២៣. និស្សយវិនិច្ឆយកថា

១៥១. និស្សយោតិ ឯត្ថ បន អយំ និស្សយោ នាម កេន ទាតព្ពោ, កេន ន ទាតព្ពោ, កស្ស ទាតព្ពោ, កស្ស ន ទាតព្ពោ, កថំ គហិតោ ហោតិ, កថំ បដិប្បស្សម្ភតិ, និស្សាយ កេន វសិតព្ពំ, កេន ច ន វសិតព្ពន្តិ? តត្ថ កេន ទាតព្ពោ, កេន ន ទាតព្ពោតិ ឯត្ថ តាវ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន ទសវស្សេន វា អតិរេកទសវស្សេន វា ឧបសម្បាទេតុំ, និស្សយំ ទាតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៧៦, ៨២) ច វចនតោ យោ ព្យត្តោ ហោតិ បដិពលោ ឧបសម្បទាយ ទសវស្សោ វា អតិរេកទសវស្សោ វា, តេន ទាតព្ពោ, ឥតរេន ន ទាតព្ពោ. សចេ ទេតិ, ទុក្កដំ អាបជ្ជតិ.

ឯត្ថ (បាចិ. អដ្ឋ. ១៤៥-១៤៧) ច ‘‘ព្យត្តោ’’តិ ឥមិនា បរិសុបដ្ឋាបកពហុស្សុតោ វេទិតព្ពោ. បរិសុបដ្ឋាបកេន ហិ សព្ពន្តិមេន បរិច្ឆេទេន បរិសំ អភិវិនយេ វិនេតុំ ទ្វេ វិភង្គា បគុណា វាចុគ្គតា កាតព្ពា, អសក្កោន្តេន តីហិ ជនេហិ សទ្ធិំ បរិវត្តនក្ខមា កាតព្ពា, កម្មាកម្មញ្ច ខន្ធកវត្តញ្ច ឧគ្គហេតព្ពំ, បរិសាយ បន អភិធម្មេ វិនយនត្ថំ សចេ មជ្ឈិមភាណកោ ហោតិ, មូលបណ្ណាសកោ ឧគ្គហេតព្ពោ, ទីឃភាណកេន មហាវគ្គោ, សំយុត្តភាណកេន ហេដ្ឋិមា វា តយោ វគ្គា មហាវគ្គោ វា, អង្គុត្តរភាណកេន ហេដ្ឋា វា ឧបរិ វា ឧបឌ្ឍនិកាយោ ឧគ្គហេតព្ពោ, អសក្កោន្តេន តិកនិបាតតោ បដ្ឋាយ ឧគ្គហេតុម្បិ វដ្ដតិ. មហាបច្ចរិយំ បន ‘‘ឯកំ គណ្ហន្តេន ចតុក្កនិបាតំ វា បញ្ចកនិបាតំ វា ឧគ្គហេតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. ជាតកភាណកេន សាដ្ឋកថំ ជាតកំ ឧគ្គហេតព្ពំ, តតោ ឱរំ ន វដ្ដតិ. ‘‘ធម្មបទម្បិ សហ វត្ថុនា ឧគ្គហេតុំ វដ្ដតី’’តិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. តតោ តតោ សមុច្ចយំ កត្វា មូលបណ្ណាសកមត្តំ វដ្ដតិ, ‘‘ន វដ្ដតី’’តិ កុរុន្ទដ្ឋកថាយំ បដិក្ខិត្តំ, ឥតរាសុ វិចារណាយេវ នត្ថិ. អភិធម្មេ កិញ្ចិ គហេតព្ពន្តិ ន វុត្តំ. យស្ស បន សាដ្ឋកថម្បិ វិនយបិដកំ អភិធម្មបិដកញ្ច បគុណំ, សុត្តន្តេ ច វុត្តប្បការោ គន្ថោ នត្ថិ, បរិសំ ឧបដ្ឋាបេតុំ ន លភតិ. យេន បន សុត្តន្តតោ ច វិនយតោ ច វុត្តប្បមាណោ គន្ថោ ឧគ្គហិតោ, អយំ បរិសុបដ្ឋាកោ ពហុស្សុតោវ ហោតិ, ទិសាបាមោក្ខោ យេនកាមំគមោ បរិសំ ឧបដ្ឋាបេតុំ លភតិ, អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ ‘‘ព្យត្តោ’’តិ អធិប្បេតោ.

យោ បន អន្តេវាសិនោ វា សទ្ធិវិហារិកស្ស វា គិលានស្ស សក្កោតិ ឧបដ្ឋានាទីនិ កាតុំ, អយំ ឥធ ‘‘បដិពលោ’’តិ អធិប្បេតោ. យំ បន វុត្តំ –

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. ន អសេក្ខេន សីលក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, ន អសេក្ខេន សមាធិក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, ន អសេក្ខេន បញ្ញាក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, ន អសេក្ខេន វិមុត្តិក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, ន អសេក្ខេន វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ.

‘‘អបរេហិបិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. អត្តនា ន អសេក្ខេន សីលក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, ន បរំ អសេក្ខេ សីលក្ខន្ធេ សមាទបេតា. អត្តនា ន អសេក្ខេន សមាធិក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, ន បរំ អសេក្ខេ សមាធិក្ខន្ធេ សមាទបេតា. អត្តនា ន អសេក្ខេន បញ្ញាក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, ន បរំ អសេក្ខេ បញ្ញាក្ខន្ធេ សមាទបេតា. អត្តនា ន អសេក្ខេន វិមុត្តិក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, ន បរំ អសេក្ខេ វិមុត្តិក្ខន្ធេ សមាទបេតា. អត្តនា ន អសេក្ខេន វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, ន បរំ អសេក្ខេ វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេ សមាទបេតា. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ.

‘‘អបរេហិបិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. អស្សទ្ធោ ហោតិ, អហិរិកោ ហោតិ, អនោត្តប្បី ហោតិ, កុសីតោ ហោតិ, មុដ្ឋស្សតិ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ.

‘‘អបរេហិបិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. អធិសីលេ សីលវិបន្នោ ហោតិ, អជ្ឈាចារេ អាចារវិបន្នោ ហោតិ, អតិទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិវិបន្នោ ហោតិ, អប្បស្សុតោ ហោតិ, ទុប្បញ្ញោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ.

