២. អលគទ្ទូបមសុត្តំ

២៣៤. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អរិដ្ឋស្ស នាម ភិក្ខុនោ គទ្ធពាធិបុព្ពស្ស [គន្ធពាធិបុព្ពស្ស (ក.)] ឯវរូបំ បាបកំ ទិដ្ឋិគតំ ឧប្បន្នំ ហោតិ – ‘‘តថាហំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ យថា យេមេ អន្តរាយិកា ធម្មា វុត្តា ភគវតា តេ បដិសេវតោ នាលំ អន្តរាយាយា’’តិ. អស្សោសុំ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ – ‘‘អរិដ្ឋស្ស កិរ នាម ភិក្ខុនោ គទ្ធពាធិបុព្ពស្ស ឯវរូបំ បាបកំ ទិដ្ឋិគតំ ឧប្បន្នំ – ‘តថាហំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ យថា យេមេ អន្តរាយិកា ធម្មា វុត្តា ភគវតា តេ បដិសេវតោ នាលំ អន្តរាយាយា’’’តិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ យេន អរិដ្ឋោ ភិក្ខុ គទ្ធពាធិបុព្ពោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា អរិដ្ឋំ ភិក្ខុំ គទ្ធពាធិបុព្ពំ ឯតទវោចុំ – ‘‘សច្ចំ កិរ តេ, អាវុសោ អរិដ្ឋ, ឯវរូបំ បាបកំ ទិដ្ឋិគតំ ឧប្បន្នំ – ‘តថាហំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ យថា យេមេ អន្តរាយិកា ធម្មា វុត្តា ភគវតា តេ បដិសេវតោ នាលំ អន្តរាយាយា’’’តិ. ‘‘ឯវំព្យាខោ [ឯវំ ខោ (?) ភគវតោ សម្មុខាយេវស្ស ‘‘ឯវំព្យាខោ’’តិ] អហំ, អាវុសោ, ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ យថា យេមេ អន្តរាយិកា ធម្មា វុត្តា ភគវតា តេ បដិសេវតោ នាលំ អន្តរាយាយា’’តិ.

អថ ខោ តេបិ ភិក្ខូ អរិដ្ឋំ ភិក្ខុំ គទ្ធពាធិបុព្ពំ ឯតស្មា បាបកា ទិដ្ឋិគតា វិវេចេតុកាមា សមនុយុញ្ជន្តិ សមនុគាហន្តិ [សមនុគ្គាហន្តិ (ស្យា.)] សមនុភាសន្តិ – ‘‘មា ហេវំ, អាវុសោ អរិដ្ឋ, អវច, មា ភគវន្តំ អព្ភាចិក្ខិ; ន ហិ សាធុ ភគវតោ អព្ភក្ខានំ [អព្ភាចិក្ខនំ (ក.)], ន ហិ ភគវា ឯវំ វទេយ្យ. អនេកបរិយាយេនាវុសោ អរិដ្ឋ, អន្តរាយិកា ធម្មា អន្តរាយិកា វុត្តា ភគវតា, អលញ្ច បន តេ បដិសេវតោ អន្តរាយាយ. អប្បស្សាទា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា,អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. អដ្ឋិកង្កលូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា…បេ… មំសបេសូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា… តិណុក្កូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា… អង្គារកាសូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា… សុបិនកូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា… យាចិតកូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា… រុក្ខផលូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា… អសិសូនូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា… សត្តិសូលូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា… សប្បសិរូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ’’តិ. ឯវម្បិ ខោ អរិដ្ឋោ ភិក្ខុ គទ្ធពាធិបុព្ពោ តេហិ ភិក្ខូហិ សមនុយុញ្ជិយមានោ សមនុគាហិយមានោ [សមនុគ្គាហិយមានោ (ស្យា. វិនយេបិ)] សមនុភាសិយមានោ តទេវ [តថេវ តំ (វិនយេ)] បាបកំ ទិដ្ឋិគតំ ថាមសា បរាមាសា អភិនិវិស្ស វោហរតិ – ‘‘ឯវំព្យាខោ អហំ, អាវុសោ, ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ យថា យេមេ អន្តរាយិកា ធម្មា វុត្តា ភគវតា តេ បដិសេវតោ នាលំ អន្តរាយាយា’’តិ.

