៤. នន្ទកោវាទសុត្តំ

៣៩៨. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ មហាបជាបតិគោតមី បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុនិសតេហិ សទ្ធិំ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ មហាបជាបតិគោតមី ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឱវទតុ, ភន្តេ, ភគវា ភិក្ខុនិយោ; អនុសាសតុ, ភន្តេ, ភគវា ភិក្ខុនិយោ; ករោតុ, ភន្តេ, ភគវា ភិក្ខុនីនំ ធម្មិំ កថ’’ន្តិ [ធម្មិកថន្តិ (ស្យា. កំ. ក.)].

តេន ខោ បន សមយេន ថេរា ភិក្ខូ ភិក្ខុនិយោ ឱវទន្តិ បរិយាយេន. អាយស្មា នន្ទកោ ន ឥច្ឆតិ ភិក្ខុនិយោ ឱវទិតុំ បរិយាយេន. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘កស្ស នុ ខោ, អានន្ទ, អជ្ជ បរិយាយោ ភិក្ខុនិយោ ឱវទិតុំ បរិយាយេនា’’តិ? ‘‘សព្ពេហេវ, ភន្តេ, កតោ [នន្ទកស្ស ភន្តេ (សី. បី.)] បរិយាយោ ភិក្ខុនិយោ ឱវទិតុំ បរិយាយេន. អយំ, ភន្តេ, អាយស្មា នន្ទកោ ន ឥច្ឆតិ ភិក្ខុនិយោ ឱវទិតុំ បរិយាយេនា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ នន្ទកំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឱវទ, នន្ទក, ភិក្ខុនិយោ; អនុសាស, នន្ទក, ភិក្ខុនិយោ; ករោហិ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, ភិក្ខុនីនំ ធម្មិំ កថ’’ន្តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា នន្ទកោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ អត្តទុតិយោ យេន រាជការាមោ តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសំសុ ខោ តា ភិក្ខុនិយោ អាយស្មន្តំ នន្ទកំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន អាសនំ បញ្ញាបេសុំ, ឧទកញ្ច បាទានំ ឧបដ្ឋបេសុំ. និសីទិ ខោ អាយស្មា នន្ទកោ បញ្ញត្តេ អាសនេ. និសជ្ជ បាទេ បក្ខាលេសិ. តាបិ ខោ ភិក្ខុនិយោ អាយស្មន្តំ នន្ទកំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តា ភិក្ខុនិយោ អាយស្មា នន្ទកោ ឯតទវោច – ‘‘បដិបុច្ឆកថា ខោ, ភគិនិយោ, ភវិស្សតិ. តត្ថ អាជានន្តីហិ – ‘អាជានាមា’ តិស្ស វចនីយំ, ន អាជានន្តីហិ – ‘ន អាជានាមា’ តិស្ស វចនីយំ. យស្សា វា បនស្ស កង្ខា វា វិមតិ វា អហមេវ តត្ថ បដិបុច្ឆិតព្ពោ – ‘ឥទំ, ភន្តេ, កថំ; ឥមស្ស ក្វត្ថោ’’’តិ? ‘‘ឯត្តកេនបិ មយំ, ភន្តេ, អយ្យស្ស នន្ទកស្ស អត្តមនា អភិរទ្ធា [អភិនន្ទាម (ស្យា. កំ.)] យំ នោ អយ្យោ នន្ទកោ បវារេតី’’តិ.

៣៩៩. ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភគិនិយោ, ចក្ខុ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ? ‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភគិនិយោ, សោតំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ…បេ… ឃានំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’… ‘‘ជិវ្ហា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចា, ភន្តេ’’… ‘‘កាយោ និច្ចោ វា អនិច្ចោ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចោ, ភន្តេ’’… ‘‘មនោ និច្ចោ វា អនិច្ចោ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចោ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ? ‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘បុព្ពេវ នោ ឯតំ, ភន្តេ, យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋំ – ‘ឥតិបិមេ ឆ អជ្ឈត្តិកា អាយតនា អនិច្ចា’’’តិ. ‘‘សាធុ, សាធុ, ភគិនិយោ! ឯវញ្ហេតំ, ភគិនិយោ, ហោតិ អរិយសាវកស្ស យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ’’.

៤០០. ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភគិនិយោ, រូបា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចា, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ? ‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភគិនិយោ, សទ្ទា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចា, ភន្តេ…បេ… គន្ធា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចា, ភន្តេ’’… ‘‘រសា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចា, ភន្តេ’’… ‘‘ផោដ្ឋព្ពា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចា, ភន្តេ’’… ‘‘ធម្មា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចា, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ? ‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘បុព្ពេវ នោ ឯតំ, ភន្តេ, យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋំ – ‘ឥតិបិមេ ឆ ពាហិរា អាយតនា អនិច្ចា’’’តិ. ‘‘សាធុ, សាធុ, ភគិនិយោ! ឯវញ្ហេតំ, ភគិនិយោ, ហោតិ អរិយសាវកស្ស យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ’’.

៤០១. ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភគិនិយោ, ចក្ខុវិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ? ‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភគិនិយោ, សោតវិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ…បេ… ឃានវិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’… ‘‘ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’… ‘‘កាយវិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’… ‘‘មនោវិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វាតិ’’? ‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘បុព្ពេវ នោ ឯតំ, ភន្តេ, យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋំ – ‘ឥតិបិមេ ឆ វិញ្ញាណកាយា អនិច្ចា’’’តិ. ‘‘សាធុ, សាធុ, ភគិនិយោ! ឯវញ្ហេតំ, ភគិនិយោ, ហោតិ អរិយសាវកស្ស យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ’’.

៤០២. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភគិនិយោ, តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ តេលម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ, វដ្ដិបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា, អច្ចិបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា, អាភាបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា. យោ នុ ខោ, ភគិនិយោ, ឯវំ វទេយ្យ – ‘អមុស្ស តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ តេលម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ, វដ្ដិបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា, អច្ចិបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា; យា ច ខ្វាស្ស អាភា សា និច្ចា ធុវា សស្សតា អវិបរិណាមធម្មា’តិ; សម្មា នុ ខោ សោ, ភគិនិយោ, វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘អមុស្ស ហិ, ភន្តេ, តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ តេលម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ, វដ្ដិបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា, អច្ចិបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា; បគេវស្ស អាភា អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, ភគិនិយោ, យោ នុ ខោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឆ ខោមេ អជ្ឈត្តិកា អាយតនា អនិច្ចា [អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា (?)]; យញ្ច ខោ ឆ អជ្ឈត្តិកេ អាយតនេ បដិច្ច បដិសំវេទេតិ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្ម’ន្តិ; សម្មា នុ ខោ សោ, ភគិនិយោ, វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘តជ្ជំ តជ្ជំ, ភន្តេ, បច្ចយំ បដិច្ច តជ្ជា តជ្ជា វេទនា ឧប្បជ្ជន្តិ. តជ្ជស្ស តជ្ជស្ស បច្ចយស្ស និរោធា តជ្ជា តជ្ជា វេទនា និរុជ្ឈន្តី’’តិ. ‘‘សាធុ, សាធុ, ភគិនិយោ! ឯវញ្ហេតំ, ភគិនិយោ, ហោតិ អរិយសាវកស្ស យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ’’.

