៣. បញ្ហបុច្ឆកវណ្ណនា

៧៤៧. សព្ពញាណារម្មណតាយាតិ បដិសម្ភិទាបដិសម្ភិទាញាណារម្មណតាយ. ‘‘សុត្តន្តភាជនីយេ បន…បេ… សិយា’’តិ ឥទំ អភិធម្មភាជនីយេន វិរុជ្ឈតិ, តស្ស វា សាវសេសទេសនតា អាបជ្ជតីតិ ចោទនំ មនសិ កត្វា អាហ ‘‘អភិធម្មភាជនីយេ’’តិអាទិ. និរវសេសកថនន្តិ អសេសេត្វា កថនំ. តេន ចិត្តុប្បាទសង្គហិតេ អត្ថេ អសេសេត្វា ទេសនា ឥធ អភិធម្មភាជនីយស្ស ភារោ, ន សព្ពញេយ្យធម្មេតិ ទស្សេតិ. យថាទស្សិតវិសយវចនវសេនាតិ ទស្សិតប្បការវិសយស្ស កថនវសេន, ធម្មត្ថវសេន ទស្សិតេ តំតំចិត្តុប្បាទេ តត្ថ ធម្មនិរុត្តាភិលាបេន ញាណស្ស កថនវសេនាតិ អត្ថោ. អញ្ញារម្មណតំ ន បដិសេធេតិ អតប្បរភាវតោតិ អធិប្បាយោ. ន និរវសេសេន កថនំ អចិត្តុប្បាទបរិយាបន្នស្ស វិសយស្ស អកថិតត្តា. ឯវំ បដិភានបដិសម្ភិទាវិសយស្សាបិ ន និរវសេសេន កថនន្តិ សុត្តន្តភាជនីយេ អវិសេសវចនេន សព្ពញាណារម្មណតំយេវ បដិភានបដិសម្ភិទាយ បតិដ្ឋាបេតិ. តថា តិស្សោ បដិសម្ភិទាតិអាទិបញ្ហបុច្ឆកបាឡិយាបិ. តិស្សោតិ អត្ថធម្មបដិភានបដិសម្ភិទា. និរុត្តិបដិសម្ភិទា ហិ ‘‘បរិត្តារម្មណា’’តេវ វុត្តា.

យទិបិ សិយា ន តស្សា មហគ្គតារម្មណតាតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘ន ហិ មគ្គោ បច្ចយុប្បន្នោ ន ហោតី’’តិ ឥមិនា ‘‘អត្ថបដិសម្ភិទា ន មគ្គារម្មណា’’តិ វចនស្ស យថាវុត្តត្ថសាធកតំ វិភាវេតិ. តស្សាតិ បដិភានបដិសម្ភិទាយ ន មហគ្គតារម្មណតា សម្ភវតិ ននុ នយំ អនុស្សរន្តស្សាតិ អធិប្បាយោ. ទ្វេបីតិ ‘‘អត្ថបដិសម្ភិទា ន មគ្គារម្មណា, តិស្សោ បដិសម្ភិទា សិយា បរិត្តារម្មណា, សិយា មហគ្គតារម្មណា, សិយា អប្បមាណារម្មណា’’តិ ច ទ្វេបិ ឯតា បាឡិយោ. តាសុ ពលវតរាយ ឋានស្ស, ឥតរាយ អធិប្បាយមគ្គនស្ស ច ឧបាយទស្សនមុខេន តាសំ អញ្ញមញ្ញំ អវិរោធំ ទស្សេតុំ ‘‘កុសលាកុសលានំ បនា’’តិអាទិមាហ. ‘‘និប្បរិយាយា តត្ថ ធម្មបដិសម្ភិទា’’តិ ឯតេន តត្ថ អត្ថបដិសម្ភិទាយ បរិយាយភាវមាហ. តថា វិបាកកិរិយានន្តិអាទិ យថាធិប្បេតស្ស អត្ថស្ស វិសទិសូទាហរណទស្សនំ. ឧភយេនបិ ‘‘អត្ថបដិសម្ភិទា ន មគ្គារម្មណា’’តិ (វិភ. ៧៤៩) វចនំ សុត្តន្តនយានុគតំ និប្បរិយាយត្ថស្ស តត្ថ អធិប្បេតត្តាតិ ទីបេតិ. កិញ្ចិ បន ញាណន្តិអាទិ ‘‘តិស្សោ បដិសម្ភិទា’’តិអាទិបាឡិយា សមត្ថកំ. យថាធិប្បេតស្ស អត្ថស្ស បដិភានំ ទីបនំ បដិភានំ. តេនាហ ‘‘ញេយ្យប្បកាសនតោ’’តិ. ឥតិ យា ‘‘តិស្សោ បដិសម្ភិទា’’តិ បាឡិ, តស្សា ពលវភាវវិភាវនេន ឥតរាយ អធិប្បាយមគ្គនំ កតន្តិ វេទិតព្ពំ. និប្បរិយាយាតិ បរិយាយរហិតា ឧជុកំ សរូបេនេវ បវត្តា. និប្បរិយាយ…បេ… បវត្តិយន្តិ ឯកន្តិកអត្ថារម្មណំ ញាណំ អត្ថបដិសម្ភិទា, ញាណារម្មណំ បដិភានបដិសម្ភិទាតិ គហេត្វា ទេសនាយំ.

សោ ឯវាតិ បរស្ស អភិលាបសទ្ទោ ឯវ. អនុវត្តមានតា ចស្ស និរុត្តិបដិសម្ភិទា បច្ចុប្បន្នមេវ សទ្ទំ អារម្មណំ ករោន្តី, សទ្ទំ សុត្វា ‘‘អយំ សភាវនិរុត្តិ, អយំ ន សភាវនិរុត្តី’’តិ ជានន្តីតិ ច អាទិវចនវសេន វេទិតព្ពោ.

បញ្ហបុច្ឆកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បដិសម្ភិទាវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.