៦. មហាកម្មវិភង្គសុត្តំ

២៩៨. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា សមិទ្ធិ អរញ្ញកុដិកាយំ វិហរតិ. អថ ខោ បោតលិបុត្តោ បរិព្ពាជកោ ជង្ឃាវិហារំ អនុចង្កមមានោ អនុវិចរមានោ យេនាយស្មា សមិទ្ធិ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា សមិទ្ធិនា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ បោតលិបុត្តោ បរិព្ពាជកោ អាយស្មន្តំ សមិទ្ធិំ ឯតទវោច – ‘‘សម្មុខា មេតំ, អាវុសោ សមិទ្ធិ, សមណស្ស គោតមស្ស សុតំ, សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – ‘មោឃំ កាយកម្មំ មោឃំ វចីកម្មំ, មនោកម្មមេវ សច្ច’ន្តិ. អត្ថិ ច សា [អត្ថិ ចេសា (សី. ក.)] សមាបត្តិ យំ សមាបត្តិំ សមាបន្នោ ន កិញ្ចិ វេទិយតី’’តិ? ‘‘មា ហេវំ, អាវុសោ បោតលិបុត្ត, អវច; (មា ហេវំ, អាវុសោ បោតលិបុត្ត, អវច;) [( ) ស្យា. កំ. បោត្ថកេសុ នត្ថិ] មា ភគវន្តំ អព្ភាចិក្ខិ. ន ហិ សាធុ ភគវតោ អព្ភក្ខានំ. ន ហិ ភគវា ឯវំ វទេយ្យ – ‘មោឃំ កាយកម្មំ មោឃំ វចីកម្មំ, មនោកម្មមេវ សច្ច’ន្តិ. អត្ថិ ច ខោ [អត្ថិ ចេវ ខោ (សី. ក.)] សា, អាវុសោ, សមាបត្តិ យំ សមាបត្តិំ សមាបន្នោ ន កិញ្ចិ វេទិយតី’’តិ. ‘‘កីវចិរំ បព្ពជិតោសិ, អាវុសោ សមិទ្ធី’’តិ? ‘‘ន ចិរំ, អាវុសោ! តីណិ វស្សានី’’តិ. ‘‘ឯត្ថ ទានិ មយំ ថេរេ ភិក្ខូ កិំ វក្ខាម, យត្រ ហិ នាម ឯវំនវោ ភិក្ខុ [នវកេន ភិក្ខុនា (ក.)] សត្ថារំ បរិរក្ខិតព្ពំ មញ្ញិស្សតិ. សញ្ចេតនិកំ, អាវុសោ សមិទ្ធិ, កម្មំ កត្វា កាយេន វាចាយ មនសា កិំ សោ វេទិយតី’’តិ? ‘‘សញ្ចេតនិកំ, អាវុសោ បោតលិបុត្ត, កម្មំ កត្វា កាយេន វាចាយ មនសា ទុក្ខំ សោ វេទិយតី’’តិ. អថ ខោ បោតលិបុត្តោ បរិព្ពាជកោ អាយស្មតោ សមិទ្ធិស្ស ភាសិតំ នេវ អភិនន្ទិ នប្បដិក្កោសិ; អនភិនន្ទិត្វា អប្បដិក្កោសិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ.

២៩៩. អថ ខោ អាយស្មា សមិទ្ធិ អចិរបក្កន្តេ បោតលិបុត្តេ បរិព្ពាជកេ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា អានន្ទេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សមិទ្ធិ យាវតកោ អហោសិ បោតលិបុត្តេន បរិព្ពាជកេន សទ្ធិំ កថាសល្លាបោ តំ សព្ពំ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស អារោចេសិ.

ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ អាយស្មន្តំ សមិទ្ធិំ ឯតទវោច – ‘‘អត្ថិ ខោ ឥទំ, អាវុសោ សមិទ្ធិ, កថាបាភតំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ. អាយាមាវុសោ សមិទ្ធិ, យេន ភគវា តេនុបសង្កមិស្សាម; ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ ភគវតោ អារោចេស្សាម. យថា នោ ភគវា ព្យាករិស្សតិ តថា នំ ធារេស្សាមា’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា សមិទ្ធិ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស បច្ចស្សោសិ.

