(១០.) ទសកនិទ្ទេសោ

បឋមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា

៨០៩. អវិជ្ជមានំ ឋានំ អដ្ឋានំ, នត្ថិ ឋានន្តិ វា អដ្ឋានំ. ឯស ‘‘អនវកាសោ’’តិ ឯត្ថាបិ នយោ. តទត្ថនិគមនមត្តមេវ ហិ ‘‘នេតំ ឋានំ វិជ្ជតី’’តិ វចនន្តិ. អសុខេ សុខន្តិ ទិដ្ឋិវិបល្លាសោវ ឥធ សុខតោ ឧបគមនស្ស ឋានន្តិ អធិប្បេតន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘ឯកន្ត…បេ… អត្តទិដ្ឋិវសេនា’’តិ បធានទិដ្ឋិមាហ. ភេទានុរូបស្ស សាវនំ អនុស្សាវនំ, ភេទានុរូបេន វា វចនេន វិញ្ញាបនំ.

លិង្គេ បរិវត្តេ ច សោ ឯវ ឯកកម្មនិព្ពត្តិតោ ភវង្គប្បពន្ធោ ជីវិតិន្ទ្រិយប្បពន្ធោ ច, នាញ្ញោតិ អាហ ‘‘អបិ បរិវត្តលិង្គ’’ន្តិ. អយំ បញ្ហោតិ ញាបនិច្ឆានិព្ពត្តា កថា.

សង្គាមចតុក្កំ សបត្តវសេន យោជេតព្ពំ. សព្ពត្ថ ច បុរិមំ អភិសន្ធិចិត្តំ អប្បមាណំ, វធកចិត្តំ បន តទារម្មណញ្ច ជីវិតិន្ទ្រិយំ អានន្តរិយានានន្តរិយភាវេ បមាណន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. បុថុជ្ជនស្សេវ តំ ទិន្នំ ហោតិ. កស្មា? យថា វធកចិត្តំ បច្ចុប្បន្នារម្មណម្បិ ជីវិតិន្ទ្រិយប្បពន្ធវិច្ឆេទនវសេន អារម្មណំ កត្វា បវត្តតិ, ន ឯវំ ចាគចេតនា. សា ហិ ចជិតព្ពំ អារម្មណំ កត្វា ចជនមត្តមេវ ហោតិ, អញ្ញសកករណញ្ច តស្ស ចជនំ, តស្មា យស្ស តំ សកំ កតំ, តស្សេវ ទិន្នំ ហោតីតិ.

សណ្ឋ…បេ… កប្បវិនាសេយេវ មុច្ចតីតិ ឥទំ កប្បដ្ឋកថាយ ន សមេតិ. តត្ថ ហិ អដ្ឋកថាយំ (កថា. អដ្ឋ. ៦៥៤-៦៥៧) វុត្តំ ‘‘អាបាយិកោតិ ឥទំ សុត្តំ យំ សោ ឯកំ កប្បំ អសីតិភាគេ កត្វា តតោ ឯកភាគមត្តំ កាលំ តិដ្ឋេយ្យ, តំ អាយុកប្បំ សន្ធាយ វុត្ត’’ន្តិ. កប្បវិនាសេយេវាតិ បន អាយុកប្បវិនាសេយេវាតិ អត្ថេ សតិ នត្ថិ វិរោធោ. ឯត្ថ ច សណ្ឋហន្តេតិ ឥទំ ស្វេ វិនស្សិស្សតីតិ វិយ អភូតបរិកប្បវសេន វុត្តំ. ឯកទិវសមេវ បច្ចតិ តតោ បរំ កប្បាភាវេន អាយុកប្បស្សបិ អភាវតោតិ អវិរោធតោ អត្ថយោជនា ទដ្ឋព្ពា.

បកតត្តោតិ អនុក្ខិត្តោ. សមានសំវាសកោតិ អបារាជិកោ.

