៨. មហាទិដ្ឋិសុត្តំ

២១៣. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘កិស្មិំ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, សតិ, កិំ ឧបាទាយ, កិំ អភិនិវិស្ស ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ – ‘សត្តិមេ កាយា អកដា, អកដវិធា, អនិម្មិតា, អនិម្មាតា, វញ្ឈា, កូដដ្ឋា, ឯសិកដ្ឋាយិដ្ឋិតា; តេ ន ឥញ្ជន្តិ, ន វិបរិណមន្តិ [ន វិបរិណាមេន្តិ (បី. ក.)], ន អញ្ញមញ្ញំ ព្យាពាធេន្តិ; នាលំ អញ្ញមញ្ញស្ស សុខាយ វា ទុក្ខាយ វា សុខទុក្ខាយ វា. កតមេ សត្ត? បថវីកាយោ, អាបោកាយោ, តេជោកាយោ, វាយោកាយោ, សុខេ, ទុក្ខេ, ជីវេ សត្តមេ. ឥមេ សត្ត [ជីវេ. សត្តិមេ (ពហូសុ)] កាយា អកដា, អកដវិធា, អនិម្មិតា, អនិម្មាតា, វញ្ឈា, កូដដ្ឋា ឯសិកដ្ឋាយិដ្ឋិតា; តេ ន ឥញ្ជន្តិ, ន វិបរិណមន្តិ, ន អញ្ញមញ្ញំ ព្យាពាធេន្តិ; នាលំ អញ្ញមញ្ញស្ស សុខាយ វា ទុក្ខាយ វា សុខទុក្ខាយ វា. យោបិ តិណ្ហេន សត្ថេន សីសំ ឆិន្ទតិ, ន សោបិ កញ្ចិ [ន កោចិ កញ្ចិ (សី. ស្យា. កំ.), ន កោចិ តំ (បី. ក.)] ជីវិតា វោរោបេតិ; សត្តន្នំត្វេវ កាយានមន្តរេន សត្ថំ វិវរមនុបវិសតិ [វិវរមនុបតតិ (កត្ថចិ) ទីឃមជ្ឈិមេសុបិ]. ចុទ្ទស ខោ បនិមានិ យោនិបមុខសតសហស្សានិ សដ្ឋិ ច សតានិ ឆ ច សតានិ បញ្ច ច កម្មុនោ សតានិ បញ្ច ច កម្មានិ, តីណិ ច កម្មានិ, កម្មេ ច អឌ្ឍកម្មេ ច ទ្វដ្ឋិបដិបទា, ទ្វដ្ឋន្តរកប្បា, ឆឡាភិជាតិយោ, អដ្ឋបុរិសភូមិយោ, ឯកូនបញ្ញាស អាជីវកសតេ, ឯកូនបញ្ញាស បរិព្ពាជកសតេ, ឯកូនបញ្ញាស នាគវាសសតេ, វីសេ ឥន្ទ្រិយសតេ, តិំសេ និរយសតេ, ឆត្តិំសរជោធាតុយោ, សត្ត សញ្ញីគព្ភា, សត្ត អសញ្ញីគព្ភា, សត្ត និគណ្ឋិគព្ភា, សត្ត ទេវា, សត្ត មានុសា, សត្ត បេសាចា, សត្ត សរា, សត្ត បវុដា [សបុដា (ក.), បវុធា (បី.)], សត្ត បបាតា, សត្ត ច បបាតសតានិ, សត្ត សុបិនា, សត្ត សុបិនសតានិ, ចុល្លាសីតិ មហាកប្បិនោ [មហាកប្បុនោ (សី. បី.)] សតសហស្សានិ, យានិ ពាលេ ច បណ្ឌិតេ ច សន្ធាវិត្វា សំសរិត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សន្តិ. តត្ថ នត្ថិ ឥមិនាហំ សីលេន វា វតេន វា តបេន វា ព្រហ្មចរិយេន វា អបរិបក្កំ វា កម្មំ បរិបាចេស្សាមិ; បរិបក្កំ វា កម្មំ ផុស្ស ផុស្ស ព្យន្តីករិស្សាមីតិ ហេវំ នត្ថិ ទោណមិតេ សុខទុក្ខេ បរិយន្តកតេ សំសារេ, នត្ថិ ហាយនវឌ្ឍនេ, នត្ថិ ឧក្កំសាវកំសេ. សេយ្យថាបិ នាម សុត្តគុឡេ ខិត្តេ និព្ពេឋិយមានមេវ បលេតិ; ឯវមេវ ពាលេ ច បណ្ឌិតេ ច និព្ពេឋិយមានា សុខទុក្ខំ បលេន្តី’’’តិ?

ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា…បេ… ‘‘រូបេ ខោ, ភិក្ខវេ, សតិ, រូបំ ឧបាទាយ, រូបំ អភិនិវិស្ស ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ – ‘សត្តិមេ កាយា អកដា, អកដវិធា…បេ… សុខទុក្ខំ បលេន្តី’តិ. វេទនាយ សតិ…បេ… សញ្ញាយ សតិ… សង្ខារេសុ សតិ… វិញ្ញាណេ សតិ, វិញ្ញាណំ ឧបាទាយ, វិញ្ញាណំ អភិនិវិស្ស ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ – ‘សត្តិមេ កាយា អកដា, អកដវិធា…បេ… សុខទុក្ខំ បលេន្តី’’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, រូបំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’…បេ… ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, អបិ នុ តំ អនុបាទាយ ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជេយ្យ – ‘សត្តិមេ កាយា អកដា អកដវិធា…បេ… សុខទុក្ខំ បលេន្តី’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា តម្បិ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ…បេ… អបិ នុ តំ អនុបាទាយ ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជេយ្យ – ‘សត្តិមេ កាយា អកដា អកដវិធា…បេ… និព្ពេឋិយមានា សុខទុក្ខំ បលេន្តី’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘យតោ ខោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកស្ស ឥមេសុ ច ឋានេសុ កង្ខា បហីនា ហោតិ, ទុក្ខេបិស្ស កង្ខា បហីនា ហោតិ…បេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយបិស្ស កង្ខា បហីនា ហោតិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ សោតាបន្នោ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយនោ’’តិ. អដ្ឋមំ.