១០. ឥន្ទ្រិយភាវនាសុត្តំ

៤៥៣. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា គជង្គលាយំ [កជង្គលាយំ (សី. បី.), កជ្ជង្គលាយំ (ស្យា. កំ.)] វិហរតិ សុវេឡុវនេ [វេឡុវនេ (ស្យា. កំ.), មុខេលុវនេ (សី. បី.)]. អថ ខោ ឧត្តរោ មាណវោ បារាសិវិយន្តេវាសី [បារាសរិយន្តេវាសី (សី. បី.), បារាសិរិយន្តេវាសី (ស្យា. កំ.)] យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ ឧត្តរំ មាណវំ បារាសិវិយន្តេវាសិំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘ទេសេតិ, ឧត្តរ, បារាសិវិយោ ព្រាហ្មណោ សាវកានំ ឥន្ទ្រិយភាវន’’ន្តិ? ‘‘ទេសេតិ, ភោ គោតម, បារាសិវិយោ ព្រាហ្មណោ សាវកានំ ឥន្ទ្រិយភាវន’’ន្តិ. ‘‘យថា កថំ បន, ឧត្តរ, ទេសេតិ បារាសិវិយោ ព្រាហ្មណោ សាវកានំ ឥន្ទ្រិយភាវន’’ន្តិ? ‘‘ឥធ, ភោ គោតម, ចក្ខុនា រូបំ ន បស្សតិ, សោតេន សទ្ទំ ន សុណាតិ – ឯវំ ខោ, ភោ គោតម, ទេសេតិ បារាសិវិយោ ព្រាហ្មណោ សាវកានំ ឥន្ទ្រិយភាវន’’ន្តិ. ‘‘ឯវំ សន្តេ ខោ, ឧត្តរ, អន្ធោ ភាវិតិន្ទ្រិយោ ភវិស្សតិ, ពធិរោ ភាវិតិន្ទ្រិយោ ភវិស្សតិ; យថា បារាសិវិយស្ស ព្រាហ្មណស្ស វចនំ. អន្ធោ ហិ, ឧត្តរ, ចក្ខុនា រូបំ ន បស្សតិ, ពធិរោ សោតេន សទ្ទំ ន សុណាតី’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, ឧត្តរោ មាណវោ បារាសិវិយន្តេវាសី តុណ្ហីភូតោ មង្កុភូតោ បត្តក្ខន្ធោ អធោមុខោ បជ្ឈាយន្តោ អប្បដិភានោ និសីទិ.

អថ ខោ ភគវា ឧត្តរំ មាណវំ បារាសិវិយន្តេវាសិំ តុណ្ហីភូតំ មង្កុភូតំ បត្តក្ខន្ធំ អធោមុខំ បជ្ឈាយន្តំ អប្បដិភានំ វិទិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘អញ្ញថា ខោ, អានន្ទ, ទេសេតិ បារាសិវិយោ ព្រាហ្មណោ សាវកានំ ឥន្ទ្រិយភាវនំ, អញ្ញថា ច បនានន្ទ, អរិយស្ស វិនយេ អនុត្តរា ឥន្ទ្រិយភាវនា ហោតី’’តិ. ‘‘ឯតស្ស, ភគវា, កាលោ; ឯតស្ស, សុគត, កាលោ យំ ភគវា អរិយស្ស វិនយេ អនុត្តរំ ឥន្ទ្រិយភាវនំ ទេសេយ្យ. ភគវតោ សុត្វា ភិក្ខូ ធារេស្សន្តី’’តិ. ‘‘តេនហានន្ទ, សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. ភគវា ឯតទវោច –

៤៥៤. ‘‘កថញ្ចានន្ទ, អរិយស្ស វិនយេ អនុត្តរា ឥន្ទ្រិយភាវនា ហោតិ? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុនោ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ឧប្បជ្ជតិ មនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ អមនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ មនាបាមនាបំ. សោ ឯវំ បជានាតិ – ‘ឧប្បន្នំ ខោ មេ ឥទំ មនាបំ, ឧប្បន្នំ អមនាបំ, ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ. តញ្ច ខោ សង្ខតំ ឱឡារិកំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ. ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ – ឧបេក្ខា’តិ. តស្ស តំ ឧប្បន្នំ មនាបំ ឧប្បន្នំ អមនាបំ ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ និរុជ្ឈតិ; ឧបេក្ខា សណ្ឋាតិ. សេយ្យថាបិ, អានន្ទ, ចក្ខុមា បុរិសោ ឧម្មីលេត្វា វា និមីលេយ្យ, និមីលេត្វា វា ឧម្មីលេយ្យ; ឯវមេវ ខោ, អានន្ទ, យស្ស កស្សចិ ឯវំសីឃំ ឯវំតុវដំ ឯវំអប្បកសិរេន ឧប្បន្នំ មនាបំ ឧប្បន្នំ អមនាបំ ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ និរុជ្ឈតិ, ឧបេក្ខា សណ្ឋាតិ – អយំ វុច្ចតានន្ទ, អរិយស្ស វិនយេ អនុត្តរា ឥន្ទ្រិយភាវនា ចក្ខុវិញ្ញេយ្យេសុ រូបេសុ.

