ស្យា.)] អត្តានំ សម្មន្និតព្ពំ, បរេន វា បរោ សម្មន្និតព្ពោ. កថញ្ច អត្តនាវ អត្តានំ សម្មន្និតព្ពំ? ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមេន វិនយំ បុដ្ឋោ វិស្សជ្ជេយ្យ’’ន្តិ. ឯវំ អត្តនាវ អត្តានំ សម្មន្និតព្ពំ.

កថញ្ច បរេន បរោ សម្មន្និតព្ពោ? ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមោ ឥត្ថន្នាមេន វិនយំ បុដ្ឋោ វិស្សជ្ជេយ្យា’’តិ. ឯវំ បរេន បរោ សម្មន្និតព្ពោតិ.

តេន ខោ បន សមយេន បេសលា ភិក្ខូ សង្ឃមជ្ឈេ សម្មតា វិនយំ វិស្សជ្ជេន្តិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ លភន្តិ អាឃាតំ, លភន្តិ អប្បច្ចយំ, វធេន តជ្ជេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃមជ្ឈេ សម្មតេនបិ បរិសំ ឱលោកេត្វា បុគ្គលំ តុលយិត្វា វិនយំ វិស្សជ្ជេតុន្តិ.

៨១. ចោទនាកថា

១៥៣. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ អនោកាសកតំ ភិក្ខុំ អាបត្តិយា ចោទេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, អនោកាសកតោ ភិក្ខុ អាបត្តិយា ចោទេតព្ពោ. យោ ចោទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឱកាសំ ការាបេត្វា អាបត្តិយា ចោទេតុំ – ករោតុ អាយស្មា ឱកាសំ, អហំ តំ វត្តុកាមោតិ.

តេន ខោ បន សមយេន បេសលា ភិក្ខូ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ ឱកាសំ ការាបេត្វា អាបត្តិយា ចោទេន្តិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ លភន្តិ អាឃាតំ, លភន្តិ អប្បច្ចយំ, វធេន តជ្ជេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កតេបិ ឱកាសេ បុគ្គលំ តុលយិត្វា អាបត្តិយា ចោទេតុន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ – បុរម្ហាកំ បេសលា ភិក្ខូ ឱកាសំ ការាបេន្តីតិ – បដិកច្ចេវ សុទ្ធានំ ភិក្ខូនំ អនាបត្តិកានំ អវត្ថុស្មិំ អការណេ ឱកាសំ ការាបេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, សុទ្ធានំ ភិក្ខូនំ អនាបត្តិកានំ អវត្ថុស្មិំ អការណេ ឱកាសោ ការាបេតព្ពោ. យោ ការាបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលំ តុលយិត្វា ឱកាសំ កាតុ [ការាបេតុំ (ស្យា.)] ន្តិ.

៨២. អធម្មកម្មបដិក្កោសនាទិ

១៥៤. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សង្ឃមជ្ឈេ អធម្មកម្មំ ករោន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, អធម្មកម្មំ កាតព្ពំ. យោ ករេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ. ករោន្តិយេវ អធម្មកម្មំ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អធម្មកម្មេ កយិរមានេ បដិក្កោសិតុន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន បេសលា ភិក្ខូ ឆព្ពគ្គិយេហិ ភិក្ខូហិ អធម្មកម្មេ កយិរមានេ បដិក្កោសន្តិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ លភន្តិ អាឃាតំ, លភន្តិ អប្បច្ចយំ, វធេន តជ្ជេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ទិដ្ឋិម្បិ អាវិកាតុន្តិ. តេសំយេវ សន្តិកេ ទិដ្ឋិំ អាវិករោន្តិ. ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ លភន្តិ អាឃាតំ, លភន្តិ អប្បច្ចយំ, វធេន តជ្ជេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ បញ្ចហិ បដិក្កោសិតុំ, ទ្វីហិ តីហិ ទិដ្ឋិំ អាវិកាតុំ, ឯកេន អធិដ្ឋាតុំ – ‘ន មេតំ ខមតី’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សង្ឃមជ្ឈេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសមានា សញ្ចិច្ច ន សាវេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសកេន សញ្ចិច្ច ន សាវេតព្ពំ. យោ ន សាវេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ.

តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ឧទាយី សង្ឃស្ស បាតិមោក្ខុទ្ទេសកោ ហោតិ កាកស្សរកោ. អថ ខោ អាយស្មតោ ឧទាយិស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ភគវតា បញ្ញត្តំ ‘បាតិមោក្ខុទ្ទេសកេន សាវេតព្ព’ន្តិ, អហញ្ចម្ហិ កាកស្សរកោ, កថំ នុ ខោ មយា បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសកេន វាយមិតុំ – ‘កថំ សាវេយ្យ’ន្តិ. វាយមន្តស្ស អនាបត្តីតិ.

តេន ខោ បន សមយេន ទេវទត្តោ សគហដ្ឋាយ បរិសាយ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, សគហដ្ឋាយ បរិសាយ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពំ. យោ ឧទ្ទិសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ.

តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ សង្ឃមជ្ឈេ អនជ្ឈិដ្ឋា បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, សង្ឃមជ្ឈេ អនជ្ឈិដ្ឋេន បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពំ. យោ ឧទ្ទិសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ថេរាធិកំ [ថេរាធេយ្យំ (អដ្ឋកថាយំ បាឋន្តរំ)] បាតិមោក្ខន្តិ.

អញ្ញតិត្ថិយភាណវារោ និដ្ឋិតោ បឋមោ [ឯកាទសមោ (ក.)].

