៣. ភេសជ្ជាទិករណវិនិច្ឆយកថា

១៥. ភេសជ្ជករណបរិត្តបដិសន្ថារេសុ បន ភេសជ្ជករណេ តាវ អយំ វិនិច្ឆយោ (បារា. អដ្ឋ. ២.១៨៥-៧) – អាគតាគតស្ស បរជនស្ស ភេសជ្ជំ ន កាតព្ពំ, ករោន្តោ ទុក្កដំ អាបជ្ជតិ. បញ្ចន្នំ បន សហធម្មិកានំ កាតព្ពំ ភិក្ខុស្ស ភិក្ខុនិយា សិក្ខមានាយ សាមណេរស្ស សាមណេរិយាតិ. សមសីលសទ្ធាបញ្ញានញ្ហិ ឯតេសំ តីសុ សិក្ខាសុ យុត្តានំ ភេសជ្ជំ អកាតុំ ន លព្ភតិ. ករោន្តេន ច សចេ តេសំ អត្ថិ, តេសំ សន្តកំ គហេត្វា យោជេត្វា ទាតព្ពំ, សចេ នត្ថិ, អត្តនោ សន្តកំ កាតព្ពំ. សចេ អត្តនោបិ នត្ថិ, ភិក្ខាចារវត្តេន វា ញាតកបវារិតដ្ឋានតោ វា បរិយេសិតព្ពំ, អលភន្តេន គិលានស្ស អត្ថាយ អកតវិញ្ញត្តិយាបិ អាហរិត្វា កាតព្ពំ.

១៦. អបរេសម្បិ បញ្ចន្នំ កាតុំ វដ្ដតិ មាតុ បិតុ តទុបដ្ឋាកានំ អត្តនោ វេយ្យាវច្ចករស្ស បណ្ឌុបលាសស្ស ចាតិ. បណ្ឌុបលាសោ នាម យោ បព្ពជ្ជាបេក្ខោ យាវ បត្តចីវរំ បដិយាទិយតិ, តាវ វិហារេ វសតិ. តេសុ សចេ មាតាបិតរោ ឥស្សរា ហោន្តិ ន បច្ចាសីសន្តិ, អកាតុំ វដ្ដតិ. សចេ បន រជ្ជេបិ ឋិតា បច្ចាសីសន្តិ, អកាតុំ ន វដ្ដតិ. ភេសជ្ជំ បច្ចាសីសន្តានំ ភេសជ្ជំ ទាតព្ពំ, យោជេតុំ អជានន្តានំ យោជេត្វា ទាតព្ពំ. សព្ពេសំ អត្ថាយ សហធម្មិកេសុ វុត្តនយេនេវ បរិយេសិតព្ពំ. សចេ បន មាតរំ វិហារំ អានេត្វា ជគ្គតិ, សព្ពំ បរិកម្មំ អនាមសន្តេន កាតព្ពំ, ខាទនីយភោជនីយំ សហត្ថា ទាតព្ពំ. បិតា បន យថា សាមណេរោ, ឯវំ សហត្ថេន ន្ហាបនសម្ពាហនាទីនិ កត្វា ឧបដ្ឋាតព្ពោ. យេ ច មាតាបិតរោ ឧបដ្ឋហន្តិ បដិជគ្គន្តិ, តេសម្បិ ឯវមេវ កាតព្ពំ. វេយ្យាវច្ចករោ នាម យោ វេតនំ គហេត្វា អរញ្ញេ ទារូនិ វា ឆិន្ទតិ, អញ្ញំ វា កិញ្ចិ កម្មំ ករោតិ, តស្ស រោគេ ឧប្បន្នេ យាវ ញាតកា ន បស្សន្តិ, តាវ ភេសជ្ជំ កាតព្ពំ. យោ បន ភិក្ខុនិស្សិតកោវ ហុត្វា សព្ពកម្មានិ ករោតិ, តស្ស ភេសជ្ជំ កាតព្ពមេវ. បណ្ឌុបលាសេបិ សាមណេរេ វិយ បដិបជ្ជិតព្ពំ.