៤៥៥. ‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ សោតេន សទ្ទំ សុត្វា ឧប្បជ្ជតិ មនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ អមនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ មនាបាមនាបំ. សោ ឯវំ បជានាតិ – ‘ឧប្បន្នំ ខោ មេ ឥទំ មនាបំ, ឧប្បន្នំ អមនាបំ, ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ. តញ្ច ខោ សង្ខតំ ឱឡារិកំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ. ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ – ឧបេក្ខា’តិ. តស្ស តំ ឧប្បន្នំ មនាបំ ឧប្បន្នំ អមនាបំ ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ និរុជ្ឈតិ; ឧបេក្ខា សណ្ឋាតិ. សេយ្យថាបិ, អានន្ទ, ពលវា បុរិសោ អប្បកសិរេនេវ អច្ឆរំ [អច្ឆរិកំ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] បហរេយ្យ; ឯវមេវ ខោ, អានន្ទ, យស្ស កស្សចិ ឯវំសីឃំ ឯវំតុវដំ ឯវំអប្បកសិរេន ឧប្បន្នំ មនាបំ ឧប្បន្នំ អមនាបំ ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ និរុជ្ឈតិ, ឧបេក្ខា សណ្ឋាតិ – អយំ វុច្ចតានន្ទ, អរិយស្ស វិនយេ អនុត្តរា ឥន្ទ្រិយភាវនា សោតវិញ្ញេយ្យេសុ សទ្ទេសុ.

៤៥៦. ‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា ឧប្បជ្ជតិ មនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ អមនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ មនាបាមនាបំ. សោ ឯវំ បជានាតិ – ‘ឧប្បន្នំ ខោ មេ ឥទំ មនាបំ, ឧប្បន្នំ អមនាបំ, ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ. តញ្ច ខោ សង្ខតំ ឱឡារិកំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ. ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ – ឧបេក្ខា’តិ. តស្ស តំ ឧប្បន្នំ មនាបំ ឧប្បន្នំ អមនាបំ ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ និរុជ្ឈតិ; ឧបេក្ខា សណ្ឋាតិ. សេយ្យថាបិ, អានន្ទ, ឦសកំបោណេ [ឦសកបោណេ (សី. ស្យា. កំ. បី.), ឦសកផណេ (សី. អដ្ឋ.), ‘‘មជ្ឈេ ឧច្ចំ ហុត្វា’’តិ ដីកាយ សំសន្ទិតព្ពា] បទុមបលាសេ [បទុមិនិបត្តេ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ឧទកផុសិតានិ បវត្តន្តិ, ន សណ្ឋន្តិ; ឯវមេវ ខោ, អានន្ទ, យស្ស កស្សចិ ឯវំសីឃំ ឯវំតុវដំ ឯវំអប្បកសិរេន ឧប្បន្នំ មនាបំ ឧប្បន្នំ អមនាបំ ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ និរុជ្ឈតិ, ឧបេក្ខា សណ្ឋាតិ – អយំ វុច្ចតានន្ទ, អរិយស្ស វិនយេ អនុត្តរា ឥន្ទ្រិយភាវនា ឃានវិញ្ញេយ្យេសុ គន្ធេសុ.