៨៣. បាតិមោក្ខុទ្ទេសកអជ្ឈេសនាទិ

១៥៥. អថ ខោ ភគវា រាជគហេ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន ចោទនាវត្ថុ តេន ចារិកំ បក្កាមិ. អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន ចោទនាវត្ថុ តទវសរិ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ សម្ពហុលា ភិក្ខូ វិហរន្តិ. តត្ថ ថេរោ ភិក្ខុ ពាលោ ហោតិ អព្យត្តោ. សោ ន ជានាតិ ឧបោសថំ វា ឧបោសថកម្មំ វា, បាតិមោក្ខំ វា បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ វា. អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘ភគវតា បញ្ញត្តំ ‘ថេរាធិកំ បាតិមោក្ខ’ន្តិ, អយញ្ច អម្ហាកំ ថេរោ ពាលោ អព្យត្តោ, ន ជានាតិ ឧបោសថំ វា ឧបោសថកម្មំ វា, បាតិមោក្ខំ វា បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ វា. កថំ នុ ខោ អម្ហេហិ បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យោ តត្ថ ភិក្ខុ ព្យត្តោ បដិពលោ តស្សាធេយ្យំ បាតិមោក្ខន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ តទហុបោសថេ សម្ពហុលា ភិក្ខូ វិហរន្តិ ពាលា អព្យត្តា. តេ ន ជានន្តិ ឧបោសថំ វា ឧបោសថកម្មំ វា, បាតិមោក្ខំ វា បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ វា. តេ ថេរំ អជ្ឈេសិំសុ – ‘‘ឧទ្ទិសតុ, ភន្តេ, ថេរោ បាតិមោក្ខ’’ន្តិ. សោ ឯវមាហ – ‘‘ន មេ, អាវុសោ, វត្តតី’’តិ. ទុតិយំ ថេរំ អជ្ឈេសិំសុ – ‘‘ឧទ្ទិសតុ, ភន្តេ, ថេរោ បាតិមោក្ខ’’ន្តិ. សោបិ ឯវមាហ – ‘‘ន មេ, អាវុសោ, វត្តតី’’តិ. តតិយំ ថេរំ អជ្ឈេសិំសុ – ‘‘ឧទ្ទិសតុ, ភន្តេ, ថេរោ បាតិមោក្ខ’’ន្តិ. សោបិ ឯវមាហ – ‘‘ន មេ, អាវុសោ, វត្តតី’’តិ. ឯតេនេវ ឧបាយេន យាវ សង្ឃនវកំ អជ្ឈេសិំសុ – ‘‘ឧទ្ទិសតុ អាយស្មា បាតិមោក្ខ’’ន្តិ. សោបិ ឯវមាហ – ‘‘ន មេ, ភន្តេ, វត្តតី’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ.

ឥធ បន, ភិក្ខវេ, អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ តទហុបោសថេ សម្ពហុលា ភិក្ខូ វិហរន្តិ ពាលា អព្យត្តា. តេ ន ជានន្តិ ឧបោសថំ វា ឧបោសថកម្មំ វា, បាតិមោក្ខំ វា បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ វា. តេ ថេរំ អជ្ឈេសន្តិ – ‘‘ឧទ្ទិសតុ, ភន្តេ, ថេរោ បាតិមោក្ខ’’ន្តិ. សោ ឯវំ វទេតិ – ‘‘ន មេ, អាវុសោ, វត្តតី’’តិ. ទុតិយំ ថេរំ អជ្ឈេសន្តិ – ‘‘ឧទ្ទិសតុ, ភន្តេ, ថេរោ បាតិមោក្ខ’’ន្តិ. សោបិ ឯវំ វទេតិ – ‘‘ន មេ, អាវុសោ, វត្តតី’’តិ. តតិយំ ថេរំ អជ្ឈេសន្តិ – ‘‘ឧទ្ទិសតុ, ភន្តេ, ថេរោ បាតិមោក្ខ’’ន្តិ. សោបិ ឯវំ វទេតិ – ‘‘ន មេ, អាវុសោ, វត្តតី’’តិ. ឯតេនេវ ឧបាយេន យាវ សង្ឃនវកំ អជ្ឈេសន្តិ – ‘‘ឧទ្ទិសតុ អាយស្មា បាតិមោក្ខ’’ន្តិ. សោបិ ឯវំ វទេតិ – ‘‘ន មេ, ភន្តេ, វត្តតី’’តិ. តេហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូហិ ឯកោ ភិក្ខុ សាមន្តា អាវាសា សជ្ជុកំ បាហេតព្ពោ – គច្ឆាវុសោ, សំខិត្តេន វា វិត្ថារេន វា បាតិមោក្ខំ បរិយាបុណិត្វាន អាគច្ឆាហីតិ.

អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កេន នុ ខោ បាហេតព្ពោ’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ថេរេន ភិក្ខុនា នវំ ភិក្ខុំ អាណាបេតុន្តិ. ថេរេន អាណត្តា នវា ភិក្ខូ ន គច្ឆន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, ថេរេន អាណត្តេន អគិលានេន ន គន្តព្ពំ. យោ ន គច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ.

៨៤. បក្ខគណនាទិឧគ្គហណានុជាននា

១៥៦. អថ ខោ ភគវា ចោទនាវត្ថុស្មិំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា បុនទេវ រាជគហំ បច្ចាគញ្ឆិ.

