សង្ឃាទិសេសកណ្ឌោ

១. ឧស្សយវាទិកាសិក្ខាបទវណ្ណនា

សង្ឃាទិសេសេសុ បឋមេ ឧស្សយវាទិកាតិ មានុស្សយវសេន កោធុស្សយវសេន អឌ្ឌករណត្ថាយ វិនិច្ឆយមហាមត្តានំ សន្តិកេ វិវទមានា. គហបតិនា វាតិអាទីហិ ឋបេត្វា បញ្ច សហធម្មិកេ អវសេសា គហដ្ឋបព្ពជិតា សង្គហិតា. អយំ ភិក្ខុនី បឋមាបត្តិកន្តិ អាទិម្ហិ បឋមំ អាបត្តិ ឯតស្សាតិ បឋមាបត្តិកោ, វីតិក្កមក្ខណេយេវ អាបជ្ជិតព្ពោតិ អត្ថោ, តំ បឋមាបត្តិកំ. អាបន្នាតិ អឌ្ឌបរិយោសានេ អាបន្នា. ភិក្ខុនិំ សង្ឃតោ និស្សារេតីតិ និស្សារណីយោ, តំ និស្សារណីយំ. សង្ឃាទិសេសន្តិ ឯវំនាមកំ.

សាវត្ថិយំ ថុល្លនន្ទំ អារព្ភ ឧស្សយវាទិកវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាណត្តិកំ, ‘‘អឌ្ឌំ ករិស្សាមី’’តិ យំកិញ្ចិ ទុតិយិកំ វា សក្ខិំ វា សហាយំ វា បរិយេសន្តិយា បរិយេសនេ ទុក្កដំ, យត្ថ ឋិតាយ ‘‘អឌ្ឌំ កាតុំ គច្ឆាមី’’តិ ចិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ, តតោ បដ្ឋាយ គច្ឆន្តិយា បទេ បទេ ទុក្កដំ, យត្ថកត្ថចិ អន្តមសោ ភិក្ខុនុបស្សយំ អាគតេបិ វោហារិកេ ទិស្វា អត្តនោ កថំ អារោចេន្តិយា ទុក្កដំ. ឥតរេន អត្តនោ កថាយ អារោចិតាយ ភិក្ខុនិយា ថុល្លច្ចយំ, បឋមំ ឥតរេន បច្ឆា ភិក្ខុនិយា អារោចនេបិ ឯសេវ នយោ. សចេ បន ភិក្ខុនី តំ វទតិ ‘‘មម ច តវ ច កថំ ត្វំយេវ អារោចេហី’’តិ, សោ អត្តនោ វា កថំ បឋមំ អារោចេតុ, តស្សា វា, បឋមារោចនេ ភិក្ខុនិយា ទុក្កដំ, ទុតិយេ ថុល្លច្ចយំ, តេន ឯវំ វុត្តាយ ភិក្ខុនិយា អារោចនេបិ ឯសេវ នយោ. សចេ បន ភិក្ខុនី អញ្ញេន កថាបេតិ, តត្រាបិ ឯសេវ នយោ. យថា វា តថា វា ហិ អារោចិយមានេ បឋមារោចនេ ភិក្ខុនិយា ទុក្កដំ, ទុតិយេ ថុល្លច្ចយំ. ឧភិន្នំ បន កថំ សុត្វា វោហារិកេហិ វិនិច្ឆយេ កតេ អឌ្ឌបរិយោសានំ នាម ហោតិ, តស្មិំ អឌ្ឌបរិយោសានេ ភិក្ខុនិយា ជយេបិ បរាជយេបិ សង្ឃាទិសេសោ.

