១០. ភិក្ខុសំយុត្តំ

១. កោលិតសុត្តំ

២៣៥. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អាវុសោ ភិក្ខវេ’’តិ. ‘‘អាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស បច្ចស្សោសុំ.

អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឯតទវោច – ‘‘ឥធ មយ្ហំ, អាវុសោ, រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘អរិយោ តុណ្ហីភាវោ, អរិយោ តុណ្ហីភាវោតិ វុច្ចតិ. កតមោ នុ ខោ អរិយោ តុណ្ហីភាវោ’តិ? តស្ស មយ្ហំ អាវុសោ, ឯតទហោសិ – ‘ឥធ ភិក្ខុ វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. អយំ វុច្ចតិ អរិយោ តុណ្ហីភាវោ’តិ. សោ ខ្វាហំ, អាវុសោ, វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិំ. តស្ស មយ្ហំ, អាវុសោ, ឥមិនា វិហារេន វិហរតោ វិតក្កសហគតា សញ្ញា មនសិការា សមុទាចរន្តិ’’.

‘‘អថ ខោ មំ, អាវុសោ, ភគវា ឥទ្ធិយា ឧបសង្កមិត្វា ឯតទវោច – ‘មោគ្គល្លាន, មោគ្គល្លាន, មា, ព្រាហ្មណ, អរិយំ តុណ្ហីភាវំ បមាទោ, អរិយេ តុណ្ហីភាវេ ចិត្តំ សណ្ឋបេហិ, អរិយេ តុណ្ហីភាវេ ចិត្តំ ឯកោទិភាវំ ករោហិ, អរិយេ តុណ្ហីភាវេ ចិត្តំ សមាទហា’តិ. សោ ខ្វាហំ, អាវុសោ, អបរេន សមយេន វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ. យញ្ហិ តំ, អាវុសោ, សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘សត្ថារា អនុគ្គហិតោ សាវកោ មហាភិញ្ញតំ បត្តោ’តិ, មមំ តំ សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘សត្ថារា អនុគ្គហិតោ សាវកោ មហាភិញ្ញតំ បត្តោ’’’តិ. បឋមំ.

២. ឧបតិស្សសុត្តំ

២៣៦. សាវត្ថិយំ វិហរតិ. តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អាវុសោ ភិក្ខវេ’’តិ. ‘‘អាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស បច្ចស្សោសុំ. អាយស្មា សារិបុត្តោ ឯតទវោច –

‘‘ឥធ មយ្ហំ, អាវុសោ, រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘អត្ថិ នុ ខោ តំ កិញ្ចិ លោកស្មិំ យស្ស មេ វិបរិណាមញ្ញថាភាវា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’តិ? តស្ស មយ្ហំ, អាវុសោ, ឯតទហោសិ – ‘នត្ថិ ខោ តំ កិញ្ចិ លោកស្មិំ យស្ស មេ វិបរិណាមញ្ញថាភាវា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថុបិ ខោ តេ, អាវុសោ សារិបុត្ត, វិបរិណាមញ្ញថាភាវា នុប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘សត្ថុបិ ខោ មេ, អាវុសោ, វិបរិណាមញ្ញថាភាវា នុប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា, អបិ ច មេ ឯវមស្ស – ‘មហេសក្ខោ វត, ភោ, សត្ថា អន្តរហិតោ មហិទ្ធិកោ មហានុភាវោ. សចេ ហិ ភគវា ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ តិដ្ឋេយ្យ តទស្ស ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សាន’ន្តិ. តថា ហិ បនាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ទីឃរត្តំ អហង្ការមមង្ការមានានុសយា សុសមូហតា. តស្មា អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស សត្ថុបិ វិបរិណាមញ្ញថាភាវា នុប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. ឃដសុត្តំ

២៣៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ច សារិបុត្តោ អាយស្មា ច មហាមោគ្គល្លានោ រាជគហេ វិហរន្តិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ ឯកវិហារេ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេនាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា មហាមោគ្គល្លានេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ ឯតទវោច –

