៧. វីមំសកសុត្តំ

៤៨៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច – ‘‘វីមំសកេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា បរស្ស ចេតោបរិយាយំ អជានន្តេន [អាជានន្តេន (បី. ក.), អជានន្តេន កិន្តិ (?)] តថាគតេ សមន្នេសនា កាតព្ពា ‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ វា នោ វា’ ឥតិ វិញ្ញាណាយា’’តិ. ‘‘ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា, ភគវំនេត្តិកា ភគវំបដិសរណា; សាធុ វត, ភន្តេ, ភគវន្តំយេវ បដិភាតុ ឯតស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ; ភគវតោ សុត្វា ភិក្ខូ ធារេស្សន្តី’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ, ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

៤៨៨. ‘‘វីមំសកេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា បរស្ស ចេតោបរិយាយំ អជានន្តេន ទ្វីសុ ធម្មេសុ តថាគតោ សមន្នេសិតព្ពោ ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យេសុ ធម្មេសុ – ‘យេ សំកិលិដ្ឋា ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា ធម្មា, សំវិជ្ជន្តិ វា តេ តថាគតស្ស នោ វា’តិ? តមេនំ សមន្នេសមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘យេ សំកិលិដ្ឋា ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា ធម្មា, ន តេ តថាគតស្ស សំវិជ្ជន្តី’តិ.

‘‘យតោ នំ សមន្នេសមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘យេ សំកិលិដ្ឋា ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា ធម្មា, ន តេ តថាគតស្ស សំវិជ្ជន្តី’តិ, តតោ នំ ឧត្តរិំ សមន្នេសតិ – ‘យេ វីតិមិស្សា ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា ធម្មា, សំវិជ្ជន្តិ វា តេ តថាគតស្ស នោ វា’តិ? តមេនំ សមន្នេសមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘យេ វីតិមិស្សា ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា ធម្មា, ន តេ តថាគតស្ស សំវិជ្ជន្តី’តិ.

‘‘យតោ នំ សមន្នេសមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘យេ វីតិមិស្សា ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា ធម្មា, ន តេ តថាគតស្ស សំវិជ្ជន្តី’តិ, តតោ នំ ឧត្តរិំ សមន្នេសតិ – ‘យេ វោទាតា ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា ធម្មា, សំវិជ្ជន្តិ វា តេ តថាគតស្ស នោ វា’តិ? តមេនំ សមន្នេសមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘យេ វោទាតា ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា ធម្មា, សំវិជ្ជន្តិ តេ តថាគតស្សា’តិ.

‘‘យតោ នំ សមន្នេសមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘យេ វោទាតា ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា ធម្មា, សំវិជ្ជន្តិ តេ តថាគតស្សា’តិ, តតោ នំ ឧត្តរិំ សមន្នេសតិ – ‘ទីឃរត្តំ សមាបន្នោ អយមាយស្មា ឥមំ កុសលំ ធម្មំ, ឧទាហុ ឥត្តរសមាបន្នោ’តិ? តមេនំ សមន្នេសមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘ទីឃរត្តំ សមាបន្នោ អយមាយស្មា ឥមំ កុសលំ ធម្មំ, នាយមាយស្មា ឥត្តរសមាបន្នោ’តិ.

‘‘យតោ នំ សមន្នេសមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘ទីឃរត្តំ សមាបន្នោ អយមាយស្មា ឥមំ កុសលំ ធម្មំ, នាយមាយស្មា ឥត្តរសមាបន្នោ’តិ, តតោ នំ ឧត្តរិំ សមន្នេសតិ – ‘ញត្តជ្ឈាបន្នោ អយមាយស្មា ភិក្ខុ យសប្បត្តោ, សំវិជ្ជន្តស្ស ឥធេកច្ចេ អាទីនវា’តិ? ន តាវ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ឥធេកច្ចេ អាទីនវា សំវិជ្ជន្តិ យាវ ន ញត្តជ្ឈាបន្នោ ហោតិ យសប្បត្តោ. យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ញត្តជ្ឈាបន្នោ ហោតិ យសប្បត្តោ, អថស្ស ឥធេកច្ចេ អាទីនវា សំវិជ្ជន្តិ. តមេនំ សមន្នេសមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘ញត្តជ្ឈាបន្នោ អយមាយស្មា ភិក្ខុ យសប្បត្តោ, នាស្ស ឥធេកច្ចេ អាទីនវា សំវិជ្ជន្តី’តិ.

‘‘យតោ នំ សមន្នេសមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘ញត្តជ្ឈាបន្នោ អយមាយស្មា ភិក្ខុ យសប្បត្តោ, នាស្ស ឥធេកច្ចេ អាទីនវា សំវិជ្ជន្តី’តិ, តតោ នំ ឧត្តរិំ សមន្នេសតិ – ‘អភយូបរតោ អយមាយស្មា, នាយមាយស្មា ភយូបរតោ; វីតរាគត្តា កាមេ ន សេវតិ ខយា រាគស្សា’តិ? តមេនំ សមន្នេសមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘អភយូបរតោ អយមាយស្មា, នាយមាយស្មា ភយូបរតោ; វីតរាគត្តា កាមេ ន សេវតិ ខយា រាគស្សា’តិ. តញ្ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុំ បរេ ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘កេ បនាយស្មតោ អាការា, កេ អន្វយា, យេនាយស្មា ឯវំ វទេសិ – អភយូបរតោ អយមាយស្មា, នាយមាយស្មា ភយូបរតោ; វីតរាគត្តា កាមេ ន សេវតិ ខយា រាគស្សា’តិ. សម្មា ព្យាករមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ ព្យាករេយ្យ – ‘តថា ហិ បន អយមាយស្មា សង្ឃេ វា វិហរន្តោ ឯកោ វា វិហរន្តោ, យេ ច តត្ថ សុគតា យេ ច តត្ថ ទុគ្គតា, យេ ច តត្ថ គណមនុសាសន្តិ, យេ ច ឥធេកច្ចេ អាមិសេសុ សំទិស្សន្តិ, យេ ច ឥធេកច្ចេ អាមិសេន អនុបលិត្តា, នាយមាយស្មា តំ តេន អវជានាតិ. សម្មុខា ខោ បន មេតំ ភគវតោ សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – អភយូបរតោហមស្មិ, នាហមស្មិ ភយូបរតោ, វីតរាគត្តា កាមេ ន សេវាមិ ខយា រាគស្សា’តិ.

៤៨៩. ‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, តថាគតោវ ឧត្តរិំ បដិបុច្ឆិតព្ពោ – ‘យេ សំកិលិដ្ឋា ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា ធម្មា, សំវិជ្ជន្តិ វា តេ តថាគតស្ស នោ វា’តិ? ព្យាករមានោ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ ឯវំ ព្យាករេយ្យ – ‘យេ សំកិលិដ្ឋា ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា ធម្មា, ន តេ តថាគតស្ស សំវិជ្ជន្តី’’’តិ.

‘‘យេ វីតិមិស្សា ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា ធម្មា, សំវិជ្ជន្តិ វា តេ តថាគតស្ស នោ វាតិ? ព្យាករមានោ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ ឯវំ ព្យាករេយ្យ – ‘យេ វីតិមិស្សា ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា ធម្មា, ន តេ តថាគតស្ស សំវិជ្ជន្តី’តិ.

‘‘យេ វោទាតា ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា ធម្មា, សំវិជ្ជន្តិ វា តេ តថាគតស្ស នោ វាតិ? ព្យាករមានោ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ ឯវំ ព្យាករេយ្យ – ‘យេ វោទាតា ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា ធម្មា, សំវិជ្ជន្តិ តេ តថាគតស្ស; ឯតំបថោហមស្មិ, ឯតំគោចរោ [ឯតបថោហមស្មិ ឯតគោចរោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)], នោ ច តេន តម្មយោ’តិ.

‘‘ឯវំវាទិំ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្ថារំ អរហតិ សាវកោ ឧបសង្កមិតុំ ធម្មស្សវនាយ. តស្ស សត្ថា ធម្មំ ទេសេតិ ឧត្តរុត្តរិំ បណីតបណីតំ កណ្ហសុក្កសប្បដិភាគំ. យថា យថា ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ សត្ថា ធម្មំ ទេសេតិ ឧត្តរុត្តរិំ បណីតបណីតំ កណ្ហសុក្កសប្បដិភាគំ តថា តថា សោ តស្មិំ ធម្មេ អភិញ្ញាយ ឥធេកច្ចំ ធម្មំ ធម្មេសុ និដ្ឋំ គច្ឆតិ, សត្ថរិ បសីទតិ – ‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភគវា, ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ, សុប្បដិបន្នោ សង្ឃោ’តិ. តញ្ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុំ បរេ ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘កេ បនាយស្មតោ អាការា, កេ អន្វយា, យេនាយស្មា ឯវំ វទេសិ – សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភគវា, ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ, សុប្បដិបន្នោ សង្ឃោ’តិ? សម្មា ព្យាករមានោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ ព្យាករេយ្យ – ‘ឥធាហំ, អាវុសោ, យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំ ធម្មស្សវនាយ. តស្ស មេ ភគវា ធម្មំ ទេសេតិ ឧត្តរុត្តរិំ បណីតបណីតំ កណ្ហសុក្កសប្បដិភាគំ. យថា យថា មេ, អាវុសោ, ភគវា ធម្មំ ទេសេតិ ឧត្តរុត្តរិំ បណីតបណីតំ កណ្ហសុក្កសប្បដិភាគំ តថា តថាហំ តស្មិំ ធម្មេ អភិញ្ញាយ ឥធេកច្ចំ ធម្មំ ធម្មេសុ និដ្ឋមគមំ, សត្ថរិ បសីទិំ – សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភគវា, ស្វាក្ខាតោ ភគវតា, ធម្មោ, សុប្បដិបន្នោ សង្ឃោ’តិ.

៤៩០. ‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ឥមេហិ អាការេហិ ឥមេហិ បទេហិ ឥមេហិ ព្យញ្ជនេហិ តថាគតេ សទ្ធា និវិដ្ឋា ហោតិ មូលជាតា បតិដ្ឋិតា, អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អាការវតី សទ្ធា ទស្សនមូលិកា, ទឡ្ហា; អសំហារិយា សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, តថាគតេ ធម្មសមន្នេសនា ហោតិ. ឯវញ្ច បន តថាគតោ ធម្មតាសុសមន្និដ្ឋោ ហោតី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ.

វីមំសកសុត្តំ និដ្ឋិតំ សត្តមំ.