៣. តតិយគមនវគ្គោ

១. នវាតសុត្តំ

២៥០. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘កិស្មិំ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, សតិ, កិំ ឧបាទាយ, កិំ អភិនិវិស្ស ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ – ‘ន វាតា វាយន្តិ, ន នជ្ជោ សន្ទន្តិ, ន គព្ភិនិយោ វិជាយន្តិ, ន ចន្ទិមសូរិយា ឧទេន្តិ វា អបេន្តិ វា ឯសិកដ្ឋាយិដ្ឋិតា’’’តិ? ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា…បេ….

‘‘រូបេ ខោ, ភិក្ខវេ, សតិ, រូបំ ឧបាទាយ, រូបំ អភិនិវិស្ស ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ – ន វាតា វាយន្តិ…បេ… វេទនាយ សតិ… សញ្ញាយ សតិ… សង្ខារេសុ សតិ… វិញ្ញាណេ សតិ, វិញ្ញាណំ ឧបាទាយ, វិញ្ញាណំ អភិនិវិស្ស ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ – ‘ន វាតា វាយន្តិ…បេ… ឯសិកដ្ឋាយិដ្ឋិតា’’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, រូបំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’…បេ… វិបរិណាមធម្មំ, អបិ នុ តំ អនុបាទាយ ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជេយ្យ – ‘ន វាតា វាយន្តិ…បេ… ឯសិកដ្ឋាយិដ្ឋិតា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខំ. តស្មិំ សតិ, តទុបាទាយ, ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ – ‘ន វាតា វាយន្តិ, ន នជ្ជោ សន្ទន្តិ, ន គព្ភិនិយោ វិជាយន្តិ, ន ចន្ទិមសូរិយា ឧទេន្តិ វា អបេន្តិ វា ឯសិកដ្ឋាយិដ្ឋិតា’’’តិ. ‘‘វេទនា… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’…បេ… វិបរិណាមធម្មំ, អបិ នុ តំ អនុបាទាយ ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជេយ្យ – ‘ន វាតា វាយន្តិ…បេ… ឯសិកដ្ឋាយិដ្ឋិតា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខំ. តស្មិំ សតិ, តទុបាទាយ ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ – ‘ន វាតា វាយន្តិ…បេ… ឯសិកដ្ឋាយិដ្ឋិតា’’’តិ. បឋមំ.

២៥១-២៧៤. (ទុតិយវគ្គេ វិយ ចតុវីសតិ សុត្តានិ បូរេតព្ពានិ.) បញ្ចវីសតិមំ.

២៦. អទុក្ខមសុខីសុត្តំ

២៧៥. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘កិស្មិំ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, សតិ, កិំ ឧបាទាយ, កិំ អភិនិវិស្ស ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ – ‘អទុក្ខមសុខី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា’’’តិ? ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា…បេ….

‘‘រូបេ ខោ, ភិក្ខវេ, សតិ, រូបំ ឧបាទាយ, រូបំ អភិនិវិស្ស ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ – ‘អទុក្ខមសុខី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា’តិ. វេទនាយ សតិ …បេ… សញ្ញាយ សតិ… សង្ខារេសុ សតិ… វិញ្ញាណេ សតិ, វិញ្ញាណំ ឧបាទាយ, វិញ្ញាណំ អភិនិវិស្ស ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ – ‘អទុក្ខមសុខី អត្តា ហោតិ, អរោគោ បរំ មរណា’’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, រូបំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’…បេ… វិបរិណាមធម្មំ, អបិ នុ តំ អនុបាទាយ ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជេយ្យ – ‘អទុក្ខមសុខី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខំ. តស្មិំ សតិ, តទុបាទាយ ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ – ‘អទុក្ខមសុខី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា’’’តិ. ‘‘វេទនា…បេ… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’…បេ… វិបរិណាមធម្មំ, អបិ នុ តំ អនុបាទាយ ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជេយ្យ – ‘អទុក្ខមសុខី អត្តា ហោតិ, អរោគោ បរំ មរណា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខំ. តស្មិំ សតិ, តទុបាទាយ ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ – ‘អទុក្ខមសុខី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា’’’តិ. ឆព្ពីសតិមំ.

តតិយបេយ្យាលោ.