១៧. អបរេសម្បិ ទសន្នំ កាតុំ វដ្ដតិ ជេដ្ឋភាតុ កនិដ្ឋភាតុ ជេដ្ឋភគិនិយា កនិដ្ឋភគិនិយា ចូឡមាតុយា មហាមាតុយា ចូឡបិតុនោ មហាបិតុនោ បិតុច្ឆាយ មាតុលស្សាតិ. តេសំ បន សព្ពេសម្បិ ករោន្តេន តេសំយេវ សន្តកំ ភេសជ្ជំ គហេត្វា កេវលំ យោជេត្វា ទាតព្ពំ. សចេ បន នប្បហោន្តិ យាចន្តិ ច ‘‘ទេថ នោ, ភន្តេ, តុម្ហាកំ បដិទស្សាមា’’តិ, តាវកាលិកំ ទាតព្ពំ. សចេបិ ន យាចន្តិ, ‘‘អម្ហាកំ ភេសជ្ជំ អត្ថិ, តាវកាលិកំ គណ្ហថា’’តិ វត្វា វា ‘‘យទា តេសំ ភវិស្សតិ, តទា ទស្សន្តី’’តិ អាភោគំ វា កត្វា ទាតព្ពំ. សចេ បដិទេន្តិ, គហេតព្ពំ. នោ ចេ ទេន្តិ, ន ចោទេតព្ពា. ឯតេ ទស ញាតកេ ឋបេត្វា អញ្ញេសំ ន កាតព្ពំ.

ឯតេសំ បុត្តបរម្បរាយ បន យាវ សត្តមា កុលបរិវដ្ដា, តាវ ចត្តារោ បច្ចយេ អាហរាបេន្តស្ស អកតវិញ្ញត្តិ វា ភេសជ្ជំ ករោន្តស្ស វេជ្ជកម្មំ វា កុលទូសកាបត្តិ វា ន ហោតិ. សចេ ភាតុ ជាយា, ភគិនិយា សាមិកោ វា គិលានោ ហោតិ, ញាតកា ចេ, តេសម្បិ វដ្ដតិ. អញ្ញាតកា ចេ, ភាតុ ច ភគិនិយា ច កត្វា ទាតព្ពំ ‘‘តុម្ហាកំ ជគ្គនដ្ឋានេ ទេថា’’តិ. អថ វា តេសំ បុត្តានំ កត្វា ទាតព្ពំ ‘‘តុម្ហាកំ មាតាបិតូនំ ទេថា’’តិ. ឯតេនុបាយេន សព្ពបទេសុ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ.

តេសំ អត្ថាយ ច សាមណេរេហិ អរញ្ញតោ ភេសជ្ជំ អាហរាបេន្តេន ញាតិសាមណេរេហិ វា អាហរាបេតព្ពំ, អញ្ញាតកេហិ អត្តនោ អត្ថាយ វា អាហរាបេត្វា ទាតព្ពំ. តេហិបិ ‘‘ឧបជ្ឈាយស្ស អាហរាមា’’តិ វត្តសីសេន អាហរិតព្ពំ. ឧបជ្ឈាយស្ស មាតាបិតរោ គិលានា វិហារំ អាគច្ឆន្តិ, ឧបជ្ឈាយោ ច ទិសាបក្កន្តោ ហោតិ, សទ្ធិវិហារិកេន ឧបជ្ឈាយស្ស សន្តកំ ភេសជ្ជំ ទាតព្ពំ. នោ ចេ អត្ថិ, អត្តនោ ភេសជ្ជំ ឧបជ្ឈាយស្ស បរិច្ចជិត្វា ទាតព្ពំ. អត្តនោបិ អសន្តេ វុត្តនយេនេវ បរិយេសិត្វា ឧបជ្ឈាយស្ស សន្តកំ កត្វា ទាតព្ពំ. ឧបជ្ឈាយេនបិ សទ្ធិវិហារិកស្ស មាតាបិតូសុ ឯវមេវ បដិបជ្ជិតព្ពំ. ឯសេវ នយោ អាចរិយន្តេវាសិកេសុបិ. អញ្ញោបិ យោ អាគន្តុកោ វា ចោរោ វា យុទ្ធបរាជិតោ ឥស្សរោ វា ញាតកេហិ បរិច្ចត្តោ កបណោ វា គមិយមនុស្សោ វា គិលានោ ហុត្វា វិហារំ បវិសតិ, សព្ពេសំ អបច្ចាសីសន្តេន ភេសជ្ជំ កាតព្ពំ.