៤៥៧. ‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា ឧប្បជ្ជតិ មនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ អមនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ មនាបាមនាបំ. សោ ឯវំ បជានាតិ – ‘ឧប្បន្នំ ខោ មេ ឥទំ មនាបំ, ឧប្បន្នំ អមនាបំ, ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ. តញ្ច ខោ សង្ខតំ ឱឡារិកំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ. ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ – ឧបេក្ខា’តិ. តស្ស តំ ឧប្បន្នំ មនាបំ ឧប្បន្នំ អមនាបំ ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ និរុជ្ឈតិ; ឧបេក្ខា សណ្ឋាតិ. សេយ្យថាបិ, អានន្ទ, ពលវា បុរិសោ ជិវ្ហគ្គេ ខេឡបិណ្ឌំ សំយូហិត្វា អប្បកសិរេន វមេយ្យ [សន្ធមេយ្យ (ក.)]; ឯវមេវ ខោ, អានន្ទ, យស្ស កស្សចិ ឯវំសីឃំ ឯវំតុវដំ ឯវំអប្បកសិរេន ឧប្បន្នំ មនាបំ ឧប្បន្នំ អមនាបំ ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ និរុជ្ឈតិ, ឧបេក្ខា សណ្ឋាតិ – អយំ វុច្ចតានន្ទ, អរិយស្ស វិនយេ អនុត្តរា ឥន្ទ្រិយភាវនា ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យេសុ រសេសុ.

៤៥៨. ‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា ឧប្បជ្ជតិ មនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ អមនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ មនាបាមនាបំ. សោ ឯវំ បជានាតិ – ‘ឧប្បន្នំ ខោ មេ ឥទំ មនាបំ, ឧប្បន្នំ អមនាបំ, ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ. តញ្ច ខោ សង្ខតំ ឱឡារិកំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ. ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ – ឧបេក្ខា’តិ. តស្ស តំ ឧប្បន្នំ មនាបំ ឧប្បន្នំ អមនាបំ ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ និរុជ្ឈតិ; ឧបេក្ខា សណ្ឋាតិ. សេយ្យថាបិ, អានន្ទ, ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ; ឯវមេវ ខោ, អានន្ទ, យស្ស កស្សចិ ឯវំសីឃំ ឯវំតុវដំ ឯវំអប្បកសិរេន ឧប្បន្នំ មនាបំ ឧប្បន្នំ អមនាបំ ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ និរុជ្ឈតិ, ឧបេក្ខា សណ្ឋាតិ – អយំ វុច្ចតានន្ទ, អរិយស្ស វិនយេ អនុត្តរា ឥន្ទ្រិយភាវនា កាយវិញ្ញេយ្យេសុ ផោដ្ឋព្ពេសុ.

៤៥៩. ‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ឧប្បជ្ជតិ មនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ អមនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ មនាបាមនាបំ. សោ ឯវំ បជានាតិ – ‘ឧប្បន្នំ ខោ មេ ឥទំ មនាបំ, ឧប្បន្នំ អមនាបំ, ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ. តញ្ច ខោ សង្ខតំ ឱឡារិកំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ. ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ – ឧបេក្ខា’តិ. តស្ស តំ ឧប្បន្នំ មនាបំ ឧប្បន្នំ អមនាបំ ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ និរុជ្ឈតិ; ឧបេក្ខា សណ្ឋាតិ. សេយ្យថាបិ, អានន្ទ, ពលវា បុរិសោ ទិវសំសន្តត្តេ [ទិវសសន្តេត្តេ (សី.)] អយោកដាហេ ទ្វេ វា តីណិ វា ឧទកផុសិតានិ និបាតេយ្យ. ទន្ធោ, អានន្ទ, ឧទកផុសិតានំ និបាតោ, អថ ខោ នំ ខិប្បមេវ បរិក្ខយំ បរិយាទានំ គច្ឆេយ្យ; ឯវមេវ ខោ, អានន្ទ, យស្ស កស្សចិ ឯវំសីឃំ ឯវំតុវដំ ឯវំអប្បកសិរេន ឧប្បន្នំ មនាបំ ឧប្បន្នំ អមនាបំ ឧប្បន្នំ មនាបាមនាបំ និរុជ្ឈតិ, ឧបេក្ខា សណ្ឋាតិ – អយំ វុច្ចតានន្ទ, អរិយស្ស វិនយេ អនុត្តរា ឥន្ទ្រិយភាវនា មនោវិញ្ញេយ្យេសុ ធម្មេសុ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, អរិយស្ស វិនយេ អនុត្តរា ឥន្ទ្រិយភាវនា ហោតិ.