តេន ខោ បន សមយេន មនុស្សា ភិក្ខូ បិណ្ឌាយ ចរន្តេ បុច្ឆន្តិ – ‘‘កតិមី, ភន្តេ, បក្ខស្សា’’តិ? ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘ន ខោ មយំ, អាវុសោ, ជានាមា’’តិ. មនុស្សា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘បក្ខគណនមត្តមម្បិមេ សមណា សក្យបុត្តិយា ន ជានន្តិ, កិំ បនិមេ អញ្ញំ កិញ្ចិ កល្យាណំ ជានិស្សន្តី’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បក្ខគណនំ ឧគ្គហេតុន្តិ. អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កេន នុ ខោ បក្ខគណនា ឧគ្គហេតព្ពា’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សព្ពេហេវ បក្ខគណនំ ឧគ្គហេតុន្តិ.

១៥៧. តេន ខោ បន សមយេន មនុស្សា ភិក្ខូ បិណ្ឌាយ ចរន្តេ បុច្ឆន្តិ – ‘‘កីវតិកា, ភន្តេ, ភិក្ខូ’’តិ? ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘ន ខោ មយំ, អាវុសោ, ជានាមា’’តិ. មនុស្សា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘អញ្ញមញ្ញម្បិមេ សមណា សក្យបុត្តិយា ន ជានន្តិ, កិំ បនិមេ អញ្ញំ កិញ្ចិ កល្យាណំ ជានិស្សន្តី’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ គណេតុន្តិ.

អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កទា នុ ខោ ភិក្ខូ គណេតព្ពា’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តទហុបោសថេ នាមគ្គេន [នាមមត្តេន (ស្យា.), គណមគ្គេន (ក.)] គណេតុំ, សលាកំ វា គាហេតុន្តិ.

១៥៨. តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អជានន្តា អជ្ជុបោសថោតិ ទូរំ គាមំ បិណ្ឌាយ ចរន្តិ. តេ ឧទ្ទិស្សមានេបិ បាតិមោក្ខេ អាគច្ឆន្តិ, ឧទ្ទិដ្ឋមត្តេបិ អាគច្ឆន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អារោចេតុំ ‘អជ្ជុបោសថោ’តិ.

អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កេន នុ ខោ អារោចេតព្ពោ’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ថេរេន ភិក្ខុនា កាលវតោ អារោចេតុន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ថេរោ កាលវតោ នស្សរតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ភត្តកាលេបិ អារោចេតុន្តិ.

ភត្តកាលេបិ នស្សរតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យំ កាលំ សរតិ, តំ កាលំ អារោចេតុន្តិ.

៨៥. បុព្ពករណានុជាននា

១៥៩. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ ឧបោសថាគារំ ឧក្លាបំ ហោតិ. អាគន្តុកា ភិក្ខូ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាវាសិកា ភិក្ខូ ឧបោសថាគារំ ន សម្មជ្ជិស្សន្តី’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧបោសថាគារំ សម្មជ្ជិតុន្តិ.

អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កេន នុ ខោ ឧបោសថាគារំ សម្មជ្ជិតព្ព’’ន្តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ថេរេន ភិក្ខុនា នវំ ភិក្ខុំ អាណាបេតុន្តិ.

ថេរេន អាណត្តា នវា ភិក្ខូ ន សម្មជ្ជន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, ថេរេន អាណត្តេន អគិលានេន ន សម្មជ្ជិតព្ពំ. យោ ន សម្មជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ.

១៦០. តេន ខោ បន សមយេន ឧបោសថាគារេ អាសនំ អបញ្ញត្តំ ហោតិ. ភិក្ខូ ឆមាយំ និសីទន្តិ, គត្តានិបិ ចីវរានិបិ បំសុកិតានិ ហោន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧបោសថាគារេ អាសនំ បញ្ញបេតុន្តិ.

អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កេន នុ ខោ ឧបោសថាគារេ អាសនំ បញ្ញបេតព្ព’’ន្តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ថេរេន ភិក្ខុនា នវំ ភិក្ខុំ អាណាបេតុន្តិ.

ថេរេន អាណត្តា នវា ភិក្ខូ ន បញ្ញបេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, ថេរេន អាណត្តេន អគិលានេន ន បញ្ញបេតព្ពំ. យោ ន បញ្ញបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ.

១៦១. តេន ខោ បន សមយេន ឧបោសថាគារេ បទីបោ ន ហោតិ. ភិក្ខូ អន្ធការេ កាយម្បិ ចីវរម្បិ អក្កមន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧបោសថាគារេ បទីបំ កាតុន្តិ.

អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កេន នុ ខោ ឧបោសថាគារេ បទីបោ កាតព្ពោ’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ថេរេន ភិក្ខុនា នវំ ភិក្ខុំ អាណាបេតុន្តិ.

ថេរេន អាណត្តា នវា ភិក្ខូ ន បទីបេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, ថេរេន អាណត្តេន អគិលានេន ន បទីបេតព្ពោ. យោ ន បទីបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ.

១៦២. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ អាវាសិកា ភិក្ខូ នេវ បានីយំ ឧបដ្ឋាបេន្តិ, ន បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេន្តិ. អាគន្តុកា ភិក្ខូ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាវាសិកា ភិក្ខូ នេវ បានីយំ ឧបដ្ឋាបេស្សន្តិ, ន បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេស្សន្តី’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេតុន្តិ.

អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កេន នុ ខោ បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេតព្ព’’ន្តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ថេរេន ភិក្ខុនា នវំ ភិក្ខុំ អាណាបេតុន្តិ.

ថេរេន អាណត្តា នវា ភិក្ខូ ន ឧបដ្ឋាបេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ន, ភិក្ខវេ, ថេរេន អាណត្តេន អគិលានេន ន ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ. យោ ន ឧបដ្ឋាបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ.