អថ ខោ អាយស្មា ច អានន្ទោ អាយស្មា ច សមិទ្ធិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យាវតកោ អហោសិ អាយស្មតោ សមិទ្ធិស្ស បោតលិបុត្តេន បរិព្ពាជកេន សទ្ធិំ កថាសល្លាបោ តំ សព្ពំ ភគវតោ អារោចេសិ. ឯវំ វុត្តេ, ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘ទស្សនម្បិ ខោ អហំ, អានន្ទ, បោតលិបុត្តស្ស បរិព្ពាជកស្ស នាភិជានាមិ, កុតោ បនេវរូបំ កថាសល្លាបំ? ឥមិនា ច, អានន្ទ, សមិទ្ធិនា មោឃបុរិសេន បោតលិបុត្តស្ស បរិព្ពាជកស្ស វិភជ្ជព្យាករណីយោ បញ្ហោ ឯកំសេន ព្យាកតោ’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា ឧទាយី ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សចេ បន [កិំ បន (ក.)], ភន្តេ, អាយស្មតា សមិទ្ធិនា ឥទំ សន្ធាយ ភាសិតំ – យំ កិញ្ចិ វេទយិតំ តំ ទុក្ខស្មិ’’ន្តិ.

៣០០. អថ ខោ [ឯវំ វុត្តេ (ស្យា. កំ.)] ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘បស្សសិ នោ ត្វំ, អានន្ទ, ឥមស្ស ឧទាយិស្ស មោឃបុរិសស្ស ឧម្មង្គំ [ឧម្មគ្គំ (សី. ស្យា. កំ. បី.), ឧមង្គំ (ក.)]? អញ្ញាសិំ ខោ អហំ, អានន្ទ – ‘ឥទានេវាយំ ឧទាយី មោឃបុរិសោ ឧម្មុជ្ជមានោ អយោនិសោ ឧម្មុជ្ជិស្សតី’តិ. អាទិំយេវ [អាទិសោវ (សី. បី.), អាទិយេវ (ក.)], អានន្ទ, បោតលិបុត្តេន បរិព្ពាជកេន តិស្សោ វេទនា បុច្ឆិតា. សចាយំ, អានន្ទ, សមិទ្ធិ មោឃបុរិសោ បោតលិបុត្តស្ស បរិព្ពាជកស្ស ឯវំ បុដ្ឋោ ឯវំ ព្យាករេយ្យ – ‘សញ្ចេតនិកំ, អាវុសោ បោតលិបុត្ត, កម្មំ កត្វា កាយេន វាចាយ មនសា សុខវេទនីយំ សុខំ សោ វេទយតិ; សញ្ចេតនិកំ, អាវុសោ បោតលិបុត្ត, កម្មំ កត្វា កាយេន វាចាយ មនសា ទុក្ខវេទនីយំ ទុក្ខំ សោ វេទយតិ; សញ្ចេតនិកំ, អាវុសោ បោតលិបុត្ត, កម្មំ កត្វា កាយេន វាចាយ មនសា អទុក្ខមសុខវេទនីយំ អទុក្ខមសុខំ សោ វេទយតី’តិ. ឯវំ ព្យាករមានោ ខោ, អានន្ទ, សមិទ្ធិ មោឃបុរិសោ បោតលិបុត្តស្ស បរិព្ពាជកស្ស សម្មា (ព្យាករមានោ) [( ) នត្ថិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ព្យាករេយ្យ. អបិ ច, អានន្ទ, កេ ច [កេចិ (ក.)] អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ពាលា អព្យត្តា កេ ច តថាគតស្ស មហាកម្មវិភង្គំ ជានិស្សន្តិ? សចេ តុម្ហេ, អានន្ទ, សុណេយ្យាថ តថាគតស្ស មហាកម្មវិភង្គំ វិភជន្តស្សា’’តិ.

