៦. ឧប្បាទកកម្មអាយុប្បមាណវារោ

(១.) ឧប្បាទកកម្មវណ្ណនា

១០២១. ខន្ធាទីនំ ធាតុសម្ភវាទិវសេន បភេទំ វត្វា យេ សត្តា ធាតុប្បភេទវន្តោ, យញ្ច តេសំ ឧប្បាទកកម្មំ, យោ ច តស្ស វិបាកោ, តេសំ វសេន បភេទំ ទស្សេតុំ ‘‘តយោ ទេវា’’តិអាទិកោ ឆដ្ឋវារោ អារទ្ធោ. ខន្ធាទយោ ឯវ ហិ ធាតុត្តយភូតទេវវសេន ទានាទិកម្មវសេន តំតំអាយុប្បមាណបរិច្ឆិន្នឧបាទិន្នកក្ខន្ធវសេន ច ភិន្នាតិ. ចតុទោណំ អម្ពណំ, ឆទោណន្តិ ឯកេ.

ឧប្បាទកកម្មវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

(២.) អាយុប្បមាណវណ្ណនា

១០២៤. តយោបិ ជនាតិ តយោ ជនសមូហាតិ អធិប្បាយោ.

១០២៥. អាភាតិ សោភនា បភា.

១០២៦. កញ្ចនបិណ្ឌោ វិយ សស្សិរិកា កញ្ចនបិណ្ឌសស្សិរិកា. តត្ថ បន សោភនបភាយ កិណ្ណា សុភាកិណ្ណាតិ វត្តព្ពេ អា-ការស្ស រស្សត្តំ អន្តិមណ-ការស្ស ហ-ការញ្ច កត្វា ‘‘សុភកិណ្ហា’’តិ វុត្តា, អថ បន សុភេន កិណ្ណា សុភកិណ្ណា. បុរិមបទេសុបិ បរិត្តំ សុភំ ឯតេសន្តិ បរិត្តសុភា, អប្បមាណំ សុភំ ឯតេសន្តិ អប្បមាណសុភាតិ សុភ-សទ្ទេន សមាសោ យោជេតព្ពោ ហោតិ.

១០២៧. អារម្មណមនសិការា បុព្ពភាគេន កថិតាតិ ឈានក្ខណេ តតោ បច្ឆា វា បរិត្តាទិកសិណារម្មណភាវនាយ អាវជ្ជនេន ច ឈានស្ស អារម្មណមនសិការនានត្តតា ន ហោតិ, បុព្ពភាគភាវនាយ បន បុព្ពភាគាវជ្ជនេន ច ហោតីតិ អត្ថោ. បុព្ពភាគភាវនាយ វសេន ហិ ឈានំ បរិត្តបថវីកសិណាទីសុ តំតទារម្មណំ ហោតិ, បុព្ពភាគេន តំតំកសិណាវជ្ជនេន តំតំមនសិការន្តិ. ឆន្ទាទយោ បន អប្បនាក្ខណេបិ វិជ្ជន្តិ. តត្ថ បណិធីតិ ន តណ្ហាបត្ថនា, អថ ខោ ឆន្ទបត្ថនាវ ទដ្ឋព្ពា. អធិមោក្ខោ និច្ឆយោ. អភិនីហារោ ចិត្តប្បវត្តិយេវ. យទិ បន ភវឆន្ទភវបត្ថនាទយោ តំតំភវវិសេសនិយាមកា អធិប្បេតា. ‘‘អប្បនាយបិ វដ្ដន្តី’’តិ ឯតស្ស អប្បនាយ បវត្តាយ តតោ បច្ឆាបិ វដ្ដន្តីតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. សញ្ញាវិរាគាទីហិ បន វិសេសិយមានំ អារម្មណំ តថា តថា តត្ថ បវត្តោ មនសិការោ ច ភវវិសេសនិយាមកោ បុព្ពភាគោវ វដ្ដតីតិ ‘‘អារម្មណមនសិការា បុព្ពភាគេន កថិតា’’តិ វុត្តំ.

វិបុលា ផលាតិ វិបុលសន្តសុខាយុវណ្ណាទិផលា. សុដ្ឋុ បស្សន្តិ បញ្ញាចក្ខុនា មំសទិព្ពចក្ខូហិ ច.

១០២៨. ‘‘យាវ ន តំ បាបកម្មំ ព្យន្តី ហោតី’’តិ (ម. និ. ៣.២៥០) វចនតោ ‘‘កម្មមេវ បមាណ’’ន្តិ អាហ, អព្ពុទាទិអាយុប្បមាណបរិច្ឆេទោ បន កម្មវសេនេវ កតោតិ អធិប្បាយោ.