‘‘អបរេហិបិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. ន បដិពលោ ហោតិ អន្តេវាសិំ វា សទ្ធិវិហារិំ វា គិលានំ ឧបដ្ឋាតុំ វា ឧបដ្ឋាបេតុំ វា, អនភិរតំ វូបកាសេតុំ វា វូបកាសាបេតុំ វា, ឧប្បន្នំ កុក្កុច្ចំ ធម្មតោ វិនោទេតុំ, អាបត្តិំ ន ជានាតិ, អាបត្តិយា វុដ្ឋានំ ន ជានាតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ.

‘‘អបរេហិបិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. ន បដិពលោ ហោតិ អន្តេវាសិំ វា សទ្ធិវិហារិំ វា អាភិសមាចារិកាយ សិក្ខាយ សិក្ខាបេតុំ, អាទិព្រហ្មចរិយកាយ សិក្ខាយ វិនេតុំ, អភិធម្មេ វិនេតុំ, អភិវិនយេ វិនេតុំ, ឧប្បន្នំ ទិដ្ឋិគតំ ធម្មតោ វិវេចេតុំ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ.

‘‘អបរេហិបិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. អាបត្តិំ ន ជានាតិ, អនាបត្តិំ ន ជានាតិ, លហុកំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, គរុកំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, ឧភយានិ ខោ បនស្ស បាតិមោក្ខានិ វិត្ថារេន ន ស្វាគតានិ ហោន្តិ ន សុវិភត្តានិ ន សុប្បវត្តីនិ ន សុវិនិច្ឆិតានិ សុត្តសោ អនុព្យញ្ជនសោ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ.

‘‘អបរេហិបិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. អាបត្តិំ ន ជានាតិ, អនាបត្តិំ ន ជានាតិ, លហុកំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, គរុកំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, ឩនទសវស្សោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ’’តិអាទិ (មហាវ. ៨៤). តម្បិ –

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន ទសវស្សេន វា អតិរេកទសវស្សេន វា ឧបសម្បាទេតុំ, និស្សយំ ទាតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៧៦, ៨២) ច ឯវំ សង្ខេបតោ វុត្តស្សេវ ឧបជ្ឈាយាចរិយលក្ខណស្ស វិត្ថារទស្សនត្ថំ វុត្តំ.

តត្ថ (មហាវ. អដ្ឋ. ៨៤) កិញ្ចិ អយុត្តវសេន បដិក្ខិត្តំ, កិញ្ចិ អាបត្តិអង្គវសេន. តថា ហិ ‘‘ន អសេក្ខេន សីលក្ខន្ធេនា’’តិ ច ‘‘អត្តនា ន អសេក្ខេនា’’តិ ច ‘‘អស្សទ្ធោ’’តិ ច អាទីសុ តីសុ បញ្ចកេសុ អយុត្តវសេន បដិក្ខេបោ កតោ, ន អាបត្តិអង្គវសេន. យោ ហិ អសេក្ខេហិ សីលក្ខន្ធាទីហិ អសមន្នាគតោ បរេ ច តត្ថ សមាទបេតុំ អសក្កោន្តោ អស្សទ្ធិយាទិទោសយុត្តោវ ហុត្វា បរិសំ បរិហរតិ, តស្ស បរិសា សីលាទីហិ បរិយាយតិយេវ ន វឌ្ឍតិ, តស្មា ‘‘តេន ន ឧបសម្បាទេតព្ព’’ន្តិអាទិ អយុត្តវសេន វុត្តំ, ន អាបត្តិអង្គវសេន. ន ហិ ខីណាសវស្សេវ ឧបជ្ឈាចរិយភាវោ ភគវតា អនុញ្ញាតោ, យទិ តស្សេវ អនុញ្ញាតោ អភវិស្ស, ‘‘សចេ ឧបជ្ឈាយស្ស អនភិរតិ ឧប្បន្នា ហោតី’’តិអាទិំ ន វទេយ្យ, យស្មា បន ខីណាសវស្ស បរិសា សីលាទីហិ ន បរិហាយតិ, តស្មា ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ឧបសម្បាទេតព្ព’’ន្តិអាទិ វុត្តំ.

អធិសីលេ សីលវិបន្នោតិអាទីសុ បារាជិកញ្ច សង្ឃាទិសេសញ្ច អាបន្នោ អធិសីលេ សីលវិបន្នោ នាម. ឥតរេ បញ្ចាបត្តិក្ខន្ធេ អាបន្នោ អជ្ឈាចារេ អាចារវិបន្នោ នាម. សម្មាទិដ្ឋិំ បហាយ អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា សមន្នាគតោ អតិទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិវិបន្នោ នាម. យត្តកំ សុតំ បរិសំ បរិហរន្តស្ស ឥច្ឆិតព្ពំ, តេន វិរហិតត្តា អប្បស្សុតោ. យំ តេន ជានិតព្ពំ អាបត្តាទិ, តស្ស អជាននតោ ទុប្បញ្ញោ. ឥមស្មិំ បញ្ចកេ បុរិមានិ តីណិ បទានិ អយុត្តវសេន វុត្តានិ, បច្ឆិមានិ ទ្វេ អាបត្តិអង្គវសេន.

អាបត្តិំ ន ជានាតីតិ ‘‘ឥទំ នាម មយា កត’’ន្តិ វុត្តេ ‘‘ឥមំ នាម អាបត្តិំ អយំ អាបន្នោ’’តិ ន ជានាតិ. វុដ្ឋានំ ន ជានាតីតិ ‘‘វុដ្ឋានគាមិនិតោ វា ទេសនាគាមិនិតោ វា អាបត្តិតោ ឯវំ នាម វុដ្ឋានំ ហោតី’’តិ ន ជានាតិ. ឥមស្មិញ្ហិ បញ្ចកេ បុរិមានិ ទ្វេ បទានិ អយុត្តវសេន វុត្តានិ, បច្ឆិមានិ តីណិ អាបត្តិអង្គវសេន.