១៨. សទ្ធំ កុលំ ហោតិ ចតូហិ បច្ចយេហិ ឧបដ្ឋាយកំ ភិក្ខុសង្ឃស្ស មាតាបិតុដ្ឋានិយំ, តត្រ ចេ កោចិ គិលានោ ហោតិ, តស្សត្ថាយ វិស្សាសេន ‘‘ភេសជ្ជំ កត្វា ភន្តេ ទេថា’’តិ វទន្តិ, នេវ ទាតព្ពំ ន កាតព្ពំ. អថ បន កប្បិយំ ញត្វា ឯវំ បុច្ឆន្តិ ‘‘ភន្តេ, អសុកស្ស នាម រោគស្ស កិំ ភេសជ្ជំ ករោន្តី’’តិ, ‘‘ឥទញ្ចិទញ្ច គហេត្វា ករោន្តី’’តិ វត្តុំ វដ្ដតិ. ‘‘ភន្តេ, មយ្ហំ មាតា គិលានា, ភេសជ្ជំ តាវ អាចិក្ខថា’’តិ ឯវំ បុច្ឆិតេ បន ន អាចិក្ខិតព្ពំ, អញ្ញមញ្ញំ បន កថា កាតព្ពា ‘‘អាវុសោ, អសុកស្ស នាម ភិក្ខុនោ ឥមស្មិំ រោគេ កិំ ភេសជ្ជំ ករិំសូ’’តិ. ឥទញ្ចិទញ្ច ភេសជ្ជំ ភន្តេតិ. តំ សុត្វា ឥតរោ មាតុ ភេសជ្ជំ ករោតិ, វដ្ដតិ. មហាបទុមត្ថេរោ កិរ វសភរញ្ញោបិ ទេវិយា រោគេ ឧប្បន្នេ ឯកាយ ឥត្ថិយា អាគន្ត្វា បុច្ឆិតោ ‘‘ន ជានាមី’’តិ អវត្វា ឯវមេវ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សមុល្លបេសិ. តំ សុត្វា តស្សា ភេសជ្ជមកំសុ. វូបសន្តេ ច រោគេ តិចីវរេន តីហិ ច កហាបណសតេហិ សទ្ធិំ ភេសជ្ជចង្កោដកំ បូរេត្វា អាហរិត្វា ថេរស្ស បាទមូលេ ឋបេត្វា ‘‘ភន្តេ, បុប្ផបូជំ ករោថា’’តិ អាហំសុ. ថេរោ ‘‘អាចរិយភាគោ នាម អយ’’ន្តិ កប្បិយវសេន គាហាបេត្វា បុប្ផបូជមកាសិ. ឯវំ តាវ ភេសជ្ជេ បដិបជ្ជិតព្ពំ.