កិំ បន តន្តិ យោ សោ ‘‘និយតោ’’តិ វុត្តោ, តំ កិំ និយមេតីតិ អត្ថោ. តស្សេវ បន យថាបុច្ឆិតស្ស និយតស្ស មិច្ឆត្តសម្មត្តនិយតធម្មានំ វិយ សភាវតោ វិជ្ជមានតំ យថាបុច្ឆិតញ្ច និយាមកហេតុំ បដិសេធេត្វា យេន ‘‘និយតោ’’តិ ‘‘សត្តក្ខត្តុបរមាទិកោ’’តិ ច វុច្ចតិ, តំ យថាធិប្បេតការណំ ទស្សេតុំ ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធេន ហី’’តិអាទិមាហ. ជាតស្ស កុមារស្ស វិយ អរិយាយ ជាតិយា ជាតស្ស នាមមត្តមេតំ និយតសត្តក្ខត្តុបរមាទិកំ, និយតានិយតភេទំ នាមន្តិ អត្ថោ. យទិ បុព្ពហេតុ និយាមកោ, សោតាបន្នោ ច និយតោតិ សោតាបត្តិមគ្គតោ ឧទ្ធំ តិណ្ណំ មគ្គានំ ឧបនិស្សយភាវតោ បុព្ពហេតុកិច្ចំ, តតោ បុព្ពេ បន បុព្ពហេតុកិច្ចំ នត្ថីតិ សោតាបត្តិមគ្គស្ស ឧបនិស្សយាភាវោ អាបជ្ជតិ. យទិ ហិ តស្សបិ បុព្ពហេតុ ឧបនិស្សយោ សិយា, សោ ច និយាមកោតិ សោតាបត្តិមគ្គុប្បត្តិតោ បុព្ពេ ឯវ និយតោ សិយា, តញ្ច អនិដ្ឋំ, តស្មាស្ស បុព្ពហេតុនា អហេតុកតា អាបន្នាតិ ឥមមត្ថំ សន្ធាយាហ ‘‘ឥច្ចស្ស អហេតុ អប្បច្ចយា និព្ពត្តិំ បាបុណាតី’’តិ.

បដិលទ្ធមគ្គោ សោតាបត្តិមគ្គោ, តេនេវ សត្តក្ខត្តុបរមាទិនិយមេ សតិ សត្តមភវាទិតោ ឧទ្ធំ បវត្តនកស្ស ទុក្ខស្ស មូលភូតា កិលេសា តេនេវ ខីណាតិ ឧបរិ តយោ មគ្គា អកិច្ចកា ហោន្តីតិ អត្ថោ. យទិ ឧបរិ តយោ មគ្គា សត្តក្ខត្តុបរមាទិកំ និយមេន្តិ, តតោ ច អញ្ញោ សោតាបន្នោ នត្ថីតិ សោតាបត្តិមគ្គស្ស អកិច្ចកតា និប្បយោជនតា អាបជ្ជតីតិ អត្ថោ. អថ សក្កាយទិដ្ឋាទិប្បហានំ ទស្សនកិច្ចំ, តេសំ បហានេន សត្តក្ខត្តុបរមាទិតាយ ភវិតព្ពំ. សា ចុបរិមគ្គេហិ ឯវ ហោតីតិ សត្តមភវាទិតោ ឧទ្ធំ បវត្តិតោ តេន វិនា វុដ្ឋានេ សក្កាយទិដ្ឋាទិប្បហានេន ច តេន វិនា ភវិតព្ពន្តិ អាហ ‘‘បឋមមគ្គេន ច អនុប្បជ្ជិត្វាវ កិលេសា ខេបេតព្ពា ហោន្តី’’តិ. ន អញ្ញោ កោចិ និយមេតីតិ នាមករណនិមិត្តតោ វិបស្សនាតោ អញ្ញោ កោចិ និយាមកោ នាម នត្ថីតិ អត្ថោ. វិបស្សនាវ និយមេតីតិ ច នាមករណនិមិត្តតំយេវ សន្ធាយ វុត្តំ. តេនេវាហ ‘‘ឥតិ សម្មាសម្ពុទ្ធេន គហិតនាមមត្តមេវ ត’’ន្តិ.