‘‘ឯតស្ស, ភគវា, កាលោ, ឯតស្ស, សុគត, កាលោ យំ ភគវា មហាកម្មវិភង្គំ វិភជេយ្យ. ភគវតោ សុត្វា ភិក្ខូ ធារេស្សន្តី’’តិ. ‘‘តេន ហានន្ទ, សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ចត្តារោមេ, អានន្ទ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? ឥធានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ឥធ បាណាតិបាតី ហោតិ, អទិន្នាទាយី ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារី ហោតិ, មុសាវាទី ហោតិ, បិសុណវាចោ ហោតិ, ផរុសវាចោ ហោតិ, សម្ផប្បលាបី ហោតិ, អភិជ្ឈាលុ ហោតិ, ព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិ ហោតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ឥធ បាណាតិបាតី ហោតិ, អទិន្នាទាយី ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារី ហោតិ, មុសាវាទី ហោតិ, បិសុណវាចោ ហោតិ, ផរុសវាចោ ហោតិ, សម្ផប្បលាបី ហោតិ, អភិជ្ឈាលុ ហោតិ, ព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិ ហោតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ.

‘‘ឥធានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ឥធ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ, មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ, បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ, ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ, សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ ហោតិ, អនភិជ្ឈាលុ ហោតិ, អព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ, សម្មាទិដ្ឋិ ហោតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ឥធ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ, មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ, បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ, ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ, សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ ហោតិ, អនភិជ្ឈាលុ ហោតិ, អព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ, សម្មាទិដ្ឋិ ហោតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ.

៣០១. ‘‘ឥធានន្ទ, ឯកច្ចោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា អាតប្បមន្វាយ បធានមន្វាយ អនុយោគមន្វាយ អប្បមាទមន្វាយ សម្មាមនសិការមន្វាយ តថារូបំ ចេតោសមាធិំ ផុសតិ យថាសមាហិតេ ចិត្តេ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន អមុំ បុគ្គលំ បស្សតិ – ឥធ បាណាតិបាតិំ អទិន្នាទាយិំ កាមេសុមិច្ឆាចារិំ មុសាវាទិំ បិសុណវាចំ ផរុសវាចំ សម្ផប្បលាបិំ អភិជ្ឈាលុំ ព្យាបន្នចិត្តំ មិច្ឆាទិដ្ឋិំ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បស្សតិ អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នំ. សោ ឯវមាហ – ‘អត្ថិ កិរ, ភោ, បាបកានិ កម្មានិ, អត្ថិ ទុច្ចរិតស្ស វិបាកោ. អមាហំ [អបាហំ (សី. បី. ក.) អមុំ + អហំ = អមាហំ-ឥតិ បទវិភាគោ] បុគ្គលំ អទ្ទសំ ឥធ បាណាតិបាតិំ អទិន្នាទាយិំ…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិំ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បស្សាមិ អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្ន’ន្តិ. សោ ឯវមាហ – ‘យោ កិរ, ភោ, បាណាតិបាតី អទិន្នាទាយី…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិ, សព្ពោ សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. យេ ឯវំ ជានន្តិ, តេ សម្មា ជានន្តិ; យេ អញ្ញថា ជានន្តិ, មិច្ឆា តេសំ ញាណ’ន្តិ [មិច្ឆា តេ សញ្ជានន្តិ (ក.)]. ឥតិ សោ យទេវ តស្ស សាមំ ញាតំ សាមំ ទិដ្ឋំ សាមំ វិទិតំ តទេវ តត្ថ ថាមសា បរាមាសា [បរាមស្ស (សី. បី.)] អភិនិវិស្ស វោហរតិ – ‘ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញ’’’ន្តិ.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា អាតប្បមន្វាយ បធានមន្វាយ អនុយោគមន្វាយ អប្បមាទមន្វាយ សម្មាមនសិការមន្វាយ តថារូបំ ចេតោសមាធិំ ផុសតិ យថាសមាហិតេ ចិត្តេ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន អមុំ បុគ្គលំ បស្សតិ – ឥធ បាណាតិបាតិំ អទិន្នាទាយិំ…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិំ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បស្សតិ សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបន្នំ. សោ ឯវមាហ – ‘នត្ថិ កិរ, ភោ, បាបកានិ កម្មានិ, នត្ថិ ទុច្ចរិតស្ស វិបាកោ. អមាហំ បុគ្គលំ អទ្ទសំ – ឥធ បាណាតិបាតិំ អទិន្នាទាយិំ…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិំ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បស្សាមិ សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបន្ន’ន្តិ. សោ ឯវមាហ – ‘យោ កិរ, ភោ, បាណាតិបាតី អទិន្នាទាយី…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិ, សព្ពោ សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. យេ ឯវំ ជានន្តិ តេ សម្មា ជានន្តិ; យេ អញ្ញថា ជានន្តិ, មិច្ឆា តេសំ ញាណ’ន្តិ. ឥតិ សោ យទេវ តស្ស សាមំ ញាតំ សាមំ ទិដ្ឋំ សាមំ វិទិតំ តទេវ តត្ថ ថាមសា បរាមាសា អភិនិវិស្ស វោហរតិ – ‘ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញ’’’ន្តិ.

