៧. សត្តកនិទ្ទេសវណ្ណនា

៨០៦. ឆព្ពិធម្បិ បច្ចវេក្ខណញាណន្តិ ‘‘ជាតិបច្ចយា ជរាមរណន្តិ ញាណ’’ន្តិអាទិនា (វិភ. ៨០៦) វុត្តំ បដិច្ចសមុប្បាទង្គានំ បច្ចវេក្ខណវសេន បវត្តញាណំ. សហ គហេត្វាតិ ឯកជ្ឈំ គហេត្វា វិបស្សនារម្មណភាវសាមញ្ញេន ឯកត្តេន គហេត្វា. សង្ខិបិត្វា វុត្តេនាតិ បុព្ពេ ឆធា វុត្តំ វិយ ទស្សិតំ ធម្មដ្ឋិតិញាណន្តិ ឯវំ សង្ខិបិត្វា វុត្តេន. ‘‘ខយធម្ម’’ន្តិអាទិនា បការេន ទស្សនន្តិ សម្ពន្ធោ. បវត្តញាណស្សាតិ ‘‘ជាតិបច្ចយា ជរាមរណ’’ន្តិអាទិនា បវត្តស្ស ញាណស្ស, បវត្តេ វា សំសារវដ្ដេ ញាណស្ស. ញាណារម្មណា វិបស្សនា ញាណវិបស្សនា. វិបស្សនាតិ ច ‘‘ជាតិបច្ចយា ជរាមរណ’’ន្តិអាទិនា បច្ចយបច្ចយុប្បន្នធម្មេ វិភាគេន ទស្សនតោ ធម្មដ្ឋិតិញាណំ ឥធាធិប្បេតំ. តស្ស ខយធម្មតាទិជាននំ បដិវិបស្សនា. តេនាហ ‘‘វិបស្សនាបដិវិបស្សនាទស្សនមត្ត’’ន្តិ.

ឯវមេត្ថ អដ្ឋកថាធិប្បាយវសេន បាឡិយា អត្ថំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អត្តនោ អធិប្បាយវសេន ទស្សេតុំ ‘‘បាឡិយំ បនា’’តិអាទិមាហ. សព្ពត្ថាតិ អទ្ធត្តយេ បច្ចយវិសេសេន បច្ចយុប្បន្នវិសេសនិទ្ធារណេ. ញាណវចនេនាតិ ‘‘ជាតិបច្ចយា ជរាមរណ’’ន្តិអាទិនា ញាណស្ស គហណេន. អង្គានន្តិ សត្តសត្តតិយា អង្គានំ. ឥតិសទ្ទេនាតិ ‘‘និរោធធម្ម’’ន្តិ ឯត្ថ វុត្តឥតិសទ្ទេន. បកាសេត្វាតិ ញាណស្ស បវត្តិអាការំ ជោតេត្វា. តេន ធម្មដ្ឋិតិញាណតោ អញ្ញំយេវ បរិយោសានេ វុត្តំ ញាណន្តិ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘វិបស្សនាញាណំ សត្តមំ ញាណ’’ន្តិ. អយមេវ ចេត្ថ អត្ថោ យុត្តោតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ន ហី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ‘‘តម្បិ ញាណន្តិ សម្ពន្ធោ ន ហោតី’’តិ ឯវំ សម្ពន្ធោ ន យុត្តោ អង្គន្តរភាវស្ស អវិភាវនតោតិ អត្ថោ. តេន វុត្តំ ‘‘តំញាណ…បេ… អនធិប្បេតត្តា’’តិ. ន ហិ វិសុំ វិសុំ វុត្តមេវ ឯកជ្ឈំ វចនមត្តេន អត្ថន្តរំ ហោតីតិ. ‘‘ខយធម្មំ…បេ… ចា’’តិ ឥមិនា បុរិមស្មិំ បក្ខេ ឧបចយេន ទោសមាហ.

សត្តកនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.