យា បន បច្ចត្ថិកមនុស្សេហិ ទូតំ វា បហិណិត្វា, សយំ វា អាគន្ត្វា ‘‘ឯហិ, អយ្យេ’’តិ អាកឌ្ឍិយមានា គច្ឆតិ, យា វា ឧបស្សយេ អញ្ញេហិ កតំ អនាចារំ អនោទិស្ស អាចិក្ខន្តី រក្ខំ យាចតិ, យាយ ច កិញ្ចិ អវុត្តា វោហារិកា អញ្ញតោ សុត្វា សយមេវ អឌ្ឌំ បរិយោសាបេន្តិ, តស្សា, ឧម្មត្តិកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. អញ្ញេហិ អនាកឌ្ឍិតាយ អឌ្ឌករណំ, អឌ្ឌបរិយោសានន្តិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមកថិនសទិសានិ, ឥទំ បន កិរិយមេវាតិ.

ឧស្សយវាទិកាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. ចោរិវុដ្ឋាបិកាសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទុតិយេ យាយ បញ្ចមាសគ្ឃនកតោ បដ្ឋាយ យំកិញ្ចិ បរសន្តកំ អវហរិតំ, អយំ ចោរី នាម, តំ ចោរិំ. វជ្ឈំ វិទិតន្តិ តេន កម្មេន ‘‘វធារហា អយ’’ន្តិ ឯវំ វិទិតំ. អនបលោកេត្វាតិ អនាបុច្ឆា. គណន្តិ មល្លគណភដិបុត្តគណាទិកំ. បូគន្តិ ធម្មគណំ. សេណិន្តិ គន្ធិកសេណិទុស្សិកសេណិអាទិកំ. យត្ថ យត្ថ ហិ រាជានោ គណាទីនំ គាមនិគមេ និយ្យាតេន្តិ ‘‘តុម្ហេវ ឯត្ថ អនុសាសថា’’តិ, តត្ថ តត្ថ តេយេវ ឥស្សរា ហោន្តិ, តស្មា តេ សន្ធាយ ឥទំ វុត្តំ. ឯត្ថ ច រាជានំ វា គណាទិកេ វា អបលោកេត្វាបិ ភិក្ខុនិសង្ឃោ អបលោកេតព្ពោវ. អញ្ញត្រ កប្បាតិ តិត្ថិយេសុ វា អញ្ញភិក្ខុនីសុ វា បព្ពជិតបុព្ពា កប្បា នាម, តំ ឋបេត្វា អញ្ញំ ឧបសម្បាទេន្តិយា គណអាចរិនី បត្តចីវរបរិយេសនេសុ សីមាសម្មុតិយា ញត្តិយា ច ទុក្កដំ, ទ្វីហិ កម្មវាចាហិ ថុល្លច្ចយំ, កម្មវាចាបរិយោសានេ សង្ឃាទិសេសោ.

សាវត្ថិយំ ថុល្លនន្ទំ អារព្ភ ចោរិំ វុដ្ឋាបនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ចោរិយា វេមតិកាយ ទុក្កដំ, តថា អចោរិយា ចោរិសញ្ញាយ ចេវ វេមតិកាយ ច. អចោរិសញ្ញាយ, អជានន្តិយា, អបលោកេត្វា វុដ្ឋាបេន្តិយា, កប្បំ វុដ្ឋាបេន្តិយា, ឧម្មត្តិកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ចោរិតា, ចោរិសញ្ញិតា, អញ្ញត្រ អនុញ្ញាតការណា វុដ្ឋាបនន្តិ, ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. ចោរិវុដ្ឋាបនសមុដ្ឋានំ, កិរិយាកិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ចោរិវុដ្ឋាបិកាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ឯកគាមន្តរគមនសិក្ខាបទវណ្ណនា

តតិយេ គាមន្តរន្តិអាទីសុ សកគាមតោ តាវ និក្ខមន្តិយា អនាបត្តិ, និក្ខមិត្វា បន អញ្ញំ គាមំ គច្ឆន្តិយា បទេ បទេ ទុក្កដំ, ឯកេន បាទេន ឥតរស្ស គាមស្ស បរិក្ខេបេ វា ឧបចារេ វា អតិក្កន្តេ ថុល្លច្ចយំ, ទុតិយេន អតិក្កន្តមត្តេ សង្ឃាទិសេសោ, តតោ និក្ខមិត្វា បុន សកគាមំ បវិសន្តិយាបិ ឯសេវ នយោ. សចេ បន ខណ្ឌបាការេន វា វតិច្ឆិទ្ទេន វា ភិក្ខុនិវិហារភូមិំយេវ សក្កា ហោតិ បវិសិតុំ, ឯវំ បវិសមានាយ កប្បិយភូមិយា បវិដ្ឋា នាម ហោតិ, តស្មា វដ្ដតិ. ពហិគាមេ ឋត្វា យំកិញ្ចិ សកគាមំ វា បរគាមំ វា អកប្បិយភូមិំ បទសា បវិសន្តិយា អាបត្តីតិ អយមេត្ថ សង្ខេបោ.