‘‘ឥធានន្ទ, ឯកច្ចោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា អាតប្បមន្វាយ បធានមន្វាយ អនុយោគមន្វាយ អប្បមាទមន្វាយ សម្មាមនសិការមន្វាយ តថារូបំ ចេតោសមាធិំ ផុសតិ យថាសមាហិតេ ចិត្តេ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន អមុំ បុគ្គលំ បស្សតិ – ឥធ បាណាតិបាតា បដិវិរតំ អទិន្នាទានា បដិវិរតំ កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតំ មុសាវាទា បដិវិរតំ បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតំ ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតំ សម្ផប្បលាបា បដិវិរតំ អនភិជ្ឈាលុំ អព្យាបន្នចិត្តំ សម្មាទិដ្ឋិំ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បស្សតិ សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបន្នំ. សោ ឯវមាហ – ‘អត្ថិ កិរ, ភោ, កល្យាណានិ កម្មានិ, អត្ថិ សុចរិតស្ស វិបាកោ. អមាហំ បុគ្គលំ អទ្ទសំ – ឥធ បាណាតិបាតា បដិវិរតំ អទិន្នាទានា បដិវិរតំ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិំ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បស្សាមិ សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបន្ន’ន្តិ. សោ ឯវមាហ – ‘យោ កិរ, ភោ, បាណាតិបាតា បដិវិរតោ អទិន្នាទានា បដិវិរតោ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិ សព្ពោ សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. យេ ឯវំ ជានន្តិ តេ សម្មា ជានន្តិ; យេ អញ្ញថា ជានន្តិ, មិច្ឆា តេសំ ញាណ’ន្តិ. ឥតិ សោ យទេវ តស្ស សាមំ ញាតំ សាមំ ទិដ្ឋំ សាមំ វិទិតំ តទេវ តត្ថ ថាមសា បរាមាសា អភិនិវិស្ស វោហរតិ – ‘ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញ’’’ន្តិ.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា អាតប្បមន្វាយ បធានមន្វាយ អនុយោគមន្វាយ អប្បមាទមន្វាយ សម្មាមនសិការមន្វាយ តថារូបំ ចេតោសមាធិំ ផុសតិ យថាសមាហិតេ ចិត្តេ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន អមុំ បុគ្គលំ បស្សតិ – ឥធ បាណាតិបាតា បដិវិរតំ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិំ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បស្សតិ អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នំ. សោ ឯវមាហ – ‘នត្ថិ កិរ, ភោ កល្យាណានិ កម្មានិ, នត្ថិ សុចរិតស្ស វិបាកោ. អមាហំ បុគ្គលំ អទ្ទសំ – ឥធ បាណាតិបាតា បដិវិរតំ អទិន្នាទានា បដិវិរតំ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិំ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បស្សាមិ អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្ន’ន្តិ. សោ ឯវមាហ – ‘យោ កិរ, ភោ, បាណាតិបាតា បដិវិរតោ អទិន្នាទានា បដិវិរតោ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិ, សព្ពោ សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. យេ ឯវំ ជានន្តិ តេ សម្មា ជានន្តិ; យេ អញ្ញថា ជានន្តិ, មិច្ឆា តេសំ ញាណ’ន្តិ. ឥតិ សោ យទេវ តស្ស សាមំ ញាតំ សាមំ ទិដ្ឋំ សាមំ វិទិតំ តទេវ តត្ថ ថាមសា បរាមាសា អភិនិវិស្ស វោហរតិ – ‘ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញ’’’ន្តិ.