៨៦. ទិសំគមិកាទិវត្ថុ

១៦៣. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ ពាលា អព្យត្តា ទិសំគមិកា អាចរិយុបជ្ឈាយេ ន អាបុច្ឆិំសុ [ន អាបុច្ឆិំសុ (ក.)]. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ.

ឥធ បន, ភិក្ខវេ, សម្ពហុលា ភិក្ខូ ពាលា អព្យត្តា ទិសំគមិកា អាចរិយុបជ្ឈាយេ ន អាបុច្ឆន្តិ [ន អាបុច្ឆន្តិ (ក.)]. តេ [តេហិ (ក.)], ភិក្ខវេ, អាចរិយុបជ្ឈាយេហិ បុច្ឆិតព្ពា – ‘‘កហំ គមិស្សថ, កេន សទ្ធិំ គមិស្សថា’’តិ? តេ ចេ, ភិក្ខវេ, ពាលា អព្យត្តា អញ្ញេ ពាលេ អព្យត្តេ អបទិសេយ្យុំ, ន, ភិក្ខវេ, អាចរិយុបជ្ឈាយេហិ អនុជានិតព្ពា. អនុជានេយ្យុំ ចេ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. តេ ច, ភិក្ខវេ, ពាលា អព្យត្តា អននុញ្ញាតា អាចរិយុបជ្ឈាយេហិ គច្ឆេយ្យុំ ចេ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

ឥធ បន, ភិក្ខវេ, អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ សម្ពហុលា ភិក្ខូ វិហរន្តិ ពាលា អព្យត្តា. តេ ន ជានន្តិ ឧបោសថំ វា ឧបោសថកម្មំ វា, បាតិមោក្ខំ វា បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ វា. តត្ថ អញ្ញោ ភិក្ខុ អាគច្ឆតិ ពហុស្សុតោ អាគតាគមោ ធម្មធរោ វិនយធរោ មាតិកាធរោ បណ្ឌិតោ ព្យត្តោ មេធាវី លជ្ជី កុក្កុច្ចកោ សិក្ខាកាមោ. តេហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូហិ សោ ភិក្ខុ សង្គហេតព្ពោ អនុគ្គហេតព្ពោ ឧបលាបេតព្ពោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ ចុណ្ណេន មត្តិកាយ ទន្តកដ្ឋេន មុខោទកេន. នោ ចេ សង្គណ្ហេយ្យុំ អនុគ្គណ្ហេយ្យុំ ឧបលាបេយ្យុំ ឧបដ្ឋាបេយ្យុំ ចុណ្ណេន មត្តិកាយ ទន្តកដ្ឋេន មុខោទកេន, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

ឥធ បន, ភិក្ខវេ, អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ តទហុបោសថេ សម្ពហុលា ភិក្ខូ វិហរន្តិ ពាលា អព្យត្តា. តេ ន ជានន្តិ ឧបោសថំ វា ឧបោសថកម្មំ វា, បាតិមោក្ខំ វា បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ វា. តេហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូហិ ឯកោ ភិក្ខុ សាមន្តា អាវាសា សជ្ជុកំ បាហេតព្ពោ – ‘‘គច្ឆាវុសោ, សំខិត្តេន វា វិត្ថារេន វា បាតិមោក្ខំ បរិយាបុណិត្វា អាគច្ឆា’’តិ. ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, តេហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូហិ សព្ពេហេវ យត្ថ ជានន្តិ ឧបោសថំ វា ឧបោសថកម្មំ វា បាតិមោក្ខំ វា បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ វា, សោ អាវាសោ គន្តព្ពោ. នោ ចេ គច្ឆេយ្យុំ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

ឥធ បន, ភិក្ខវេ, អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ សម្ពហុលា ភិក្ខូ វស្សំ វសន្តិ ពាលា អព្យត្តា. តេ ន ជានន្តិ ឧបោសថំ វា ឧបោសថកម្មំ វា បាតិមោក្ខំ វា បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ វា. តេហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូហិ ឯកោ ភិក្ខុ សាមន្តា អាវាសា សជ្ជុកំ បាហេតព្ពោ – ‘‘គច្ឆាវុសោ, សំខិត្តេន វា វិត្ថារេន វា បាតិមោក្ខំ បរិយាបុណិត្វា អាគច្ឆា’’តិ. ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, ឯកោ ភិក្ខុ សត្តាហកាលិកំ បាហេតព្ពោ – ‘‘គច្ឆាវុសោ, សំខិត្តេន វា វិត្ថារេន វា បាតិមោក្ខំ បរិយាបុណិត្វា អាគច្ឆា’’តិ. ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, ន, ភិក្ខវេ, តេហិ ភិក្ខូហិ តស្មិំ អាវាសេ វស្សំ វសិតព្ពំ. វសេយ្យុំ ចេ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ.