អាភិសមាចារិកាយ សិក្ខាយាតិ ខន្ធកវត្តេ វិនេតុំ ន បដិពលោ ហោតីតិ អត្ថោ. អាទិព្រហ្មចរិយកាយាតិ សេក្ខបណ្ណត្តិយំ វិនេតុំ ន បដិពលោតិ អត្ថោ. អភិធម្មេតិ នាមរូបបរិច្ឆេទេ វិនេតុំ ន បដិពលោតិ អត្ថោ. អភិវិនយេតិ សកលេ វិនយបិដកេ វិនេតុំ ន បដិពលោតិ អត្ថោ. វិនេតុំ ន បដិពលោតិ ច សព្ពត្ថ សិក្ខាបេតុំ ន សក្កោតីតិ អត្ថោ. ធម្មតោ វិវេចេតុន្តិ ធម្មេន ការណេន វិស្សជ្ជាបេតុំ. ឥមស្មិំ បញ្ចកេ សព្ពបទេសុ អាបត្តិ.

‘‘អាបត្តិំ ន ជានាតី’’តិអាទិបញ្ចកស្មិំ វិត្ថារេនាតិ ឧភតោវិភង្គេន សទ្ធិំ. ន ស្វាគតានីតិ ន សុដ្ឋុ អាគតានិ. សុវិភត្តានីតិ សុដ្ឋុ វិភត្តានិ បទបច្ចាភដ្ឋសង្ករទោសរអតានិ. សុប្បវត្តីនីតិ បគុណានិ វាចុគ្គតានិ សុវិនិច្ឆិតានិ. សុត្តសោតិ ខន្ធកបរិវារតោ អាហរិតព្ពសុត្តវសេន សុដ្ឋុ វិនិច្ឆិតានិ. អនុព្យញ្ជនសោតិ អក្ខរបទបារិបូរិយា ច សុវិនិច្ឆិតានិ អខណ្ឌានិ អវិបរីតក្ខរានិ. ឯតេន អដ្ឋកថា ទីបិតា. អដ្ឋកថាតោ ហិ ឯស វិនិច្ឆយោ ហោតីតិ. ឥមស្មិំ បញ្ចកេបិ សព្ពបទេសុ អាបត្តិ. ឩនទសវស្សបរិយោសានបញ្ចកេបិ ឯសេវ នយោ. ឥតិ អាទិតោ តយោ បញ្ចកា, ចតុត្ថេ តីណិ បទានិ, បញ្ចមេ ទ្វេ បទានីតិ សព្ពេបិ ចត្តារោ បញ្ចកា អយុត្តវសេន វុត្តា, ចតុត្ថេ បញ្ចកេ ទ្វេ បទានិ, បញ្ចមេ តីណិ, ឆដ្ឋសត្តមដ្ឋមា តយោ បញ្ចកាតិ សព្ពេបិ ចត្តារោ បញ្ចកា អាបត្តិអង្គវសេន វុត្តា.

សុក្កបក្ខេ បន វុត្តវិបរិយាយេន ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ឧបសម្បាទេតព្ពំ, និស្សយោ ទាតព្ពោ, សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. អសេក្ខេន សីលក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតី’’តិអាទិនា (មហាវ. ៨៤) អដ្ឋ បញ្ចកា អាគតាយេវ. តត្ថ សព្ពត្ថេវ អនាបត្តិ.

១៥២. កស្ស ទាតព្ពោ, កស្ស ន ទាតព្ពោតិ ឯត្ថ បន យោ លជ្ជី ហោតិ, តស្ស ទាតព្ពោ. ឥតរស្ស ន ទាតព្ពោ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អលជ្ជីនំ និស្សយោ ទាតព្ពោ, យោ ទទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ១២០) វចនតោ. និស្សាយ វសន្តេនបិ អលជ្ជី និស្សាយ ន វសិតព្ពំ. វុត្តញ្ហេតំ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អលជ្ជីនំ និស្សាយ វត្ថព្ពំ, យោ វសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ១២០). ឯត្ថ (មហាវ. អដ្ឋ. ១២០) ច អលជ្ជីនន្តិ ឧបយោគត្ថេ សាមិវចនំ, អលជ្ជិបុគ្គលេ និស្សាយ ន វសិតព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ. តស្មា នវំ ឋានំ គតេន ‘‘ឯហិ, ភិក្ខុ, និស្សយំ គណ្ហាហី’’តិ វុច្ចមានេនបិ ចតូហបញ្ចាហំ និស្សយទាយកស្ស លជ្ជិភាវំ ឧបបរិក្ខិត្វា និស្សយោ គហេតព្ពោ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចតូហបញ្ចាហំ អាគមេតុំ យាវ ភិក្ខុសភាគតំ ជានាមី’’តិ (មហាវ. ១២០) ហិ វុត្តំ. សចេ ‘‘ថេរោ លជ្ជី’’តិ ភិក្ខូនំ សន្តិកេ សុត្វា អាគតទិវសេយេវ គហេតុកាមោ ហោតិ, ថេរោ បន ‘‘អាគមេហិ តាវ, វសន្តោ ជានិស្សសី’’តិ កតិបាហំ អាចារំ ឧបបរិក្ខិត្វា និស្សយំ ទេតិ, វដ្ដតិ, បកតិយា និស្សយគហណដ្ឋានំ គតេន បន តទហេវ គហេតព្ពោ, ឯកទិវសម្បិ បរិហារោ នត្ថិ. សចេ បឋមយាមេ អាចរិយស្ស ឱកាសោ នត្ថិ, ឱកាសំ អលភន្តោ ‘‘បច្ចូសសមយេ គហេស្សាមី’’តិ សយតិ, អរុណំ ឧគ្គតម្បិ ន ជានាតិ, អនាបត្តិ. សចេ បន ‘‘គណ្ហិស្សាមី’’តិ អាភោគំ អកត្វា សយតិ, អរុណុគ្គមនេ ទុក្កដំ. អគតបុព្ពំ ឋានំ គតេន ទ្វេ តីណិ ទិវសានិ វសិត្វា គន្តុកាមេន អនិស្សិតេន វសិតព្ពំ. ‘‘សត្តាហំ វសិស្សាមី’’តិ អាលយំ ករោន្តេន បន និស្សយោ គហេតព្ពោ. សចេ ថេរោ ‘‘កិំ សត្តាហំ វសន្តស្ស និស្សយេនា’’តិ វទតិ, បដិក្ខិត្តកាលតោ បដ្ឋាយ លទ្ធបរិហារោ ហោតិ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នេន ភិក្ខុនា និស្សយំ អលភមានេន អនិស្សិតេន វត្ថុ’’ន្តិ វចនតោ បន អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នោ សចេ អត្តនា សទ្ធិំ អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នំ និស្សយទាយកំ ន លភតិ, ឯវំ និស្សយំ អលភមានេន អនិស្សិតេន ពហូនិបិ ទិវសានិ គន្តុំ វដ្ដតិ. សចេ បុព្ពេ និស្សយំ គហេត្វា វុត្ថបុព្ពំ កិញ្ចិ អាវាសំ បវិសតិ, ឯករត្តំ វសន្តេនបិ និស្សយោ គហេតព្ពោ. អន្តរាមគ្គេ វិស្សមន្តោ វា សត្ថំ វា បរិយេសន្តោ កតិបាហំ វសតិ, អនាបត្តិ. អន្តោវស្សេ បន និពទ្ធវាសំ វសិតព្ពំ, និស្សយោ ច គហេតព្ពោ. នាវាយ គច្ឆន្តស្ស បន វស្សានេ អាគតេបិ និស្សយំ អលភន្តស្ស អនាបត្តិ. សចេ អន្តរាមគ្គេ គិលានោ ហោតិ, និស្សយំ អលភមានេន អនិស្សិតេន វសិតុំ វដ្ដតិ.