‘‘វិប្បសន្នានិ ខោ តេ, អាវុសោ មោគ្គល្លាន, ឥន្ទ្រិយានិ; បរិសុទ្ធោ មុខវណ្ណោ បរិយោទាតោ សន្តេន នូនាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ អជ្ជ វិហារេន វិហាសី’’តិ. ‘‘ឱឡារិកេន ខ្វាហំ, អាវុសោ, អជ្ជ វិហារេន វិហាសិំ. អបិ ច, មេ អហោសិ ធម្មី កថា’’តិ. ‘‘កេន សទ្ធិំ បនាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស អហោសិ ធម្មី កថា’’តិ? ‘‘ភគវតា ខោ មេ, អាវុសោ, សទ្ធិំ អហោសិ ធម្មី កថា’’តិ. ‘‘ទូរេ ខោ, អាវុសោ, ភគវា ឯតរហិ សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. កិំ នុ ខោ, អាយស្មា, មហាមោគ្គល្លានោ ភគវន្តំ ឥទ្ធិយា ឧបសង្កមិ; ឧទាហុ ភគវា អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ ឥទ្ធិយា ឧបសង្កមី’’តិ? ‘‘ន ខ្វាហំ, អាវុសោ, ភគវន្តំ ឥទ្ធិយា ឧបសង្កមិំ; នបិ មំ ភគវា ឥទ្ធិយា ឧបសង្កមិ. អបិ ច, មេ យាវតា ភគវា ឯត្តាវតា ទិព្ពចក្ខុ វិសុជ្ឈិ ទិព្ពា ច សោតធាតុ. ភគវតោបិ យាវតាហំ ឯត្តាវតា ទិព្ពចក្ខុ វិសុជ្ឈិ ទិព្ពា ច សោតធាតូ’’តិ. ‘‘យថាកថំ បនាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស ភគវតា សទ្ធិំ អហោសិ ធម្មី កថា’’តិ?

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, ភគវន្តំ ឯតទវោចំ – ‘អារទ្ធវីរិយោ អារទ្ធវីរិយោតិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, អារទ្ធវីរិយោ ហោតី’តិ? ឯវំ វុត្តេ, មំ, អាវុសោ, ភគវា ឯតទវោច – ‘ឥធ, មោគ្គល្លាន, ភិក្ខុ អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ – កាមំ តចោ ច ន្ហារុ ច អដ្ឋី ច អវសិស្សតុ, សរីរេ ឧបសុស្សតុ មំសលោហិតំ, យំ តំ បុរិសថាមេន បុរិសវីរិយេន បុរិសបរក្កមេន បត្តព្ពំ ន តំ អបាបុណិត្វា វីរិយស្ស សណ្ឋានំ ភវិស្សតីតិ. ឯវំ ខោ, មោគ្គល្លាន, អារទ្ធវីរិយោ ហោតី’តិ. ឯវំ ខោ មេ, អាវុសោ, ភគវតា សទ្ធិំ អហោសិ ធម្មី កថា’’តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, ហិមវតោ បព្ពតរាជស្ស បរិត្តា បាសាណសក្ខរា យាវទេវ ឧបនិក្ខេបនមត្តាយ; ឯវមេវ ខោ មយំ អាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស យាវទេវ ឧបនិក្ខេបនមត្តាយ. អាយស្មា ហិ មហាមោគ្គល្លានោ មហិទ្ធិកោ មហានុភាវោ អាកង្ខមានោ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យា’’តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, មហតិយា លោណឃដាយ បរិត្តា លោណសក្ខរាយ យាវទេវ ឧបនិក្ខេបនមត្តាយ; ឯវមេវ ខោ មយំ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស យាវទេវ ឧបនិក្ខេបនមត្តាយ. អាយស្មា ហិ សារិបុត្តោ ភគវតា អនេកបរិយាយេន ថោមិតោ វណ្ណិតោ បសត្ថោ –

‘‘សារិបុត្តោវ បញ្ញាយ, សីលេន ឧបសមេន ច;

យោបិ បារង្គតោ ភិក្ខុ, ឯតាវបរមោ សិយា’’តិ.

ឥតិហ តេ ឧភោ មហានាគា អញ្ញមញ្ញស្ស សុភាសិតំ សុលបិតំ សមនុមោទិំសូតិ. តតិយំ.

៤. នវសុត្តំ

២៣៨. សាវត្ថិយំ វិហរតិ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ នវោ ភិក្ខុ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ វិហារំ បវិសិត្វា អប្បោស្សុក្កោ តុណ្ហីភូតោ សង្កសាយតិ, ន ភិក្ខូនំ វេយ្យាវច្ចំ ករោតិ ចីវរការសមយេ. អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥធ, ភន្តេ, អញ្ញតរោ នវោ ភិក្ខុ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ វិហារំ បវិសិត្វា អប្បោស្សុក្កោ តុណ្ហីភូតោ សង្កសាយតិ, ន ភិក្ខូនំ វេយ្យាវច្ចំ ករោតិ ចីវរការសមយេ’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, មម វចនេន តំ ភិក្ខុំ អាមន្តេហិ ‘សត្ថា តំ, អាវុសោ, អាមន្តេតី’’’តិ. ‘‘ឯវំ ភន្តេ’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យេន សោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថា តំ, អាវុសោ, អាមន្តេតី’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ តស្ស ភិក្ខុនោ បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ តំ ភិក្ខុំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ភិក្ខុ, បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ វិហារំ បវិសិត្វា អប្បោស្សុក្កោ តុណ្ហីភូតោ សង្កសាយសិ, ន ភិក្ខូនំ វេយ្យាវច្ចំ ករោសិ ចីវរការសមយេ’’តិ? ‘‘អហម្បិ ខោ, ភន្តេ, សកំ កិច្ចំ ករោមី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា តស្ស ភិក្ខុនោ ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘មា ខោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯតស្ស ភិក្ខុនោ ឧជ្ឈាយិត្ថ. ឯសោ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី, យស្ស ចត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ, តទនុត្តរំ ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘នយិទំ សិថិលមារព្ភ, នយិទំ អប្បេន ថាមសា;

និព្ពានំ អធិគន្តព្ពំ, សព្ពទុក្ខប្បមោចនំ.

‘‘អយញ្ច ទហរោ ភិក្ខុ, អយមុត្តមបុរិសោ;

ធារេតិ អន្តិមំ ទេហំ, ជេត្វា មារំ សវាហិនិ’’ន្តិ. ចតុត្ថំ;

៥. សុជាតសុត្តំ

២៣៩. សាវត្ថិយំ វិហរតិ. អថ ខោ អាយស្មា សុជាតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសា ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ សុជាតំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ឧភយេនេវាយំ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តោ សោភតិ – យញ្ច អភិរូបោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ, យស្ស ចត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជន្តិ តទនុត្តរំ ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ. ឥទមវោច ភគវា…បេ… សត្ថា –

‘‘សោភតិ វតាយំ ភិក្ខុ, ឧជុភូតេន ចេតសា;

វិប្បយុត្តោ វិសំយុត្តោ, អនុបាទាយ និព្ពុតោ;

ធារេតិ អន្តិមំ ទេហំ, ជេត្វា មារំ សវាហិនិ’’ន្តិ. បញ្ចមំ;

៦. លកុណ្ឌកភទ្ទិយសុត្តំ

២៤០. សាវត្ថិយំ វិហរតិ. អថ ខោ អាយស្មា លកុណ្ឌកភទ្ទិយោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសា ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ លកុណ្ឌកភទ្ទិយំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘បស្សថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯតំ ភិក្ខុំ អាគច្ឆន្តំ ទុព្ពណ្ណំ ទុទ្ទសិកំ ឱកោដិមកំ ភិក្ខូនំ បរិភូតរូប’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឯសោ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ មហិទ្ធិកោ មហានុភាវោ, ន ច សា សមាបត្តិ សុលភរូបា យា តេន ភិក្ខុនា អសមាបន្នបុព្ពា. យស្ស ចត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ, តទនុត្តរំ ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ. ឥទមវោច ភគវា…បេ… សត្ថា –

‘‘ហំសា កោញ្ចា មយូរា ច, ហត្ថយោ បសទា មិគា;

សព្ពេ សីហស្ស ភាយន្តិ, នត្ថិ កាយស្មិំ តុល្យតា.

‘‘ឯវមេវ មនុស្សេសុ, ទហរោ ចេបិ បញ្ញវា;

សោ ហិ តត្ថ មហា ហោតិ, នេវ ពាលោ សរីរវា’’តិ. ឆដ្ឋំ;

៧. វិសាខសុត្តំ

២៤១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា វិសាខោ បញ្ចាលបុត្តោ ឧបដ្ឋានសាលាយំ ភិក្ខូ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតិ សមាទបេតិ សមុត្តេជេតិ សម្បហំសេតិ, បោរិយា វាចាយ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគលាយ អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា បរិយាបន្នាយ អនិស្សិតាយ.

អថ ខោ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន ឧបដ្ឋានសាលា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. និសជ្ជ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘កោ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, ឧបដ្ឋានសាលាយំ ភិក្ខូ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតិ សមាទបេតិ សមុត្តេជេតិ សម្បហំសេតិ បោរិយា វាចាយ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគលាយ អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា បរិយាបន្នាយ អនិស្សិតាយា’’តិ? ‘‘អាយស្មា, ភន្តេ, វិសាខោ បញ្ចាលបុត្តោ ឧបដ្ឋានសាលាយំ ភិក្ខូ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតិ សមាទបេតិ សមុត្តេជេតិ សម្បហំសេតិ, បោរិយា វាចាយ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគលាយ អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា បរិយាបន្នាយ អនិស្សិតាយា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ វិសាខំ បញ្ចាលបុត្តំ អាមន្តេសិ – ‘‘សាធុ សាធុ, វិសាខ, សាធុ ខោ ត្វំ, វិសាខ, ភិក្ខូ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេសិ…បេ… អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា បរិយាបន្នាយ អនិស្សិតាយា’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘នាភាសមានំ ជានន្តិ, មិស្សំ ពាលេហិ បណ្ឌិតំ;

ភាសមានញ្ច ជានន្តិ, ទេសេន្តំ អមតំ បទំ.

‘‘ភាសយេ ជោតយេ ធម្មំ, បគ្គណ្ហេ ឥសិនំ ធជំ;

សុភាសិតធជា ឥសយោ, ធម្មោ ហិ ឥសិនំ ធជោ’’តិ. សត្តមំ;

៨. នន្ទសុត្តំ

២៤២. សាវត្ថិយំ វិហរតិ. អថ ខោ អាយស្មា នន្ទោ ភគវតោ មាតុច្ឆាបុត្តោ អាកោដិតបច្ចាកោដិតានិ ចីវរានិ បារុបិត្វា អក្ខីនិ អញ្ជេត្វា អច្ឆំ បត្តំ គហេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ នន្ទំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘ន ខោ តេ តំ, នន្ទ, បតិរូបំ កុលបុត្តស្ស សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតស្ស, យំ ត្វំ អាកោដិតបច្ចាកោដិតានិ ចីវរានិ បារុបេយ្យាសិ, អក្ខីនិ ច អញ្ជេយ្យាសិ, អច្ឆញ្ច បត្តំ ធារេយ្យាសិ. ឯតំ ខោ តេ, នន្ទ, បតិរូបំ កុលបុត្តស្ស សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតស្ស, យំ ត្វំ អារញ្ញិកោ ច អស្សសិ, បិណ្ឌបាតិកោ ច បំសុកុលិកោ ច កាមេសុ ច អនបេក្ខោ វិហរេយ្យាសី’’តិ. ឥទមវោច ភគវា…បេ… សត្ថា –

‘‘កទាហំ នន្ទំ បស្សេយ្យំ, អារញ្ញំ បំសុកូលិកំ;

អញ្ញាតុញ្ឆេន យាបេន្តំ, កាមេសុ អនបេក្ខិន’’ន្តិ.

អថ ខោ អាយស្មា នន្ទោ អបរេន សមយេន អារញ្ញិកោ ច បិណ្ឌបាតិកោ ច បំសុកូលិកោ ច កាមេសុ ច អនបេក្ខោ វិហាសីតិ. អដ្ឋមំ.

៩. តិស្សសុត្តំ

២៤៣. សាវត្ថិយំ វិហរតិ. អថ ខោ អាយស្មា តិស្សោ ភគវតោ បិតុច្ឆាបុត្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ ទុក្ខី ទុម្មនោ អស្សូនិ បវត្តយមានោ. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ តិស្សំ ឯតទវោច – ‘‘កិំ នុ ខោ ត្វំ, តិស្ស, ឯកមន្តំ និសិន្នោ ទុក្ខី ទុម្មនោ អស្សូនិ បវត្តយមានោ’’តិ? ‘‘តថា ហិ បន មំ, ភន្តេ, ភិក្ខូ សមន្តា វាចាសន្និតោទកេន [វាចាយ សន្និតោទកេន (ក.)] សញ្ជម្ភរិមកំសូ’’តិ [សញ្ជព្ភរិមកំសូតិ (?)]. ‘‘តថាហិ បន ត្វំ, តិស្ស, វត្តា នោ ច វចនក្ខមោ; ន ខោ តេ តំ, តិស្ស, បតិរូបំ កុលបុត្តស្ស សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតស្ស, យំ ត្វំ វត្តា នោ ច វចនក្ខមោ. ឯតំ ខោ តេ, តិស្ស, បតិរូបំ កុលបុត្តស្ស សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតស្ស – ‘យំ ត្វំ វត្តា ច អស្ស វចនក្ខមោ ចា’’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘កិំ នុ កុជ្ឈសិ មា កុជ្ឈិ, អក្កោធោ តិស្ស តេ វរំ;

កោធមានមក្ខវិនយត្ថញ្ហិ, តិស្ស ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’’តិ. នវមំ;

១០. ថេរនាមកសុត្តំ

២៤៤. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ថេរនាមកោ ឯកវិហារី ចេវ ហោតិ ឯកវិហារស្ស ច វណ្ណវាទី. សោ ឯកោ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសតិ ឯកោ បដិក្កមតិ ឯកោ រហោ និសីទតិ ឯកោ ចង្កមំ អធិដ្ឋាតិ. អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥធ, ភន្តេ, អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ថេរនាមកោ ឯកវិហារី ឯកវិហារស្ស ច វណ្ណវាទី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, មម វចនេន ថេរំ ភិក្ខុំ អាមន្តេហិ – ‘សត្ថា តំ, អាវុសោ ថេរ, អាមន្តេតី’’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យេនាយស្មា ថេរោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ ថេរំ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថា តំ, អាវុសោ ថេរ, អាមន្តេតី’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា ថេរោ តស្ស ភិក្ខុនោ បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ ថេរំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ថេរ, ឯកវិហារី ឯកវិហារស្ស ច វណ្ណវាទី’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ថេរ, ឯកវិហារី ឯកវិហារស្ស ច វណ្ណវាទី’’តិ? ‘‘ឥធាហំ, ភន្តេ, ឯកោ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសាមិ ឯកោ បដិក្កមាមិ ឯកោ រហោ និសីទាមិ ឯកោ ចង្កមំ អធិដ្ឋាមិ. ឯវំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ឯកវិហារី ឯកវិហារស្ស ច វណ្ណវាទី’’តិ.

‘‘អត្ថេសោ, ថេរ, ឯកវិហារោ នេសោ នត្ថីតិ វទាមិ. អបិ ច, ថេរ, យថា ឯកវិហារោ វិត្ថារេន បរិបុណ្ណោ ហោតិ តំ សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ…បេ…. ‘‘កថញ្ច, ថេរ, ឯកវិហារោ វិត្ថារេន បរិបុណ្ណោ ហោតិ. ឥធ, ថេរ, យំ អតីតំ តំ បហីនំ, យំ អនាគតំ តំ បដិនិស្សដ្ឋំ, បច្ចុប្បន្នេសុ ច អត្តភាវបដិលាភេសុ ឆន្ទរាគោ សុប្បដិវិនីតោ. ឯវំ ខោ, ថេរ, ឯកវិហារោ វិត្ថារេន បរិបុណ្ណោ ហោតី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘សព្ពាភិភុំ សព្ពវិទុំ សុមេធំ,

សព្ពេសុ ធម្មេសុ អនូបលិត្តំ;

សព្ពញ្ជហំ តណ្ហាក្ខយេ វិមុត្តំ,

តមហំ នរំ ឯកវិហារីតិ ព្រូមី’’តិ. ទសមំ;

១១. មហាកប្បិនសុត្តំ

២៤៥. សាវត្ថិយំ វិហរតិ. អថ ខោ អាយស្មា មហាកប្បិនោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសា ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ មហាកប្បិនំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘បស្សថ នោ តុម្ហេ ភិក្ខវេ, ឯតំ ភិក្ខុំ អាគច្ឆន្តំ ឱទាតកំ តនុកំ តុង្គនាសិក’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឯសោ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ មហិទ្ធិកោ មហានុភាវោ. ន ច សា សមាបត្តិ សុលភរូបា យា តេន ភិក្ខុនា អសមាបន្នបុព្ពា. យស្ស ចត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘ខត្តិយោ សេដ្ឋោ ជនេតស្មិំ, យេ គោត្តបដិសារិនោ;

វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ, សោ សេដ្ឋោ ទេវមានុសេ.

‘‘ទិវា តបតិ អាទិច្ចោ, រត្តិមាភាតិ ចន្ទិមា;

សន្នទ្ធោ ខត្តិយោ តបតិ, ឈាយី តបតិ ព្រាហ្មណោ;

អថ សព្ពមហោរត្តិំ [អថ សព្ពមហោរត្តំ (សី. ស្យា. កំ.)], ពុទ្ធោ តបតិ តេជសា’’តិ. ឯកាទសមំ;

១២. សហាយកសុត្តំ

២៤៦. សាវត្ថិយំ វិហរតិ. អថ ខោ ទ្វេ ភិក្ខូ សហាយកា អាយស្មតោ មហាកប្បិនស្ស សទ្ធិវិហារិនោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ. អទ្ទសា ខោ ភគវា តេ ភិក្ខូ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តេ. ទិស្វាន ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘បស្សថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯតេ ភិក្ខូ សហាយកេ អាគច្ឆន្តេ កប្បិនស្ស សទ្ធិវិហារិនោ’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឯតេ ខោ តេ ភិក្ខូ មហិទ្ធិកា មហានុភាវា. ន ច សា សមាបត្តិ សុលភរូបា, យា តេហិ ភិក្ខូហិ អសមាបន្នបុព្ពា. យស្ស ចត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘សហាយា វតិមេ ភិក្ខូ, ចិររត្តំ សមេតិកា;

សមេតិ នេសំ សទ្ធម្មោ, ធម្មេ ពុទ្ធប្បវេទិតេ.

‘‘សុវិនីតា កប្បិនេន, ធម្មេ អរិយប្បវេទិតេ;

ធារេន្តិ អន្តិមំ ទេហំ, ជេត្វា មារំ សវាហិនិ’’ន្តិ. ទ្វាទសមំ;

ភិក្ខុសំយុត្តំ សមត្តំ.