៨៧. បារិសុទ្ធិទានកថា

១៦៤. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘សន្និបតថ, ភិក្ខវេ, សង្ឃោ ឧបោសថំ ករិស្សតី’’តិ. ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អត្ថិ, ភន្តេ, ភិក្ខុ គិលានោ, សោ អនាគតោ’’តិ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានេន ភិក្ខុនា បារិសុទ្ធិំ ទាតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ទាតព្ពា – តេន គិលានេន ភិក្ខុនា ឯកំ ភិក្ខុំ ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘បារិសុទ្ធិំ ទម្មិ, បារិសុទ្ធិំ មេ ហរ, បារិសុទ្ធិំ មេ អារោចេហី’’តិ. កាយេន វិញ្ញាបេតិ, វាចាយ វិញ្ញាបេតិ, កាយេន វាចាយ វិញ្ញាបេតិ, ទិន្នា ហោតិ បារិសុទ្ធិ. ន កាយេន វិញ្ញាបេតិ, ន វាចាយ វិញ្ញាបេតិ, ន កាយេន វាចាយ វិញ្ញាបេតិ, ន ទិន្នា ហោតិ បារិសុទ្ធិ. ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, សោ, ភិក្ខវេ, គិលានោ ភិក្ខុ មញ្ចេន វា បីឋេន វា សង្ឃមជ្ឈេ អានេត្វា ឧបោសថោ កាតព្ពោ. សចេ, ភិក្ខវេ, គិលានុបដ្ឋាកានំ ភិក្ខូនំ ឯវំ ហោតិ – ‘‘សចេ ខោ មយំ គិលានំ ឋានា ចាវេស្សាម, អាពាធោ វា អភិវឌ្ឍិស្សតិ កាលំកិរិយា វា ភវិស្សតី’’តិ, ន, ភិក្ខវេ, គិលានោ ភិក្ខុ ឋានា ចាវេតព្ពោ. សង្ឃេន តត្ថ គន្ត្វា ឧបោសថោ កាតព្ពោ. ន ត្វេវ វគ្គេន សង្ឃេន ឧបោសថោ កាតព្ពោ. ករេយ្យ ចេ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

បារិសុទ្ធិហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នាយ បារិសុទ្ធិយា តត្ថេវ បក្កមតិ, អញ្ញស្ស ទាតព្ពា បារិសុទ្ធិ. បារិសុទ្ធិហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នាយ បារិសុទ្ធិយា តត្ថេវ វិព្ភមតិ,…បេ… កាលំ ករោតិ – សាមណេរោ បដិជានាតិ – សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកោ បដិជានាតិ – អន្តិមវត្ថុំ អជ្ឈាបន្នកោ បដិជានាតិ – ឧម្មត្តកោ បដិជានាតិ – ខិត្តចិត្តោ បដិជានាតិ – វេទនាដ្ដោ បដិជានាតិ – អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ – អាបត្តិយា អប្បដិកម្មេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ – បាបិកាយ ទិដ្ឋិយា អប្បដិនិស្សគ្គេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ – បណ្ឌកោ បដិជានាតិ – ថេយ្យសំវាសកោ បដិជានាតិ – តិត្ថិយបក្កន្តកោ បដិជានាតិ – តិរច្ឆានគតោ បដិជានាតិ – មាតុឃាតកោ បដិជានាតិ – បិតុឃាតកោ បដិជានាតិ – អរហន្តឃាតកោ បដិជានាតិ – ភិក្ខុនិទូសកោ បដិជានាតិ – សង្ឃភេទកោ បដិជានាតិ – លោហិតុប្បាទកោ បដិជានាតិ – ឧភតោព្យញ្ជនកោ បដិជានាតិ, អញ្ញស្ស ទាតព្ពា បារិសុទ្ធិ.

បារិសុទ្ធិហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នាយ បារិសុទ្ធិយា អន្តរាមគ្គេ បក្កមតិ, អនាហដា ហោតិ បារិសុទ្ធិ. បារិសុទ្ធិហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នាយ បារិសុទ្ធិយា អន្តរាមគ្គេ វិព្ភមតិ,…បេ… ឧភតោព្យញ្ជនកោ បដិជានាតិ, អនាហដា ហោតិ បារិសុទ្ធិ.

បារិសុទ្ធិហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នាយ បារិសុទ្ធិយា សង្ឃប្បត្តោ បក្កមតិ, អាហដា ហោតិ បារិសុទ្ធិ. បារិសុទ្ធិហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នាយ បារិសុទ្ធិយា សង្ឃប្បត្តោ វិព្ភមតិ,…បេ… ឧភតោព្យញ្ជនកោ បដិជានាតិ, អាហដា ហោតិ បារិសុទ្ធិ.

បារិសុទ្ធិហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នាយ បារិសុទ្ធិយា សង្ឃប្បត្តោ សុត្តោ ន អារោចេតិ, បមត្តោ ន អារោចេតិ, សមាបន្នោ ន អារោចេតិ, អាហដា ហោតិ បារិសុទ្ធិ. បារិសុទ្ធិហារកស្ស អនាបត្តិ.

បារិសុទ្ធិហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នាយ បារិសុទ្ធិយា សង្ឃប្បត្តោ សញ្ចិច្ច ន អារោចេតិ, អាហដា ហោតិ បារិសុទ្ធិ. បារិសុទ្ធិហារកស្ស អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ.

៨៨. ឆន្ទទានកថា

១៦៥. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘សន្និបតថ, ភិក្ខវេ, សង្ឃោ កម្មំ ករិស្សតី’’តិ. ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អត្ថិ, ភន្តេ, ភិក្ខុ គិលានោ, សោ អនាគតោ’’តិ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានេន ភិក្ខុនា ឆន្ទំ ទាតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ទាតព្ពោ. តេន គិលានេន ភិក្ខុនា ឯកំ ភិក្ខុំ ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘ឆន្ទំ ទម្មិ, ឆន្ទំ មេ ហរ, ឆន្ទំ មេ អារោចេហី’’តិ. កាយេន វិញ្ញាបេតិ, វាចាយ វិញ្ញាបេតិ, កាយេន វាចាយ វិញ្ញាបេតិ, ទិន្នោ ហោតិ ឆន្ទោ. ន កាយេន វិញ្ញាបេតិ, ន វាចាយ វិញ្ញាបេតិ, ន កាយេន វាចាយ វិញ្ញាបេតិ, ន ទិន្នោ ហោតិ ឆន្ទោ. ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, សោ, ភិក្ខវេ, គិលានោ ភិក្ខុ មញ្ចេន វា បីឋេន វា សង្ឃមជ្ឈេ អានេត្វា កម្មំ កាតព្ពំ. សចេ, ភិក្ខវេ, គិលានុបដ្ឋាកានំ ភិក្ខូនំ ឯវំ ហោតិ – ‘‘សចេ ខោ មយំ គិលានំ ឋានា ចាវេស្សាម, អាពាធោ វា អភិវឌ្ឍិស្សតិ កាលំកិរិយា វា ភវិស្សតី’’តិ, ន, ភិក្ខវេ, គិលានោ ភិក្ខុ ឋានា ចាវេតព្ពោ. សង្ឃេន តត្ថ គន្ត្វា កម្មំ កាតព្ពំ. ន ត្វេវ វគ្គេន សង្ឃេន កម្មំ កាតព្ពំ. ករេយ្យ ចេ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