គិលានុបដ្ឋាកោបិ គិលានេន យាចិយមានោ អនិស្សិតោ ឯវ វសិតុំ លភតិ. វុត្តញ្ហេតំ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានេន ភិក្ខុនា និស្សយំ អលភមានេន អនិស្សិតេន វត្ថុំ, អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានុបដ្ឋាកេន ភិក្ខុនា និស្សយំ អលភមានេន យាចិយមានេន អនិស្សិតេន វត្ថុ’’ន្តិ (មហាវ. ១២១). សចេ បន ‘‘យាចាហិ ម’’ន្តិ វុច្ចមានោបិ គិលានោ មានេន ន យាចតិ, គន្តព្ពំ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា ផាសុវិហារំ សល្លក្ខេន្តេន និស្សយំ អលភមានេន អនិស្សិតេន វត្ថុំ ‘យទា បតិរូបោ និស្សយទាយកោ អាគច្ឆិស្សតិ, តទា តស្ស និស្សាយ វសិស្សាមី’’’តិ វចនតោ បន យត្ថ វសន្តស្ស សមថវិបស្សនានំ បដិលាភវសេន ផាសុ ហោតិ, តាទិសំ ផាសុវិហារំ សល្លក្ខេន្តេន និស្សយំ អលភមានេន អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ. ឥមញ្ច បន បរិហារំ នេវ សោតាបន្នោ, ន សកទាគាមិអនាគាមិអរហន្តោ លភន្តិ, ន ថាមគតស្ស សមាធិនោ វា វិបស្សនាយ វា លាភី, វិស្សដ្ឋកម្មដ្ឋានេ បន ពាលបុថុជ្ជនេ កថាវ នត្ថិ. យស្ស ខោ បន សមថោ វា វិបស្សនា វា តរុណា ហោតិ, អយំ ឥមំ បរិហារំ លភតិ, បវារណាសង្គហោបិ ឯតស្សេវ អនុញ្ញាតោ. តស្មា ឥមិនា បុគ្គលេន អាចរិយេ បវារេត្វា គតេបិ ‘‘យទា បតិរូបោនិស្សយទាយកោ អាគច្ឆិស្សតិ, តំ និស្សាយ វសិស្សាមី’’តិ អាភោគំ កត្វា បុន យាវ អាសាឡ្ហីបុណ្ណមា, តាវ អនិស្សិតេន វត្ថុំ វដ្ដតិ. សចេ បន អាសាឡ្ហីមាសេ អាចរិយោ នាគច្ឆតិ, យត្ថ និស្សយោ លព្ភតិ, តត្ថ គន្តព្ពំ.

១៥៣. កថំ គហិតោ ហោតីតិ ឯត្ថ ឧបជ្ឈាយស្ស សន្តិកេ តាវ ឧបជ្ឈំ គណ្ហន្តេន ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា បាទេ វន្ទិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ‘‘ឧបជ្ឈាយោ មេ, ភន្តេ, ហោហី’’តិ តិក្ខត្តុំ វត្តព្ពំ. ឯវំ សទ្ធិវិហារិកេន វុត្តេ សចេ ឧបជ្ឈាយោ ‘‘សាហូ’’តិ វា ‘‘លហូ’’តិ វា ‘‘ឱបាយិក’’ន្តិ វា ‘‘បតិរូប’’ន្តិ វា ‘‘បាសាទិកេន សម្បាទេហី’’តិ វា កាយេន វិញ្ញាបេតិ, វាចាយ វិញ្ញាបេតិ, កាយេន វាចាយ វិញ្ញាបេតិ, គហិតោ ហោតិ ឧបជ្ឈាយោ. ឥទមេវ ហេត្ថ ឧបជ្ឈាយគ្គហណំ, យទិទំ ឧបជ្ឈាយស្ស ឥមេសុ បញ្ចសុ បទេសុ យស្ស កស្សចិ បទស្ស វាចាយ សាវនំ កាយេន វា អត្ថវិញ្ញាបនន្តិ. កេចិ បន ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆនំ សន្ធាយ វទន្តិ, ន តំ បមាណំ. អាយាចនទានមត្តេន ហិ គហិតោ ហោតិ ឧបជ្ឈាយោ, ន ឯត្ថ សម្បដិច្ឆនំ អង្គំ. សទ្ធិវិហារិកេនបិ ន កេវលំ ‘‘ឥមិនា មេ បទេន ឧបជ្ឈាយោ គហិតោ’’តិ ញាតុំ វដ្ដតិ, ‘‘អជ្ជតគ្គេ ទានិ ថេរោ មយ្ហំ ភារោ, អហម្បិ ថេរស្ស ភារោ’’តិ ឥទម្បិ ញាតុំ វដ្ដតិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៦៤). វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘ឧបជ្ឈាយោ, ភិក្ខវេ, សទ្ធិវិហារិកម្ហិ បុត្តចិត្តំ ឧបដ្ឋបេស្សតិ, សទ្ធិវិហារិកោ ឧបជ្ឈាយម្ហិ បិតុចិត្តំ ឧបដ្ឋបេស្សតិ, ឯវំ តេ អញ្ញមញ្ញំ សគារវា សប្បតិស្សា សភាគវុត្តិនោ វិហរន្តា ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ វុឌ្ឍិំ វិរូឡ្ហិំ វេបុល្លំ អាបជ្ជិស្សន្តី’’តិ (មហាវ. ៦៥).

អាចរិយស្ស សន្តិកេ និស្សយគ្គហណេបិ អយមេវ វិនិច្ឆយោ. អយំ បនេត្ថ វិសេសោ – អាចរិយស្ស សន្តិកេ និស្សយំ គណ្ហន្តេន ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា ‘‘អាចរិយោ មេ, ភន្តេ, ហោហិ, អាយស្មតោ និស្សាយ វច្ឆាមី’’តិ (មហាវ. ៧៧) តិក្ខត្តុំ វត្តព្ពំ, សេសំ វុត្តនយមេវ.

១៥៤. កថំ បដិប្បស្សម្ភតីតិ ឯត្ថ តាវ ឧបជ្ឈាយម្ហា បញ្ចហាការេហិ និស្សយបដិប្បស្សទ្ធិ វេទិតព្ពា, អាចរិយម្ហា ឆហិ អាការេហិ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘បញ្ចិមា, ភិក្ខវេ, និស្សយបដិប្បស្សទ្ធិយោ ឧបជ្ឈាយម្ហា. ឧបជ្ឈាយោ បក្កន្តោ វា ហោតិ, វិព្ភន្តោ វា, កាលកតោ វា, បក្ខសង្កន្តោ វា, អាណត្តិយេវ បញ្ចមី. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច និស្សយបដិប្បស្សទ្ធិយោ ឧបជ្ឈាយម្ហា.

ឆយិមា, ភិក្ខវេ, និស្សយបដិប្បស្សទ្ធិយោ អាចរិយម្ហា. អាចរិយោ បក្កន្តោ វា ហោតិ, វិព្ភន្តោ វា, កាលកតោ វា, បក្ខសង្កន្តោ វា, អាណត្តិយេវ បញ្ចមី, ឧបជ្ឈាយេន វា សមោធានគតោ ហោតិ. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ឆ និស្សយបដិប្បស្សទ្ធិយោ អាចរិយម្ហា’’តិ (មហាវ. ៨៣).

តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ (មហាវ. អដ្ឋ. ៨៣) – បក្កន្តោតិ ទិសំ គតោ. ឯវំ គតេ ច បន តស្មិំ សចេ វិហារេ និស្សយទាយកោ អត្ថិ, យស្ស សន្តិកេ អញ្ញទាបិ និស្សយោ វា គហិតបុព្ពោ ហោតិ, យោ វា ឯកសម្ភោគបរិភោគោ, តស្ស សន្តិកេ និស្សយោ គហេតព្ពោ, ឯកទិវសម្បិ បរិហារោ នត្ថិ. សចេ តាទិសោ នត្ថិ, អញ្ញោ លជ្ជី បេសលោ អត្ថិ, តស្ស បេសលភាវំ ជានន្តេន តទហេវ និស្សយោ យាចិតព្ពោ. សចេ ទេតិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. អថ បន ‘‘តុម្ហាកំ ឧបជ្ឈាយោ លហុំ អាគមិស្សតី’’តិ បុច្ឆតិ, ឧបជ្ឈាយេន ចេ តថា វុត្តំ, ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ វទតិ ‘‘តេន ហិ ឧបជ្ឈាយស្ស អាគមនំ អាគមេថា’’តិ, វដ្ដតិ. អថ បនស្ស បកតិយា បេសលភាវំ ន ជានាតិ, ចត្តារិ បញ្ច ទិវសានិ តស្ស ភិក្ខុស្ស សភាគតំ ឱលោកេត្វា ឱកាសំ ការេត្វា និស្សយោ គហេតព្ពោ. សចេ បន វិហារេ និស្សយទាយកោ នត្ថិ, ឧបជ្ឈាយោ ច ‘‘អហំ កតិបាហេន អាគមិស្សាមិ, មា ឧក្កណ្ឋិត្ថា’’តិ វត្វា គតោ, យាវ អាគមនា បរិហារោ លព្ភតិ, អថាបិ នំ តត្ថ មនុស្សា បរិច្ឆិន្នកាលតោ ឧត្តរិបិ បញ្ច វា ទស វា ទិវសានិ វាសេន្តិយេវ, តេន វិហារំ បវត្តិ បេសេតព្ពា ‘‘ទហរា មា ឧក្កណ្ឋន្តុ, អហំ អសុកទិវសំ នាម អាគមិស្សាមី’’តិ, ឯវម្បិ បរិហារោ លព្ភតិ. អថ អាគច្ឆតោ អន្តរាមគ្គេ នទីបូរេន វា ចោរាទីហិ វា ឧបទ្ទវោ ហោតិ, ថេរោ ឧទកោសក្កនំ វា អាគមេតិ, សហាយេ វា បរិយេសតិ, តំ ចេ បវត្តិំ ទហរា សុណន្តិ, យាវ អាគមនា បរិហារោ លព្ភតិ. សចេ បន សោ ‘‘ឥធេវាហំ វសិស្សាមី’’តិ បហិណតិ, បរិហារោ នត្ថិ. យត្ថ និស្សយោ លព្ភតិ, តត្ថ គន្តព្ពំ. វិព្ភន្តេ បន កាលកតេ បក្ខសង្កន្តេ វា ឯកទិវសម្បិ បរិហារោ នត្ថិ, យត្ថ និស្សយោ លព្ភតិ, តត្ថ គន្តព្ពំ.