៤៦០. ‘‘កថញ្ចានន្ទ, សេខោ ហោតិ បាដិបទោ? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុនោ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ឧប្បជ្ជតិ មនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ អមនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ មនាបាមនាបំ. សោ តេន ឧប្បន្នេន មនាបេន ឧប្បន្នេន អមនាបេន ឧប្បន្នេន មនាបាមនាបេន អដ្ដីយតិ ហរាយតិ ជិគុច្ឆតិ. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា…បេ… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា…, ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ឧប្បជ្ជតិ មនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ អមនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ មនាបាមនាបំ. សោ តេន ឧប្បន្នេន មនាបេន ឧប្បន្នេន អមនាបេន ឧប្បន្នេន មនាបាមនាបេន អដ្ដីយតិ ហរាយតិ ជិគុច្ឆតិ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, សេខោ ហោតិ បាដិបទោ.

៤៦១. ‘‘កថញ្ចានន្ទ, អរិយោ ហោតិ ភាវិតិន្ទ្រិយោ? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុនោ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ឧប្បជ្ជតិ មនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ អមនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ មនាបាមនាបំ. សោ សចេ អាកង្ខតិ – ‘បដិកូលេ [បដិក្កូលេ (សព្ពត្ថ)] អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ’ន្តិ, អប្បដិកូលសញ្ញី តត្ថ វិហរតិ. សចេ អាកង្ខតិ – ‘អប្បដិកូលេ បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ’ន្តិ, បដិកូលសញ្ញី តត្ថ វិហរតិ. សចេ អាកង្ខតិ – ‘បដិកូលេ ច អប្បដិកូលេ ច អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ’ន្តិ, អប្បដិកូលសញ្ញី តត្ថ វិហរតិ. សចេ អាកង្ខតិ – ‘អប្បដិកូលេ ច បដិកូលេ ច បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ’ន្តិ, បដិកូលសញ្ញី តត្ថ វិហរតិ. សចេ អាកង្ខតិ – ‘បដិកូលញ្ច អប្បដិកូលញ្ច តទុភយំ អភិនិវជ្ជេត្វា ឧបេក្ខកោ វិហរេយ្យំ សតោ សម្បជានោ’តិ, ឧបេក្ខកោ តត្ថ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ.

៤៦២. ‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ សោតេន សទ្ទំ សុត្វា…បេ… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ឧប្បជ្ជតិ មនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ អមនាបំ, ឧប្បជ្ជតិ មនាបាមនាបំ. សោ សចេ អាកង្ខតិ – ‘បដិកូលេ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ’ន្តិ, អប្បដិកូលសញ្ញី តត្ថ វិហរតិ. សចេ អាកង្ខតិ – ‘អប្បដិកូលេ បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ’ន្តិ, បដិកូលសញ្ញី តត្ថ វិហរតិ. សចេ អាកង្ខតិ – ‘បដិកូលេ ច អប្បដិកូលេ ច អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ’ន្តិ, អប្បដិកូលសញ្ញី តត្ថ វិហរតិ. សចេ អាកង្ខតិ – ‘អប្បដិកូលេ ច បដិកូលេ ច បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ’ន្តិ, បដិកូលសញ្ញី តត្ថ វិហរតិ. សចេ អាកង្ខតិ – ‘បដិកូលញ្ច អប្បដិកូលញ្ច តទុភយម្បិ អភិនិវជ្ជេត្វា ឧបេក្ខកោ វិហរេយ្យំ សតោ សម្បជានោ’តិ, ឧបេក្ខកោ តត្ថ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, អរិយោ ហោតិ ភាវិតិន្ទ្រិយោ.

៤៦៣. ‘‘ឥតិ ខោ, អានន្ទ, ទេសិតា មយា អរិយស្ស វិនយេ អនុត្តរា ឥន្ទ្រិយភាវនា, ទេសិតោ សេខោ បាដិបទោ, ទេសិតោ អរិយោ ភាវិតិន្ទ្រិយោ. យំ ខោ, អានន្ទ, សត្ថារា ករណីយំ សាវកានំ ហិតេសិនា អនុកម្បកេន អនុកម្បំ ឧបាទាយ, កតំ វោ តំ មយា. ឯតានិ, អានន្ទ, រុក្ខមូលានិ, ឯតានិ សុញ្ញាគារានិ, ឈាយថានន្ទ, មា បមាទត្ថ, មា បច្ឆា វិប្បដិសារិនោ អហុវត្ថ. អយំ វោ អម្ហាកំ អនុសាសនី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ.

ឥន្ទ្រិយភាវនាសុត្តំ និដ្ឋិតំ ទសមំ.

សឡាយតនវគ្គោ និដ្ឋិតោ បញ្ចមោ.