៣០២. ‘‘តត្រានន្ទ, យ្វាយំ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវមាហ – ‘អត្ថិ កិរ, ភោ, បាបកានិ កម្មានិ, អត្ថិ ទុច្ចរិតស្ស វិបាកោ’តិ ឥទមស្ស អនុជានាមិ; យម្បិ សោ ឯវមាហ – ‘អមាហំ បុគ្គលំ អទ្ទសំ – ឥធ បាណាតិបាតិំ អទិន្នាទាយិំ…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិំ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បស្សាមិ អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្ន’ន្តិ ឥទម្បិស្ស អនុជានាមិ; យញ្ច ខោ សោ ឯវមាហ – ‘យោ កិរ, ភោ, បាណាតិបាតី អទិន្នាទាយី…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិ, សព្ពោ សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតី’តិ ឥទមស្ស នានុជានាមិ; យម្បិ សោ ឯវមាហ – ‘យេ ឯវំ ជានន្តិ តេ សម្មា ជានន្តិ; យេ អញ្ញថា ជានន្តិ, មិច្ឆា តេសំ ញាណ’ន្តិ ឥទម្បិស្ស នានុជានាមិ; យម្បិ សោ យទេវ តស្ស សាមំ ញាតំ សាមំ ទិដ្ឋំ សាមំ វិទិតំ តទេវ តត្ថ ថាមសា បរាមាសា អភិនិវិស្ស វោហរតិ – ‘ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញ’ន្តិ ឥទម្បិស្ស នានុជានាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អញ្ញថា ហិ, អានន្ទ, តថាគតស្ស មហាកម្មវិភង្គេ ញាណំ ហោតិ.

‘‘តត្រានន្ទ, យ្វាយំ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវមាហ – ‘នត្ថិ កិរ, ភោ, បាបកានិ កម្មានិ, នត្ថិ ទុច្ចរិតស្ស វិបាកោ’តិ ឥទមស្ស នានុជានាមិ; យញ្ច ខោ សោ ឯវមាហ – ‘អមាហំ បុគ្គលំ អទ្ទសំ – ឥធ បាណាតិបាតិំ អទិន្នាទាយិំ…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិំ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បស្សាមិ សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបន្ន’ន្តិ ឥទមស្ស អនុជានាមិ; យញ្ច ខោ សោ ឯវមាហ – ‘យោ កិរ, ភោ, បាណាតិបាតី អទិន្នាទាយី…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិ, សព្ពោ សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតី’តិ ឥទមស្ស នានុជានាមិ; យម្បិ សោ ឯវមាហ – ‘យេ ឯវំ ជានន្តិ តេ សម្មា ជានន្តិ; យេ អញ្ញថា ជានន្តិ, មិច្ឆា តេសំ ញាណ’ន្តិ ឥទម្បិស្ស នានុជានាមិ; យម្បិ សោ យទេវ តស្ស សាមំ ញាតំ សាមំ ទិដ្ឋំ សាមំ វិទិតំ តទេវ តត្ថ ថាមសា បរាមាសា អភិនិវិស្ស វោហរតិ – ‘ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញ’ន្តិ ឥទម្បិស្ស នានុជានាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អញ្ញថា ហិ, អានន្ទ, តថាគតស្ស មហាកម្មវិភង្គេ ញាណំ ហោតិ.