២៣៥. យតោ ខោ តេ ភិក្ខូ នាសក្ខិំសុ អរិដ្ឋំ ភិក្ខុំ គទ្ធពាធិបុព្ពំ ឯតស្មា បាបកា ទិដ្ឋិគតា វិវេចេតុំ, អថ ខោ តេ ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អរិដ្ឋស្ស នាម, ភន្តេ, ភិក្ខុនោ គទ្ធពាធិបុព្ពស្ស ឯវរូបំ បាបកំ ទិដ្ឋិគតំ ឧប្បន្នំ – ‘តថាហំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ យថា យេមេ អន្តរាយិកា ធម្មា វុត្តា ភគវតា តេ បដិសេវតោ នាលំ អន្តរាយាយា’តិ. អស្សុម្ហ ខោ មយំ, ភន្តេ – ‘អរិដ្ឋស្ស កិរ នាម ភិក្ខុនោ គទ្ធពាធិបុព្ពស្ស ឯវរូបំ បាបកំ ទិដ្ឋិគតំ ឧប្បន្នំ – តថាហំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ យថា យេមេ អន្តរាយិកា ធម្មា វុត្តា ភគវតា តេ បដិសេវតោ នាលំ អន្តរាយាយា’តិ. អថ ខោ មយំ, ភន្តេ, យេន អរិដ្ឋោ ភិក្ខុ គទ្ធពាធិបុព្ពោ តេនុបសង្កមិម្ហ; ឧបសង្កមិត្វា អរិដ្ឋំ ភិក្ខុំ គទ្ធពាធិបុព្ពំ ឯតទវោចុម្ហ – ‘សច្ចំ កិរ តេ, អាវុសោ អរិដ្ឋ, ឯវរូបំ បាបកំ ទិដ្ឋិគតំ ឧប្បន្នំ – តថាហំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ យថា យេមេ អន្តរាយិកា ធម្មា វុត្តា ភគវតា តេ បដិសេវតោ នាលំ អន្តរាយាយា’តិ?

‘‘ឯវំ វុត្តេ, ភន្តេ, អរិដ្ឋោ ភិក្ខុ គទ្ធពាធិបុព្ពោ អម្ហេ ឯតទវោច – ‘ឯវំព្យាខោ អហំ, អាវុសោ, ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ យថា យេមេ អន្តរាយិកា ធម្មា វុត្តា ភគវតា តេ បដិសេវតោ នាលំ អន្តរាយាយា’តិ. អថ ខោ មយំ, ភន្តេ, អរិដ្ឋំ ភិក្ខុំ គទ្ធពាធិបុព្ពំ ឯតស្មា បាបកា ទិដ្ឋិគតា វិវេចេតុកាមា សមនុយុញ្ជិម្ហ សមនុគាហិម្ហ សមនុភាសិម្ហ – ‘មា ហេវំ, អាវុសោ អរិដ្ឋ, អវច, មា ភគវន្តំ អព្ភាចិក្ខិ; ន ហិ សាធុ ភគវតោ អព្ភក្ខានំ, ន ហិ ភគវា ឯវំ វទេយ្យ. អនេកបរិយាយេនាវុសោ អរិដ្ឋ, អន្តរាយិកា ធម្មា អន្តរាយិកា វុត្តា ភគវតា, អលញ្ច បន តេ បដិសេវតោ អន្តរាយាយ. អប្បស្សាទា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. អដ្ឋិកង្កលូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា…បេ… សប្បសិរូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ’តិ. ឯវម្បិ ខោ, ភន្តេ, អរិដ្ឋោ ភិក្ខុ គទ្ធពាធិបុព្ពោ អម្ហេហិ សមនុយុញ្ជិយមានោ សមនុគាហិយមានោ សមនុភាសិយមានោ តទេវ បាបកំ ទិដ្ឋិគតំ ថាមសា បរាមាសា អភិនិវិស្ស វោហរតិ – ‘ឯវំព្យាខោ អហំ, អាវុសោ, ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ យថា យេមេ អន្តរាយិកា ធម្មា វុត្តា ភគវតា តេ បដិសេវតោ នាលំ អន្តរាយាយា’តិ. យតោ ខោ មយំ, ភន្តេ, នាសក្ខិម្ហ អរិដ្ឋំ ភិក្ខុំ គទ្ធពាធិបុព្ពំ ឯតស្មា បាបកា ទិដ្ឋិគតា វិវេចេតុំ, អថ មយំ ឯតមត្ថំ ភគវតោ អារោចេមា’’តិ.