១៩. បរិត្តេ បន ‘‘គិលានស្ស បរិត្តំ ករោថ, ភន្តេ’’តិ វុត្តេ ន កាតព្ពំ, ‘‘បរិត្តំ ភណថា’’តិ វុត្តេ បន ភណិតព្ពំ. សចេបិស្ស ឯវំ ហោតិ ‘‘មនុស្សា នាម ន ជានន្តិ, អករិយមានេ វិប្បដិសារិនោ ភវិស្សន្តី’’តិ, កាតព្ពំ. ‘‘បរិត្តោទកំ បរិត្តសុត្តំ កត្វា ទេថា’’តិ វុត្តេ បន តេសំយេវ ឧទកំ ហត្ថេន ចាលេត្វា សុត្តំ បរិមជ្ជិត្វា ទាតព្ពំ. សចេ វិហារតោ ឧទកំ អត្តនោ សន្តកំ វា សុត្តំ ទេតិ, ទុក្កដំ. មនុស្សា ឧទកញ្ច សុត្តញ្ច គហេត្វា និសីទិត្វា ‘‘បរិត្តំ ភណថា’’តិ វទន្តិ, កាតព្ពំ. នោ ចេ ជានន្តិ, អាចិក្ខិតព្ពំ. ភិក្ខូនំ និសិន្នានំ បាទេសុ ឧទកំ អាកិរិត្វា សុត្តញ្ច ឋបេត្វា គច្ឆន្តិ ‘‘បរិត្តំ ករោថ, បរិត្តំ ភណថា’’តិ, ន បាទា អបនេតព្ពា. មនុស្សា ហិ វិប្បដិសារិនោ ហោន្តិ. អន្តោគាមេបិ គិលានស្ស អត្ថាយ វិហារំ បេសេន្តិ ‘‘បរិត្តំ ភណន្តូ’’តិ, ភណិតព្ពំ. អន្តោគាមេ រាជគេហាទីសុ រោគេ វា ឧបទ្ទវេ វា ឧប្បន្នេ បក្កោសាបេត្វា ភណាបេន្តិ, អាដានាដិយសុត្តាទីនិ ភណិតព្ពានិ. ‘‘អាគន្ត្វា គិលានស្ស សិក្ខាបទានិ ទេន្តុ, ធម្មំ កថេន្តុ, រាជន្តេបុរេ វា អមច្ចគេហេ វា អាគន្ត្វា សិក្ខាបទានិ ទេន្តុ, ធម្មំ កថេន្តូ’’តិ បេសិតេបិ គន្ត្វា សិក្ខាបទានិ ទាតព្ពានិ, ធម្មោ កថេតព្ពោ. ‘‘មតានំ បរិវារត្ថំ អាគច្ឆន្តូ’’តិ បក្កោសន្តិ, ន គន្តព្ពំ. ‘‘សីវថិកទស្សនេ អសុភទស្សនេ ច មរណស្សតិំ បដិលភិស្សាមា’’តិ កម្មដ្ឋានសីសេន គន្តុំ វដ្ដតិ. ‘‘បហារេទិន្នេ មតេបិ អមរណាធិប្បាយស្ស អនាបត្តិ វុត្តា’’តិ ន ឯត្តកេនេវ អមនុស្សគហិតស្ស បហារោ ទាតព្ពោ, តាលបណ្ណំ បន បរិត្តសុត្តំ វា ហត្ថេ វា បាទេ វា ពន្ធិតព្ពំ, រតនសុត្តាទីនិ បរិត្តានិ ភណិតព្ពានិ, ‘‘មា សីលវន្តំ ភិក្ខុំ វិហេឋេហី’’តិ ធម្មកថា កាតព្ពា, អាដានាដិយបរិត្តំ វា ភណិតព្ពំ.