ន ឧប្បជ្ជន្តីតិ បន អត្ថីតិ ‘‘ន មេ អាចរិយោ អត្ថិ, សទិសោ មេ ន វិជ្ជតី’’តិអាទិំ (ម. និ. ១.២៨៥; ២.៣៤១; មហាវ. ១១; កថា. ៤០៥) ឥមិស្សា លោកធាតុយា ឋត្វា វទន្តេន ភគវតា ‘‘កិំ បនាវុសោ សារិបុត្ត, អត្ថេតរហិ អញ្ញេ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ភគវតា សមសមា សម្ពោធិយន្តិ ឯវំ បុដ្ឋាហំ, ភន្តេ, នោតិ វទេយ្យ’’ន្តិ (ទី. និ. ៣.១៦១) វត្វា តស្ស ការណំ ទស្សេតុំ ‘‘អដ្ឋានមេតំ អនវកាសោ, យំ ឯកិស្សា លោកធាតុយា ទ្វេ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា’’តិ (ម. និ. ៣.១២៩) ឥមំ សុត្តំ ទស្សេន្តេន ធម្មសេនាបតិនា ច ពុទ្ធក្ខេត្តភូតំ ឥមំ លោកធាតុំ ឋបេត្វា អញ្ញត្ថ អនុប្បត្តិ វុត្តា ហោតីតិ អធិប្បាយោ.

‘‘យោ បន ភិក្ខូ’’តិអាទិនា វុត្តានិ សិក្ខាបទានិ មាតិកា, តាយ អន្តរហិតាយ និទានុទ្ទេសសង្ខាតេ បាតិមោក្ខេ បព្ពជ្ជូបសម្បទាកម្មេសុ ច សាសនំ តិដ្ឋតីតិ អត្ថោ. បាតិមោក្ខេ វា អន្តោគធា បព្ពជ្ជា ឧបសម្បទា ច តទុភយាភាវេ បាតិមោក្ខាភាវតោ, តស្មា បាតិមោក្ខេ, តាសុ ច សាសនំ តិដ្ឋតីតិ វុត្តំ. ឱសក្កិតំ នាមាតិ បច្ឆិមបដិវេធសីលភេទទ្វយំ ឯកតោ កត្វា តតោ បរំ វិនដ្ឋំ នាម ហោតីតិ អត្ថោ.

តាតិ រស្មិយោ. ការុញ្ញន្តិ បរិទេវនការុញ្ញំ.

អនច្ឆរិយត្តាតិ ទ្វីសុ ឧប្បជ្ជមានេសុ អច្ឆរិយត្តាភាវទោសតោតិ អត្ថោ. វិវាទភាវតោតិ វិវាទាភាវត្ថំ ទ្វេ ន ឧប្បជ្ជន្តីតិ អត្ថោ.

ឯកំ ពុទ្ធំ ធារេតីតិ ឯកពុទ្ធធារណី. ឯតេន ឯវំសភាវា ឯតេ ពុទ្ធគុណា, យេន ទុតិយពុទ្ធគុណេ ធារេតុំ អសមត្ថា អយំ លោកធាតូតិ ទស្សេតិ. បច្ចយវិសេសនិប្ផន្នានញ្ហិ ធម្មានំ សភាវវិសេសោ ន សក្កា ធារេតុន្តិ. សមំ ឧទ្ធំ បជ្ជតីតិ សមុបាទិកា, ឧទកស្សោបរិ សមំ គាមិនីតិ អត្ថោ. ទ្វិន្នម្បីតិ ទ្វេបិ, ទ្វិន្នម្បិ វា សរីរភារំ. ឆាទេន្តន្តិ រោចយមានំ. សកិំ ភុត្តោវាតិ ឯកម្បិ អាលោបំ អជ្ឈោហរិត្វាវ មរេយ្យាតិ អត្ថោ.

អតិធម្មភារេនាតិ ធម្មេន នាម បថវី តិដ្ឋេយ្យ, សា កិំ តេនេវ ចលតីតិ អធិប្បាយោ. បុន ថេរោ ‘‘រតនំ នាម លោកេ កុដុម្ពំ សន្ធារេន្តំ អភិមតញ្ច លោកេន អត្តនោ គរុសភាវតាយ សកដភង្គស្ស ការណំ អតិភារភូតំ ទិដ្ឋំ. ឯវំ ធម្មោ ច ហិតសុខវិសេសេហិ តំសមង្គិនំ ធារេន្តោ អភិមតោ ច វិញ្ញូហិ គម្ភីរាប្បមេយ្យភាវេន គរុសភាវត្តា អតិភារភូតោ បថវីចលនស្ស ការណំ ហោតី’’តិ ទស្សេន្តោ ‘‘ឥធ, មហារាជ, ទ្វេ សកដា’’តិអាទិមាហ. ឯកស្សាតិ ឯកស្មា, ឯកស្ស វា សកដស្ស រតនំ, តស្មា សកដតោ គហេត្វាតិ អត្ថោ. ឱសារិតន្តិ បវេសិតំ អាហដំ វុត្តន្តិ អត្ថោ.