អាណត្តីតិ បន និស្សយបណាមនា វុច្ចតិ, តស្មា ‘‘បណាមេមិ ត’’ន្តិ វា ‘‘មា ឥធ បដិក្កមី’’តិ វា ‘‘នីហរ តេ បត្តចីវរ’’ន្តិ វា ‘‘នាហំ តយា ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ’’តិ វាតិ ឥមិនា បាឡិនយេន ‘‘មា មំ គាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆី’’តិអាទិនា បាឡិមុត្តកនយេន វា យោ និស្សយបណាមនាយ បណាមិតោ ហោតិ, តេន ឧបជ្ឈាយោ ខមាបេតព្ពោ. សចេ អាទិតោវ ន ខមតិ, ទណ្ឌកម្មំ អាហរិត្វា តិក្ខត្តុំ តាវ សយមេវ ខមាបេតព្ពោ. នោ ចេ ខមតិ, តស្មិំ វិហារេ មហាថេរេ គហេត្វា ខមាបេតព្ពោ. នោ ចេ ខមតិ, សាមន្តវិហារេ ភិក្ខូ គហេត្វា ខមាបេតព្ពោ. សចេ ឯវម្បិ ន ខមតិ, អញ្ញត្ថ គន្ត្វា ឧបជ្ឈាយស្ស សភាគានំ សន្តិកេ វសិតព្ពំ ‘‘អប្បេវ នាម ‘សភាគានំ មេ សន្តិកេ វសតី’តិ ញត្វាបិ ខមេយ្យា’’តិ. សចេ ឯវម្បិ ន ខមតិ, តត្រេវ វសិតព្ពំ. តត្រ ចេ ទុព្ភិក្ខាទិទោសេន ន សក្កា ហោតិ វសិតុំ, តំយេវ វិហារំ អាគន្ត្វា អញ្ញស្ស សន្តិកេ និស្សយំ គហេត្វា វសិតុំ វដ្ដតិ. អយមាណត្តិយំ វិនិច្ឆយោ.

អាចរិយម្ហា និស្សយបដិប្បស្សទ្ធីសុ អាចរិយោ បក្កន្តោ វា ហោតីតិ ឯត្ថ កោចិ អាចរិយោ អាបុច្ឆិត្វា បក្កមតិ, កោចិ អនាបុច្ឆិត្វា, អន្តេវាសិកោបិ ឯវមេវ. តត្រ សចេ អន្តេវាសិកោ អាចរិយំ អាបុច្ឆតិ ‘‘អសុកំ នាម, ភន្តេ, ឋានំ គន្តុំ ឥច្ឆាមិ កេនចិទេវ ករណីយេនា’’តិ, អាចរិយេន ច ‘‘កទា គមិស្សសី’’តិ វុត្តោ ‘‘សាយន្ហេ វា រត្តិំ វា ឧដ្ឋហិត្វា គមិស្សាមី’’តិ វទតិ, អាចរិយោបិ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆតិ, តំ ខណំយេវ និស្សយោ បដិប្បស្សម្ភតិ. សចេ បន ‘‘ភន្តេ, អសុកំ នាម ឋានំ គន្តុកាមោម្ហី’’តិ វុត្តេ អាចរិយោ ‘‘អសុកស្មិំ នាម គាមេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆា ជានិស្សសី’’តិ វទតិ, សោ ច ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆតិ, តតោ ចេ គតោ សុគតោ. សចេ បន ន គច្ឆតិ, និស្សយោ ន បដិប្បស្សម្ភតិ. អថាបិ ‘‘គច្ឆាមី’’តិ វុត្តេ អាចរិយេន ‘‘មា តាវ គច្ឆ, រត្តិំ មន្តេត្វា ជានិស្សាមា’’តិ វុត្តោ មន្តេត្វា គច្ឆតិ, សុគតោ. នោ ចេ គច្ឆតិ, និស្សយោ ន បដិប្បស្សម្ភតិ. អាចរិយំ អនាបុច្ឆា បក្កមន្តស្ស បន ឧបចារសីមាតិក្កមេ និស្សយោ បដិប្បស្សម្ភតិ, អន្តោឧបចារសីមតោ បដិនិវត្តន្តស្ស ន បដិប្បស្សម្ភតិ. សចេ បន អាចរិយោ អន្តេវាសិកំ អាបុច្ឆតិ ‘‘អាវុសោ, អសុកំ នាម ឋានំ គមិស្សាមី’’តិ, អន្តេវាសិកេន ច ‘‘កទា’’តិ វុត្តេ ‘‘សាយន្ហេ វា រត្តិភាគេ វា’’តិ វទតិ, អន្តេវាសិកោបិ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆតិ, តំ ខណំយេវ និស្សយោ បដិប្បស្សម្ភតិ, សចេ បន អាចរិយោ ‘‘ស្វេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា គមិស្សាមី’’តិ វទតិ, ឥតរោ ច ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆតិ, ឯកទិវសំ តាវ និស្សយោ ន បដិប្បស្សម្ភតិ, បុនទិវសេ បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតិ. ‘‘អសុកស្មិំ នាម គាមេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ជានិស្សាមិ មម គមនំ វា អគមនំ វា’’តិ វត្វា បន សចេ ន គច្ឆតិ, និស្សយោ ន បដិប្បស្សម្ភតិ. អថាបិ ‘‘គច្ឆាមី’’តិ វុត្តេ អន្តេវាសិកេន ‘‘មា តាវ គច្ឆថ, រត្តិំ មន្តេត្វា ជានិស្សថា’’តិ វុត្តោ មន្តេត្វាបិ ន គច្ឆតិ, និស្សយោ ន បដិប្បស្សម្ភតិ. សចេ ឧភោបិ អាចរិយន្តេវាសិកា កេនចិទេវ ករណីយេន ពហិសីមំ គច្ឆន្តិ, តតោ ចេ អាចរិយោ គមិយចិត្តេ ឧប្បន្នេ អនាបុច្ឆាវ គន្ត្វា ទ្វិន្នំ លេឌ្ឌុបាតានំ អន្តោយេវ និវត្តតិ, និស្សយោ ន បដិប្បស្សម្ភតិ. សចេ ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតេ អតិក្កមិត្វា និវត្តតិ, បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតិ. អាចរិយុបជ្ឈាយា ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតេ អតិក្កម្ម អញ្ញស្មិំ វិហារេ វសន្តិ, និស្សយោ បដិប្បស្សម្ភតិ. អាចរិយេ វិព្ភន្តេ កាលកតេ បក្ខសង្កន្តេ ច តំ ខណំយេវ បដិប្បស្សម្ភតិ.