ឥធ បន អាដានាដិយបរិត្តស្ស បរិកម្មំ វេទិតព្ពំ (ទី. និ. អដ្ឋ. ៣.២៨២). បឋមមេវ ហិ អាដានាដិយសុត្តំ ន ភណិតព្ពំ, មេត្តសុត្តំ (ខុ. បា. ៩.១ អាទយោ; សុ. និ. ១៤៣ អាទយោ) ធជគ្គសុត្តំ (សំ. និ. ១.២៤៩) រតនសុត្តន្តិ (ខុ. បា. ៦.១ អាទយោ; សុ. និ. ២២៤ អាទយោ) ឥមានិ សត្តាហំ ភណិតព្ពានិ. សចេ មុញ្ចតិ, សុន្ទរំ. នោ ចេ មុញ្ចតិ, អាដានាដិយសុត្តំ ភណិតព្ពំ. តំ ភណន្តេន ច ភិក្ខុនា បិដ្ឋំ វា មំសំ វា ន ខាទិតព្ពំ, សុសានេ ន វសិតព្ពំ. កស្មា? អមនុស្សា ឱតារំ លភន្តិ. បរិត្តករណដ្ឋានំ ហរិតូបលិត្តំ ការេត្វា តត្ថ បរិសុទ្ធំ អាសនំ បញ្ញបេត្វា និសីទិតព្ពំ. បរិត្តការកោ ភិក្ខុ វិហារតោ ឃរំ នេន្តេហិ ផលកាវុធេហិ បរិវារេត្វា នេតព្ពោ. អព្ភោកាសេ និសីទិត្វា ន វត្តព្ពំ, ទ្វារវាតបានានិ បិទហិត្វា និសិន្នេន អាវុធហត្ថេហិ សម្បរិវារិតេន មេត្តចិត្តំ បុរេចារិកំ កត្វា វត្តព្ពំ, បឋមំ សិក្ខាបទានិ គាហាបេត្វា សីលេ បតិដ្ឋិតស្ស បរិត្តំ កាតព្ពំ. ឯវម្បិ មោចេតុំ អសក្កោន្តេន វិហារំ នេត្វា ចេតិយង្គណេ និបជ្ជាបេត្វា អាសនបូជំ ការេត្វា ទីបេ ជាលាបេត្វា ចេតិយង្គណំ សម្មជ្ជិត្វា មង្គលកថា វត្តព្ពា, សព្ពសន្និបាតោ ឃោសេតព្ពោ, វិហារស្ស ឧបវនេ ជេដ្ឋករុក្ខោ នាម ហោតិ, តត្ថ ‘‘ភិក្ខុសង្ឃោ តុម្ហាកំ អាគមនំ បតិមានេតី’’តិ បហិណិតព្ពំ. សព្ពសន្និបាតដ្ឋានេ អនាគន្តុំ នាម ន លភតិ, តតោ អមនុស្សគហិតកោ ‘‘ត្វំ កោនាមោសី’’តិ បុច្ឆិតព្ពោ, នាមេ កថិតេ នាមេនេវ អាលបិតព្ពោ, ‘‘ឥត្ថន្នាម តុយ្ហំ មាលាគន្ធាទីសុ បត្តិ, អាសនបូជាយំ បត្តិ, បិណ្ឌបាតេ បត្តិ, ភិក្ខុសង្ឃេន តុយ្ហំ បណ្ណាការត្ថាយ មហាមង្គលកថា វុត្តា, ភិក្ខុសង្ឃេ គារវេន ឯតំ មុញ្ចាហី’’តិ មោចេតព្ពោ. សចេ ន មុញ្ចតិ, ទេវតានំ អារោចេតព្ពំ ‘‘តុម្ហេ ជានាថ, អយំ អមនុស្សោ អម្ហាកំ វចនំ ន ករោតិ, មយំ ពុទ្ធអាណំ ករិស្សាមា’’តិ បរិត្តំ កាតព្ពំ. ឯតំ តាវ គិហីនំ បរិកម្មំ. សចេ បន ភិក្ខុ អមនុស្សេន គហិតោ ហោតិ, អាសនានិ ធោវិត្វា សព្ពសន្និបាតំ ឃោសាបេត្វា គន្ធមាលាទីសុ បត្តិំ ទត្វា បរិត្តំ ភណិតព្ពំ, ឥទំ ភិក្ខូនំ បរិកម្មំ. ឯវំ បរិត្តេ បដិបជ្ជិតព្ពំ.