‘‘តត្រានន្ទ, យ្វាយំ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវមាហ – ‘អត្ថិ កិរ, ភោ, កល្យាណានិ កម្មានិ, អត្ថិ សុចរិតស្ស វិបាកោ’តិ ឥទមស្ស អនុជានាមិ; យម្បិ សោ ឯវមាហ – ‘អមាហំ បុគ្គលំ អទ្ទសំ – ឥធ បាណាតិបាតា បដិវិរតំ អទិន្នាទានា បដិវិរតំ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិំ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បស្សាមិ សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបន្ន’ន្តិ ឥទម្បិស្ស អនុជានាមិ; យញ្ច ខោ សោ ឯវមាហ – ‘យោ កិរ, ភោ, បាណាតិបាតា បដិវិរតោ អទិន្នាទានា បដិវិរតោ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិ, សព្ពោ សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតី’តិ ឥទមស្ស នានុជានាមិ; យម្បិ សោ ឯវមាហ – ‘យេ ឯវំ ជានន្តិ តេ សម្មា ជានន្តិ; យេ អញ្ញថា ជានន្តិ, មិច្ឆា តេសំ ញាណ’ន្តិ ឥទម្បិស្ស នានុជានាមិ; យម្បិ សោ យទេវ តស្ស សាមំ ញាតំ សាមំ ទិដ្ឋំ សាមំ វិទិតំ តទេវ តត្ថ ថាមសា បរាមាសា អភិនិវិស្ស វោហរតិ – ‘ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញ’ន្តិ ឥទម្បិស្ស នានុជានាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អញ្ញថា ហិ, អានន្ទ, តថាគតស្ស មហាកម្មវិភង្គេ ញាណំ ហោតិ.

‘‘តត្រានន្ទ, យ្វាយំ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវមាហ – ‘នត្ថិ កិរ, ភោ, កល្យាណានិ កម្មានិ, នត្ថិ សុចរិតស្ស វិបាកោ’តិ ឥទមស្ស នានុជានាមិ; យញ្ច ខោ សោ ឯវមាហ – ‘អមាហំ បុគ្គលំ អទ្ទសំ – ឥធ បាណាតិបាតា បដិវិរតំ អទិន្នាទានា បដិវិរតំ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិំ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បស្សាមិ អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្ន’ន្តិ ឥទមស្ស អនុជានាមិ; យញ្ច ខោ សោ ឯវមាហ – ‘យោ កិរ, ភោ, បាណាតិបាតា បដិវិរតោ អទិន្នាទានា បដិវិរតោ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិ, សព្ពោ សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតី’តិ ឥទមស្ស នានុជានាមិ; យញ្ច ខោ សោ ឯវមាហ – ‘យេ ឯវំ ជានន្តិ តេ សម្មា ជានន្តិ; យេ អញ្ញថា ជានន្តិ, មិច្ឆា តេសំ ញាណ’ន្តិ ឥទម្បិស្ស នានុជានាមិ; យម្បិ សោ យទេវ តស្ស សាមំ ញាតំ សាមំ ទិដ្ឋំ សាមំ វិទិតំ តទេវ តត្ថ ថាមសា បរាមាសា អភិនិវិស្ស វោហរតិ – ‘ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញ’ន្តិ ឥទម្បិស្ស នានុជានាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អញ្ញថា ហិ, អានន្ទ, តថាគតស្ស មហាកម្មវិភង្គេ ញាណំ ហោតិ.