៤០៣. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភគិនិយោ, មហតោ រុក្ខស្ស តិដ្ឋតោ សារវតោ មូលម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ, ខន្ធោបិ អនិច្ចោ វិបរិណាមធម្មោ, សាខាបលាសម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ, ឆាយាបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា. យោ នុ ខោ, ភគិនិយោ, ឯវំ វទេយ្យ – ‘អមុស្ស មហតោ រុក្ខស្ស តិដ្ឋតោ សារវតោ មូលម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ, ខន្ធោបិ អនិច្ចោ វិបរិណាមធម្មោ, សាខាបលាសម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ, យា ច ខ្វាស្ស ឆាយា សា និច្ចា ធុវា សស្សតា អវិបរិណាមធម្មា’តិ; សម្មា នុ ខោ សោ, ភគិនិយោ, វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘អមុស្ស ហិ, ភន្តេ, មហតោ រុក្ខស្ស តិដ្ឋតោ សារវតោ មូលម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ, ខន្ធោបិ អនិច្ចោ វិបរិណាមធម្មោ, សាខាបលាសម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ; បគេវស្ស ឆាយា អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, ភគិនិយោ, យោ នុ ខោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឆ ខោមេ ពាហិរា អាយតនា អនិច្ចា [អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា (សី. បី.)]. យញ្ច ខោ ឆ ពាហិរេ អាយតនេ បដិច្ច បដិសំវេទេតិ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្ម’ន្តិ; សម្មា នុ ខោ សោ, ភគិនិយោ, វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘តជ្ជំ តជ្ជំ, ភន្តេ, បច្ចយំ បដិច្ច តជ្ជា តជ្ជា វេទនា ឧប្បជ្ជន្តិ. តជ្ជស្ស តជ្ជស្ស បច្ចយស្ស និរោធា តជ្ជា តជ្ជា វេទនា និរុជ្ឈន្តី’’តិ. ‘‘សាធុ, សាធុ, ភគិនិយោ! ឯវញ្ហេតំ, ភគិនិយោ, ហោតិ អរិយសាវកស្ស យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ’’.

៤០៤. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភគិនិយោ, ទក្ខោ គោឃាតកោ វា គោឃាតកន្តេវាសី វា គាវិំ វធិត្វា តិណ្ហេន គោវិកន្តនេន គាវិំ សង្កន្តេយ្យ អនុបហច្ច អន្តរំ មំសកាយំ អនុបហច្ច ពាហិរំ ចម្មកាយំ. យំ យទេវ តត្ថ អន្តរា វិលិមំសំ [វិលិមំ (សី. បី. ក.)] អន្តរា ន្ហារុ អន្តរា ពន្ធនំ តំ តទេវ តិណ្ហេន គោវិកន្តនេន សញ្ឆិន្ទេយ្យ សង្កន្តេយ្យ សម្បកន្តេយ្យ សម្បរិកន្តេយ្យ. សញ្ឆិន្ទិត្វា សង្កន្តិត្វា សម្បកន្តិត្វា សម្បរិកន្តិត្វា វិធុនិត្វា ពាហិរំ ចម្មកាយំ តេនេវ ចម្មេន តំ គាវិំ បដិច្ឆាទេត្វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘តថេវាយំ គាវី សំយុត្តា ឥមិនាវ ចម្មេនា’តិ; សម្មា នុ ខោ សោ, ភគិនិយោ, វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘អមុ ហិ, ភន្តេ, ទក្ខោ គោឃាតកោ វា គោឃាតកន្តេវាសី វា គាវិំ វធិត្វា តិណ្ហេន គោវិកន្តនេន គាវិំ សង្កន្តេយ្យ អនុបហច្ច អន្តរំ មំសកាយំ អនុបហច្ច ពាហិរំ ចម្មកាយំ. យំ យទេវ តត្ថ អន្តរា វិលិមំសំ អន្តរា ន្ហារុ អន្តរា ពន្ធនំ តំ តទេវ តិណ្ហេន គោវិកន្តនេន សញ្ឆិន្ទេយ្យ សង្កន្តេយ្យ សម្បកន្តេយ្យ សម្បរិកន្តេយ្យ. សញ្ឆិន្ទិត្វា សង្កន្តិត្វា សម្បកន្តិត្វា សម្បរិកន្តិត្វា វិធុនិត្វា ពាហិរំ ចម្មកាយំ តេនេវ ចម្មេន តំ គាវិំ បដិច្ឆាទេត្វា កិញ្ចាបិ សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘តថេវាយំ គាវី សំយុត្តា ឥមិនាវ ចម្មេនា’តិ; អថ ខោ សា គាវី វិសំយុត្តា តេនេវ ចម្មេនា’’តិ.

‘‘ឧបមា ខោ មេ អយំ, ភគិនិយោ, កតា អត្ថស្ស វិញ្ញាបនាយ. អយមេវេត្ថ អត្ថោ; ‘អន្តរា មំសកាយោ’តិ ខោ, ភគិនិយោ, ឆន្នេតំ អជ្ឈត្តិកានំ អាយតនានំ អធិវចនំ; ‘ពាហិរោ ចម្មកាយោ’តិ ខោ ភគិនិយោ, ឆន្នេតំ ពាហិរានំ អាយតនានំ អធិវចនំ; ‘អន្តរា វិលិមំសំ, អន្តរា ន្ហារុ, អន្តរា ពន្ធន’ន្តិ ខោ, ភគិនិយោ, នន្ទីរាគស្សេតំ អធិវចនំ; ‘តិណ្ហំ គោវិកន្តន’ន្តិ ខោ, ភគិនិយោ, អរិយាយេតំ បញ្ញាយ អធិវចនំ; យាយំ អរិយា បញ្ញា អន្តរា កិលេសំ អន្តរា សំយោជនំ អន្តរា ពន្ធនំ សញ្ឆិន្ទតិ សង្កន្តតិ សម្បកន្តតិ សម្បរិកន្តតិ.

៤០៥. ‘‘សត្ត ខោ បនិមេ, ភគិនិយោ, ពោជ្ឈង្គា, យេសំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. កតមេ សត្ត? ឥធ, ភគិនិយោ, ភិក្ខុ សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ, ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ…បេ… វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ… បីតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ… បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ… សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ. ឥមេ ខោ, ភគិនិយោ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា, យេសំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ.

៤០៦. អថ ខោ អាយស្មា នន្ទកោ តា ភិក្ខុនិយោ ឥមិនា ឱវាទេន ឱវទិត្វា ឧយ្យោជេសិ – ‘‘គច្ឆថ, ភគិនិយោ; កាលោ’’តិ. អថ ខោ តា ភិក្ខុនិយោ អាយស្មតោ នន្ទកស្ស ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា អាយស្មន្តំ នន្ទកំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ តា ភិក្ខុនិយោ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘គច្ឆថ, ភិក្ខុនិយោ; កាលោ’’តិ. អថ ខោ តា ភិក្ខុនិយោ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កមិំសុ. អថ ខោ ភគវា អចិរបក្កន្តីសុ តាសុ ភិក្ខុនីសុ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, តទហុបោសថេ ចាតុទ្ទសេ ន ហោតិ ពហុនោជនស្ស កង្ខា វា វិមតិ វា – ‘ឩនោ នុ ខោ ចន្ទោ, បុណ្ណោ នុ ខោ ចន្ទោ’តិ, អថ ខោ ឩនោ ចន្ទោត្វេវ ហោតិ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, តា ភិក្ខុនិយោ នន្ទកស្ស ធម្មទេសនាយ អត្តមនា ហោន្តិ នោ ច ខោ បរិបុណ្ណសង្កប្បា’’តិ.

៤០៧. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ នន្ទកំ អាមន្តេសិ – ‘‘តេន ហិ ត្វំ, នន្ទក, ស្វេបិ តា ភិក្ខុនិយោ តេនេវោវាទេន ឱវទេយ្យាសី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា នន្ទកោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. អថ ខោ អាយស្មា នន្ទកោ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ អត្តទុតិយោ យេន រាជការាមោ តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសំសុ ខោ តា ភិក្ខុនិយោ អាយស្មន្តំ នន្ទកំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន អាសនំ បញ្ញាបេសុំ, ឧទកញ្ច បាទានំ ឧបដ្ឋបេសុំ. និសីទិ ខោ អាយស្មា នន្ទកោ បញ្ញត្តេ អាសនេ. និសជ្ជ បាទេ បក្ខាលេសិ. តាបិ ខោ ភិក្ខុនិយោ អាយស្មន្តំ នន្ទកំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តា ភិក្ខុនិយោ អាយស្មា នន្ទកោ ឯតទវោច – ‘‘បដិបុច្ឆកថា ខោ, ភគិនិយោ, ភវិស្សតិ. តត្ថ អាជានន្តីហិ ‘អាជានាមា’ តិស្ស វចនីយំ, ន អាជានន្តីហិ ‘ន អាជានាមា’ តិស្ស វចនីយំ. យស្សា វា បនស្ស កង្ខា វា វិមតិ វា, អហមេវ តត្ថ បដិបុច្ឆិតព្ពោ – ‘ឥទំ, ភន្តេ, កថំ; ឥមស្ស ក្វត្ថោ’’’តិ. ‘‘ឯត្តកេនបិ មយំ, ភន្តេ, អយ្យស្ស នន្ទកស្ស អត្តមនា អភិរទ្ធា យំ នោ អយ្យោ នន្ទកោ បវារេតី’’តិ.

៤០៨. ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភគិនិយោ, ចក្ខុ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ? ‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភគិនិយោ, សោតំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ…បេ… ឃានំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ… ជិវ្ហា… កាយោ… មនោ និច្ចោ វា អនិច្ចោ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចោ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ? ‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘បុព្ពេវ នោ ឯតំ, ភន្តេ, យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋំ – ‘ឥតិបិមេ ឆ អជ្ឈត្តិកា អាយតនា អនិច្ចា’’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, ភគិនិយោ! ឯវញ្ហេតំ, ភគិនិយោ, ហោតិ អរិយសាវកស្ស យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ’’.

៤០៩. ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភគិនិយោ, រូបា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចា, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ? ‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភគិនិយោ, សទ្ទា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចា, ភន្តេ…បេ… គន្ធា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចា, ភន្តេ… រសា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចា, ភន្តេ… ផោដ្ឋព្ពា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចា, ភន្តេ… ធម្មា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចា, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ? ‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘បុព្ពេវ នោ ឯតំ, ភន្តេ, យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋំ – ‘ឥតិបិមេ ឆ ពាហិរា អាយតនា អនិច្ចា’’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, ភគិនិយោ! ឯវញ្ហេតំ, ភគិនិយោ, ហោតិ អរិយសាវកស្ស យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ’’.

៤១០. ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភគិនិយោ, ចក្ខុវិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ…បេ… សោតវិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ… ឃានវិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ… កាយវិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ… មនោវិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ? ‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘បុព្ពេវ នោ ឯតំ, ភន្តេ, យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋំ – ‘ឥតិបិមេ ឆ វិញ្ញាណកាយា អនិច្ចា’’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, ភគិនិយោ! ឯវញ្ហេតំ, ភគិនិយោ, ហោតិ អរិយសាវកស្ស យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ’’.

៤១១. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភគិនិយោ, តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ តេលម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ, វដ្ដិបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា, អច្ចិបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា, អាភាបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា. យោ នុ ខោ, ភគិនិយោ, ឯវំ វទេយ្យ – ‘អមុស្ស តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ តេលម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ, វដ្ដិបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា, អច្ចិបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា; យា ច ខ្វាស្ស អាភា សា និច្ចា ធុវា សស្សតា អវិបរិណាមធម្មា’តិ; សម្មា នុ ខោ សោ, ភគិនិយោ, វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘អមុស្ស ហិ, ភន្តេ, តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ តេលម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ, វដ្ដិបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា, អច្ចិបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា; បគេវស្ស អាភា អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, ភគិនិយោ, យោ នុ ខោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឆ ខោមេ អជ្ឈត្តិកា អាយតនា អនិច្ចា. យញ្ច ខោ ឆ អជ្ឈត្តិកេ អាយតនេ បដិច្ច បដិសំវេទេតិ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្ម’ន្តិ; សម្មា នុ ខោ សោ, ភគិនិយោ, វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘តជ្ជំ តជ្ជំ, ភន្តេ, បច្ចយំ បដិច្ច តជ្ជា តជ្ជា វេទនា ឧប្បជ្ជន្តិ. តជ្ជស្ស តជ្ជស្ស បច្ចយស្ស និរោធា តជ្ជា តជ្ជា វេទនា និរុជ្ឈន្តី’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, ភគិនិយោ! ឯវញ្ហេតំ, ភគិនិយោ, ហោតិ អរិយសាវកស្ស យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ’’.

៤១២. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភគិនិយោ, មហតោ រុក្ខស្ស តិដ្ឋតោ សារវតោ មូលម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ, ខន្ធោបិ អនិច្ចោ វិបរិណាមធម្មោ, សាខាបលាសម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ, ឆាយាបិ អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា. យោ នុ ខោ, ភគិនិយោ, ឯវំ វទេយ្យ – ‘អមុស្ស មហតោ រុក្ខស្ស តិដ្ឋតោ សារវតោ មូលម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ, ខន្ធោបិ អនិច្ចោ វិបរិណាមធម្មោ, សាខាបលាសម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ; យា ច ខ្វាស្ស ឆាយា សា និច្ចា ធុវា សស្សតា អវិបរិណាមធម្មា’តិ; សម្មា នុ ខោ សោ ភគិនិយោ, វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘អមុស្ស ហិ, ភន្តេ, មហតោ រុក្ខស្ស តិដ្ឋតោ សារវតោ មូលម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ, ខន្ធោបិ អនិច្ចោ វិបរិណាមធម្មោ, សាខាបលាសម្បិ អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ; បគេវស្ស ឆាយា អនិច្ចា វិបរិណាមធម្មា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, ភគិនិយោ, យោ នុ ខោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឆ ខោមេ ពាហិរា អាយតនា អនិច្ចា. យញ្ច ខោ ពាហិរេ អាយតនេ បដិច្ច បដិសំវេទេតិ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្ម’ន្តិ; សម្មា នុ ខោ សោ, ភគិនិយោ, វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘តជ្ជំ តជ្ជំ, ភន្តេ, បច្ចយំ បដិច្ច តជ្ជា តជ្ជា វេទនា ឧប្បជ្ជន្តិ. តជ្ជស្ស តជ្ជស្ស បច្ចយស្ស និរោធា តជ្ជា តជ្ជា វេទនា និរុជ្ឈន្តី’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, ភគិនិយោ! ឯវញ្ហេតំ, ភគិនិយោ, ហោតិ អរិយសាវកស្ស យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ’’.

៤១៣. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភគិនិយោ, ទក្ខោ គោឃាតកោ វា គោឃាតកន្តេវាសី វា គាវិំ វធិត្វា តិណ្ហេន គោវិកន្តនេន គាវិំ សង្កន្តេយ្យ អនុបហច្ច អន្តរំ មំសកាយំ អនុបហច្ច ពាហិរំ ចម្មកាយំ. យំ យទេវ តត្ថ អន្តរា វិលិមំសំ អន្តរា ន្ហារុ អន្តរា ពន្ធនំ តំ តទេវ តិណ្ហេន គោវិកន្តនេន សញ្ឆិន្ទេយ្យ សង្កន្តេយ្យ សម្បកន្តេយ្យ សម្បរិកន្តេយ្យ. សញ្ឆិន្ទិត្វា សង្កន្តិត្វា សម្បកន្តិត្វា សម្បរិកន្តិត្វា វិធុនិត្វា ពាហិរំ ចម្មកាយំ តេនេវ ចម្មេន តំ គាវិំ បដិច្ឆាទេត្វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘តថេវាយំ គាវី សំយុត្តា ឥមិនាវ ចម្មេនា’តិ; សម្មា នុ ខោ សោ, ភគិនិយោ, វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘អមុ ហិ, ភន្តេ, ទក្ខោ គោឃាតកោ វា គោឃាតកន្តេវាសី វា គាវិំ វធិត្វា តិណ្ហេន គោវិកន្តនេន គាវិំ សង្កន្តេយ្យ អនុបហច្ច អន្តរំ មំសកាយំ អនុបហច្ច ពាហិរំ ចម្មកាយំ. យំ យទេវ តត្ថ អន្តរា វិលិមំសំ អន្តរា ន្ហារុ អន្តរា ពន្ធនំ តំ តទេវ តិណ្ហេន គោវិកន្តនេន សញ្ឆិន្ទេយ្យ សង្កន្តេយ្យ សម្បកន្តេយ្យ សម្បរិកន្តេយ្យ. សញ្ឆិន្ទិត្វា សង្កន្តិត្វា សម្បកន្តិត្វា សម្បរិកន្តិត្វា វិធុនិត្វា ពាហិរំ ចម្មកាយំ តេនេវ ចម្មេន តំ គាវិំ បដិច្ឆាទេត្វា កិញ្ចាបិ សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘តថេវាយំ គាវី សំយុត្តា ឥមិនាវ ចម្មេនា’តិ; អថ ខោ សា គាវី វិសំយុត្តា តេនេវ ចម្មេនា’’តិ.

‘‘ឧបមា ខោ មេ អយំ, ភគិនិយោ, កតា អត្ថស្ស វិញ្ញាបនាយ អយមេវេត្ថ អត្ថោ. ‘អន្តរា មំសកាយោ’តិ ខោ, ភគិនិយោ, ឆន្នេតំ អជ្ឈត្តិកានំ អាយតនានំ អធិវចនំ; ‘ពាហិរោ ចម្មកាយោ’តិ ខោ, ភគិនិយោ, ឆន្នេតំ ពាហិរានំ អាយតនានំ អធិវចនំ; ‘អន្តរា វិលិមំសំ អន្តរា ន្ហារុ អន្តរា ពន្ធន’ន្តិ ខោ, ភគិនិយោ, នន្ទីរាគស្សេតំ អធិវចនំ; ‘តិណ្ហំ គោវិកន្តន’ន្តិ ខោ, ភគិនិយោ, អរិយាយេតំ បញ្ញាយ អធិវចនំ; យាយំ អរិយា បញ្ញា អន្តរា កិលេសំ អន្តរា សំយោជនំ អន្តរា ពន្ធនំ សញ្ឆិន្ទតិ សង្កន្តតិ សម្បកន្តតិ សម្បរិកន្តតិ.

៤១៤. ‘‘សត្ត ខោ បនិមេ, ភគិនិយោ, ពោជ្ឈង្គា, យេសំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. កតមេ សត្ត? ឥធ, ភគិនិយោ, ភិក្ខុ សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ. ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ…បេ… វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ… បីតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ… បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ… សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ. ឥមេ ខោ, ភគិនិយោ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា យេសំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ.

៤១៥. អថ ខោ អាយស្មា នន្ទកោ តា ភិក្ខុនិយោ ឥមិនា ឱវាទេន ឱវទិត្វា ឧយ្យោជេសិ – ‘‘គច្ឆថ, ភគិនិយោ; កាលោ’’តិ. អថ ខោ តា ភិក្ខុនិយោ អាយស្មតោ នន្ទកស្ស ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា អាយស្មន្តំ នន្ទកំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ តា ភិក្ខុនិយោ ភគវា ឯតទវោច –‘‘គច្ឆថ, ភិក្ខុនិយោ; កាលោ’’តិ. អថ ខោ តា ភិក្ខុនិយោ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កមិំសុ. អថ ខោ ភគវា អចិរបក្កន្តីសុ តាសុ ភិក្ខុនីសុ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, តទហុបោសថេ បន្នរសេ ន ហោតិ ពហុនោ ជនស្ស កង្ខា វា វិមតិ វា – ‘ឩនោ នុ ខោ ចន្ទោ, បុណ្ណោ នុ ខោ ចន្ទោ’តិ, អថ ខោ បុណ្ណោ ចន្ទោត្វេវ ហោតិ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, តា ភិក្ខុនិយោ នន្ទកស្ស ធម្មទេសនាយ អត្តមនា ចេវ បរិបុណ្ណសង្កប្បា ច. តាសំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ ភិក្ខុនិសតានំ យា បច្ឆិមិតា ភិក្ខុនី សា [យា បច្ឆិមា ភិក្ខុនី, សា (សី. ស្យា. កំ. បី.), យា បច្ឆិមិកា, តា ភិក្ខុនិយោ (ក.)] សោតាបន្នា អវិនិបាតធម្មា និយតា សម្ពោធិបរាយនា’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ.

នន្ទកោវាទសុត្តំ និដ្ឋិតំ ចតុត្ថំ.