ឆន្ទហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នេ ឆន្ទេ តត្ថេវ បក្កមតិ, អញ្ញស្ស ទាតព្ពោ ឆន្ទោ. ឆន្ទហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នេ ឆន្ទេ តត្ថេវ វិព្ភមតិ…បេ… កាលំករោតិ – សាមណេរោ បដិជានាតិ – សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកោ បដិជានាតិ – អន្តិមវត្ថុំ អជ្ឈាបន្នកោ បដិជានាតិ – ឧម្មត្តកោ បដិជានាតិ – ខិត្តចិត្តោ បដិជានាតិ – វេទនាដ្ដោ បដិជានាតិ – អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ – អាបត្តិយា អប្បដិកម្មេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ – បាបិកាយ ទិដ្ឋិយា អប្បដិនិស្សគ្គេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ – បណ្ឌកោ បដិជានាតិ – ថេយ្យសំវាសកោ បដិជានាតិ – តិត្ថិយបក្កន្តកោ បដិជានាតិ – តិរច្ឆានគតោ បដិជានាតិ – មាតុឃាតកោ បដិជានាតិ – បិតុឃាតកោ បដិជានាតិ – អរហន្តឃាតកោ បដិជានាតិ – ភិក្ខុនិទូសកោ បដិជានាតិ – សង្ឃភេទកោ បដិជានាតិ – លោហិតុប្បាទកោ បដិជានាតិ – ឧភតោព្យញ្ជនកោ បដិជានាតិ, អញ្ញស្ស ទាតព្ពោ ឆន្ទោ.

ឆន្ទហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នេ ឆន្ទេ អន្តរាមគ្គេ បក្កមតិ, អនាហដោ ហោតិ ឆន្ទោ. ឆន្ទហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នេ ឆន្ទេ អន្តរាមគ្គេ វិព្ភមតិ…បេ… ឧភតោព្យញ្ជនកោ បដិជានាតិ, អនាហដោ ហោតិ ឆន្ទោ.

ឆន្ទហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នេ ឆន្ទេ សង្ឃប្បត្តោ បក្កមតិ, អាហដោ ហោតិ ឆន្ទោ. ឆន្ទហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នេ ឆន្ទេ សង្ឃប្បត្តោ វិព្ភមតិ…បេ… ឧភតោព្យញ្ជនកោ បដិជានាតិ, អាហដោ ហោតិ ឆន្ទោ.

ឆន្ទហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នេ ឆន្ទេ សង្ឃប្បត្តោ សុត្តោ ន អារោចេតិ, បមត្តោ ន អារោចេតិ, សមាបន្នោ ន អារោចេតិ, អាហដោ ហោតិ ឆន្ទោ. ឆន្ទហារកស្ស អនាបត្តិ.

ឆន្ទហារកោ ចេ, ភិក្ខវេ, ទិន្នេ ឆន្ទេ សង្ឃប្បត្តោ សញ្ចិច្ច ន អារោចេតិ, អាហដោ ហោតិ ឆន្ទោ. ឆន្ទហារកស្ស អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តទហុបោសថេ បារិសុទ្ធិំ ទេន្តេន ឆន្ទម្បិ ទាតុំ, សន្តិ សង្ឃស្ស ករណីយន្តិ.

៨៩. ញាតកាទិគ្គហណកថា

១៦៦. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ តទហុបោសថេ ញាតកា គណ្ហិំសុំ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ.

ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុំ តទហុបោសថេ ញាតកា គណ្ហន្តិ. តេ ញាតកា ភិក្ខូហិ ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘‘ឥង្ឃ, តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឥមំ ភិក្ខុំ មុហុត្តំ មុញ្ចថ, យាវាយំ ភិក្ខុ ឧបោសថំ ករោតី’’តិ. ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, តេ ញាតកា ភិក្ខូហិ ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘‘ឥង្ឃ, តុម្ហេ អាយស្មន្តោ មុហុត្តំ ឯកមន្តំ ហោថ, យាវាយំ ភិក្ខុ បារិសុទ្ធិំ ទេតី’’តិ. ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, តេ ញាតកា ភិក្ខូហិ ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘‘ឥង្ឃ, តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឥមំ ភិក្ខុំ មុហុត្តំ និស្សីមំ នេថ, យាវ សង្ឃោ ឧបោសថំ ករោតី’’តិ. ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, ន ត្វេវ វគ្គេន សង្ឃេន ឧបោសថោ កាតព្ពោ. ករេយ្យ ចេ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.

ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុំ តទហុបោសថេ រាជានោ គណ្ហន្តិ,…បេ… ចោរា គណ្ហន្តិ – ធុត្តា គណ្ហន្តិ – ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា គណ្ហន្តិ, តេ ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា ភិក្ខូហិ ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘‘ឥង្ឃ, តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឥមំ ភិក្ខុំ មុហុត្តំ មុញ្ចថ, យាវាយំ ភិក្ខុ ឧបោសថំ ករោតី’’តិ. ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, តេ ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា ភិក្ខូហិ ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘‘ឥង្ឃ, តុម្ហេ អាយស្មន្តោ មុហុត្តំ ឯកមន្តំ ហោថ, យាវាយំ ភិក្ខុ បារិសុទ្ធិំ ទេតី’’តិ. ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, តេ ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា ភិក្ខូហិ ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘‘ឥង្ឃ, តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឥមំ ភិក្ខុំ មុហុត្តំ និស្សីមំ នេថ, យាវ សង្ឃោ ឧបោសថំ ករោតី’’តិ. ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, ន ត្វេវ វគ្គេន សង្ឃេន ឧបោសថោ កាតព្ពោ. ករេយ្យ ចេ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ.

៩០. ឧម្មត្តកសម្មុតិ

១៦៧. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘សន្និបតថ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ សង្ឃស្ស ករណីយ’’ន្តិ. ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អត្ថិ, ភន្តេ, គគ្គោ នាម ភិក្ខុ ឧម្មត្តកោ, សោ អនាគតោ’’តិ.

‘‘ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, ឧម្មត្តកា – អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧម្មត្តកោ សរតិបិ ឧបោសថំ នបិ សរតិ, សរតិបិ សង្ឃកម្មំ នបិ សរតិ, អត្ថិ នេវ សរតិ; អាគច្ឆតិបិ ឧបោសថំ នបិ អាគច្ឆតិ, អាគច្ឆតិបិ សង្ឃកម្មំ នបិ អាគច្ឆតិ, អត្ថិ នេវ អាគច្ឆតិ. តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ ឧម្មត្តកោ សរតិបិ ឧបោសថំ នបិ សរតិ, សរតិបិ សង្ឃកម្មំ នបិ សរតិ, អាគច្ឆតិបិ ឧបោសថំ នបិ អាគច្ឆតិ, អាគច្ឆតិបិ សង្ឃកម្មំ នបិ អាគច្ឆតិ, អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឯវរូបស្ស ឧម្មត្តកស្ស ឧម្មត្តកសម្មុត្តិំ ទាតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ទាតព្ពា. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. គគ្គោ ភិក្ខុ ឧម្មត្តកោ – សរតិបិ ឧបោសថំ នបិ សរតិ, សរតិបិ សង្ឃកម្មំ នបិ សរតិ, អាគច្ឆតិបិ ឧបោសថំ នបិ អាគច្ឆតិ, អាគច្ឆតិបិ សង្ឃកម្មំ នបិ អាគច្ឆតិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ គគ្គស្ស ភិក្ខុនោ ឧម្មត្តកស្ស ឧម្មត្តកសម្មុតិំ ទទេយ្យ. សរេយ្យ វា គគ្គោ ភិក្ខុ ឧបោសថំ ន វា សរេយ្យ, សរេយ្យ វា សង្ឃកម្មំ ន វា សរេយ្យ, អាគច្ឆេយ្យ វា ឧបោសថំ ន វា អាគច្ឆេយ្យ, អាគច្ឆេយ្យ វា សង្ឃកម្មំ ន វា អាគច្ឆេយ្យ, សង្ឃោ សហ វា គគ្គេន វិនា វា គគ្គេន ឧបោសថំ ករេយ្យ, សង្ឃកម្មំ ករេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. គគ្គោ ភិក្ខុ ឧម្មត្តកោ – សរតិបិ ឧបោសថំ នបិ សរតិ, សរតិបិ សង្ឃកម្មំ នបិ សរតិ, អាគច្ឆតិបិ ឧបោសថំ នបិ អាគច្ឆតិ, អាគច្ឆតិបិ សង្ឃកម្មំ នបិ អាគច្ឆតិ. សង្ឃោ គគ្គស្ស ភិក្ខុនោ ឧម្មត្តកស្ស ឧម្មត្តកសម្មុតិំ ទេតិ. សរេយ្យ វា គគ្គោ ភិក្ខុ ឧបោសថំ ន វា សរេយ្យ, សរេយ្យ វា សង្ឃកម្មំ ន វា សរេយ្យំ, អាគច្ឆេយ្យ វា ឧបោសថំ ន វា អាគច្ឆេយ្យ, អាគច្ឆេយ្យ វា សង្ឃកម្មំ ន វា អាគច្ឆេយ្យ, សង្ឃោ សហ វា គគ្គេន, វិនា វា គគ្គេន ឧបោសថំ ករិស្សតិ, សង្ឃកម្មំ ករិស្សតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ គគ្គស្ស ភិក្ខុនោ ឧម្មត្តកស្ស ឧម្មត្តកសម្មុតិយា ទានំ – សរេយ្យ វា គគ្គោ ភិក្ខុ ឧបោសថំ ន វា សរេយ្យ, សរេយ្យ វា សង្ឃកម្មំ ន វា សរេយ្យ, អាគច្ឆេយ្យ វា ឧបោសថំ ន វា អាគច្ឆេយ្យ, អាគច្ឆេយ្យ វា សង្ឃកម្មំ ន វា អាគច្ឆេយ្យ, សង្ឃោ សហ វា គគ្គេន, វិនា វា គគ្គេន ឧបោសថំ ករិស្សតិ, សង្ឃកម្មំ ករិស្សតិ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘ទិន្នា សង្ឃេន គគ្គស្ស ភិក្ខុនោ ឧម្មត្តកស្ស ឧម្មត្តកសម្មុតិ. សរេយ្យ វា គគ្គោ ភិក្ខុ ឧបោសថំ ន វា សរេយ្យ, សរេយ្យ វា សង្ឃកម្មំ ន វា សរេយ្យ, អាគច្ឆេយ្យ វា ឧបោសថំ ន វា អាគច្ឆេយ្យ, អាគច្ឆេយ្យ វា សង្ឃកម្មំ ន វា អាគច្ឆេយ្យ, សង្ឃោ សហ វា គគ្គេន វិនា វា គគ្គេន ឧបោសថំ ករិស្សតិ, សង្ឃកម្មំ ករិស្សតិ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