សភាវបកតិកាតិ អកិត្តិមបកតិកាតិ អត្ថោ. ការណមហន្តត្តាតិ មហន្តេហិ បារមិតាការណេហិ ពុទ្ធគុណានំ និព្ពត្តិតោតិ វុត្តំ ហោតិ. បថវីអាទយោ មហន្តា អត្តនោ អត្តនោ វិសយេ ឯកេកាវ, ឯវំ សម្មាសម្ពុទ្ធោបិ មហន្តោ អត្តនោ វិសយេ ឯកោ ឯវ. កោ ច តស្ស វិសយោ? យាវតកំ ញេយ្យំ, ឯវំ អាកាសោ វិយ អនន្តវិសយោ ភគវា ឯកោ ឯវ ហោតីតិ វទន្តោ លោកធាត្វន្តរេសុបិ ទុតិយស្ស អភាវំ ទស្សេតិ.

បុព្ពភាគេ អាយូហនវសេន អាយូហនសមង្គិតា សន្និដ្ឋានចេតនាវសេន ចេតនាសមង្គិតា ច វេទិតព្ពា, សន្តតិខណវសេន វា. វិបាការហន្តិ ទុតិយភវាទីសុ វិបច្ចនបកតិតំ សន្ធាយ វទតិ. ចលតីតិ បរិវត្តតិ. សុនខេហិ វជនសីលោ សុនខវាជិកោ.

បឋមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទុតិយពលនិទ្ទេសវណ្ណនា

៨១០. គតិតោ អញ្ញា គតិសម្បត្តិ នាម នត្ថីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘សម្បន្នា គតី’’តិ អាហ. មហាសុទស្សនាទិសុរាជកាលោ បឋមកប្បិកាទិសុមនុស្សកាលោ ច កាលសម្បត្តិ.

ឯកន្តំ កុសលស្សេវ ឱកាសោតិ ឥទំ យទិបិ កោចិ កាយសុចរិតាទិបយោគសម្បត្តិយំ ឋិតំ ពាធេយ្យ, តំ បន ពាធនំ ពាធកស្សេវ ឥស្សាទិនិមិត្តេន វិបរីតគ្គាហេន ជាតំ. សា បយោគសម្បត្តិ សភាវតោ សុខវិបាកស្សេវ បច្ចយោ, ន ទុក្ខវិបាកស្សាតិ ឥមមត្ថំ សន្ធាយ វុត្តំ. មក្កដោ ភត្តបុដំ ពន្ធដ្ឋានេ មុញ្ចិត្វា ភុញ្ជិតុំ ន ជានាតិ, យត្ថ វា តត្ថ វា ភិន្ទិត្វា វិនាសេតិ, ឯវំ អនុបាយញ្ញូបិ ភោគេ. សុសានេ ឆឌ្ឌេត្វាតិអាទិនា ឃាតេត្វា ឆឌ្ឌិតស្ស វុដ្ឋានាភាវោ វិយ អបាយតោ វុដ្ឋានាភាវោតិ ទស្សេតិ.

‘‘បច្ចរី’’តិបិ ឧឡុម្បស្ស នាមំ, តេន ឯត្ថ កតា ‘‘មហាបច្ចរី’’តិ វុច្ចតិ. ឧទកេ មរណំ ថលេ មរណញ្ច ឯកមេវាតិ កស្មា វុត្តំ, ននុ សក្កេន ‘‘សមុទ្ទារក្ខំ ករិស្សាមី’’តិ វុត្តន្តិ? សច្ចំ វុត្តំ, ជីវិតស្ស លហុបរិវត្តិតំ បកាសេន្តេហិ ថេរេហិ ឯវំ វុត្តំ, លហុបរិវត្តិតាយ ជីវិតហេតុ ន គមិស្សាមាតិ អធិប្បាយោ. អថ វា ឧទកេតិ នាគទីបំ សន្ធាយ វុត្តំ, ថលេតិ ជម្ពុទីបំ.

