២. អភិធម្មភាជនីយវណ្ណនា

១៦៧. នាមរូបបរិច្ឆេទកថា អភិធម្មកថាតិ សុត្តន្តេ វិយ បច្ចយយុគឡវសេន អកថេត្វា អជ្ឈត្តិកពាហិរវសេន អភិញ្ញេយ្យានិ អាយតនានិ អព្ពោការតោ អភិធម្មភាជនីយេ កថិតានិ. អាគម្មាតិ សព្ពសង្ខារេហិ និព្ពិន្ទស្ស វិសង្ខារនិន្នស្ស គោត្រភុនា វិវដ្ដិតមានសស្ស មគ្គេន សច្ឆិករណេនាតិ អត្ថោ. សច្ឆិកិរិយមានញ្ហិ តំ អធិគន្ត្វា អារម្មណបច្ចយភូតញ្ច បដិច្ច អធិបតិបច្ចយភូតេ ច តម្ហិ បរមស្សាសភាវេន វិនិមុត្តសង្ខារស្ស ច គតិភាវេន បតិដ្ឋានភូតេ បតិដ្ឋាយ ខយសង្ខាតោ មគ្គោ រាគាទយោ ខេបេតីតិ តំសច្ឆិករណាភាវេ រាគាទីនំ អនុប្បត្តិនិរោធគមនាភាវា ‘‘តំ អាគម្ម រាគាទយោ ខីយន្តី’’តិ វុត្តំ. សុត្តតោ មុញ្ចិត្វាតិ សុត្តបទានិ មុញ្ចិត្វា. អញ្ញោ សុត្តស្ស អត្ថោ ‘‘មាតរំ បិតរំ ហន្ត្វា’’តិអាទីសុ (ធ. ប. ២៩៤-២៩៥) វិយ អាហរិតព្ពោ, នត្ថិ សុត្តបទេហេវ នីតោ អត្ថោតិ អត្ថោ.

ឯកំ នានន្តិ ចុណ្ណិតំ ខុទ្ទកំ វា ករណំ, ចុណ្ណីករណន្តិ អពហុមានេន វទតិ. ន ត្វំ ឯកំ នានំ ជានាសីតិ កិំ ឯត្តកំ ត្វមេវ ន ជានាសីតិ អត្ថោ. ននុ ញាតេតិ ‘‘យទិបិ បុព្ពេ ន ញាតំ, អធុនាបិ ញាតេ ននុ សាធុ ហោតី’’តិ អត្តនោ ជាននំ បដិច្ឆាទេត្វា វិក្ខេបំ ករោន្តំ និពន្ធតិ. វិភជិត្វាតិ អក្ខរត្ថមត្តេ អដ្ឋត្វា លីនំ អត្ថំ វិភជិត្វា ឧទ្ធរិត្វា នីហរិត្វា កថិតន្តិ អត្ថោ. រាគាទីនំ ខយោ នាម អភាវមត្តោ, ន ច អភាវស្ស ពហុភាវោ អត្ថិ អត្តនោ អភាវត្តាតិ វទន្តស្ស វចនបច្ឆិន្ទនត្ថំ បុច្ឆតិ ‘‘រាគក្ខយោ នាម រាគស្សេវ ខយោ’’តិអាទិ. យទិ ហិ រាគក្ខយោ ទោសាទីនំ ខយោ ន ហោតិ, ទោសក្ខយាទយោ ច រាគាទីនំ ខយា, អញ្ញមញ្ញវិសិដ្ឋា ភិន្នា អាបន្នា ហោន្តីតិ ពហុនិព្ពានតា អាបន្នា ឯវ ហោតិ, អញ្ញមញ្ញវិសេសោ ច នាម និស្សភាវស្ស នត្ថីតិ សសភាវតា ច និព្ពានស្ស. នវ តណ្ហាមូលកា ‘‘តណ្ហំ បដិច្ច បរិយេសនា’’តិ (ទី. និ. ២.១០៣; ៣.៣៥៩; អ. និ. ៩.២៣; វិភ. ៩៦៣) អាទយោ, តេសុ បរិយេសនាទយោ ច បរិយេសនាទិករកិលេសា ទដ្ឋព្ពា. ទិយឌ្ឍកិលេសសហស្សំ និទានកថាយំ វុត្តំ.