នទិបារគមនេ វុត្តលក្ខណាយ នទិយា ទុតិយិកំ វិនា បរតីរំ គច្ឆន្តិយា វា អន្តរានទិយំ ទុតិយិកាយ សទ្ធិំ ភណ្ឌិត្វា បុន ឱរិមតីរមេវ បច្ចុត្តរន្តិយា វា បឋមបាទំ ឧទ្ធរិត្វា តីរេ ឋបិតក្ខណេ ថុល្លច្ចយំ, ទុតិយបាទុទ្ធារេ សង្ឃាទិសេសោ. ឥទ្ធិសេតុយាននាវាហិ បន បរតីរំ ឱតរិតុំ, នហានាទិការណេន ច ឱតិណ្ណាយ ឱរិមតីរំ បទសាបិ បច្ចុត្តរិតុំ វដ្ដតិ.

រត្តិវិប្បវាសេ ‘‘បុរេអរុណេយេវ ទុតិយិកាយ ហត្ថបាសំ ឱក្កមិស្សាមី’’តិ អាភោគំ វិនា ឯកគព្ភេបិ ទុតិយិកាយ ហត្ថបាសាតិក្កមេ ឋត្វា អរុណំ ឧដ្ឋាបេន្តិយា អាបត្តិ.

ឯកា វា គណម្ហាតិ ឯត្ថ បន ឯកា ភិក្ខុនីបិ គណោយេវ. ឱហីយេយ្យាតិ អវហីយេយ្យ, ទស្សនូបចារំ វា សវនូបចារំ វា វិជហេយ្យាតិ អត្ថោ. តស្មា ឥន្ទខីលាតិក្កមតោ បដ្ឋាយ ពហិគាមេ រុក្ខថម្ភសាណិបាការាទិអន្តរិតភាវេនាបិ ទុតិយិកាយ ទស្សនូបចារេ វិជហិតេ សចេបិ សវនូបចារោ អត្ថិ, អាបត្តិយេវ. អជ្ឈោកាសេ បន ទូរេបិ ទស្សនូបចារោ ហោតិ, តត្ថ មគ្គមូឡ្ហសទ្ទេន វិយ ធម្មស្សវនារោចនសទ្ទេន វិយ ច ‘អយ្យេ’តិ សទ្ទាយន្តិយា សទ្ទស្សវនាតិក្កមេ អាបត្តិយេវ. សចេ បន មគ្គំ គច្ឆន្តី ឱហីយិត្វា ‘‘ឥទានិ បាបុណិស្សាមី’’តិ សឧស្សាហា អនុពន្ធតិ, វដ្ដតិ.

សាវត្ថិយំ អញ្ញតរំ ភិក្ខុនិំ អារព្ភ គាមន្តរគមនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘ឯកា វា នទិបារ’’ន្តិអាទិកា ឯត្ថ តិវិធា អនុបញ្ញត្តិ, បុរេ អរុណេ សកគាមតោ និក្ខមិត្វា អរុណុគ្គមនកាលេ គាមន្តរបរិយាបន្នំ នទិបារំ ឱក្កមនន្តិយា បន ចតស្សោបិ អាបត្តិយោ ឯកក្ខណេយេវ ហោន្តិ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘សិក្ខាបទា ពុទ្ធវរេន វណ្ណិតា;

សង្ឃាទិសេសា ចតុរោ ភវេយ្យុំ;

អាបជ្ជេយ្យ ឯកបយោគេន សព្ពា;

បញ្ហា មេសា កុសលេហិ ចិន្តិតា’’តិ. (បរិ. ៤៧៩);

ឯតេនុបាយេន តិណ្ណំ, ទ្វិន្នញ្ច ឯកតោភាវោ វេទិតព្ពោ. ទុតិយិកាយ បន បក្កន្តាយ វា វិព្ភន្តាយ វា កាលង្កតាយ វា បក្ខសង្កន្តាយ វា អាបទាសុ វា គាមន្តរគមនាទីនិ ករោន្តិយា ឧម្មត្តិកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. អន្តរាយេន ឯកតោភាវោ, គាមន្តរគមនាទីសុ អញ្ញតរតាបជ្ជនំ, អាបទាយ អភាវោតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមបារាជិកសទិសានិ, ឥទំ បន បណ្ណត្តិវជ្ជំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ឯកគាមន្តរគមនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. ឧក្ខិត្តកឱសារណសិក្ខាបទវណ្ណនា

ចតុត្ថេ ឧក្ខិត្តន្តិ អាបត្តិយា អទស្សនាទីសុ ឧក្ខិត្តំ. អនញ្ញាយ គណស្ស ឆន្ទន្តិ តស្សេវ ការកសង្ឃស្ស ឆន្ទំ អជានិត្វា. ឱសារេយ្យាតិ ឱសារណកម្មំ ករេយ្យ. តស្សា ឯវំ ករោន្តិយា, គណបរិយេសនេ សីមាសម្មុតិយា ញត្តិយា ច ទុក្កដំ, ទ្វីហិ កម្មវាចាហិ ថុល្លច្ចយំ, កម្មវាចាបរិយោសានេ សង្ឃាទិសេសោ.

សាវត្ថិយំ ថុល្លនន្ទំ អារព្ភ ឯវំ ឱសារណវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, តិកសង្ឃាទិសេសំ, អធម្មកម្មេ តិកទុក្កដំ, ការកសង្ឃំ វា អាបុច្ឆិត្វា, គណស្ស វា ឆន្ទំ ជានិត្វា, វត្តេ វា វត្តន្តិំ, អសន្តេ ការកសង្ឃេ ឱសារេន្តិយា, ឧម្មត្តិកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ធម្មកម្មេន ឧក្ខិត្តតា, អញ្ញត្រ អនុញ្ញាតការណា ឱសារណន្តិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ សង្ឃភេទសិក្ខាបទេ វុត្តនយានេវ, ឥទំ បន កិរិយាកិរិយន្តិ.

ឧក្ខិត្តកឱសារណសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ភោជនប្បដិគ្គហណបឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា

បញ្ចមេ អវស្សុតាតិ ឆន្ទរាគេន តិន្តា. អវស្សុតស្សាតិ តាទិសស្សេវ. ខាទេយ្យ វា ភុញ្ជេយ្យ វាតិ ឯត្ថ បដិគ្គហណេ ថុល្លច្ចយំ, អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ សង្ឃាទិសេសោ.

សាវត្ថិយំ សុន្ទរីនន្ទំ អារព្ភ អវស្សុតាយ អវស្សុតស្ស ហត្ថតោ អាមិសប្បដិគ្គហណវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ឯកតោអវស្សុតេ បដិគ្គហណេ ទុក្កដំ, អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ ថុល្លច្ចយំ, យក្ខបេតបណ្ឌកតិរច្ឆានគតមនុស្សវិគ្គហានំ ហត្ថតោ ឧភតោអវស្សុតេបិ សតិ ឯសេវ នយោ. តត្ថ បន ឯកតោអវស្សុតេ សតិ ទុក្កដំ, សព្ពត្ថ ឧទកទន្តបោនគ្គហណេបិ បរិភោគេបិ ទុក្កដមេវ. ឧភោសុ អនវស្សុតេសុ, ‘‘អនវស្សុតោ’’តិ វា ញត្វា គណ្ហន្តិយា, ឧម្មត្តិកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ឧទកទន្តបោនតោ អញ្ញំ អជ្ឈោហរណីយំ, ឧភតោអវស្សុតតា, សហត្ថា គហណំ, អជ្ឈោហរណន្តិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមបារាជិកសទិសានីតិ.

ភោជនប្បដិគ្គហណបឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ភោជនប្បដិគ្គហណទុតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឆដ្ឋេ យតោ ត្វន្តិ យស្មា ត្វំ. ឥង្ឃាតិ ឧយ្យោជនត្ថេ និបាតោ. អយម្បីតិ យា ឯវំ ឧយ្យោជេតិ, សា ឯវំ ឧយ្យោជនេន ច តេន វចនេន ឥតរិស្សា បដិគ្គហណេន ច ទុក្កដានិ, អជ្ឈោហារគណនាយ ថុល្លច្ចយានិ ច អាបជ្ជិត្វា ភោជនបរិយោសានេ សង្ឃាទិសេសំ អាបជ្ជតិ.

សាវត្ថិយំ អញ្ញតរំ ភិក្ខុនិំ អារព្ភ ឯវំ ឧយ្យោជនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាណត្តិកមេវ, បុរិសស្ស វា យក្ខាទីនំ វា ហត្ថតោ ឧទកទន្តបោនប្បដិគ្គហណុយ្យោជនេ ច តេសំ បរិភោគេ ច ទុក្កដំ, ឯស នយោ យក្ខាទីនំ ហត្ថតោ អវសេសគ្គហណត្ថំ ឧយ្យោជនេ, តេសំ គហណេ, អជ្ឈោហារេ ច. ភោជនបរិយោសានេ បន ថុល្លច្ចយំ. ‘‘អនវស្សុតោ’’តិ ញត្វា វា, ‘‘កុបិតា ន បដិគ្គណ្ហតី’’តិ វា, ‘‘កុលានុទ្ទយតាយ ន បដិគ្គណ្ហតី’’តិ វា ឧយ្យោជេន្តិយា, ឧម្មត្តិកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. មនុស្សបុរិសតា, អញ្ញត្រ អនុញ្ញាតការណា, ‘‘ខាទនីយំ ភោជនីយំ គហេត្វា ភុញ្ជា’’តិ ឧយ្យោជនា, តេន វចនេន គហេត្វា ឥតរិស្សា ភោជនបរិយោសានន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានីតិ.

ភោជនប្បដិគ្គហណទុតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧-៨-៩. សញ្ចរិត្តាទិសិក្ខាបទវណ្ណនា

សត្តមអដ្ឋមនវមសិក្ខាបទានំ សញ្ចរិត្តាទិត្តយេ វុត្តនយេនេវ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ.

សញ្ចរិត្តាទិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. សិក្ខំបច្ចាចិក្ខណសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទសមេ កិំនុមាវ សមណិយោតិ កិំនុ ឥមា ឯវ សមណិយោ. តាសាហន្តិ តាសំ អហំ. យាវតតិយកបទត្ថោ ភិក្ខុបាតិមោក្ខវណ្ណនាយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. និគមនវណ្ណនា), អវសេសវិនិច្ឆយោ ច តត្ថេវ សង្ឃភេទសិក្ខាបទវណ្ណនាយំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ, ឥទំ បន សាវត្ថិយំ ចណ្ឌកាឡិភិក្ខុនិំ (បាចិ. ៧០៩) អារព្ភ ‘‘ពុទ្ធំ បច្ចាចិក្ខាមី’’តិអាទិវចនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ឯវំ វចនមេវ ចេត្ថ ចតូសុ អង្គេសុ បឋមំ អង្គន្តិ អយំ វិសេសោ, សេសំ តាទិសមេវាតិ.

សិក្ខំបច្ចាចិក្ខណសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១១. អធិករណកុបិតសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឯកាទសមេ កិស្មិញ្ចិទេវ អធិករណេតិ ចតុន្នំ អញ្ញតរស្មិំ. បច្ចាកតាតិ បរាជិតា. ឥទម្បិ សាវត្ថិយំ ចណ្ឌកាឡិំ អារព្ភ ‘‘ឆន្ទគាមិនិយោ ច ភិក្ខុនិយោ’’តិអាទិវចនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សេសំ ទសមេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពន្តិ.

អធិករណកុបិតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១២. បាបសមាចារបឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទ្វាទសមេ សំសដ្ឋាតិ បព្ពជិតានំ អននុលោមេន គិហីនំ កោដ្ដនបចនសាសនហរណាទិនា កាយិកវាចសិកេន មិស្សីភូតា. បាបោ កាយិកវាចសិកោ អាចារោ ឯតាសន្តិ បាបាចារា. បាបោ កិត្តិសទ្ទោ ឯតាសន្តិ បាបសទ្ទា. បាបោ អាជីវសង្ខាតោ សិលោកោ ឯតាសន្តិ បាបសិលោកា. ភិក្ខុនិសង្ឃស្ស វិហេសិកាតិ អញ្ញមញ្ញិស្សា កម្មេ ករិយមានេ បដិក្កោសនេន វិហេសិកា. វជ្ជប្បដិច្ឆាទិកាតិ ខុទ្ទានុខុទ្ទកស្ស វជ្ជស្ស បដិច្ឆាទិកា.

សាវត្ថិយំ សម្ពហុលា ភិក្ខុនិយោ អារព្ភ សំសដ្ឋវិហារវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សេសមេត្ថាបិ ទសមេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ, សមនុភាសនកម្មកាលេ បន ទ្វេតិស្សោ ឯកតោ សមនុភាសិតព្ពាតិ.

បាបសមាចារបឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១៣. បាបសមាចារទុតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

តេរសមេ ឯវំ វទេយ្យាតិ តា សមនុភដ្ឋា ភិក្ខុនិយោ ឯវំ វទេយ្យ. ឯវាចារាតិ ឯវំអាចារា, យាទិសោ តុម្ហាកំ អាចារោ, តាទិសោ អាចារោតិ អត្ថោ, ឯស នយោ សព្ពត្ថ. ឧញ្ញាយាតិ អវញ្ញាយ នីចំ កត្វា ជាននាយ. បរិភវេនាតិ ‘‘កិំ ឥមា ករិស្សន្តី’’តិ ឯវំ បរិភវិត្វា ជាននេន. អក្ខន្តិយាតិ អសហនតាយ, កោធេនាតិ អត្ថោ. វេភស្សិយាតិ ពលវន្តស្ស ភាវេន, អត្តនោ ពលប្បកាសនេន សមុត្រាសេនាតិ អត្ថោ. ទុព្ពល្យាតិ តុម្ហាកំ ទុព្ពលភាវេន, សព្ពត្ថ ឧញ្ញាយ ច បរិភវេន ចាតិ ឯវំ សមុច្ចយត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. វិវិច្ចថាតិ នានា ហោថ, អននុលោមិកំ កាយិកវាចសិកសំសគ្គំ បជហថាតិ អត្ថោ.

សាវត្ថិយំ ថុល្លនន្ទំ អារព្ភ ‘‘សំសដ្ឋាវ, អយ្យេ, តុម្ហេ វិហរថ, មា តុម្ហេ នានា វិហរិត្ថា’’តិ ឧយ្យោជនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សេសមេត្ថាបិ ទសមេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពន្តិ.

បាបសមាចារទុតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១៤. សង្ឃភេទកាទិសិក្ខាបទវណ្ណនា