ថេរោ ន ទេតីតិ កថមហំ ឯតេន ញាតោ, កេនចិ កិញ្ចិ អាចិក្ខិតំ សិយាតិ សញ្ញាយ ន អទាសិ. តេនេវ ‘‘មយម្បិ ន ជានាមា’’តិ វុត្តំ. អបរស្សាតិ អបរស្ស ភិក្ខុនោ បត្តំ អាទាយ…បេ… ថេរស្ស ហត្ថេ ឋបេសីតិ យោជនា. អនាយតនេតិ និក្ការណេ, អយុត្តេ វា នស្សនដ្ឋានេ. តុវំ អត្តានំ រក្ខេយ្យាសិ, មយំ បន មហល្លកត្តា កិំ រក្ខិត្វា ករិស្សាម, មហល្លកត្តា ឯវ ច រក្ខិតុំ ន សក្ខិស្សាមាតិ អធិប្បាយោ. អនាគាមិត្តា វា ថេរោ អត្តនា វត្តព្ពំ ជានិត្វា ឱវទតិ.

សម្មាបយោគស្ស គតមគ្គោតិ សម្មាបយោគេន និប្ផាទិតត្តា តស្ស សញ្ជាននការណន្តិ អត្ថោ.

ភូតមត្ថំ កត្វា អភូតោបមំ កថយិស្សតីតិ អធិប្បាយោ. មនុស្សាតិ ភណ្ឌាគារិកាទិនិយុត្តា មនុស្សា មហន្តត្តា សម្បដិច្ឆិតុំ នាសក្ខិំសុ.

ទុតិយពលនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

តតិយពលនិទ្ទេសវណ្ណនា

៨១១. អញ្ចិតាតិ គតា. បេច្ចាតិ បុន, មរិត្វាតិ វា អត្ថោ. ឧស្សន្នត្តាតិ វិតក្កពហុលតាយ ឧស្សន្នត្តាតិ វទន្តិ, សូរតាទីហិ វា ឧស្សន្នត្តា. ទិព្ពន្តីតិ កីឡន្តិ.

សញ្ជីវកាឡសុត្តសង្ឃាតរោរុវមហារោរុវតាបនមហាតាបនអវីចិយោ អដ្ឋ មហានិរយា. ឯកេកស្ស ចត្តារិ ទ្វារានិ, ឯកេកស្មិំ ទ្វារេ ចត្តារោ ចត្តារោ គូថនិរយាទយោតិ ឯវំ សោឡស ឧស្សទនិរយេ វណ្ណយន្តិ.

សក្កសុយាមាទយោ វិយ ជេដ្ឋកទេវរាជា. បជាបតិវរុណឦសានាទយោ វិយ ទុតិយាទិដ្ឋានន្តរការកោ បរិចារកោ ហុត្វា.

តតិយពលនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ចតុត្ថពលនិទ្ទេសវណ្ណនា

៨១២. កប្បោតិ ទ្វេធាភូតគ្គោ. ឯត្ថ ច ពីជាទិធាតុនានត្តវសេន ខន្ធាទិធាតុនានត្តំ វេទិតព្ពំ.

ចតុត្ថពលនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បញ្ចមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា

៨១៣. អជ្ឈាសយធាតូតិ អជ្ឈាសយសភាវោ. យថា គូថាទីនំ ធាតុសភាវោ ឯសោ, យំ គូថាទីហេវ សំសន្ទតិ, ឯវំ បុគ្គលានំ អជ្ឈាសយស្សេវេស សភាវោ, យំ ទុស្សីលាទយោ ទុស្សីលាទិកេហេវ សំសន្ទន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ. ភិក្ខូបិ អាហំសូតិ អញ្ញមញ្ញំ អាហំសុ. អាវុសោ ឥមេ មនុស្សា ‘‘យថាសភាគេន បរិភុញ្ជថា’’តិ វទន្តា អម្ហេ សភាគាសភាគេ វិទិត្វា ហីនជ្ឈាសយបណីតជ្ឈាសយតំ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ធាតុសំយុត្តកម្មេ ឧបនេន្តិ តស្ស បយោគំ ទដ្ឋុកាមាតិ អត្ថោ, ឯវំ សភាគវសេនេវ អជ្ឈាសយធាតុបរិច្ឆិន្ទនតោ អជ្ឈាសយធាតុសភាគវសេន និយមេតីតិ អធិប្បាយោ.

