១៤. សិក្ខាបទវិភង្គោ

១. អភិធម្មភាជនីយវណ្ណនា

៧០៣. បតិដ្ឋានដ្ឋេនាតិ សម្បយោគវសេន ឧបនិស្សយវសេន ច ឱកាសភាវេន. បិដ្ឋបូវឱទនកិណ្ណនានាសម្ភារេ បក្ខិបិត្វា មទ្ទិត្វា កតា សុរា នាម. មធុកាទិបុប្ផបនសាទិផលឧច្ឆុមុទ្ទិកាទិនានាសម្ភារានំ រសា ចិរបរិវាសិតា មេរយំ នាម, អាសវោតិ អត្ថោ.

៧០៤. តំសម្បយុត្តត្តាតិ វិរតិសម្បយុត្តត្តា, វិរតិចេតនាសម្បយុត្តត្តា វា.

កម្មបថា ឯវាតិ អសព្ពសាធារណេសុ ឈានាទិកោដ្ឋាសេសុ កម្មបថកោដ្ឋាសិកា ឯវាតិ អត្ថោ. សុរាបានម្បិ ‘‘សុរាបានំ, ភិក្ខវេ, អាសេវិតំ…បេ… និរយសំវត្តនិក’’ន្តិ (អ. និ. ៨.៤០) វិសុំ កម្មបថភាវេន អាគតន្តិ វទន្តិ. ឯវំ សតិ ឯកាទស កម្មបថា សិយុំ, តស្មាស្ស យថាវុត្តេស្វេវ កម្មបថេសុ ឧបការកត្តសភាគត្តវសេន អនុបវេសោ ទដ្ឋព្ពោ.

សត្តឥត្ថិបុរិសារម្មណតា តថាគហិតសង្ខារារម្មណតាយ ទដ្ឋព្ពា. ‘‘បញ្ច សិក្ខាបទា បរិត្តារម្មណា’’តិ ហិ វុត្តំ. ‘‘សព្ពាបិ ហិ ឯតា វីតិក្កមិតព្ពវត្ថុំ អារម្មណំ កត្វា វេរចេតនាហិ ឯវ វិរមន្តី’’តិ (វិភ. អដ្ឋ. ៧០៤) ច វក្ខតីតិ.

គោរូបសីលកោ បកតិភទ្ទោ. កាកណិកមត្តស្ស អត្ថាយាតិអាទិ លោភវសេន មុសាកថនេ វុត្តំ. ទោសវសេន មុសាកថនេ ច និដ្ឋប្បត្តោ សង្ឃភេទោ គហិតោ. ទោសវសេន បរស្ស ព្យសនត្ថាយ មុសាកថនេ បន តស្ស តស្ស គុណវសេន អប្បសាវជ្ជមហាសាវជ្ជតា យោជេតព្ពា, មន្ទាធិមត្តព្យសនិច្ឆាវសេន ច. និស្សគ្គិយថាវរវិជ្ជាមយិទ្ធិមយា សាហត្ថិកាណត្តិកេស្វេវ បវិសន្តីតិ ទ្វេ ឯវ គហិតា.

បញ្ចបិ កម្មបថា ឯវាតិ ចេតនាសង្ខាតំ បរិយាយសីលំ សន្ធាយ វុត្តំ, វិរតិសីលំ បន មគ្គកោដ្ឋាសិកន្តិ. តេសំ បនាតិ សេសសីលានំ.

៧១២. ‘‘កោដ្ឋាសភាវេនា’’តិ វុត្តំ, ‘‘បតិដ្ឋានភាវេនា’’តិ បន វត្តព្ពំ. ឯត្ថ បន សិក្ខាបទវារេ បហីនបញ្ចាភព្ពដ្ឋានស្ស អរហតោ វិរមិតព្ពវេរស្ស សព្ពថា អភាវា កិរិយេសុ វិរតិយោ ន សន្តីតិ ន ឧទ្ធដា, សេក្ខានំ បន បហីនបញ្ចវេរត្តេបិ តំសភាគតាយ វេរភូតានំ អកុសលានំ វេរនិទានានំ លោភាទីនញ្ច សព្ភាវា វិរតីនំ ឧប្បត្តិ ន ន ភវិស្សតិ. អកុសលសមុដ្ឋិតានិ ច កាយកម្មាទីនិ តេសំ កាយទុច្ចរិតាទីនិ វេរានេវ, តេហិ ច តេសំ វិរតិយោ ហោន្តេវ, យតោ នផលភូតស្សបិ ឧបរិមគ្គត្តយស្ស អដ្ឋង្គិកតា ហោតិ. សិក្ខាវារេ ច អភាវេតព្ពតាយ ផលធម្មាបិ ន សិក្ខិតព្ពា, នាបិ សិក្ខិតសិក្ខស្ស ឧប្បជ្ជមានា កិរិយធម្មាតិ ន កេចិ អព្យាកតា សិក្ខាតិ ឧទ្ធដា.

អភិធម្មភាជនីយវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. បញ្ហបុច្ឆកវណ្ណនា

៧១៤. សម្បត្តវិរតិវសេនាតិ សម្បត្តេ បច្ចុប្បន្នេ អារម្មណេ យថាវិរមិតព្ពតោ វិរតិវសេនាតិ អត្ថោ.

បញ្ហបុច្ឆកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សិក្ខាបទវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.