អាណត្តិយំ បន អាចរិយោ មុញ្ចិតុកាមោវ ហុត្វា និស្សយបណាមនាយ បណាមេតិ, អន្តេវាសិកោ ច ‘‘កិញ្ចាបិ មំ អាចរិយោ បណាមេតិ, អថ ខោ ហទយេន មុទុកោ’’តិ សាលយោ ហោតិ, និស្សយោ ន បដិប្បស្សម្ភតិ. សចេបិ អារិយោ សាលយោ, អន្តេវាសិកោ និរាលយោ ‘‘ន ទានិ ឥមំ និស្សាយ វសិស្សាមី’’តិ ធុរំ និក្ខិបតិ, ឯវម្បិ ន បដិប្បស្សម្ភតិ. ឧភិន្នំ សាលយភាវេ បន ន បដិប្បស្សម្ភតិយេវ, ឧភិន្នំ ធុរនិក្ខេបេន បដិប្បស្សម្ភតិ, បណាមិតេន ទណ្ឌកម្មំ អាហរិត្វា តិក្ខត្តុំ ខមាបេតព្ពោ. នោ ចេ ខមតិ, ឧបជ្ឈាយេ វុត្តនយេន បដិបជ្ជិតព្ពំ. យថាបញ្ញត្តំ បន អាចរិយុបជ្ឈាយវត្តំ បរិបូរេន្តំ អធិមត្តបេមាទិបញ្ចង្គសមន្នាគតំ អន្តេវាសិកំ សទ្ធិវិហារិកំ វា បណាមេន្តស្ស ទុក្កដំ, ឥតរំ អបណាមេន្តស្សបិ ទុក្កដមេវ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘ន, ភិក្ខវេ, សម្មាវត្តន្តោ បណាមេតព្ពោ, យោ បណាមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. ន ច, ភិក្ខវេ, អសម្មាវត្តន្តោ ន បណាមេតព្ពោ, យោ ន បណាមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស (មហាវ. ៨០).

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតំ អន្តេវាសិកំ អបណាមេន្តោ អាចរិយោ សាតិសារោ ហោតិ, បណាមេន្តោ អនតិសារោ ហោតិ. អាចរិយម្ហិ នាធិមត្តំ បេមំ ហោតិ, នាធិមត្តោ បសាទោ ហោតិ, នាធិមត្តា ហិរី ហោតិ, នាធិមត្តោ គារវោ ហោតិ, នាធិមត្តា ភាវនា ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតំ អន្តេវាសិកំ អបណាមេន្តោ អាចរិយោ សាតិសារោ ហោតិ, បណាមេន្តោ អនតិសារោ ហោតិ (មហាវ. ៨១).

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតំ សទ្ធិវិហារិកំ អបណាមេន្តោ ឧបជ្ឈាយោ សាតិសារោ ហោតិ, បណាមេន្តោ អនតិសារោ ហោតិ. ឧបជ្ឈាយម្ហិ នាធិមត្តំ បេមំ ហោតិ, នាធិមត្តោ បសាទោ ហោតិ, នាធិមត្តា ហិរី ហោតិ, នាធិមត្តោ គារវោ ហោតិ, នាធិមត្តា ភាវនា ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតំ សទ្ធិវិហារិកំ អបណាមេន្តោ ឧបជ្ឈាយោ សាតិសារោ ហោតិ, បណាមេន្តោ អនតិសារោ ហោតី’’តិអាទិ (មហាវ. ៦៨).

តត្ថ (មហាវ. អដ្ឋ. ៦៨) នាធិមត្តំ បេមំ ហោតីតិ ឧបជ្ឈាយម្ហិ អធិមត្តំ គេហស្សិតបេមំ ន ហោតិ. នាធិមត្តា ភាវនា ហោតីតិ អធិមត្តា មេត្តាភាវនា ន ហោតីតិ អត្ថោ.

ឧបជ្ឈាយេន វា សមោធានគតោតិ ឯត្ថ (មហាវ. អដ្ឋ. ៨៣) ទស្សនសវនវសេន សមោធានំ វេទិតព្ពំ. សចេ ហិ អាចរិយំ និស្សាយ វសន្តោ សទ្ធិវិហារិកោ ឯកវិហារេ ចេតិយំ វា វន្ទន្តំ, ឯកគាមេ វា បិណ្ឌាយ ចរន្តំ ឧបជ្ឈាយំ បស្សតិ, និស្សយោ បដិប្បស្សម្ភតិ. ឧបជ្ឈាយោ បស្សតិ, សទ្ធិវិហារិកោ ន បស្សតិ, ន បដិប្បស្សម្ភតិ. មគ្គប្បដិបន្នំ វា អាកាសេន វា គច្ឆន្តំ ឧបជ្ឈាយំ ទិស្វា ទូរត្តា ‘‘ភិក្ខូ’’តិ ជានាតិ, ‘‘ឧបជ្ឈាយោ’’តិ ន ជានាតិ, ន បដិប្បស្សម្ភតិ. សចេ ជានាតិ, បដិប្បស្សម្ភតិ. ឧបរិបាសាទេ ឧបជ្ឈាយោ វសតិ, ហេដ្ឋា សទ្ធិវិហារិកោ, តំ អទិស្វាវ យាគុំ បិវិត្វា បដិក្កមតិ, អាសនសាលាយ វា និសិន្នំ អទិស្វាវ ឯកមន្តេ ភុញ្ជិត្វា បក្កមតិ, ធម្មស្សវនមណ្ឌបេ វា និសិន្នម្បិ តំ អទិស្វាវ ធម្មំ សុត្វា បក្កមតិ, និស្សយោ ន បដិប្បស្សម្ភតិ. ឯវំ តាវ ទស្សនវសេន សមោធានំ វេទិតព្ពំ. សវនវសេន បន សចេ ឧបជ្ឈាយស្ស វិហារេ វា អន្តរឃរេ វា ធម្មំ វា កថេន្តស្ស អនុមោទនំ វា ករោន្តស្ស សទ្ទំ សុត្វា ‘‘ឧបជ្ឈាយស្ស មេ សទ្ទោ’’តិ សញ្ជានាតិ, និស្សយោ បដិប្បស្សម្ភតិ, អសញ្ជានន្តស្ស ន បដិប្បស្សម្ភតិ. អយំ សមោធានេ វិនិច្ឆយោ.