បញ្ចមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឆដ្ឋពលនិទ្ទេសវណ្ណនា

ចរិតន្តិ ឥធ ទុច្ចរិតំ សុចរិតន្តិ វុត្តំ. អប្បរជំ អក្ខំ ឯតេសន្តិ អប្បរជក្ខាតិ អត្ថោ វិភាវិតោ, អប្បរជំ អក្ខិម្ហិ ឯតេសន្តិ អប្បរជក្ខាតិបិ សទ្ទត្ថោ សម្ភវតិ. ឯត្ថ ច អាសយជាននាទិនា យេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ បរោបរេហិ សត្តា កល្យាណបាបាសយាទិកា ហោន្តិ, តេសំ ជាននំ វិភាវេតីតិ វេទិតព្ពំ. ឯវញ្ច កត្វា ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តអាសយានុសយញាណានំ វិសុំ អសាធារណតា, ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តនានាធិមុត្តិកតាញាណានំ វិសុំ ពលតា ច សិទ្ធា ហោតិ.

៨១៥. យទរិយាតិ យេ អរិយា. អាវសិំសូតិ និស្សាយ វសិំសុ. កេ បន តេ? ‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ បញ្ចង្គវិប្បហីនោ ហោតិ ឆឡង្គសមន្នាគតោ ឯការក្ខោ ចតុរាបស្សេនោ បនុណ្ណបច្ចេកសច្ចោ សមវយសដ្ឋេសនោ អនាវិលសង្កប្បោ បស្សទ្ធកាយសង្ខារោ សុវិមុត្តចិត្តោ សុវិមុត្តបញ្ញោ’’តិ (ទី. និ. ៣.៣៤៨; អ. និ. ១០.១៩) ឯវំ វុត្តា. ឯតេសុ បញ្ចង្គវិប្បហីនបច្ចេកសច្ចបនោទនឯសនាសមវយសជ្ជនានិ ‘‘សង្ខាយេកំ បដិសេវតិ អធិវាសេតិ បរិវជ្ជេតិ វិនោទេតី’’តិ (ម. និ. ២.១៦៨) វុត្តេសុ អបស្សេនេសុ វិនោទនញ្ច មគ្គកិច្ចានេវ, ឥតរេ ច មគ្គេនេវ សមិជ្ឈន្តិ. តេនាហ ‘‘ឯតញ្ហិ សុត្តំ…បេ… ទីបេតី’’តិ.

៨១៦. អារម្មណសន្តានានុសយនេសុ ឥដ្ឋារម្មណេ អារម្មណានុសយនេន អនុសេតិ. អាចិណ្ណសមាចិណ្ណាតិ ឯតេន សមន្តតោ វេឋេត្វា វិយ ឋិតភាវេន អនុសយិតតំ ទស្សេតិ. ភវស្សបិ វត្ថុកាមត្តា, រាគវសេន វា សមានត្តា ‘‘ភវរាគានុសយោ…បេ… សង្គហិតោ’’តិ អាហ.

៨១៨. ‘‘បណីតាធិមុត្តិកា តិក្ខិន្ទ្រិយា, ឥតរេ មុទិន្ទ្រិយា’’តិ ឯវំ ឥន្ទ្រិយវិសេសទស្សនត្ថមេវ អធិមុត្តិគ្គហណន្តិ អាហ ‘‘តិក្ខិន្ទ្រិយមុទិន្ទ្រិយភាវទស្សនត្ថ’’ន្តិ.

៨១៩. បហានក្កមវសេនាតិ ឯត្ថ បហាតព្ពបជហនក្កមោ បហានក្កមោតិ ទដ្ឋព្ពោ, យស្ស បហានេន ភវិតព្ពំ, តំ តេនេវ បហានេន បឋមំ វុច្ចតិ, តតោ អប្បហាតព្ពន្តិ អយំ វា បហានក្កមោ.

៨២០. មគ្គស្ស ឧបនិស្សយភូតានិ ឥន្ទ្រិយានិ ឧបនិស្សយឥន្ទ្រិយានិ.

៨២៦. និព្ពុតិឆន្ទរហិតត្តា អច្ឆន្ទិកដ្ឋានំ បវិដ្ឋា. យស្មិំ ភវង្គេ បវត្តមានេ តំសន្តតិយំ លោកុត្តរំ និព្ពត្តតិ, តំ តស្ស បាទកំ.