២០. បដិសន្ថារេ បន អយំ វិនិច្ឆយោ (បារា. អដ្ឋ. ២.១៨៥-៧) – អនាមដ្ឋបិណ្ឌបាតោ កស្ស ទាតព្ពោ, កស្ស ន ទាតព្ពោ? មាតាបិតូនំ តាវ ទាតព្ពោ. សចេបិ កហាបណគ្ឃនកោ ហោតិ, សទ្ធាទេយ្យវិនិបាតនំ នត្ថិ. មាតាបិតុឧបដ្ឋាកានំ វេយ្យាវច្ចករស្ស បណ្ឌុបលាសស្ស ចាតិ ឯតេសម្បិ ទាតព្ពោ. តត្ថ បណ្ឌុបលាសស្ស ថាលកេ បក្ខិបិត្វាបិ ទាតុំ វដ្ដតិ, តំ ឋបេត្វា អញ្ញេសំ អគារិកានំ មាតាបិតូនម្បិ ន វដ្ដតិ. បព្ពជិតបរិភោគោ ហិ អគារិកានំ ចេតិយដ្ឋានិយោ. អបិច អនាមដ្ឋបិណ្ឌបាថោ នាមេស សម្បត្តស្ស ទាមរិកចោរស្សបិ ឥស្សរិយស្សបិ ទាតព្ពោ. កស្មា? តេ ហិ អទីយមានេបិ ‘‘ន ទេន្តី’’តិ អាមសិត្វា ទីយមានេបិ ‘‘ឧច្ឆិដ្ឋកំ ទេន្តី’’តិ កុជ្ឈន្តិ, កុទ្ធា ជីវិតាបិ វោរោបេន្តិ, សាសនស្សបិ អន្តរាយំ ករោន្តិ. រជ្ជំ បត្ថយមានស្ស វិចរតោ ចោរនាគស្ស វត្ថុ ចេត្ថ កថេតព្ពំ. ឯវំ អនាមដ្ឋបិណ្ឌបាតេ បដិបជ្ជិតព្ពំ.

បដិសន្ថារោ ច នាមាយំ កស្ស កាតព្ពោ, កស្ស ន កាតព្ពោ? បដិសន្ថារោ នាម វិហារំ សម្បត្តស្ស យស្ស កស្សចិ អាគន្តុកស្ស វា ទលិទ្ទស្ស វា ចោរស្ស វា ឥស្សរស្ស វា កាតព្ពោយេវ. កថំ? អាគន្តុកំ តាវ ខីណបរិព្ពយំ វិហារំ សម្បត្តំ ទិស្វា ‘‘បានីយំ បិវា’’តិ ទាតព្ពំ, បាទមក្ខនតេលំ ទាតព្ពំ, កាលេ អាគតស្ស យាគុភត្តំ, វិកាលេ អាគតស្ស សចេ តណ្ឌុលា អត្ថិ, តណ្ឌុលា ទាតព្ពា. អវេលាយ សម្បត្តោបិ ‘‘គច្ឆាហី’’តិ ន វត្តព្ពោ, សយនដ្ឋានំ ទាតព្ពំ. សព្ពំ អបច្ចាសីយន្តេនេវ កាតព្ពំ. ‘‘មនុស្សា នាម ចតុបច្ចយទាយកា, ឯវំ សង្គហេ ករិយមានេ បុនប្បុនំ បសីទិត្វា ឧបការំ ករិស្សន្តី’’តិ ចិត្តំ ន ឧប្បាទេតព្ពំ. ចោរានំ បន សង្ឃិកម្បិ ទាតព្ពំ. បដិសន្ថារានិសំសទីបនត្ថញ្ច ចោរនាគវត្ថុ, ភាតរា សទ្ធិំ ជម្ពុទីបគតស្ស មហានាគរញ្ញោ វត្ថុ, បិតុរាជស្ស រជ្ជេ ចតុន្នំ អមច្ចានំ វត្ថុ, អភយចោរវត្ថូតិ ឯវមាទីនិ ពហូនិ វត្ថូនិ មហាអដ្ឋកថាយំ វិត្ថារតោ វុត្តានិ.

