២. អភិធម្មភាជនីយវណ្ណនា

៤៩០. អភិធម្មេតិ ធម្មសង្គហេ. សោ ហិ និព្ពត្តិតាភិធម្មទេសនា, ន វិភង្គទេសនា វិយ សុត្តន្តនយវិមិស្សា. អរិយោបបទតំ ន ករោតិ វិនាបិ តេនស្ស អរិយភាវសិទ្ធិតោ. តេនាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘យថា ហី’’តិអាទិ.

៤៩៣. ‘‘លោកិយកាលេនា’’តិ ឥទំ បុព្ពភាគភាវនានុភាវេន កិច្ចាតិរេកសិទ្ធីតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ. ឯតេសន្តិ សម្មាទិដ្ឋិអាទីនំ. អប្បហានេ, បហានេ ច អាទីនវានិសំសវិភាវនាទិនា វិសេសប្បច្ចយត្តា សម្មាទិដ្ឋិអាទីនិ មិច្ឆាវាចាទីនិ បជហាបេន្តីតិ វុត្តានិ. មិច្ឆាវាចាទិតោ និវត្តិ សម្មាវាចាទិកិរិយាតិ វុត្តំ ‘‘សម្មាវាចាទិកិរិយា ហិ វិរតី’’តិ. សម្មាទិដ្ឋិអាទយោ វិយ ន ការាបកភាវេន, តំសមង្គីបុគ្គលោ វិយ ន កត្តុភាវេន. លោកុត្តរក្ខណេបីតិ ន កេវលំ លោកិយក្ខណេយេវ, អថ ខោ លោកុត្តរក្ខណេបិ.

ខន្ធោបធិំ វិបច្ចតីតិ បដិសន្ធិទាយិកំ សន្ធាយាហ. តត្ថ វិបច្ចតីតិ បវត្តិវិបាកទាយិកំ.

ឯកេកន្តិ ‘‘តត្ថ កតមា សម្មាទិដ្ឋី’’តិអាទិនា ឯកេកំ អង្គំ បុច្ឆិត្វា. តស្ស តស្សេវាតិ ឯកេកអង្គស្សេវ, ន អង្គសមុទាយស្ស. សហ បន បុច្ឆិត្វាតិ ‘‘តត្ថ កតមោ បញ្ចង្គិកោ មគ្គោ’’តិ បុច្ឆិត្វា. ឯកតោ វិស្សជ្ជនបដិនិទ្ទេសត្តាតិ យទិបិ ‘‘តត្ថ កតមា សម្មាទិដ្ឋិ? យា បញ្ញា’’តិអាទិនា (វិភ. ៤៩៥) វិស្សជ្ជនំ កតំ, ‘‘តត្ថ កតមោ បញ្ចង្គិកោ មគ្គោ’’តិ (វិភ. ៤៩៤) បន ឯកតោ កតាយ បុច្ឆាយ វិស្សជ្ជនវសេន បដិនិទ្ទេសភាវតោ ន បាដិយេក្កំ បុច្ឆាវិស្សជ្ជនំ នាម ហោតិ. កស្មា បនេត្ថ បញ្ចង្គិកវារេ ឯវ បាដិយេក្កំ បុច្ឆាវិស្សជ្ជនំ កតំ, ន អដ្ឋង្គិកវារេតិ ចោទនំ សន្ធាយាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ. ឯកេកមុខាយាតិ សម្មាទិដ្ឋិអាទិមុខាយ. តេន វុត្តំ ‘‘អរិយំ វោ, ភិក្ខវេ, សម្មាទិដ្ឋិំ ទេសេស្សាមិ សឧបនិសំ សបរិក្ខារ’’ន្តិអាទិ (សំ. និ. ៥.២៨). បុព្ពសុទ្ធិយា សិជ្ឈន្តិ. តថា ហិ វុត្តំ ‘‘បុព្ពេវ ខោ បនស្ស កាយកម្មំ វចីកម្មំ អាជីវោ សុបរិសុទ្ធោ ហោតី’’តិ (ម. និ. ៣.៤៣១), តស្មា សម្មាវាចាទិមុខា ភាវនា នត្ថីតិ អធិប្បាយោ. តេនាហ ‘‘ន មគ្គស្ស ឧបចារេនា’’តិ.

អភិធម្មភាជនីយវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

មគ្គង្គវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.