ឆដ្ឋពលនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សត្តមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា

៨២៨. និទ្ទាយិត្វាតិ កម្មដ្ឋានំ មនសិ ករោន្តោ និទ្ទំ ឱក្កមិត្វា បដិពុទ្ធោ សមាបត្តិំ សមាបន្នោម្ហីតិ អត្ថោ. នីវរណាទីហិ វិសុទ្ធចិត្តសន្តតិ ឯវ ចិត្តមញ្ជូសា, សមាធិ វា, កម្មដ្ឋានំ វា. ចិត្តំ ឋបេតុន្តិ សមាបត្តិចិត្តំ ឋបេតុំ. សញ្ញាវេទយិតានំ អបគមោ ឯវ អបគមវិមោក្ខោ.

សញ្ញាមនសិការានំ កាមាទិទុតិយជ្ឈានាទិបក្ខន្ទនានិ ‘‘ហានភាគិយវិសេសភាគិយធម្មា’’តិ ទស្សិតានិ, តេហិ បន ឈានានំ តំសភាវតា ធម្ម-សទ្ទេន វុត្តា. បគុណភាវវោទានំ បគុណវោទានំ. តទេវ បឋមជ្ឈានាទីហិ វុដ្ឋហិត្វា ទុតិយជ្ឈានាទិអធិគមស្ស បច្ចយត្តា ‘‘វុដ្ឋានំ នាមា’’តិ វុត្តំ. ‘‘វោទានម្បិ វុដ្ឋានំ, តម្ហា តម្ហា សមាធិម្ហា វុដ្ឋានម្បិ វុដ្ឋាន’’ន្តិ ឥមាយ វុដ្ឋានបាឡិយា អសង្គហិតត្តា និរោធសមាបត្តិយា វុដ្ឋានំ ‘‘បាឡិមុត្តកវុដ្ឋានំ នាមា’’តិ វុត្តំ. យេ បន ‘‘និរោធតោ ផលសមាបត្តិយា វុដ្ឋាន’’ន្តិ បាឡិ នត្ថីតិ វទេយ្យុំ, តេ ‘‘និរោធា វុដ្ឋហន្តស្ស នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ផលសមាបត្តិយា អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ’’តិ (បដ្ឋា. ១.១.៤១៧) ឥមាយ បាឡិយា បដិសេធេតព្ពា.

សត្តមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទសមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា

៨៣១. រាគាទីហិ ចេតសោ វិមុត្តិភូតោ សមាធិ ចេតោវិមុត្តិ. បញ្ញាវ វិមុត្តិ បញ្ញាវិមុត្តិ. កម្មន្តរវិបាកន្តរមេវាតិ កម្មន្តរស្ស វិបាកន្តរមេវាតិ អត្ថោ. ចេតនាចេតនាសម្បយុត្តកធម្មេ និរយាទិនិព្ពានគាមិនិបដិបទាភូតេ កម្មន្តិ គហេត្វា អាហ ‘‘កម្មបរិច្ឆេទមេវា’’តិ. អប្បេតុំ ន សក្កោតិ អដ្ឋមនវមពលានិ វិយ, តំសទិសំ ឥទ្ធិវិធញាណំ វិយ វិកុព្ពិតុំ. ឯតេន ទសពលសទិសតញ្ច វារេតិ, ឈានាទិញាណំ វិយ វា អប្បេតុំ វិកុព្ពិតុញ្ច. យទិបិ ហិ ឈានាទិបច្ចវេក្ខណញាណំ សត្តមពលន្តិ តស្ស សវិតក្កសវិចារតា វុត្តា, តថាបិ ឈានាទីហិ វិនា បច្ចវេក្ខណា នត្ថីតិ ឈានាទិសហគតំ ញាណំ តទន្តោគធំ កត្វា ឯវំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. អថ វា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ ឈានាទិកិច្ចំ វិយ ន សព្ពំ ពលកិច្ចំ កាតុំ សក្កោតីតិ ទស្សេតុំ ‘‘តញ្ហិ ឈានំ ហុត្វា អប្បេតុំ ឥទ្ធិ ហុត្វា វិកុព្ពិតុញ្ច ន សក្កោតី’’តិ វុត្តំ, ន បន កស្សចិ ពលស្ស ឈានឥទ្ធិភាវតោតិ ទដ្ឋព្ពំ.

ទសមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ញាណវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.