៧. ជាលិយសុត្តវណ្ណនា

ទ្វេបព្ពជិតវត្ថុវណ្ណនា

៣៧៨. ‘‘ឃោសិតេន សេដ្ឋិនា កតេ អារាមេ’’តិ វត្វា តត្ថ កោយំ ឃោសិតសេដ្ឋិ នាម, កថញ្ចានេន អារាមោ ការិតោ, កថំ វា តត្ថ ភគវា វិហាសីតិ តំ សព្ពំ សមុទាគមតោ បដ្ឋាយ សង្ខេបតោវ ទស្សេតុំ ‘‘បុព្ពេ កិរា’’តិអាទិ វុត្តំ. តតោតិ អល្លកប្បរដ្ឋតោ. តទាតិ តេសំ តំ គាមំ បវិដ្ឋទិវសេ. ពលវបាយាសន្តិ គរុតរំ ពហុបាយាសំ. អសន្និហិតេតិ គេហតោ ពហិ គតេ. ភុស្សតីតិ រវតិ. ឃោសកទេវបុត្តោត្វេវ នាមំ អហោសិ សរឃោសសម្បត្តិយា. វេយ្យត្តិយេនាតិ បញ្ញាវេយ្យត្តិយេន. ឃោសិតសេដ្ឋិ នាម ជាតោ តាយ ឯវ ចស្ស សរសម្បត្តិយា ឃោសិតនាមតា.

សរីរសន្តប្បនត្ថន្តិ ហិមវន្តេ ផលមូលាហារតាយ កិលន្តសរីរា លោណម្ពិលសេវនេន តស្ស សន្តប្បនត្ថំ បីននត្ថំ. តសិតាតិ បិបាសិតា. កិលន្តាតិ បរិស្សន្តកាយា. តេ កិរ តំ វដរុក្ខំ បត្វា តស្ស សោភាសម្បត្តិំ ទិស្វា មហានុភាវា មញ្ញេ ឯត្ថ អធិវត្ថា ទេវតា, ‘‘សាធុ វតាយំ ទេវតា អម្ហាកំ អទ្ធានបរិស្សមំ វិនោទេយ្យា’’តិ ចិន្តេសុំ, តេន វុត្តំ ‘‘តត្ថ អធិវត្ថា…បេ… និសីទិំសូ’’តិ. សោតិ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ. ភតកានន្តិ ភតិយា វេយ្យាវច្ចំ ករោន្តានំ ទាសបេសកម្មករានំ. បកតិភត្តវេតនន្តិ បកតិយា ទាតព្ពភត្តវេតនំ, តទា ឧបោសថិកត្តា កម្មំ អករោន្តានម្បិ កម្មករណទិវសេន ទាតព្ពភត្តវេតនមេវាតិ អត្ថោ. កញ្ចីតិ កញ្ចិបិ ភតកំ.

ឧបេច្ច បរស្ស វាចាយ អារម្ភនំ ពាធនំ ឧបារម្ភោ, ទោសទស្សនវសេន ឃដ្ដនន្តិ អត្ថោ, តេនាហ ‘‘ឧបារម្ភាធិប្បាយេន វាទំ អារោបេតុកាមា ហុត្វា’’តិ. វទន្តិ និន្ទនវសេន កថេន្តិ ឯតេនាតិ ហិ វាទោ, ទោសោ. តំ អារោបេតុកាមា, បតិដ្ឋាបេតុកាមា ហុត្វាតិ អត្ថោ. ‘‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’’ន្តិ, ឥធ យំ វត្ថុំ ជីវសញ្ញិតំ, តទេវ សរីរសញ្ញិតន្តិ ‘‘រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតី’’តិ វាទំ គហេត្វា វទន្តិ. រូបញ្ច អត្តានញ្ច អទ្វយំ កត្វា សមនុបស្សនវសេន ‘‘សត្តោ’’តិ វា ពាហិរកបរិកប្បិតំ អត្តានំ សន្ធាយ វទន្តិ. ភិជ្ជតីតិ និរុទយវិនាសវសេន វិនស្សតិ. តេន ជីវសរីរានំ អនញ្ញត្តានុជាននតោ, សរីរស្ស ច ភេទទស្សនតោ. ន ហេត្ថ យថា ភេទវតា សរីរតោ អនញ្ញត្តា អទិដ្ឋោបិ ជីវស្ស ភេទោ វុត្តោ, ឯវំ អទិដ្ឋភេទតោ អនញ្ញត្តា សរីរស្សាបិ អភេទោតិ សក្កា វិញ្ញាតុំ តស្ស ភេទស្ស បច្ចក្ខសិទ្ធត្តា, ភូតុបាទាយរូបវិនិមុត្តស្ស ច សរីរស្ស អភាវតោតិ អាហ ‘‘ឧច្ឆេទវាទោ ហោតី’’តិ.

