៣. បញ្ហបុច្ឆកវណ្ណនា

៧៤៧. បច្ចយសមុប្បន្នញ្ច អត្ថំ បច្ចយធម្មញ្ចាតិ វចនេហិ ហេតាទិបច្ចយសមុប្បន្នានំ កុសលាកុសលរូបានម្បិ អត្ថបរិយាយំ, ហេតាទិបច្ចយភូតានំ វិបាកកិរិយរូបានម្បិ ធម្មបរិយាយញ្ច ទស្សេតិ. បដិភានបដិសម្ភិទាយ កាមាវចរវិបាការម្មណតា មហគ្គតារម្មណតា ច បដិសម្ភិទាញាណារម្មណត្តេ ន យុជ្ជតិ បដិសម្ភិទាញាណានំ កាមាវចរលោកុត្តរកុសលេសុ កាមាវចរកិរិយាលោកុត្តរវិបាកេសុ ច ឧប្បត្តិតោ. សព្ពញាណារម្មណតាយ សតិ យុជ្ជេយ្យ, ‘‘យេន ញាណេន តានិ ញាណានិ ជានាតី’’តិ (វិភ. ៧២៦) វចនតោ បន ន សព្ពញាណារម្មណតាតិ កថយន្តិ. សុត្តន្តភាជនីយេ បន ‘‘ញាណេសុ ញាណំ បដិភានបដិសម្ភិទា’’តិ អវិសេសេន វុត្តត្តា សព្ពញាណារម្មណតា សិយា. អភិធម្មភាជនីយេបិ ចិត្តុប្បាទវសេន កថនំ និរវសេសកថនន្តិ យថាទស្សិតវិសយវចនវសេន ‘‘យេន ញាណេន តានិ ញាណានិ ជានាតី’’តិ យំ វុត្តំ, តំ អញ្ញារម្មណតំ ន បដិសេធេតីតិ. យថា ច អត្ថបដិសម្ភិទាវិសយានំ ន និរវសេសេន កថនំ អភិធម្មភាជនីយេ, ឯវំ បដិភានបដិសម្ភិទាវិសយស្សបីតិ. ឯវំ បដិភានបដិសម្ភិទាយ សព្ពញាណវិសយត្តា ‘‘តិស្សោ បដិសម្ភិទា សិយា បរិត្តារម្មណា សិយា មហគ្គតារម្មណា សិយា អប្បមាណារម្មណា’’តិ (វិភ. ៧៤៩) វុត្តា.

យទិបិ ‘‘សិយា អត្ថបដិសម្ភិទា ន មគ្គារម្មណា’’តិ (វិភ. ៧៤៩) វចនតោ អភិធម្មភាជនីយេ វុត្តបដិសម្ភិទាស្វេវ បញ្ហបុច្ឆកនយោ បវត្តោ. ន ហិ មគ្គោ បច្ចយុប្បន្នោ ន ហោតិ, អភិធម្មភាជនីយេ ច បដិសម្ភិទាញាណវិសយា ឯវ បដិភានបដិសម្ភិទា វុត្តាតិ ន តស្សា មហគ្គតារម្មណតាតិ. ឯវមបិ ទ្វេបិ ឯតា បាឡិយោ វិរុជ្ឈន្តិ, តាសុ ពលវតរាយ ឋត្វា ឥតរាយ អធិប្បាយោ មគ្គិតព្ពោ. កុសលាកុសលានំ បន បច្ចយុប្បន្នត្តបដិវេធោបិ កុសលាកុសលភាវបដិវេធវិនិមុត្តោ នត្ថីតិ និប្បរិយាយា តត្ថ ធម្មបដិសម្ភិទា ឯកន្តធម្មវិសយត្តា, តថា វិបាកកិរិយានំ បច្ចយភាវបដិវេធោបិ វិបាកកិរិយភាវបដិវេធវិនិមុត្តោ នត្ថីតិ និប្បរិយាយា តត្ថ អត្ថបដិសម្ភិទា ឯកន្តិកអត្ថវិសយត្តា. កិញ្ចិ បន ញាណំ អប្បដិភានភូតំ នត្ថិ ញេយ្យប្បកាសនតោតិ សព្ពស្មិម្បិ ញាណេ និប្បរិយាយា បដិភានបដិសម្ភិទា ភវិតុំ អរហតិ. និប្បរិយាយបដិសម្ភិទាសុ បញ្ហបុច្ឆកស្ស បវត្តិយំ ទ្វេបិ បាឡិយោ ន វិរុជ្ឈន្តិ.

សទ្ទារម្មណត្តា ពហិទ្ធារម្មណាតិ ឯត្ថ បរស្ស អភិលាបសទ្ទារម្មណត្តាតិ ភវិតព្ពំ. ន ហិ សទ្ទារម្មណតា ពហិទ្ធារម្មណតាយ ការណំ សទ្ទស្ស អជ្ឈត្តស្ស ច សព្ភាវាតិ. អនុវត្តមានោ ច សោ ឯវ សទ្ទោតិ វិសេសនំ ន កតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

បញ្ហបុច្ឆកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បដិសម្ភិទាវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.