៩១. សង្ឃុបោសថាទិប្បភេទំ

១៦៨. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ តទហុបោសថេ ចត្តារោ ភិក្ខូ វិហរន្តិ. អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘ភគវតា បញ្ញត្តំ ‘ឧបោសថោ កាតព្ពោ’តិ, មយញ្ចម្ហា ចត្តារោ ជនា, កថំ នុ ខោ អម្ហេហិ ឧបោសថោ កាតព្ពោ’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតុន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ តទហុបោសថេ តយោ ភិក្ខូ វិហរន្តិ. អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘ភគវតា អនុញ្ញាតំ ចតុន្នំ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតុំ, មយញ្ចម្ហា តយោ ជនា, កថំ នុ ខោ អម្ហេហិ ឧបោសថោ កាតព្ពោ’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិណ្ណំ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ កាតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, កាតព្ពោ. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន តេ ភិក្ខូ ញាបេតព្ពា –

‘‘សុណន្តុ មេ អាយស្មន្តា. អជ្ជុបោសថោ បន្នរសោ. យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, មយំ អញ្ញមញ្ញំ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ ករេយ្យាមា’’តិ.

ថេរេន ភិក្ខុនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា តេ ភិក្ខូ ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘‘បរិសុទ្ធោ អហំ, អាវុសោ; បរិសុទ្ធោតិ មំ ធារេថ. បរិសុទ្ធោ អហំ, អាវុសោ; បរិសុទ្ធោតិ មំ ធារេថ. បរិសុទ្ធោ អហំ, អាវុសោ; បរិសុទ្ធោតិ មំ ធារេថា’’តិ.

នវកេន ភិក្ខុនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា តេ ភិក្ខូ ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘‘បរិសុទ្ធោ អហំ, ភន្តេ; បរិសុទ្ធោតិ មំ ធារេថ. បរិសុទ្ធោ អហំ, ភន្តេ; បរិសុទ្ធោតិ មំ ធារេថ. បរិសុទ្ធោ អហំ, ភន្តេ; បរិសុទ្ធោតិ មំ ធារេថា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ តទហុបោសថេ ទ្វេ ភិក្ខូ វិហរន្តិ. អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘ភគវតា អនុញ្ញាតំ ចតុន្នំ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតុំ, តិណ្ណន្នំ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ កាតុំ. មយញ្ចម្ហា ទ្វេ ជនា. កថំ នុ ខោ អម្ហេហិ ឧបោសថោ កាតព្ពោ’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ទ្វិន្នំ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ កាតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, កាតព្ពោ. ថេរេន ភិក្ខុនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា នវោ ភិក្ខុ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘បរិសុទ្ធោ អហំ, អាវុសោ; បរិសុទ្ធោតិ មំ ធារេហិ. បរិសុទ្ធោ អហំ, អាវុសោ; បរិសុទ្ធោតិ មំ ធារេហិ. បរិសុទ្ធោ អហំ, អាវុសោ; បរិសុទ្ធោតិ មំ ធារេហី’’តិ.

នវកេន ភិក្ខុនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ថេរោ ភិក្ខុ ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘បរិសុទ្ធោ អហំ, ភន្តេ; បរិសុទ្ធោតិ មំ ធារេថ. បរិសុទ្ធោ អហំ, ភន្តេ; បរិសុទ្ធោតិ មំ ធារេថ. បរិសុទ្ធោ អហំ, ភន្តេ; បរិសុទ្ធោតិ មំ ធារេថា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ តទហុបោសថេ ឯកោ ភិក្ខុ វិហរតិ. អថ ខោ តស្ស ភិក្ខុនោ ឯតទហោសិ – ‘‘ភគវតា អនុញ្ញាតំ ចតុន្នំ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតុំ, តិណ្ណន្នំ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ កាតុំ, ទ្វិន្នំ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ កាតុំ. អហញ្ចម្ហិ ឯកកោ. កថំ នុ ខោ មយា ឧបោសថោ កាតព្ពោ’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ឥធ បន, ភិក្ខវេ, អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ តទហុបោសថេ ឯកោ ភិក្ខុ វិហរតិ. តេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា យត្ថ ភិក្ខូ បដិក្កមន្តិ ឧបដ្ឋានសាលាយ វា, មណ្ឌបេ វា, រុក្ខមូលេ វា, សោ ទេសោ សម្មជ្ជិត្វា បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេត្វា អាសនំ បញ្ញបេត្វា បទីបំ កត្វា និសីទិតព្ពំ. សចេ អញ្ញេ ភិក្ខូ អាគច្ឆន្តិ, តេហិ សទ្ធិំ ឧបោសថោ កាតព្ពោ. នោ ចេ អាគច្ឆន្តិ, អជ្ជ មេ ឧបោសថោតិ អធិដ្ឋាតព្ពោ. នោ ចេ អធិដ្ឋហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស.