៥. ទន្តភូមិសុត្តំ

២១៣. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន អចិរវតោ សមណុទ្ទេសោ អរញ្ញកុដិកាយំ វិហរតិ. អថ ខោ ជយសេនោ រាជកុមារោ ជង្ឃាវិហារំ អនុចង្កមមានោ អនុវិចរមានោ យេន អចិរវតោ សមណុទ្ទេសោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អចិរវតេន សមណុទ្ទេសេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ជយសេនោ រាជកុមារោ អចិរវតំ សមណុទ្ទេសំ ឯតទវោច –

‘‘សុតំ មេតំ, ភោ អគ្គិវេស្សន – ‘ឥធ ភិក្ខុ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ ផុសេយ្យ ចិត្តស្ស ឯកគ្គត’ន្តិ. ‘ឯវមេតំ, រាជកុមារ, ឯវមេតំ, រាជកុមារ. ឥធ ភិក្ខុ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ ផុសេយ្យ ចិត្តស្ស ឯកគ្គត’ន្តិ. ‘សាធុ មេ ភវំ អគ្គិវេស្សនោ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ ទេសេតូ’តិ. ‘ន ខោ តេ អហំ, រាជកុមារ, សក្កោមិ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ ទេសេតុំ. អហញ្ច ហិ តេ, រាជកុមារ, យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ ទេសេយ្យំ, ត្វញ្ច មេ ភាសិតស្ស អត្ថំ ន អាជានេយ្យាសិ; សោ មមស្ស កិលមថោ, សា មមស្ស វិហេសា’តិ. ‘ទេសេតុ មេ ភវំ អគ្គិវេស្សនោ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ. អប្បេវនាមាហំ ភោតោ អគ្គិវេស្សនស្ស ភាសិតស្ស អត្ថំ អាជានេយ្យ’ន្តិ. ‘ទេសេយ្យំ ខោ តេ អហំ, រាជកុមារ, យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ. សចេ មេ ត្វំ ភាសិតស្ស អត្ថំ អាជានេយ្យាសិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ; នោ ចេ មេ ត្វំ ភាសិតស្ស អត្ថំ អាជានេយ្យាសិ, យថាសកេ តិដ្ឋេយ្យាសិ, ន មំ តត្ថ ឧត្តរិំ បដិបុច្ឆេយ្យាសី’តិ. ‘ទេសេតុ មេ ភវំ អគ្គិវេស្សនោ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ. សចេ អហំ ភោតោ អគ្គិវេស្សនស្ស ភាសិតស្ស អត្ថំ អាជានិស្សាមិ [អាជានេយ្យាមិ (ក.)], ឥច្ចេតំ កុសលំ; នោ ចេ អហំ ភោតោ អគ្គិវេស្សនស្ស ភាសិតស្ស អត្ថំ អាជានិស្សាមិ, យថាសកេ តិដ្ឋិស្សាមិ [តិដ្ឋេយ្យាមិ (ក.)], នាហំ តត្ថ ភវន្តំ អគ្គិវេស្សនំ ឧត្តរិំ បដិបុច្ឆិស្សាមី’’’តិ.

២១៤. អថ ខោ អចិរវតោ សមណុទ្ទេសោ ជយសេនស្ស រាជកុមារស្ស យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ ទេសេសិ. ឯវំ វុត្តេ, ជយសេនោ រាជកុមារោ អចិរវតំ សមណុទ្ទេសំ ឯតទវោច – ‘‘អដ្ឋានមេតំ, ភោ អគ្គិវេស្សន, អនវកាសោ យំ ភិក្ខុ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ ផុសេយ្យ ចិត្តស្ស ឯកគ្គត’’ន្តិ. អថ ខោ ជយសេនោ រាជកុមារោ អចិរវតស្ស សមណុទ្ទេសស្ស អដ្ឋានតញ្ច អនវកាសតញ្ច បវេទេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ.

អថ ខោ អចិរវតោ សមណុទ្ទេសោ អចិរបក្កន្តេ ជយសេនេ រាជកុមារេ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អចិរវតោ សមណុទ្ទេសោ យាវតកោ អហោសិ ជយសេនេន រាជកុមារេន សទ្ធិំ កថាសល្លាបោ តំ សព្ពំ ភគវតោ អារោចេសិ.

ឯវំ វុត្តេ, ភគវា អចិរវតំ សមណុទ្ទេសំ ឯតទវោច – ‘‘តំ កុតេត្ថ, អគ្គិវេស្សន, លព្ភា. យំ តំ នេក្ខម្មេន ញាតព្ពំ នេក្ខម្មេន ទដ្ឋព្ពំ នេក្ខម្មេន បត្តព្ពំ នេក្ខម្មេន សច្ឆិកាតព្ពំ តំ វត ជយសេនោ រាជកុមារោ កាមមជ្ឈេ វសន្តោ កាមេ បរិភុញ្ជន្តោ កាមវិតក្កេហិ ខជ្ជមានោ កាមបរិឡាហេន បរិឌយ្ហមានោ កាមបរិយេសនាយ ឧស្សុកោ [ឧស្សុក្កោ (សព្ពត្ថ)] ញស្សតិ វា ទក្ខតិ វា សច្ឆិ វា ករិស្សតី’’តិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ.

២១៥. ‘‘សេយ្យថាបិស្សុ, អគ្គិវេស្សន, ទ្វេ ហត្ថិទម្មា វា អស្សទម្មា វា គោទម្មា វា សុទន្តា សុវិនីតា, ទ្វេ ហត្ថិទម្មា វា អស្សទម្មា វា គោទម្មា វា អទន្តា អវិនីតា. តំ កិំ មញ្ញសិ, អគ្គិវេស្សន, យេ តេ ទ្វេ ហត្ថិទម្មា វា អស្សទម្មា វា គោទម្មា វា សុទន្តា សុវិនីតា, អបិ នុ តេ ទន្តាវ ទន្តការណំ គច្ឆេយ្យុំ, ទន្តាវ ទន្តភូមិំ សម្បាបុណេយ្យុ’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘យេ បន តេ ទ្វេ ហត្ថិទម្មា វា អស្សទម្មា វា គោទម្មា វា អទន្តា អវិនីតា, អបិ នុ តេ អទន្តាវ ទន្តការណំ គច្ឆេយ្យុំ, អទន្តាវ ទន្តភូមិំ សម្បាបុណេយ្យុំ, សេយ្យថាបិ តេ ទ្វេ ហត្ថិទម្មា វា អស្សទម្មា វា គោទម្មា វា សុទន្តា សុវិនីតា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឯវមេវ ខោ, អគ្គិវេស្សន, យំ តំ នេក្ខម្មេន ញាតព្ពំ នេក្ខម្មេន ទដ្ឋព្ពំ នេក្ខម្មេន បត្តព្ពំ នេក្ខម្មេន សច្ឆិកាតព្ពំ តំ វត ជយសេនោ រាជកុមារោ កាមមជ្ឈេ វសន្តោ កាមេ បរិភុញ្ជន្តោ កាមវិតក្កេហិ ខជ្ជមានោ កាមបរិឡាហេន បរិឌយ្ហមានោ កាមបរិយេសនាយ ឧស្សុកោ ញស្សតិ វា ទក្ខតិ វា សច្ឆិ វា ករិស្សតី’’តិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ.

២១៦. ‘‘សេយ្យថាបិ, អគ្គិវេស្សន, គាមស្ស វា និគមស្ស វា អវិទូរេ មហាបព្ពតោ. តមេនំ ទ្វេ សហាយកា តម្ហា គាមា វា និគមា វា និក្ខមិត្វា ហត្ថវិលង្ឃកេន យេន សោ បព្ពតោ តេនុបសង្កមេយ្យុំ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកោ សហាយកោ ហេដ្ឋា បព្ពតបាទេ តិដ្ឋេយ្យ, ឯកោ សហាយកោ ឧបរិបព្ពតំ អារោហេយ្យ. តមេនំ ហេដ្ឋា បព្ពតបាទេ ឋិតោ សហាយកោ ឧបរិបព្ពតេ ឋិតំ សហាយកំ ឯវំ វេទយ្យ – ‘យំ, សម្ម, កិំ ត្វំ បស្សសិ ឧបរិបព្ពតេ ឋិតោ’តិ? សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘បស្សាមិ ខោ អហំ, សម្ម, ឧបរិបព្ពតេ ឋិតោ អារាមរាមណេយ្យកំ វនរាមណេយ្យកំ ភូមិរាមណេយ្យកំ បោក្ខរណីរាមណេយ្យក’’’ន្តិ.

‘‘សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អដ្ឋានំ ខោ ឯតំ, សម្ម, អនវកាសោ យំ ត្វំ ឧបរិបព្ពតេ ឋិតោ បស្សេយ្យាសិ អារាមរាមណេយ្យកំ វនរាមណេយ្យកំ ភូមិរាមណេយ្យកំ បោក្ខរណីរាមណេយ្យក’ន្តិ. តមេនំ ឧបរិបព្ពតេ ឋិតោ សហាយកោ ហេដ្ឋិមបព្ពតបាទំ ឱរោហិត្វា តំ សហាយកំ ពាហាយំ គហេត្វា ឧបរិបព្ពតំ អារោបេត្វា មុហុត្តំ អស្សាសេត្វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘យំ, សម្ម, កិំ ត្វំ បស្សសិ ឧបរិបព្ពតេ ឋិតោ’តិ? សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘បស្សាមិ ខោ អហំ, សម្ម, ឧបរិបព្ពតេ ឋិតោ អារាមរាមណេយ្យកំ វនរាមណេយ្យកំ ភូមិរាមណេយ្យកំ បោក្ខរណីរាមណេយ្យក’’’ន្តិ.

‘‘សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឥទានេវ ខោ តេ, សម្ម, ភាសិតំ – មយំ ឯវំ អាជានាម – អដ្ឋានំ ខោ ឯតំ សម្ម, អនវកាសោ យំ ត្វំ ឧបរិបព្ពតេ ឋិតោ បស្សេយ្យាសិ អារាមរាមណេយ្យកំ វនរាមណេយ្យកំ ភូមិរាមណេយ្យកំ បោក្ខរណីរាមណេយ្យក’ន្តិ. ឥទានេវ ច បន តេ ភាសិតំ មយំ ឯវំ អាជានាម – ‘បស្សាមិ ខោ អហំ, សម្ម, ឧបរិបព្ពតេ ឋិតោ អារាមរាមណេយ្យកំ វនរាមណេយ្យកំ ភូមិរាមណេយ្យកំ បោក្ខរណីរាមណេយ្យក’ន្តិ. សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘តថា ហិ បនាហំ, សម្ម, ឥមិនា មហតា បព្ពតេន អាវុតោ [អាវដោ (សី. អដ្ឋ. បី.), អាវុដោ (ស្យា. កំ. ក.)] ទដ្ឋេយ្យំ នាទ្ទស’’’ន្តិ.

‘‘អតោ មហន្តតរេន, អគ្គិវេស្សន, អវិជ្ជាខន្ធេន ជយសេនោ រាជកុមារោ អាវុតោ និវុតោ [និវុដោ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] ឱផុដោ [ឱវុតោ (សី.), ឱវុដោ (ស្យា. កំ. បី.)] បរិយោនទ្ធោ. សោ វត យំ តំ នេក្ខម្មេន ញាតព្ពំ នេក្ខម្មេន ទដ្ឋព្ពំ នេក្ខម្មេន បត្តព្ពំ នេក្ខម្មេន សច្ឆិកាតព្ពំ តំ វត ជយសេនោ រាជកុមារោ កាមមជ្ឈេ វសន្តោ កាមេ បរិភុញ្ជន្តោ កាមវិតក្កេហិ ខជ្ជមានោ កាមបរិឡាហេន បរិឌយ្ហមានោ កាមបរិយេសនាយ ឧស្សុកោ ញស្សតិ វា ទក្ខតិ វា សច្ឆិ វា ករិស្សតីតិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. សចេ ខោ តំ, អគ្គិវេស្សន, ជយសេនស្ស រាជកុមារស្ស ឥមា ទ្វេ ឧបមា បដិភាយេយ្យុំ [បដិភាសេយ្យុំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)], អនច្ឆរិយំ តេ ជយសេនោ រាជកុមារោ បសីទេយ្យ, បសន្នោ ច តេ បសន្នាការំ ករេយ្យា’’តិ. ‘‘កុតោ បន មំ, ភន្តេ, ជយសេនស្ស រាជកុមារស្ស ឥមា ទ្វេ ឧបមា បដិភាយិស្សន្តិ [បដិភាសិស្សន្តិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] អនច្ឆរិយា បុព្ពេ អស្សុតបុព្ពា, សេយ្យថាបិ ភគវន្ត’’ន្តិ?

២១៧. ‘‘សេយ្យថាបិ, អគ្គិវេស្សន, រាជា ខត្តិយោ មុទ្ធាវសិត្តោ នាគវនិកំ អាមន្តេតិ – ‘ឯហិ ត្វំ, សម្ម នាគវនិក, រញ្ញោ នាគំ អភិរុហិត្វា នាគវនំ បវិសិត្វា អារញ្ញកំ នាគំ អតិបស្សិត្វា រញ្ញោ នាគស្ស គីវាយំ ឧបនិពន្ធាហី’តិ. ‘ឯវំ, ទេវា’តិ ខោ, អគ្គិវេស្សន, នាគវនិកោ រញ្ញោ ខត្តិយស្ស មុទ្ធាវសិត្តស្ស បដិស្សុត្វា រញ្ញោ នាគំ អភិរុហិត្វា នាគវនំ បវិសិត្វា អារញ្ញកំ នាគំ អតិបស្សិត្វា រញ្ញោ នាគស្ស គីវាយំ ឧបនិពន្ធតិ. តមេនំ រញ្ញោ នាគោ អព្ភោកាសំ នីហរតិ. ឯត្តាវតា ខោ, អគ្គិវេស្សន, អារញ្ញកោ នាគោ អព្ភោកាសំ គតោ ហោតិ. ឯត្ថគេធា [ឯតគេធា (សី. បី.)] ហិ, អគ្គិវេស្សន, អារញ្ញកា នាគា យទិទំ – នាគវនំ. តមេនំ នាគវនិកោ រញ្ញោ ខត្តិយស្ស មុទ្ធាវសិត្តស្ស អារោចេសិ – ‘អព្ភោកាសគតោ ខោ [ខោ តេ (ស្យា. កំ. ក.)], ទេវ, អារញ្ញកោ នាគោ’តិ. អថ ខោ អគ្គិវេស្សន, តមេនំ រាជា ខត្តិយោ មុទ្ធាវសិត្តោ ហត្ថិទមកំ អាមន្តេសិ – ‘ឯហិ ត្វំ, សម្ម ហត្ថិទមក, អារញ្ញកំ នាគំ ទមយាហិ អារញ្ញកានញ្ចេវ សីលានំ អភិនិម្មទនាយ អារញ្ញកានញ្ចេវ សរសង្កប្បានំ អភិនិម្មទនាយ អារញ្ញកានញ្ចេវ ទរថកិលមថបរិឡាហានំ អភិនិម្មទនាយ គាមន្តេ អភិរមាបនាយ មនុស្សកន្តេសុ សីលេសុ សមាទបនាយា’’’តិ [សមាទាបនាយាតិ (?)].

‘‘‘ឯវំ, ទេវា’តិ ខោ, អគ្គិវេស្សន, ហត្ថិទមកោ រញ្ញោ ខត្តិយស្ស មុទ្ធាវសិត្តស្ស បដិស្សុត្វា មហន្តំ ថម្ភំ បថវិយំ និខណិត្វា អារញ្ញកស្ស នាគស្ស គីវាយំ ឧបនិពន្ធតិ អារញ្ញកានញ្ចេវ សីលានំ អភិនិម្មទនាយ អារញ្ញកានញ្ចេវ សរសង្កប្បានំ អភិនិម្មទនាយ អារញ្ញកានញ្ចេវ ទរថកិលមថបរិឡាហានំ អភិនិម្មទនាយ គាមន្តេ អភិរមាបនាយ មនុស្សកន្តេសុ សីលេសុ សមាទបនាយ. តមេនំ ហត្ថិទមកោ យា សា វាចា នេលា កណ្ណសុខា បេមនីយា ហទយង្គមា បោរី ពហុជនកន្តា ពហុជនមនាបា តថារូបាហិ វាចាហិ សមុទាចរតិ. យតោ ខោ, អគ្គិវេស្សន, អារញ្ញកោ នាគោ ហត្ថិទមកស្ស យា សា វាចា នេលា កណ្ណសុខា បេមនីយា ហទយង្គមា បោរី ពហុជនកន្តា ពហុជនមនាបា តថារូបាហិ វាចាហិ សមុទាចរិយមានោ សុស្សូសតិ, សោតំ ឱទហតិ, អញ្ញា ចិត្តំ ឧបដ្ឋាបេតិ; តមេនំ ហត្ថិទមកោ ឧត្តរិ តិណឃាសោទកំ អនុប្បវេច្ឆតិ.

‘‘យតោ ខោ, អគ្គិវេស្សន, អារញ្ញកោ នាគោ ហត្ថិទមកស្ស តិណឃាសោទកំ បដិគ្គណ្ហាតិ, តត្រ ហត្ថិទមកស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘ជីវិស្សតិ ខោ [នុ ខោ (សី. ក.)] ទានិ អារញ្ញកោ [រញ្ញោ (សី. បី.)] នាគោ’តិ. តមេនំ ហត្ថិទមកោ ឧត្តរិ ការណំ ការេតិ – ‘អាទិយ, ភោ, និក្ខិប, ភោ’តិ. យតោ ខោ, អគ្គិវេស្សន, អារញ្ញកោ នាគោ ហត្ថិទមកស្ស អាទាននិក្ខេបេ វចនករោ ហោតិ ឱវាទប្បដិករោ, តមេនំ ហត្ថិទមកោ ឧត្តរិ ការណំ ការេតិ – ‘អភិក្កម, ភោ, បដិក្កម, ភោ’តិ. យតោ ខោ, អគ្គិវេស្សន, អារញ្ញកោ នាគោ ហត្ថិទមកស្ស អភិក្កមបដិក្កមវចនករោ ហោតិ ឱវាទប្បដិករោ, តមេនំ ហត្ថិទមកោ ឧត្តរិ ការណំ ការេតិ – ‘ឧដ្ឋហ, ភោ, និសីទ, ភោ’តិ. យតោ ខោ, អគ្គិវេស្សន, អារញ្ញកោ នាគោ ហត្ថិទមកស្ស ឧដ្ឋាននិសជ្ជាយ វចនករោ ហោតិ ឱវាទប្បដិករោ, តមេនំ ហត្ថិទមកោ ឧត្តរិ អានេញ្ជំ នាម ការណំ ការេតិ, មហន្តស្ស ផលកំ សោណ្ឌាយ ឧបនិពន្ធតិ, តោមរហត្ថោ ច បុរិសោ ឧបរិគីវាយ និសិន្នោ ហោតិ, សមន្តតោ ច តោមរហត្ថា បុរិសា បរិវារេត្វា ឋិតា ហោន្តិ, ហត្ថិទមកោ ច ទីឃតោមរយដ្ឋិំ គហេត្វា បុរតោ ឋិតោ ហោតិ. សោ អានេញ្ជំ ការណំ ការិយមានោ នេវ បុរិមេ បាទេ ចោបេតិ ន បច្ឆិមេ បាទេ ចោបេតិ, ន បុរិមកាយំ ចោបេតិ ន បច្ឆិមកាយំ ចោបេតិ, ន សីសំ ចោបេតិ, ន កណ្ណេ ចោបេតិ, ន ទន្តេ ចោបេតិ, ន នង្គុដ្ឋំ ចោបេតិ, ន សោណ្ឌំ ចោបេតិ. សោ ហោតិ អារញ្ញកោ នាគោ ខមោ សត្តិប្បហារានំ អសិប្បហារានំ ឧសុប្បហារានំ សរបត្តប្បហារានំ [បរសត្ថប្បហារានំ (សី.), បរសត្តុប្បហារានំ (ស្យា. កំ. បី.)] ភេរិបណវវំសសង្ខឌិណ្ឌិមនិន្នាទសទ្ទានំ [ភេរិបណវសង្ខតិណវនិន្នាទសទ្ទានំ (បី.)] សព្ពវង្កទោសនិហិតនិន្នីតកសាវោ រាជារហោ រាជភោគ្គោ រញ្ញោ អង្គន្តេវ សង្ខំ គច្ឆតិ.

២១៨. ‘‘ឯវមេវ ខោ, អគ្គិវេស្សន, ឥធ តថាគតោ លោកេ ឧប្បជ្ជតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា. សោ ឥមំ លោកំ សទេវកំ សមារកំ សព្រហ្មកំ សស្សមណព្រាហ្មណិំ បជំ សទេវមនុស្សំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេតិ. សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ, កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ. តំ ធម្មំ សុណាតិ គហបតិ វា គហបតិបុត្តោ វា អញ្ញតរស្មិំ វា កុលេ បច្ចាជាតោ. សោ តំ ធម្មំ សុត្វា តថាគតេ សទ្ធំ បដិលភតិ. សោ តេន សទ្ធាបដិលាភេន សមន្នាគតោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘សម្ពាធោ ឃរាវាសោ រជាបថោ, អព្ភោកាសោ បព្ពជ្ជា. នយិទំ សុករំ អគារំ អជ្ឈាវសតា ឯកន្តបរិបុណ្ណំ ឯកន្តបរិសុទ្ធំ សង្ខលិខិតំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិតុំ. យំនូនាហំ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជេយ្យ’ន្តិ.

‘‘សោ អបរេន សមយេន អប្បំ វា ភោគក្ខន្ធំ បហាយ មហន្តំ វា ភោគក្ខន្ធំ បហាយ អប្បំ វា ញាតិបរិវដ្ដំ បហាយ មហន្តំ វា ញាតិបរិវដ្ដំ បហាយ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជតិ. ឯត្តាវតា ខោ, អគ្គិវេស្សន, អរិយសាវកោ អព្ភោកាសគតោ ហោតិ. ឯត្ថគេធា ហិ, អគ្គិវេស្សន, ទេវមនុស្សា យទិទំ – បញ្ច កាមគុណា. តមេនំ តថាគតោ ឧត្តរិំ វិនេតិ – ‘ឯហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, សីលវា ហោហិ, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរាហិ អាចារគោចរសម្បន្នោ, អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី, សមាទាយ សិក្ខស្សុ សិក្ខាបទេសូ’’’តិ.

‘‘យតោ ខោ, អគ្គិវេស្សន, អរិយសាវកោ សីលវា ហោតិ, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរតិ អាចារគោចរសម្បន្នោ អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី, សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ, តមេនំ តថាគតោ ឧត្តរិំ វិនេតិ – ‘ឯហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារោ ហោហិ, ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា មា និមិត្តគ្គាហី…បេ… (យថា គណកមោគ្គល្លានសុត្តន្តេ, ឯវំ វិត្ថារេតព្ពានិ.)

២១៩. ‘‘សោ ឥមេ បញ្ច នីវរណេ បហាយ ចេតសោ ឧបក្កិលេសេ បញ្ញាយ ទុព្ពលីករណេ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ…បេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. សេយ្យថាបិ, អគ្គិវេស្សន, ហត្ថិទមកោ មហន្តំ ថម្ភំ បថវិយំ និខណិត្វា អារញ្ញកស្ស នាគស្ស គីវាយំ ឧបនិពន្ធតិ អារញ្ញកានញ្ចេវ សីលានំ អភិនិម្មទនាយ អារញ្ញកានញ្ចេវ សរសង្កប្បានំ អភិនិម្មទនាយ អារញ្ញកានញ្ចេវ ទរថកិលមថបរិឡាហានំ អភិនិម្មទនាយ គាមន្តេ អភិរមាបនាយ មនុស្សកន្តេសុ សីលេសុ សមាទបនាយ; ឯវមេវ ខោ, អគ្គិវេស្សន, អរិយសាវកស្ស ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ចេតសោ ឧបនិពន្ធនា ហោន្តិ គេហសិតានញ្ចេវ សីលានំ អភិនិម្មទនាយ គេហសិតានញ្ចេវ សរសង្កប្បានំ អភិនិម្មទនាយ គេហសិតានញ្ចេវ ទរថកិលមថបរិឡាហានំ អភិនិម្មទនាយ ញាយស្ស អធិគមាយ និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ.

២២០. ‘‘តមេនំ តថាគតោ ឧត្តរិំ វិនេតិ – ‘ឯហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, កាយេ កាយានុបស្សី វិហរាហិ, មា ច កាមូបសំហិតំ វិតក្កំ វិតក្កេសិ. វេទនាសុ… ចិត្តេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរាហិ, មា ច កាមូបសំហិតំ វិតក្កំ វិតក្កេសី’’’តិ.

‘‘សោ វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ…បេ… តតិយំ ឈានំ… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ អនង្គណេ វិគតូបក្កិលេសេ មុទុភូតេ កម្មនិយេ ឋិតេ អានេញ្ជប្បត្តេ បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេតិ. សោ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ, សេយ្យថិទំ – ឯកម្បិ ជាតិំ ទ្វេបិ ជាតិយោ…បេ… ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ.

២២១. ‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ អនង្គណេ វិគតូបក្កិលេសេ មុទុភូតេ កម្មនិយេ ឋិតេ អានេញ្ជប្បត្តេ សត្តានំ ចុតូបបាតញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេតិ. សោ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សត្តេ បស្សតិ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ហីនេ បណីតេ សុវណ្ណេ ទុព្ពណ្ណេ, សុគតេ ទុគ្គតេ…បេ… យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ.

‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ អនង្គណេ វិគតូបក្កិលេសេ មុទុភូតេ កម្មនិយេ ឋិតេ អានេញ្ជប្បត្តេ អាសវានំ ខយញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេតិ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ; ‘ឥមេ អាសវា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ អាសវសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ អាសវនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ អាសវនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. តស្ស ឯវំ ជានតោ ឯវំ បស្សតោ កាមាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ភវាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, អវិជ្ជាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ. វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ.

‘‘សោ ហោតិ ភិក្ខុ ខមោ សីតស្ស ឧណ្ហស្ស ជិឃច្ឆាយ បិបាសាយ ឌំសមកសវាតាតបសរីសបសម្ផស្សានំ ទុរុត្តានំ ទុរាគតានំ វចនបថានំ, ឧប្បន្នានំ សារីរិកានំ វេទនានំ ទុក្ខានំ តិព្ពានំ ខរានំ កដុកានំ អសាតានំ អមនាបានំ បាណហរានំ អធិវាសកជាតិកោ ហោតិ សព្ពរាគទោសមោហនិហិតនិន្នីតកសាវោ អាហុនេយ្យោ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស.

២២២. ‘‘មហល្លកោ ចេបិ, អគ្គិវេស្សន, រញ្ញោ នាគោ អទន្តោ អវិនីតោ កាលង្ករោតិ, ‘អទន្តមរណំ [អទន្តំ មរណំ (ក.)] មហល្លកោ រញ្ញោ នាគោ កាលង្កតោ’ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ; មជ្ឈិមោ ចេបិ, អគ្គិវេស្សន, រញ្ញោ នាគោ. ទហរោ ចេបិ, អគ្គិវេស្សន, រញ្ញោ នាគោ អទន្តោ អវិនីតោ កាលង្ករោតិ, ‘អទន្តមរណំ ទហរោ រញ្ញោ នាគោ កាលង្កតោ’ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ; ឯវមេវ ខោ, អគ្គិវេស្សន, ថេរោ ចេបិ ភិក្ខុ អខីណាសវោ កាលង្ករោតិ, ‘អទន្តមរណំ ថេរោ ភិក្ខុ កាលង្កតោ’ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ; មជ្ឈិមោ ចេបិ, អគ្គិវេស្សន, ភិក្ខុ. នវោ ចេបិ, អគ្គិវេស្សន, ភិក្ខុ អខីណាសវោ កាលង្ករោតិ, ‘អទន្តមរណំ នវោ ភិក្ខុ កាលង្កតោ’ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ.

‘‘មហល្លកោ ចេបិ, អគ្គិវេស្សន, រញ្ញោ នាគោ សុទន្តោ សុវិនីតោ កាលង្ករោតិ, ‘ទន្តមរណំ មហល្លកោ រញ្ញោ នាគោ កាលង្កតោ’ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ; មជ្ឈិមោ ចេបិ, អគ្គិវេស្សន, រញ្ញោ នាគោ… ទហរោ ចេបិ, អគ្គិវេស្សន, រញ្ញោ នាគោ សុទន្តោ សុវិនីតោ កាលង្ករោតិ, ‘ទន្តមរណំ ទហរោ រញ្ញោ នាគោ កាលង្កតោ’ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ; ឯវមេវ ខោ, អគ្គិវេស្សន, ថេរោ ចេបិ ភិក្ខុ ខីណាសវោ កាលង្ករោតិ, ‘ទន្តមរណំ ថេរោ ភិក្ខុ កាលង្កតោ’ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ; មជ្ឈិមោ ចេបិ, អគ្គិវេស្សន, ភិក្ខុ. នវោ ចេបិ, អគ្គិវេស្សន, ភិក្ខុ ខីណាសវោ កាលង្ករោតិ, ‘ទន្តមរណំ នវោ ភិក្ខុ កាលង្កតោ’ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនោ អចិរវតោ សមណុទ្ទេសោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ.

ទន្តភូមិសុត្តំ និដ្ឋិតំ បញ្ចមំ.