ឱឡារិកតាយ ការេតព្ពោតិ អតិសុខុមស្ស និព្ពានស្ស ឱឡារិកភាវទោសាបត្តិយា ពោធេតព្ពោ, និគ្គហេតព្ពោ វា. វត្ថុន្តិ ឧបាទិន្នកផោដ្ឋព្ពំ មេថុនំ. អច្ឆាទីនម្បិ និព្ពានប្បត្តិ កស្មា វុត្តា, ននុ ‘‘កិលេសានំ អច្ចន្តំ អនុប្បត្តិនិរោធោ និព្ពាន’’ន្តិ ឥច្ឆន្តស្ស កិលេសានំ វិនាសោ កញ្ចិ កាលំ អប្បវត្តិ និព្ពានំ ន ហោតីតិ? ន, អភាវសាមញ្ញតោ. អច្ចន្តាបវត្តិ ហិ កញ្ចិ កាលញ្ច អប្បវត្តិ អភាវោយេវាតិ នត្ថិ វិសេសោ. សវិសេសំ វា វទន្តស្ស អភាវតា អាបជ្ជតីតិ. តិរច្ឆានគតេហិបិ បាបុណិតព្ពត្តា តេសម្បិ បាកដំ បិឡន្ធនំ វិយ ឱឡារិកំ ថូលំ. កេវលំ បន កណ្ណេ បិឡន្ធិតុំ ន សក្កោតិ, បិឡន្ធនតោបិ វា ថូលត្តា ន សក្កាតិ ឧប្បណ្ឌេន្តោ វិយ និគ្គណ្ហាតិ.

និព្ពានារម្មណករណេន គោត្រភុក្ខណេ កិលេសក្ខយប្បត្តិ បនស្ស អាបន្នាតិ មញ្ញមានោ អាហ ‘‘ត្វំ អខីណេសុយេវា’’តិអាទិ. ននុ អារម្មណករណមត្តេន កិលេសក្ខយោ អនុប្បត្តោតិ ន សក្កា វត្តុំ. ចិត្តញ្ហិ អតីតានាគតាទិសព្ពំ អាលម្ពេតិ, ន និប្ផន្នមេវាតិ គោត្រភុបិ មគ្គេន កិលេសានំ យា អនុប្បត្តិធម្មតា កាតព្ពា, តំ អារព្ភ បវត្តិស្សតីតិ? ន, អប្បត្តនិព្ពានស្ស និព្ពានារម្មណញាណាភាវតោ. ន ហិ អញ្ញធម្មា វិយ និព្ពានំ, តំ បន អតិគម្ភីរត្តា អប្បត្តេន អាលម្ពិតុំ ន សក្កា. តស្មា តេន គោត្រភុនា បត្តព្ពេន តិកាលិកសភាវាតិក្កន្តគម្ភីរភាវេន ភវិតព្ពំ, កិលេសក្ខយមត្តតំ វា ឥច្ឆតោ គោត្រភុតោ បុរេតរំ និប្ផន្នេន កិលេសក្ខយេន. តេនាហ ‘‘ត្វំ អខីណេសុយេវ កិលេសេសុ កិលេសក្ខយំ និព្ពានំ បញ្ញបេសី’’តិ. អប្បត្តកិលេសក្ខយារម្មណករណេ ហិ សតិ គោត្រភុតោ បុរេតរចិត្តានិបិ អាលម្ពេយ្យុន្តិ.

មគ្គស្ស កិលេសក្ខយំ និព្ពានន្តិ មគ្គស្ស អារម្មណភូតំ និព្ពានំ កតមន្តិ អត្ថោ. មគ្គោតិអាទិនា បុរិមបុច្ឆាទ្វយមេវ វិវរតិ.

ន ច កិញ្ចីតិ រូបាទីសុ និព្ពានំ កិញ្ចិ ន ហោតិ, ន ច កទាចិ ហោតិ, អតីតាទិភាវេន ន វត្តព្ពន្តិ វទន្តិ, តំ អាគម្ម អវិជ្ជាតណ្ហានំ កិញ្ចិ ឯកទេសមត្តម្បិ ន ហោតិ, តទេវ តំ អាគម្ម កទាចិ ន ច ហោតីតិ អត្ថោ យុត្តោ.

អភិធម្មភាជនីយវណ្ណនា និដ្ឋិតា.