‘‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’’ន្តិ អញ្ញទេវ វត្ថុំ ជីវសញ្ញិតំ, អញ្ញំ វត្ថុំ សរីរសញ្ញិតន្តិ ‘‘រូបវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតី’’តិអាទិនយប្បវត្តំ វាទំ គហេត្វា វទន្តិ. រូបេ ភេទស្ស ទិដ្ឋត្តា, អត្តនិ ច តទភាវតោ អត្តា និច្ចោតិ អាបន្នមេវាតិ អាហ ‘‘តុម្ហាកំ…បេ… អាបជ្ជតី’’តិ.

៣៧៩-៣៨០. តយិទំ នេសំ វញ្ឈាសុតស្ស ទីឃរស្សតាបរិកប្បនសទិសន្តិ កត្វា ឋបនីយោយំ បញ្ហោតិ តត្ថ រាជនិមីលនំ កត្វា សត្ថា ឧបរិ នេសំ ‘‘តេន ហាវុសោ សុណាថា’’តិអាទិនា ធម្មទេសនំ អារភីតិ អាហ ‘‘អថ ភគវា’’តិអាទិ. តស្សា យេវាតិ មជ្ឈិមាយ បដិបទាយ.

សទ្ធាបព្ពជិតស្សាតិ សទ្ធាយ បព្ពជិតស្ស ‘‘ឯវមហំ ឥតោ វដ្ដទុក្ខតោ និស្សរិស្សាមី’’តិ ឯវំ បព្ពជ្ជំ ឧបគតស្ស តទនុរូបញ្ច សីលំ បូរេត្វា បឋមជ្ឈានេន សមាហិតចិត្តស្ស. ឯតំ វត្តុន្តិ ឯតំ កិលេសវដ្ដបរិពុទ្ធិទីបនំ ‘‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’’ន្តិអាទិកំ ទិដ្ឋិសំកិលេសនិស្សិតំ វចនំ វត្តុន្តិ អត្ថោ. និព្ពិចិកិច្ឆោ ន ហោតីតិ ធម្មេសុ តិណ្ណវិចិកិច្ឆោ ន ហោតិ, តត្ថ តត្ថ អាសប្បនបរិសប្បនវសេន បវត្តតីតិ អត្ថោ.

ឯតមេវំ ជានាមីតិ យេន សោ ភិក្ខុ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, ឯតំ សសម្បយុត្តធម្មំ ចិត្តន្តិ ឯវំ ជានាមិ. នោ ច ឯវំ វទាមីតិ យថា ទិដ្ឋិគតិកា តំ ធម្មជាតំ សនិស្សយំ អភេទតោ គណ្ហន្តា ‘‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’’ន្តិ វា តទុភយំ ភេទតោ គណ្ហន្តា ‘‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’’ន្តិ វា អត្តនោ មិច្ឆាគាហំ បវេទេន្តិ, អហំ បន ន ឯវំ វទាមិ តស្ស ធម្មស្ស សុបរិញ្ញាតត្តា, តេនាហ ‘‘អថ ខោ’’តិអាទិ. ពាហិរកា យេភុយ្យេន កសិណជ្ឈានានិ ឯវ និព្ពត្តេន្តីតិ អាហ ‘‘កសិណបរិកម្មំ ភាវន្តេស្សា’’តិ. យស្មា ភាវនានុភាវេន ឈានាធិគមោ, ភាវនា ច បថវីកសិណាទិសញ្ជាននមុខេន ហោតីតិ សញ្ញាសីសេន និទ្ទិសីយតិ, តស្មា អាហ ‘‘សញ្ញាពលេន ឧប្បន្ន’’ន្តិ. តេនាហ – ‘‘បថវីកសិណមេកោ សញ្ជានាតី’’តិអាទិ. ‘‘ន កល្លំ តស្សេត’’ន្តិ ឥទំ យស្មា ភគវតា តត្ថ តត្ថ ‘‘អថ ច បនាហំ ន វទាមី’’តិ វុត្តំ, តស្មា ន វត្តព្ពំ កិរេតំ កេវលិនា ឧត្តមបុរិសេនាតិ អធិប្បាយេនាហ, តេន វុត្តំ ‘‘មញ្ញមានា វទន្តី’’តិ. សេសំ សព្ពត្ថ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ជាលិយសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា.