៧. សារិបុត្តសំយុត្តំ

១. វិវេកជសុត្តំ

៣៣២. ឯកំ សមយំ អាយស្មា សារិបុត្តោ សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ យេន អន្ធវនំ តេនុបសង្កមិ ទិវាវិហារាយ. អន្ធវនំ អជ្ឈោគាហេត្វា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ ទិវាវិហារំ និសីទិ.

អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន ជេតវនំ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមោ តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសា ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘វិប្បសន្នានិ ខោ តេ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ឥន្ទ្រិយានិ; បរិសុទ្ធោ មុខវណ្ណោ បរិយោទាតោ. កតមេនាយស្មា សារិបុត្តោ អជ្ជ វិហារេន វិហាសី’’តិ?

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ. តស្ស មយ្ហំ, អាវុសោ, ន ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ បឋមំ ឈានំ សមាបជ្ជាមី’តិ វា ‘អហំ បឋមំ ឈានំ សមាបន្នោ’តិ វា ‘អហំ បឋមា ឈានា វុដ្ឋិតោ’តិ វា’’តិ. ‘‘តថា ហិ បនាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ទីឃរត្តំ អហង្ការមមង្ការមានានុសយា សុសមូហតា. តស្មា អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ន ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ បឋមំ ឈានំ សមាបជ្ជាមី’តិ វា ‘អហំ បឋមំ ឈានំ សមាបន្នោ’តិ វា ‘អហំ បឋមា ឈានា វុដ្ឋិតោ’តិ វា’’តិ. បឋមំ.

២. អវិតក្កសុត្តំ

៣៣៣. សាវត្ថិនិទានំ. អទ្ទសា ខោ អាយស្មា អានន្ទោ…បេ… អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘វិប្បសន្នានិ ខោ តេ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ឥន្ទ្រិយានិ; បរិសុទ្ធោ មុខវណ្ណោ បរិយោទាតោ. កតមេនាយស្មា សារិបុត្តោ អជ្ជ វិហារេន វិហាសី’’តិ?

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ. តស្ស មយ្ហំ, អាវុសោ, ន ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ទុតិយំ ឈានំ សមាបជ្ជាមី’តិ វា ‘អហំ ទុតិយំ ឈានំ សមាបន្នោ’តិ វា ‘អហំ ទុតិយា ឈានា វុដ្ឋិតោ’តិ វា’’តិ. ‘‘តថា ហិ បនាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ទីឃរត្តំ អហង្ការមមង្ការមានានុសយា សុសមូហតា. តស្មា អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ន ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ទុតិយំ ឈានំ សមាបជ្ជាមី’តិ វា ‘អហំ ទុតិយំ ឈានំ សមាបន្នោ’តិ វា ‘អហំ ទុតិយា ឈានា វុដ្ឋិតោ’តិ វា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. បីតិសុត្តំ

៣៣៤. សាវត្ថិនិទានំ. អទ្ទសា ខោ អាយស្មា អានន្ទោ…បេ… ‘‘វិប្បសន្នានិ ខោ តេ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ឥន្ទ្រិយានិ; បរិសុទ្ធោ មុខវណ្ណោ បរិយោទាតោ. កតមេនាយស្មា សារិបុត្តោ អជ្ជ វិហារេន វិហាសី’’តិ?

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, បីតិយា ច វិរាគា ឧបេក្ខកោ ច វិហាសិំ សតោ ច សម្បជានោ សុខញ្ច កាយេន បដិសំវេទេមិ; យំ តំ អរិយា អាចិក្ខន្តិ ‘ឧបេក្ខកោ សតិមា សុខវិហារី’តិ តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ. តស្ស មយ្ហំ, អាវុសោ, ន ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ តតិយំ ឈានំ សមាបជ្ជាមី’តិ វា ‘អហំ តតិយំ ឈានំ សមាបន្នោ’តិ វា ‘អហំ តតិយា ឈានា វុដ្ឋិតោ’តិ វា’’តិ. ‘‘តថា ហិ បនាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ទីឃរត្តំ អហង្ការមមង្ការមានានុសយា សុសមូហតា. តស្មា អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ន ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ តតិយំ ឈានំ សមាបជ្ជាមី’តិ វា ‘អហំ តតិយំ ឈានំ សមាបន្នោ’តិ វា ‘អហំ តតិយា ឈានា វុដ្ឋិតោ’តិ វា’’តិ. តតិយំ.

៤. ឧបេក្ខាសុត្តំ

៣៣៥. សាវត្ថិនិទានំ. អទ្ទសា ខោ អាយស្មា អានន្ទោ…បេ… ‘‘វិប្បសន្នានិ ខោ តេ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ឥន្ទ្រិយានិ; បរិសុទ្ធោ មុខវណ្ណោ បរិយោទាតោ. កតមេនាយស្មា សារិបុត្តោ អជ្ជ វិហារេន វិហាសី’’តិ?

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, សុខស្ស ច បហានា ទុក្ខស្ស ច បហានា បុព្ពេវ សោមនស្សទោមនស្សានំ អត្ថង្គមា អទុក្ខមសុខំ ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិំ ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ. តស្ស មយ្ហំ, អាវុសោ, ន ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ចតុត្ថំ ឈានំ សមាបជ្ជាមី’តិ វា ‘អហំ ចតុត្ថំ ឈានំ សមាបន្នោ’តិ វា ‘អហំ ចតុត្ថា ឈានា វុដ្ឋិតោ’តិ វា’’តិ. ‘‘តថា ហិ បនាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ទីឃរត្តំ អហង្ការមមង្ការមានានុសយា សុសមូហតា. តស្មា អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ន ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ចតុត្ថំ ឈានំ សមាបជ្ជាមី’តិ វា ‘អហំ ចតុត្ថំ ឈានំ សមាបន្នោ’តិ វា ‘អហំ ចតុត្ថា ឈានា វុដ្ឋិតោ’តិ វា’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. អាកាសានញ្ចាយតនសុត្តំ

៣៣៦. សាវត្ថិនិទានំ. អទ្ទសា ខោ អាយស្មា អានន្ទោ…បេ… ‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, សព្ពសោ រូបសញ្ញានំ សមតិក្កមា បដិឃសញ្ញានំ អត្ថង្គមា នានត្តសញ្ញានំ អមនសិការា អនន្តោ អាកាសោតិ អាកាសានញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ…បេ… វុដ្ឋិតោតិ វា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. វិញ្ញាណញ្ចាយតនសុត្តំ

៣៣៧. សាវត្ថិនិទានំ. អទ្ទសា ខោ អាយស្មា អានន្ទោ…បេ… ‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, សព្ពសោ អាកាសានញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម អនន្តំ វិញ្ញាណន្តិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ…បេ… វុដ្ឋិតោតិ វា’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. អាកិញ្ចញ្ញាយតនសុត្តំ

៣៣៨. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ…បេ… ‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, សព្ពសោ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម, នត្ថិ កិញ្ចីតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ…បេ… វុដ្ឋិតោតិ វា’’តិ. សត្តមំ.

៨. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសុត្តំ

៣៣៩. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ…បេ… ‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ សមតិក្កម្ម នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ…បេ… វុដ្ឋិតោតិ វា’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. និរោធសមាបត្តិសុត្តំ

៣៤០. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ…បេ…. ‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, សព្ពសោ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ សមតិក្កម្ម សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ. តស្ស មយ្ហំ, អាវុសោ, ន ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបជ្ជាមី’តិ វា ‘អហំ សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបន្នោ’តិ វា ‘អហំ សញ្ញាវេទយិតនិរោធា វុដ្ឋិតោ’តិ វា’’តិ. ‘‘តថា ហិ បនាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ទីឃរត្តំ អហង្ការមមង្ការមានានុសយា សុសមូហតា. តស្មា អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ន ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបជ្ជាមី’តិ វា ‘អហំ សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបន្នោ’តិ វា ‘អហំ សញ្ញាវេទយិតនិរោធា វុដ្ឋិតោ’តិ វា’’តិ. នវមំ.

១០. សូចិមុខីសុត្តំ

៣៤១. ឯកំ សមយំ អាយស្មា សារិបុត្តោ រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ រាជគហេ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. រាជគហេ សបទានំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា តំ បិណ្ឌបាតំ អញ្ញតរំ កុដ្ដមូលំ [កុឌ្ឌមូលំ (សី. ស្យា. កំ.), កុឌ្ឌំ (បី.)] និស្សាយ បរិភុញ្ជតិ. អថ ខោ សូចិមុខី បរិព្ពាជិកា យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច –

‘‘កិំ នុ ខោ, សមណ, អធោមុខោ ភុញ្ជសី’’តិ? ‘‘ន ខ្វាហំ, ភគិនិ, អធោមុខោ ភុញ្ជាមី’’តិ. ‘‘តេន ហិ, សមណ, ឧព្ភមុខោ [ឧទ្ធំមុខោ (សី. អដ្ឋ.)] ភុញ្ជសី’’តិ? ‘‘ន ខ្វាហំ, ភគិនិ, ឧព្ភមុខោ ភុញ្ជាមី’’តិ. ‘‘តេន ហិ, សមណ, ទិសាមុខោ ភុញ្ជសី’’តិ? ‘‘ន ខ្វាហំ, ភគិនិ, ទិសាមុខោ ភុញ្ជាមី’’តិ. ‘‘តេន ហិ, សមណ, វិទិសាមុខោ ភុញ្ជសី’’តិ? ‘‘ន ខ្វាហំ, ភគិនិ, វិទិសាមុខោ ភុញ្ជាមី’’តិ.

‘‘‘កិំ នុ, សមណ, អធោមុខោ ភុញ្ជសី’តិ ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘ន ខ្វាហំ, ភគិនិ, អធោមុខោ ភុញ្ជាមី’តិ វទេសិ. ‘តេន ហិ, សមណ, ឧព្ភមុខោ ភុញ្ជសី’តិ ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘ន ខ្វាហំ, ភគិនិ, ឧព្ភមុខោ ភុញ្ជាមី’តិ វទេសិ. ‘តេន ហិ, សមណ, ទិសាមុខោ ភុញ្ជសី’តិ ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘ន ខ្វាហំ, ភគិនិ, ទិសាមុខោ ភុញ្ជាមី’តិ វទេសិ. ‘តេន ហិ, សមណ, វិទិសាមុខោ ភុញ្ជសី’តិ ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘ន ខ្វាហំ, ភគិនិ, វិទិសាមុខោ ភុញ្ជាមី’តិ វទេសិ’’.

‘‘កថញ្ចរហិ, សមណ, ភុញ្ជសី’’តិ? ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភគិនិ, សមណព្រាហ្មណា [សមណា វា ព្រាហ្មណា វា (សី.) និគមនវាក្យេ បន សព្ពត្ថាបិ សមាសោយេវ ទិស្សតិ] វត្ថុវិជ្ជាតិរច្ឆានវិជ្ជាយ មិច្ឆាជីវេន ជីវិកំ [ជីវិតំ (ក.)] កប្បេន្តិ, ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភគិនិ, សមណព្រាហ្មណា ‘អធោមុខា ភុញ្ជន្តី’តិ. យេ ហិ កេចិ, ភគិនិ, សមណព្រាហ្មណា នក្ខត្តវិជ្ជាតិរច្ឆានវិជ្ជាយ មិច្ឆាជីវេន ជីវិកំ កប្បេន្តិ, ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភគិនិ, សមណព្រាហ្មណា ‘ឧព្ភមុខា ភុញ្ជន្តី’តិ. យេ ហិ កេចិ, ភគិនិ, សមណព្រាហ្មណា ទូតេយ្យបហិណគមនានុយោគាយ [… នុយោគា (សី. ស្យា. កំ. បី.), … នុយោគេន (?)] មិច្ឆាជីវេន ជីវិកំ កប្បេន្តិ, ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភគិនិ, សមណព្រាហ្មណា ‘ទិសាមុខា ភុញ្ជន្តី’តិ. យេ ហិ កេចិ, ភគិនិ, សមណព្រាហ្មណា អង្គវិជ្ជាតិរច្ឆានវិជ្ជាយ មិច្ឆាជីវេន ជីវិកំ កប្បេន្តិ, ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភគិនិ, សមណព្រាហ្មណា ‘វិទិសាមុខា ភុញ្ជន្តី’’’តិ.

‘‘សោ ខ្វាហំ, ភគិនិ, ន វត្ថុវិជ្ជាតិរច្ឆានវិជ្ជាយ មិច្ឆាជីវេន ជីវិកំ កប្បេមិ, ន នក្ខត្តវិជ្ជាតិរច្ឆានវិជ្ជាយ មិច្ឆាជីវេន ជីវិកំ កប្បេមិ, ន ទូតេយ្យបហិណគមនានុយោគាយ មិច្ឆាជីវេន ជីវិកំ កប្បេមិ, ន អង្គវិជ្ជាតិរច្ឆានវិជ្ជាយ មិច្ឆាជីវេន ជីវិកំ កប្បេមិ. ធម្មេន ភិក្ខំ បរិយេសាមិ; ធម្មេន ភិក្ខំ បរិយេសិត្វា ភុញ្ជាមី’’តិ.

អថ ខោ សូចិមុខី បរិព្ពាជិកា រាជគហេ រថិយាយ រថិយំ, សិង្ឃាដកេន សិង្ឃាដកំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវមារោចេសិ – ‘‘ធម្មិកំ សមណា សក្យបុត្តិយា អាហារំ អាហារេន្តិ; អនវជ្ជំ [អនវជ្ជេន (ក.)] សមណា សក្យបុត្តិយា អាហារំ អាហារេន្តិ. ទេថ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ បិណ្ឌ’’ន្តិ. ទសមំ.

សារិបុត្តសំយុត្តំ សមត្តំ.