៧. កថិនក្ខន្ធកំ

កថិនានុជាននកថាវណ្ណនា

៣០៦. កថិនក្ខន្ធកេ សីសវសេនាតិ បធានង្គវសេន. ‘‘កថិនន្តិ បញ្ចានិសំសេ អន្តោករណសមត្ថតាយ ថិរន្តិ អត្ថោ’’តិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. ‘‘សោ នេសំ ភវិស្សតី’’តិ យុជ្ជតីតិ ‘‘សោ តុម្ហាក’’ន្តិ អវត្វា ‘‘នេស’’ន្តិ វចនំ យុជ្ជតិ. យេ អត្ថតកថិនាតិ ន កេវលំ តុម្ហាកមេវ, យេ អញ្ញេបិ អត្ថតកថិនា, តេសម្បិ ភវិស្សតីតិ អត្ថោ. អនាមន្តេត្វា ចរណន្តិ ចារិត្តសិក្ខាបទេ វុត្តនយេន អនាបុច្ឆិត្វា កុលេសុ ចរណំ. មតកចីវរន្តិ មតស្ស សន្តកំ ចីវរំ. តត្រុប្បាទេន អាភតន្តិ វិហារសន្តកេន ខេត្តវត្ថុអាទិនា អានីតំ.

បឋមបវារណាយ បវារិតាតិ ឥទំ វស្សច្ឆេទំ អកត្វា វស្សំវុត្ថភាវសន្ទស្សនត្ថំ វុត្តំ អន្តរាយេន អប្បវារិតានម្បិ វុត្ថវស្សានំ កថិនត្ថារសម្ភវតោ. តេនេវ ‘‘អប្បវារិតា វា’’តិ អវត្វា ‘‘ឆិន្នវស្សា វា បច្ឆិមិកាយ ឧបគតា វា ន លភន្តី’’តិ ឯត្តកមេវ វុត្តំ. អញ្ញស្មិំ វិហារេ វុត្ថវស្សាបិ ន លភន្តីតិ នានាសីមាយ អញ្ញស្មិំ វិហារេ វុត្ថវស្សា ឥមស្មិំ វិហារេ កថិនត្ថារំ ន លភន្តីតិ អត្ថោ. ខលិមក្ខិតសាដកោតិ អហតវត្ថំ សន្ធាយ វុត្តំ. ទានកម្មវាចាតិ កថិនទុស្សទានកម្មវាចា. អកាតុំ ន លព្ភតីតិ ឥមិនា អនាទរិយេន អករោន្តស្ស ទុក្កដន្តិ ទីបេតិ. កម្មវាចា បន ឯកាយេវ វដ្ដតីតិ កថិនត្ថារសាដកស្ស ទានកាលេ វុត្តា ឯកាយេវ កម្មវាចា វដ្ដតិ. បុន តស្ស អញ្ញស្មិំ វត្ថេ ទិយ្យមានេ កម្មវាចាយ ទាតព្ពកិច្ចំ នត្ថិ, អបលោកនមេវ អលន្តិ អធិប្បាយោ.

៣០៨. មហាភូមិកន្តិ មហាវិសយំ, ចតុវីសតិអាការវន្តតាយ មហាវិត្ថារិកន្តិ វុត្តំ ហោតិ. បញ្ចកន្តិ បញ្ចខណ្ឌំ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. បឋមចិមិលិកាតិ កថិនវត្ថតោ អញ្ញា អត្តនោ បកតិចិមិលិកា. ‘‘កុច្ឆិចិមិលិកំ កត្វា សិព្ពិតមត្តេនាតិ ថិរជិណ្ណានំ ចិមិលិកានំ ឯកតោ កត្វា សិព្ពនស្សេតំ អធិវចន’’ន្តិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. មហាបច្ចរិយំ កុរុន្ទិយញ្ច ‘‘វុត្តវចននិទស្សនំ ព្យញ្ជនេ ឯវ ភេទោ, អត្ថេ នត្ថីតិ ទស្សនត្ថំ កត’’ន្តិ វទន្តិ. បិដ្ឋិអនុវាតារោបនមត្តេនាតិ ទីឃតោ អនុវាតស្ស អារោបនមត្តេន. កុច្ឆិអនុវាតារោបនមត្តេនាតិ បុថុលតោ អនុវាតស្ស អារោបនមត្តេន. សារុប្បំ ហោតីតិ សមណសារុប្បំ ហោតិ. រត្តិនិស្សគ្គិយេនាតិ រត្តិអតិក្កន្តេន.

កថិនានុជាននកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អាទាយសត្តកាទិកថាវណ្ណនា

៣១១. អយន្តិ អាសាវច្ឆេទិកោ កថិនុទ្ធារោ. ឥធ ន វុត្តោតិ បាឡិយំ មាតិកាបទភាជនេ សវនន្តិកានន្តរំ ន វុត្តោ. តត្ថាតិ តស្មិំ សីមាតិក្កន្តិកេ កថិនុទ្ធារេ. ‘‘សីមាតិក្កន្តិកោ នាម ចីវរកាលសីមាតិក្កន្តិកោ’’តិ កេនចិ វុត្តំ. ‘‘ពហិសីមាយំ ចីវរកាលសមយស្ស អតិក្កន្តត្តា សីមាតិក្កន្តិកោ’’តិ អយំ អម្ហាកំ ខន្តិ. សហុព្ភារេ ‘‘សោ កតចីវរោ’’តិ បាឋោ ទិស្សតិ, ឯវញ្ច សតិ ចីវរបលិពោធោ បឋមំ ឆិជ្ជតីតិ វិញ្ញាយតិ, ឥធ បន បរិវារបាឡិយញ្ច ‘‘ទ្វេ បលិពោធា អបុព្ពំ អចរិមំ ឆិជ្ជន្តី’’តិ (បរិ. ៤១៥) វចនតោ តំ ន សមេតិ, តស្មា វីមំសិតព្ពមេត្ថ ការណំ.

៣១២. ‘‘សមាទាយវារោ អាទាយវារសទិសោ, ឧបសគ្គមត្តមេត្ថ វិសេសោ’’តិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. កេចិ បន ‘‘សព្ពំ អត្តនោ បរិក្ខារំ អនវសេសេត្វា បក្កមន្តោ ‘សមាទាយ បក្កមតី’តិ វុច្ចតី’’តិ វទន្តិ. បុន សមាទាយវារេបិ តេយេវ ទស្សិតាតិ សម្ពន្ធោ. វិប្បកតចីវរេ បក្កមនន្តិកស្ស កថិនុទ្ធារស្ស អសម្ភវតោ ‘‘យថាសម្ភវ’’ន្តិ វុត្តំ. បក្កមនន្តិកោ ហិ កថិនុទ្ធារោ និដ្ឋិតចីវរស្សេវ វសេន វុត្តោ ‘‘ភិក្ខុ អត្ថតកថិនោ កតចីវរំ អាទាយ បក្កមតី’’តិ វុត្តត្តា, តស្មា សោ វិប្បកតចីវរោ ន សម្ភវតីតិ ឆឡេវ ឧព្ភារា តត្ថ ទស្សិតា.

តត្រាយំ អាទិតោ បដ្ឋាយ វារវិភាវនា – អាទាយវារា សត្ត, តថា សមាទាយវារាតិ ទ្វេ សត្តកវារា, តតោ បក្កមនន្តិកំ វជ្ជេត្វា វិប្បកតចីវរស្ស អាទាយសមាទាយវារវសេន ទ្វេ ឆក្កវារា, តតោ បរំ និដ្ឋានសន្និដ្ឋាននាសនន្តិកានំ វសេន តីណិ តិកានិ ទស្សិតានិ. តត្ថ បឋមត្តិកំ អន្តោសីមាយំ ‘‘បច្ចេស្សំ ន បច្ចេស្ស’’ន្តិ ឥមំ វិធិំ អនាមសិត្វា ពហិសីមាយមេវ ‘‘ន បច្ចេស្ស’’ន្តិ បវត្តំ, តស្មា បក្កមនន្តិកសីមាតិក្កន្តិកសឧព្ភារា តត្ថ ន យុជ្ជន្តិ. ទុតិយត្តិកំ អន្តោសីមាយំ ‘‘ន បច្ចេស្ស’’ន្តិ បវត្តំ. តតិយត្តិកំ អនធិដ្ឋិត-បទេន វិសេសេត្វា បវត្តំ, អត្ថតោ បឋមត្តិកេន សមេតិ. អនធិដ្ឋិតេនាតិ ច ‘‘បច្ចេស្សំ ន បច្ចេស្ស’’ន្តិ ឯវំ អនធិដ្ឋិតេន, អនិយមិតេនាតិ អត្ថោ. តតិយត្តិកានន្តរំ ចតុត្ថត្តិកំ សម្ភវន្តំ អន្តោសីមាយំ ‘‘បច្ចេស្ស’’ន្តិ វចនវិសេសេន សម្ភវតិ. តថា ច យោជិយមានំ ឥតរេហិ សវនន្តិកាទីហិ អវិរុទ្ធំ ហោតីតិ ចតុត្ថត្តិកំ អហុត្វា ឆក្កំ ជាតន្តិ វេទិតព្ពំ. ឯវំ តីណិ តិកានិ ឯកំ ឆក្កញ្ចាតិ បឋមំ បន្នរសកំ វេទិតព្ពំ.

៣១៦-៣២០. តតោ ឥទមេវ បន្នរសកំ ឧបសគ្គវិសេសេន ទុតិយំ សមាទាយបន្នរសកំ នាម កតំ. បុន ‘‘វិប្បកតចីវរំ អាទាយា’’តិ តតិយំ បន្នរសកំ, ‘‘សមាទាយា’’តិ ចតុត្ថំ បន្នរសកំ ទស្សិតន្តិ ឯវំ ចត្តារិ បន្នរសកានិ វេទិតព្ពានិ. តត្ថ បឋមទុតិយេសុ បន្នរសកេសុ សព្ពេន សព្ពំ អកតចីវរំ អធិប្បេតំ, ឥតរេសុ ទ្វីសុ វិប្បកតន្តិ វេទិតព្ពំ. តតោ បរំ ‘‘ចីវរាសាយ បក្កមតី’’តិអាទិនា នយេន និដ្ឋានសន្និដ្ឋាននាសនអាសាវច្ឆេទិកវសេន ឯកោ វារោតិ ឥទមេកំ ចតុក្កំ ជាតំ, តស្មា បុព្ពេ វុត្តានិ តិកានិ អាសាវច្ឆេទិកានិ តីណិ ច តិកានីតិ ឯតំ អនាសាយទ្វាទសកន្តិ វេទិតព្ពំ. តទនន្តរេ អាសាយទ្វាទសកេ កិញ្ចាបិ បឋមំ ទ្វាទសកំ លព្ភតិ, តថាបិ តំ និព្ពិសេសន្តិ តមេកំ ទ្វាទសកំ អវុត្តសិទ្ធំ កត្វា វិសេសតោ ទស្សេតុំ អាទិតោ បដ្ឋាយ ‘‘អន្តោសីមាយំ បច្ចេស្ស’’ន្តិ វុត្តំ. តំ ទុតិយចតុក្កេ ‘‘សោ ពហិសីមគតោ សុណាតី’’តិអាទិវចនស្ស តតិយចតុក្កេ សវនន្តិកាទីនញ្ច ឱកាសករណត្ថន្តិ វេទិតព្ពំ. ឥទំ បន ទ្វាទសកំ អនាសាយវសេនបិ លព្ភមានំ ឥមិនា អវុត្តសិទ្ធំ កត្វា ន ទស្សិតន្តិ វេទិតព្ពំ. ឯវមេត្ថ ទ្វេ ទ្វាទសកានិ ឧទ្ធរិតព្ពានិ. ករណីយទ្វាទសកេបិ យថាទស្សិតំ អនាសាយទ្វាទសកំ អវុត្តសិទ្ធំ អាសាយទ្វាទសកញ្ចាតិ ទ្វេ ទ្វាទសកានិ ឧទ្ធរិតព្ពានិ.

៣២១-៣២២. យស្មា ទិសំគមិកនវកេ ‘‘ទិសំគមិកោ បក្កមតី’’តិ វចនេនេវ ‘‘ន បច្ចេស្ស’’ន្តិ ឥទំ អវុត្តសិទ្ធមេវ, តស្មា តំ ន វុត្តំ. ឯត្តាវតា ច អាវាសបលិពោធាភាវោ ទស្សិតោ. ចីវរបដិវីសំ អបវិលាយមានោតិ ឥមិនា ចីវរបលិពោធសមង្គិតមស្ស ទស្សេតិ. តត្ថ ចីវរបដិវីសន្តិ អត្តនោ បត្តព្ពចីវរភាគំ. អបវិលាយមានោតិ អាកង្ខមានោ. តស្ស ចីវរលាភេ សតិ វស្សំវុត្ថាវាសេ និដ្ឋានសន្និដ្ឋាននាសនន្តិកានំ វសេន ឯកំ តិកំ, តេសំយេវ វសេន អន្តរាមគ្គេ ឯកំ, គតដ្ឋានេ ឯកន្តិ តិណ្ណំ តិកានំ វសេន ឯកំ នវកំ វេទិតព្ពំ.

៣២៤. តតោ បរំ និដ្ឋានសន្និដ្ឋាននាសនន្តិកសីមាតិក្កន្តិកសឧព្ភារានំ វសេន ផាសុវិហារបញ្ចកំ វុត្តំ. សេសមេត្ថ បាឡិតោ អដ្ឋកថាតោ ច សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

អាទាយសត្តកាទិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

កថិនក្ខន្ធកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.