និលីយនោកាសស្ស អភាវាតិ សមានជាតិកេន អច្ឆរាគណេន សព្ពទា បរិវារិយមានស្ស កាមគុណាកិណ្ណស្ស តព្ពិរហិតដ្ឋានស្ស អភាវាតិ អត្ថោ.

កិំ និយមេតីតិ កិំ ឈានំ ឧបបត្តិំ និយមេតីតិ អត្ថោ. នវ ព្រហ្មលោកេតិ ព្រហ្មបារិសជ្ជាទយោ នវបិ សោធេត្វា. មត្ថកេតិ វេហប្ផលេសូតិ អត្ថោ. សេដ្ឋភវា នាមាតិ តតោ បរំ អគមនតោ ឧត្តមភវាតិ អធិប្បាយោ. តេនេវ ភវសីសានីតិ គហិតា. ឥមេសុ តីសុ ឋានេសូតិ វេហប្ផលាទិដ្ឋានានិ ឯវ សន្ធាយ វុត្តំ. វេហប្ផលតោ បន បុរិមេសុ នវសុ និព្ពត្តអនាគាមី អរូបធាតុំ ឧបបជ្ជតីតិ កត្វា ‘‘រូបធាតុយា ចុតស្ស អរូបធាតុំ ឧបបជ្ជន្តស្ស កស្សចិ សត្ត អនុសយា អនុសេន្តិ, កស្សចិ បញ្ច, កស្សចិ តយោ អនុសេន្តី’’តិ (យម. ២.អនុសយយមក.៣១១) ឥទំ វុត្តំ, ន វេហប្ផលាទីសុ ឧបបន្នំ សន្ធាយាតិ អយមេត្ថ អធិប្បាយោ សិយា. យំ បន វុត្តំ ‘‘នវសុ ព្រហ្មលោកេសុ និព្ពត្តអរិយសាវកានំ តត្រូបបត្តិយេវ ហោតិ, ន ហេដ្ឋូបបត្តី’’តិ, ឯតេន ហេដ្ឋូបបត្តិ ឯវ និវារិតា, ន តេស្វេវ ឧបរូបរិ វេហប្ផលេ ច ឧបបត្តិ អរូបធាតូបបត្តិ ច. ‘‘បឋមជ្ឈានភូមិយំ និព្ពត្តោ អនាគាមី នវ ព្រហ្មលោកេ សោធេត្វា មត្ថកេ ឋិតោ បរិនិព្ពាតី’’តិ ឥទម្បិ អនុបុព្ពេន អារោហន្តំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ ន តេន តស្ស មត្ថកំ អប្បត្តស្ស អរូបធាតុំ ឧបបត្តិ និវារិតាតិ ទដ្ឋព្ពា.

យោ វា អញ្ញត្ថ តត្ថ វា មគ្គំ ភាវេត្វា ចវិត្វា តត្ថ ឧបបន្នោ អវិក្ខម្ភិតរូបរាគោ អរិយសាវកោ, តំ សន្ធាយ អយំ អដ្ឋកថា វុត្តា. តេនេវ ‘‘នវសុ ព្រហ្មលោកេសុ និព្ពត្តអរិយសាវកាន’’ន្តិ, ‘‘បឋមជ្ឈានភូមិយំ និព្ពត្តោ អនាគាមី’’តិ, ‘‘ឥមេសុ តីសុ ឋានេសុ និព្ពត្តអនាគាមិនោ’’តិ ច សព្ពត្ថ និព្ពត្តគ្គហណំ កតំ. តស្ស បន យេន តត្ថ ឧបបន្នោ, តស្មិំ រូបរាគេ វិក្ខម្ភិតេ បុន ភវាភិលាសោ ន ភវិស្សតីតិ អរូបរាគុបច្ឆេទោ ច ភវិស្សតិយេវ. យោ បន បុថុជ្ជនោ តត្ថ និព្ពត្តោ អរិយមគ្គំ ភាវេត្វា អរូបេហិ វិក្ខម្ភិតរូបរាគោ ឧប្បន្នេ មគ្គេ និព្ពត្តភវាទីនវទស្សនវសេន អនិវត្តិតភវាភិលាសោ, តស្ស វសេន យមកបាឡិ បវត្តាតិ វា អយមត្ថោ អធិប្បេតោ សិយា.

អាយុប្បមាណវណ្ណនា និដ្ឋិតា.