៣. ចន្ទូបមសុត្តំ

១៤៦. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ចន្ទូបមា, ភិក្ខវេ, កុលានិ ឧបសង្កមថ – អបកស្សេវ កាយំ, អបកស្ស ចិត្តំ, និច្ចនវកា កុលេសុ អប្បគព្ភា [អប្បគព្ពា (ក.)]. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ ជរុទបានំ វា ឱលោកេយ្យ បព្ពតវិសមំ វា នទីវិទុគ្គំ វា – អបកស្សេវ កាយំ, អបកស្ស ចិត្តំ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ចន្ទូបមា កុលានិ ឧបសង្កមថ – អបកស្សេវ កាយំ, អបកស្ស ចិត្តំ, និច្ចនវកា កុលេសុ អប្បគព្ភា’’.

‘‘កស្សបោ, ភិក្ខវេ, ចន្ទូបមោ កុលានិ ឧបសង្កមតិ – អបកស្សេវ កាយំ, អបកស្ស ចិត្តំ, និច្ចនវកោ កុលេសុ អប្បគព្ភោ. តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, កថំរូបោ ភិក្ខុ អរហតិ កុលានិ ឧបសង្កមិតុ’’ន្តិ? ‘‘ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា ភគវំនេត្តិកា ភគវំបដិសរណា. សាធុ វត, ភន្តេ, ភគវន្តំយេវ បដិភាតុ ឯតស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ. ភគវតោ សុត្វា ភិក្ខូ ធារេស្សន្តី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អាកាសេ បាណិំ ចាលេសិ. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, អយំ អាកាសេ បាណិ ន សជ្ជតិ ន គយ្ហតិ ន ពជ្ឈតិ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, យស្ស កស្សចិ ភិក្ខុនោ កុលានិ ឧបសង្កមតោ កុលេសុ ចិត្តំ ន សជ្ជតិ ន គយ្ហតិ ន ពជ្ឈតិ – ‘លភន្តុ លាភកាមា, បុញ្ញកាមា ករោន្តុ បុញ្ញានី’តិ; យថាសកេន លាភេន អត្តមនោ ហោតិ សុមនោ, ឯវំ បរេសំ លាភេន អត្តមនោ ហោតិ សុមនោ; ឯវរូបោ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរហតិ កុលានិ ឧបសង្កមិតុំ.

‘‘កស្សបស្ស, ភិក្ខវេ, កុលានិ ឧបសង្កមតោ កុលេសុ ចិត្តំ ន សជ្ជតិ ន គយ្ហតិ ន ពជ្ឈតិ – ‘លភន្តុ លាភកាមា, បុញ្ញកាមា ករោន្តុ បុញ្ញានី’តិ; យថាសកេន លាភេន អត្តមនោ ហោតិ សុមនោ; ឯវំ បរេសំ លាភេន អត្តមនោ ហោតិ សុមនោ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, កថំរូបស្ស ភិក្ខុនោ អបរិសុទ្ធា ធម្មទេសនា ហោតិ, កថំរូបស្ស ភិក្ខុនោ បរិសុទ្ធា ធម្មទេសនា ហោតី’’តិ? ‘‘ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា ភគវំនេត្តិកា ភគវំបដិសរណា. សាធុ វត, ភន្តេ, ភគវន្តំយេវ បដិភាតុ ឯតស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ. ភគវតោ សុត្វា ភិក្ខូ ធារេស្សន្តី’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘យោ ហិ កោចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំចិត្តោ បរេសំ ធម្មំ ទេសេតិ – ‘អហោ វត មេ ធម្មំ សុណេយ្យុំ, សុត្វា ច បន ធម្មំ បសីទេយ្យុំ, បសន្នា ច មេ បសន្នាការំ ករេយ្យុ’ន្តិ; ឯវរូបស្ស ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អបរិសុទ្ធា ធម្មទេសនា ហោតិ.

‘‘យោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំចិត្តោ បរេសំ ធម្មំ ទេសេតិ – ‘ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ សន្ទិដ្ឋិកោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហីតិ [វិញ្ញូហិ (?)]. អហោ, វត មេ ធម្មំ សុណេយ្យុំ, សុត្វា ច បន ធម្មំ អាជានេយ្យុំ, អាជានិត្វា ច បន តថត្តាយ បដិបជ្ជេយ្យុ’ន្តិ. ឥតិ ធម្មសុធម្មតំ បដិច្ច បរេសំ ធម្មំ ទេសេតិ, ការុញ្ញំ បដិច្ច អនុទ្ទយំ [អនុទយំ (ពហូសុ) ទ្វិត្តការណំ បន គវេសិតព្ពំ] បដិច្ច អនុកម្បំ ឧបាទាយ បរេសំ ធម្មំ ទេសេតិ. ឯវរូបស្ស ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ បរិសុទ្ធា ធម្មទេសនា ហោតិ.

‘‘កស្សបោ, ភិក្ខវេ, ឯវំចិត្តោ បរេសំ ធម្មំ ទេសេតិ – ‘ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ សន្ទិដ្ឋិកោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហីតិ. អហោ, វត មេ ធម្មំ សុណេយ្យុំ, សុត្វា ច បន ធម្មំ អាជានេយ្យុំ, អាជានិត្វា ច បន តថត្តាយ បដិបជ្ជេយ្យុ’ន្តិ. ឥតិ ធម្មសុធម្មតំ បដិច្ច បរេសំ ធម្មំ ទេសេតិ, ការុញ្ញំ បដិច្ច អនុទ្ទយំ បដិច្ច អនុកម្បំ ឧបាទាយ បរេសំ ធម្មំ ទេសេតិ. កស្សបេន វា ហិ វោ, ភិក្ខវេ, ឱវទិស្សាមិ យោ វា បនស្ស កស្សបសទិសោ, ឱវទិតេហិ ច បន វោ តថត្តាយ បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ. តតិយំ.