តត្រាយំ ឯកវត្ថុទីបនា – សីហឡទីបេ កិរ អភយោ នាម ចោរោ បញ្ចសតបរិវារោ ឯកស្មិំ ឋានេ ខន្ធាវារំ ពន្ធិត្វា សមន្តា តិយោជនំ ឧព្ពាសេត្វា វសតិ. អនុរាធបុរវាសិនោ កទម្ពនទិំ ន ឧត្តរន្តិ, ចេតិយគិរិមគ្គេ ជនសញ្ចារោ ឧបច្ឆិន្នោ. អថេកទិវសំ ចោរោ ‘‘ចេតិយគិរិំ វិលុម្បិស្សាមី’’តិ អគមាសិ. អារាមិកា ទិស្វា ទីឃភាណកអភយត្ថេរស្ស អារោចេសុំ. ថេរោ ‘‘សប្បិផាណិតាទីនិ អត្ថី’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘អត្ថិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ចោរានំ ទេថ’’. ‘‘តណ្ឌុលា អត្ថី’’តិ. ‘‘អត្ថិ, ភន្តេ, សង្ឃស្សត្ថាយ អាហដា តណ្ឌុលា ច បក្កសាកញ្ច គោរសោ ចា’’តិ. ‘‘ភត្តំ សម្បាទេត្វា ចោរានំ ទេថា’’តិ. អារាមិកា តថា ករិំសុ. ចោរា ភត្តំ ភុញ្ជិត្វា ‘‘កេនាយំ បដិសន្ថារោ កតោ’’តិ បុច្ឆិំសុ. ‘‘អម្ហាកំ អយ្យេន អភយត្ថេរេនា’’តិ. ចោរា ថេរស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា វន្ទិត្វា អាហំសុ ‘‘មយំ ‘សង្ឃស្ស ច ចេតិយស្ស ច សន្តកំ អច្ឆិន្ទិត្វា គហេស្សាមា’តិ អាគតា, តុម្ហាកំ បន ឥមិនា បដិសន្ថារេន មយំ បសន្នា, អជ្ជ បដ្ឋាយ វិហារេ ធម្មិការក្ខា អម្ហាកំ អាយត្តា ហោតុ, នាគរា អាគន្ត្វា ទានំ ទេន្តុ, ចេតិយំ វន្ទន្តូ’’តិ. តតោ បដ្ឋាយ ច នាគរេ ទានំ ទាតុំ អាគច្ឆន្តេ នទីតីរេយេវ បច្ចុគ្គន្ត្វា រក្ខន្តា វិហារំ នេន្តិ, វិហារេបិ ទានំ ទេន្តានំ រក្ខំ កត្វា តិដ្ឋន្តិ. តេបិ ភិក្ខូនំ ភុត្តាវសេសំ ចោរានំ ទេន្តិ. គមនកាលេបិ តេ ចោរា នទីតីរំ បាបេត្វា និវត្តន្តិ.

អថេកទិវសំ ភិក្ខុសង្ឃេ ខីយនកកថា ឧប្បន្នា ‘‘ថេរោ ឥស្សរវតាយ សង្ឃសន្តកំ ចោរានំ អទាសី’’តិ. ថេរោ សន្និបាតំ ការាបេត្វា អាហ ‘‘ចោរា ‘សង្ឃស្ស បកតិវដ្ដញ្ច ចេតិយសន្តកញ្ច អច្ឆិន្ទិត្វា គណ្ហិស្សាមា’តិ អាគមិំសុ, អថ តេសំ មយា ‘ឯតំ ន ហរិស្សន្តី’តិ ឯត្តកោ នាម បដិសន្ថារោ កតោ, តំ សព្ពម្បិ ឯកតោ សម្បិណ្ឌេត្វា អគ្ឃាបេថ, តេន ការណេន អវិលុត្តំ ភណ្ឌំ ឯកតោ សម្បិណ្ឌេត្វា អគ្ឃាបេថា’’តិ. តតោ សព្ពម្បិ ថេរេន ទិន្នកំ ចេតិយឃរេ ឯកំ វរបោត្ថកចិត្តត្ថរណំ ន អគ្ឃតិ. តតោ អាហំសុ ‘‘ថេរេន កតោ បដិសន្ថារោ សុកតោ, ចោទេតុំ វា សារេតុំ វា ន លព្ភតិ, គីវា វា អវហារោ វា នត្ថី’’តិ. ឯវំ មហានិសំសោ បដិសន្ថារោតិ សល្លក្ខេត្វា កត្តព្ពោ បណ្ឌិតេន ភិក្ខុនាតិ.

ឥតិ បាឡិមុត្តកវិនយវិនិច្ឆយសង្គហេ

ភេសជ្ជាទិករណវិនិច្ឆយកថា សមត្តា.