សង្ឃភេទាទីសុ ចតូសុ វុត្តនយេនេវ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ. កេវលញ្ហិ ភិក្ខុនី សង្ឃំ ន ភិន្ទតិ, ភេទាយ បន បរក្កមតិ ចេវ អនុវត្តតិ ច. ឧទ្ទិដ្ឋា ខោ អយ្យាយោ សត្តរស សង្ឃាទិសេសា ធម្មាតិ ភិក្ខូ អារព្ភ បញ្ញត្តា សាធារណា សត្ត, អសាធារណា ទសាតិ ឯវំ សត្តរស. ឧភតោសង្ឃេ បក្ខមានត្តំ ចរិតព្ពន្តិ ភិក្ខុនិយា ហិ អាបត្តិំ ឆាទេន្តិយាបិ បរិវាសោ នាម នត្ថិ, ឆាទនបច្ចយាបិ ន ទុក្កដំ អាបជ្ជតិ, តស្មា ឆាទេត្វាបិ អឆាទេត្វាបិ ឯកំ បក្ខមានត្តមេវ ចរិតព្ពំ. តំ ភិក្ខុនីហិ អត្តនោ សីមំ សោធេត្វា វិហារសីមាយ វា, សោធេតុំ អសក្កោន្តីហិ ខណ្ឌសីមាយ វា សព្ពន្តិមេន បរិច្ឆេទេន ចតុវគ្គំ គណំ សន្និបាតាបេត្វា ទាតព្ពំ. សចេ ឯកា អាបត្តិ ហោតិ, ឯកិស្សា វសេន, សចេ ទ្វេ វា តិស្សោ វា សម្ពហុលា វា ឯកវត្ថុកា វា នានាវត្ថុកា វា, តាសំ តាសំ វសេន ភិក្ខុបាតិមោក្ខវណ្ណនាយំ វុត្តវត្ថុគោត្តនាមអាបត្តិភេទេសុ យំ យំ ឥច្ឆតិ, តំ តំ អាទាយ យោជនា កាតព្ពា.

តត្រិទំ បឋមាបត្តិវសេន មុខមត្តនិទស្សនំ – តាយ អាបន្នាយ ភិក្ខុនិយា ភិក្ខុនិសង្ឃំ ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា វុឌ្ឍានំ ភិក្ខុនីនំ បាទេ វន្ទិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្សវចនីយោ ‘‘អហំ, អយ្យេ, ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ ឧស្សយវាទំ, សាហំ, អយ្យេ, សង្ឃំ ឯកិស្សា អាបត្តិយា ឧស្សយវាទាយ បក្ខមានត្តំ យាចាមី’’តិ, ឯវំ តិក្ខត្តុំ យាចាបេត្វា ព្យត្តាយ ភិក្ខុនិយា បដិពលាយ សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, អយ្យេ, សង្ឃោ, អយំ ឥត្ថន្នាមា ភិក្ខុនី ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ ឧស្សយវាទំ, សា សង្ឃំ ឯកិស្សា អាបត្តិយា ឧស្សយវាទាយ បក្ខមានត្តំ យាចតិ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមាយ ភិក្ខុនិយា ឯកិស្សា អាបត្តិយា ឧស្សយវាទាយ បក្ខមានត្តំ ទទេយ្យ, ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, អយ្យេ, សង្ឃោ, អយំ ឥត្ថន្នាមា ភិក្ខុនី…បេ… ទុតិយម្បិ…បេ… តតិយម្បិ ឯតមត្ថំ វទាមិ, សុណាតុ មេ, អយ្យេ, សង្ឃោ…បេ… សា ភាសេយ្យ. ទិន្នំ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមាយ ភិក្ខុនិយា ឯកិស្សា អាបត្តិយា ឧស្សយវាទាយ បក្ខមានត្តំ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