១៥៥. និស្សាយ កេន វសិតព្ពំ, កេន ន វសិតព្ពន្តិ ឯត្ថ បន ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន បញ្ច វស្សានិ និស្សាយ វត្ថុំ, អព្យត្តេន យាវជីវ’’ន្តិ (មហាវ. ១០៣) វចនតោ យោ អព្យត្តោ ហោតិ, តេន យាវជីវំ និស្សាយេវ វសិតព្ពំ. សចាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ១០៣) វុឌ្ឍតរំ អាចរិយំ ន លភតិ, ឧបសម្បទាយ សដ្ឋិវស្សោ វា សត្តតិវស្សោ វា ហោតិ, នវកតរស្សបិ ព្យត្តស្ស សន្តិកេ ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ‘‘អាចរិយោ មេ, អាវុសោ, ហោតិ, អាយស្មតោ និស្សាយ វច្ឆាមី’’តិ ឯវំ តិក្ខត្តុំ វត្វា និស្សយោ គហេតព្ពោវ. គាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆន្តេនបិ ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ‘‘គាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆាមិ អាចរិយា’’តិ វត្តព្ពំ. ឯស នយោ សព្ពអាបុច្ឆនេសុ.

យោ បន ព្យត្តោ ហោតិ ឧបសម្បទាយ បញ្ចវស្សោ, តេន អនិស្សិតេន វត្ថុំ វដ្ដតិ. តស្មា និស្សយមុច្ចនកេន (បាចិ. អដ្ឋ. ១៤៥-១៤៧) ឧបសម្បទាយ បញ្ចវស្សេន សព្ពន្តិមេន បរិច្ឆេទេន ទ្វេ មាតិកា បគុណា វាចុគ្គតា កត្តព្ពា, បក្ខទិវសេសុ ធម្មស្សវនត្ថាយ សុត្តន្តតោ ចត្តារោ ភាណវារា, សម្បត្តានំ បរិសានំ បរិកថនត្ថាយ អន្ធកវិន្ទ(អ. និ. ៥.១១៤) មហារាហុលោវាទ(ម. និ. ២.១១៣ អាទយោ) អម្ពដ្ឋ(ទឦ. និ. ១.២៥៤ អាទយោ) សទិសោ ឯកោ កថាមគ្គោ, សង្ឃភត្តមង្គលាមង្គលេសុ អនុមោទនត្ថាយ តិស្សោ អនុមោទនា, ឧបោសថបវារណាទិជាននត្ថំ កម្មាកម្មវិនិច្ឆយោ, សមណធម្មករណត្ថំ សមាធិវសេន វា វិបស្សនាវសេន វា អរហត្តបរិយោសានមេកំ កម្មដ្ឋានំ, ឯត្តកំ ឧគ្គហេតព្ពំ. ឯត្តាវតា ហិ អយំ ពហុស្សុតោ ហោតិ ចាតុទ្ទិសោ, យត្ថ កត្ថចិ អត្តនោ ឥស្សរិយេន វសិតុំ លភតិ. យំ បន វុត្តំ –

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ. ន អសេក្ខេន សីលក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, ន អសេក្ខេន សមាធិក្ខន្ធេន… ន អសេក្ខេន បញ្ញាក្ខន្ធេន… ន អសេក្ខេន វិមុត្តិក្ខន្ធេន… ន អសេក្ខេន វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ.

‘‘អបរេហិបិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ. អស្សទ្ធោ ហោតិ, អហិរិកោ ហោតិ, អនោត្តប្បី ហោតិ, កុសីតោ ហោតិ, មុដ្ឋស្សតិ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ.

‘‘អបរេហិបិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ. អធិសីលេ សីលវិបន្នោ ហោតិ, អជ្ឈាចារេ អាចារវិបន្នោ ហោតិ, អតិទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិវិបន្នោ ហោតិ, អប្បស្សុតោ ហោតិ, ទុប្បញ្ញោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ.

‘‘អបរេហិបិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ. អាបត្តិំ ន ជានាតិ, អនាបត្តិំ ន ជានាតិ, លហុកំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, គរុកំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, ឧភយានិ ខោ បនស្ស បាតិមោក្ខានិ វិត្ថារេន ន ស្វាគតានិ ហោន្តិ ន សុវិភត្តានិ ន សុប្បវត្តីនិ ន សុវិនិច្ឆិតានិ សុត្តសោ អនុព្យញ្ជនសោ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ.

‘‘អបរេហិបិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ. អាបត្តិំ ន ជានាតិ, អនាបត្តិំ ន ជានាតិ, លហុកំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, គរុកំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, ឩនបញ្ចវស្សោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន អនិស្សិតេន វត្ថព្ព’’ន្តិ (មហាវ. ១០៣). ឯត្ថាបិ បុរិមនយេនេវ អយុត្តវសេន អាបត្តិអង្គវសេន ច បដិក្ខេបោ កតោតិ ទដ្ឋព្ពំ.

ពាលានំ បន អព្យត្តានំ ទិសំគមិកានំ អន្តេវាសិកសទ្ធិវិហារិកានំ អនុញ្ញា ន ទាតព្ពា. សចេ ទេន្តិ, អាចរិយុបជ្ឈាយានំ ទុក្កដំ. តេ ចេ អននុញ្ញាតា គច្ឆន្តិ, តេសម្បិ ទុក្កដំ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, សម្ពហុលា ភិក្ខូ ពាលា អព្យត្តា ទិសំគមិកា អាចរិយុបជ្ឈាយេ អាបុច្ឆន្តិ. តេ, ភិក្ខវេ, អាចរិយុបជ្ឈាយេហិ បុច្ឆិតព្ពា ‘‘កហំ គមិស្សថ, កេន សទ្ធិំ គមិស្សថា’’តិ. តេ ចេ, ភិក្ខវេ, ពាលា អព្យត្តា អញ្ញេ ពាលេ អព្យត្តេ អបទិសេយ្យុំ. ន, ភិក្ខវេ, អាចរិយុបជ្ឈាយេហិ អនុជានិតព្ពា, អនុជានេយ្យុំ ចេ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. តេ ចេ, ភិក្ខវេ, ពាលា អព្យត្តា អននុញ្ញាតា អាចរិយុបជ្ឈាយេហិ គច្ឆេយ្យុំ ចេ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ១៦៣).

ឥតិ បាឡិមុត្តកវិនយវិនិច្ឆយសង្គហេ

និស្សយវិនិច្ឆយកថា សមត្តា.