៣០៣. ‘‘តត្រានន្ទ, យ្វាយំ បុគ្គលោ ឥធ បាណាតិបាតី អទិន្នាទាយី…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ, បុព្ពេ វាស្ស តំ កតំ ហោតិ បាបកម្មំ ទុក្ខវេទនីយំ, បច្ឆា វាស្ស តំ កតំ ហោតិ បាបកម្មំ ទុក្ខវេទនីយំ, មរណកាលេ វាស្ស ហោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ សមត្តា សមាទិន្នា. តេន សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. យញ្ច ខោ សោ ឥធ បាណាតិបាតី ហោតិ អទិន្នាទាយី ហោតិ…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិ ហោតិ តស្ស ទិដ្ឋេវ ធម្មេ វិបាកំ បដិសំវេទេតិ ឧបបជ្ជ វា [ឧបបជ្ជំ វា (សី. បី.), ឧបបជ្ជ វា (ស្យា. កំ. ក.) ឧបបជ្ជិត្វាតិ សំវណ្ណនាយ សំសន្ទេតព្ពា] អបរេ វា បរិយាយេ.

‘‘តត្រានន្ទ, យ្វាយំ បុគ្គលោ ឥធ បាណាតិបាតី អទិន្នាទាយី…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ, បុព្ពេ វាស្ស តំ កតំ ហោតិ កល្យាណកម្មំ សុខវេទនីយំ, បច្ឆា វាស្ស តំ កតំ ហោតិ កល្យាណកម្មំ សុខវេទនីយំ, មរណកាលេ វាស្ស ហោតិ សម្មាទិដ្ឋិ សមត្តា សមាទិន្នា. តេន សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. យញ្ច ខោ សោ ឥធ បាណាតិបាតី ហោតិ អទិន្នាទាយី ហោតិ…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិ ហោតិ តស្ស ទិដ្ឋេវ ធម្មេ វិបាកំ បដិសំវេទេតិ ឧបបជ្ជ វា អបរេ វា បរិយាយេ.

‘‘តត្រានន្ទ, យ្វាយំ បុគ្គលោ ឥធ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ អទិន្នាទានា បដិវិរតោ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ, បុព្ពេ វាស្ស តំ កតំ ហោតិ កល្យាណកម្មំ សុខវេទនីយំ, បច្ឆា វាស្ស តំ កតំ ហោតិ កល្យាណកម្មំ សុខវេទនីយំ, មរណកាលេ វាស្ស ហោតិ សម្មាទិដ្ឋិ សមត្តា សមាទិន្នា. តេន សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. យញ្ច ខោ សោ ឥធ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិ ហោតិ, តស្ស ទិដ្ឋេវ ធម្មេ វិបាកំ បដិសំវេទេតិ ឧបបជ្ជ វា អបរេ វា បរិយាយេ.

‘‘តត្រានន្ទ, យ្វាយំ បុគ្គលោ ឥធ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ អទិន្នាទានា បដិវិរតោ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ, បុព្ពេ វាស្ស តំ កតំ ហោតិ បាបកម្មំ ទុក្ខវេទនីយំ, បច្ឆា វាស្ស តំ កតំ ហោតិ បាបកម្មំ ទុក្ខវេទនីយំ, មរណកាលេ វាស្ស ហោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ សមត្តា សមាទិន្នា. តេន សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. យញ្ច ខោ សោ ឥធ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិ ហោតិ, តស្ស ទិដ្ឋេវ ធម្មេ វិបាកំ បដិសំវេទេតិ ឧបបជ្ជ វា អបរេ វា បរិយាយេ.

‘‘ឥតិ ខោ, អានន្ទ, អត្ថិ កម្មំ អភព្ពំ អភព្ពាភាសំ, អត្ថិ កម្មំ អភព្ពំ ភព្ពាភាសំ, អត្ថិ កម្មំ ភព្ពញ្ចេវ ភព្ពាភាសញ្ច, អត្ថិ កម្មំ ភព្ពំ អភព្ពាភាស’’ន្តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ.

មហាកម្មវិភង្គសុត្តំ និដ្ឋិតំ ឆដ្ឋំ.