កម្មវាចាបរិយោសានេ ‘‘វត្តំ សមាទិយាមិ, មានត្តំ សមាទិយាមី’’តិ សមាទិយិត្វា សង្ឃស្ស អារោចេត្វា និក្ខិត្តវត្តេន តាវ វសិតុកាមាយ តត្ថេវ សង្ឃមជ្ឈេ វា បក្កន្តាសុ ភិក្ខុនីសុ ឯកភិក្ខុនិយា វា ទុតិយិកាយ វា សន្តិកេ ‘‘វត្តំ និក្ខិបាមិ, មានត្តំ និក្ខិបាមី’’តិ និក្ខិបិតព្ពំ. អញ្ញិស្សា បន អាគន្តុកាយ សន្តិកេ អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ពំ, និក្ខិត្តកាលតោ បដ្ឋាយ បកតត្តដ្ឋានេ តិដ្ឋតិ, តតោ បុរេអរុណេយេវ ចតូហិ ភិក្ខុនីហិ តំ ភិក្ខុនិំ គហេត្វា គាមូបចារតោ ច ភិក្ខូនំ វិហារូបចារតោ ច ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតេ អតិក្កមិត្វា មហាមគ្គា ឱក្កម្ម គុម្ពវតិអាទីហិ បដិច្ឆន្នេ ឱកាសេ និសីទិតព្ពំ. ចតូហិ ភិក្ខូហិបិ តត្ថ គន្តព្ពំ, គន្ត្វា ភិក្ខុនីនំ អវិទូរេ វិសុំ និសីទិតព្ពំ. អថ តាយ ភិក្ខុនិយា វុត្តនយេនេវ វត្តំ សមាទិយិត្វា ភិក្ខុនិសង្ឃស្ស តាវ ឯវំ អារោចេតព្ពំ –

‘‘អហំ, អយ្យេ, ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ ឧស្សយវាទំ, សាហំ សង្ឃំ ឯកិស្សា អាបត្តិយា ឧស្សយវាទាយ បក្ខមានត្តំ យាចិំ, តស្សា មេ សង្ឃោ ឯកិស្សា អាបត្តិយា ឧស្សយវាទាយ បក្ខមានត្តំ អទាសិ, សាហំ មានត្តំ ចរាមិ, វេទយាមហំ, អយ្យេ, ‘វេទយតី’តិ មំ សង្ឃោ ធារេតូ’’តិ.

តតោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ឯវំ អារោចេតព្ពំ ‘‘អហំ, អយ្យា, ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ…បេ… វេទយាមហំ, អយ្យា, ‘វេទយតី’តិ មំ សង្ឃោ ធារេតូ’’តិ. អារោចេត្វា ភិក្ខុនិសង្ឃស្សេវ សន្តិកេ និសីទិតព្ពំ, តតោ បដ្ឋាយ ភិក្ខូសុ វា, ទុតិយិកំ ឋបេត្វា ភិក្ខុនីសុ វា បក្កន្តាសុបិ ឧភតោសង្ឃេ មានត្តំ ចិណ្ណមេវ ហោតិ. យាវ អរុណំ ន ឧដ្ឋហតិ, តាវ យំ បឋមំ បស្សតិ ភិក្ខុំ វា ភិក្ខុនិំ វា, តស្សា អារោចេតព្ពំ. ឧដ្ឋិតេ អរុណេ វត្តំ និក្ខិបិត្វា ឧបស្សយំ គន្តព្ពំ, ឯវំ បញ្ចទស អរុណា គហេតព្ពា.

អនិក្ខិត្តវត្តាយ បន អាគន្តុកេសុ អសតិ ចតុន្នំ ភិក្ខូនញ្ច ភិក្ខុនីនញ្ច ទេវសិកំ អារោចេត្វា, អាគន្តុកេសុ សតិ សព្ពេសម្បិ អាគន្តុកានំ អារោចេន្តិយា បញ្ចទស ទិវសានិ បារិវាសិកក្ខន្ធកេ (ចូឡវ. ៧៥ អាទយោ) វុត្តនយេនេវ សម្មា វត្តិតព្ពន្តិ អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារោ បន សមន្តបាសាទិកាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៧៥ អាទយោ) វុត្តោ, ចិណ្ណមានត្តាយ ភិក្ខុនិយាតិ យទា ឯវំ ចិណ្ណមានត្តា ភិក្ខុនី ហោតិ, អថស្សា យត្ថ សិយា វីសតិគណោ ភិក្ខុនិសង្ឃោតិ វុត្តនយេនេវ អព្ភានកម្មំ កាតព្ពំ, សេសំ ឧត្តានមេវាតិ.

កង្ខាវិតរណិយា បាតិមោក្ខវណ្ណនាយ

ភិក្ខុនិបាតិមោក្ខេ

សង្ឃាទិសេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.