២. ឧប្បត្តានុប្បត្តិវារវណ្ណនា

៩៩១. កាមធាតុសម្ភូតានញ្ចាតិ ឥទ្ធិយា រូបធាតុគតានំ កាមាវចរសត្តានញ្ចាតិ អត្ថោ. ឃានាយតនាទីនំ អភាវេនាតិ ឯត្ថ យទិ តទភាវេន គន្ធាយតនាទីនិ អាយតនាទិកិច្ចំ ន ករោន្តិ, អសញ្ញសត្តេសុ ចក្ខាយតនស្ស អភាវេន រូបាយតនំ អាយតនាទិកិច្ចំ ន ករេយ្យ. តតោ ‘‘អសញ្ញសត្តានំ ទេវានំ ឧបបត្តិក្ខណេ ទ្វាយតនានិ បាតុភវន្តី’’តិអាទិវចនំ ន វត្តព្ពំ សិយា. កាមាវចរាទិឱកាសា តត្ថ ឧប្បជ្ជមានសត្តានំ, តត្ថ បរិយាបន្នធម្មានំ វា អធិដ្ឋានភាវេន ‘‘ធាតូ’’តិ វុច្ចន្តិ, តថា យេសុ កាមាវចរាទិសត្តនិកាយេសុ កាមាវចរាទិសត្តា ឧប្បជ្ជន្តិ, តេសំ សត្តានំ ឧប្បត្តិ ឯត្ថាតិ សត្តុប្បត្តីតិ វុច្ចមានា តេ សត្តនិកាយា ច, ន បនេត្ថ អបរិយាបន្នោកាសោ អបរិយាបន្នសត្តនិកាយោ ច អត្ថិ, យោ ‘‘ធាតូ’’តិ វុច្ចេយ្យាតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘ឱកាសវសេន វា សត្តុប្បត្តិវសេន វា អបរិយាបន្នធាតុ នាម នត្ថី’’តិ អាហ. សត្តុប្បត្តិវសេនាតិ ឥមិនា វា ឱកាសសត្តលោកទ្វយំ សហ គហេត្វា តាទិសាយ អបរិយាបន្នធាតុយា អភាវំ ទស្សេតិ, សត្តភាវេន វា ឧប្បត្តិ សត្តុប្បត្តិ, សត្តាវាសវសេន តំតំភវវសេន ឧប្បជ្ជមានា ឧបាទិន្នកក្ខន្ធា តំតំបរិយាបន្នានំ សទិសាធិដ្ឋានភាវេន ធាតូតិ វុច្ចន្តីតិ ឯវំ អបរិយាបន្នធាតុ នត្ថីតិ អត្ថោ.