២៣៦. អថ ខោ ភគវា អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, មម វចនេន អរិដ្ឋំ ភិក្ខុំ គទ្ធពាធិបុព្ពំ អាមន្តេហិ – ‘សត្ថា តំ, អាវុសោ អរិដ្ឋ, អាមន្តេតី’’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ បដិស្សុត្វា, យេន អរិដ្ឋោ ភិក្ខុ គទ្ធពាធិបុព្ពោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អរិដ្ឋំ ភិក្ខុំ គទ្ធពាធិបុព្ពំ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថា តំ, អាវុសោ អរិដ្ឋ, អាមន្តេតី’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អរិដ្ឋោ ភិក្ខុ គទ្ធពាធិបុព្ពោ តស្ស ភិក្ខុនោ បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អរិដ្ឋំ ភិក្ខុំ គទ្ធពាធិបុព្ពំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘សច្ចំ កិរ តេ, អរិដ្ឋ, ឯវរូបំ បាបកំ ទិដ្ឋិគតំ ឧប្បន្នំ – ‘តថាហំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ យថា យេមេ អន្តរាយិកា ធម្មា វុត្តា ភគវតា តេ បដិសេវតោ នាលំ អន្តរាយាយា’’’តិ?

‘‘ឯវំព្យាខោ អហំ, ភន្តេ, ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ – ‘យថា យេមេ អន្តរាយិកា ធម្មា វុត្តា ភគវតា តេ បដិសេវតោ នាលំ អន្តរាយាយា’’’តិ. ‘‘កស្ស ខោ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, មយា ឯវំ ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាសិ? ននុ មយា, មោឃបុរិស, អនេកបរិយាយេន អន្តរាយិកា ធម្មា អន្តរាយិកា វុត្តា? អលញ្ច បន តេ បដិសេវតោ អន្តរាយាយ. អប្បស្សាទា កាមា វុត្តា មយា, ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. អដ្ឋិកង្កលូបមា កាមា វុត្តា មយា… មំសបេសូបមា កាមា វុត្តា មយា… តិណុក្កូបមា កាមា វុត្តា មយា… អង្គារកាសូបមា កាមា វុត្តា មយា… សុបិនកូបមា កាមា វុត្តា មយា… យាចិតកូបមា កាមា វុត្តា មយា… រុក្ខផលូបមា កាមា វុត្តា មយា… អសិសូនូបមា កាមា វុត្តា មយា… សត្តិសូលូបមា កាមា វុត្តា មយា… សប្បសិរូបមា កាមា វុត្តា មយា, ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. អថ ច បន ត្វំ, មោឃបុរិស, អត្តនា ទុគ្គហិតេន អម្ហេ ចេវ អព្ភាចិក្ខសិ, អត្តានញ្ច ខនសិ, ពហុញ្ច អបុញ្ញំ បសវសិ. តញ្ហិ តេ, មោឃបុរិស, ភវិស្សតិ ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, អបិ នាយំ អរិដ្ឋោ ភិក្ខុ គទ្ធពាធិបុព្ពោ ឧស្មីកតោបិ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ’’តិ? ‘‘កិញ្ហិ [កិំតិ (ក.)] សិយា, ភន្តេ; នោ ហេតំ, ភន្តេ’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, អរិដ្ឋោ ភិក្ខុ គទ្ធពាធិបុព្ពោ តុណ្ហីភូតោ មង្កុភូតោ បត្តក្ខន្ធោ អធោមុខោ បជ្ឈាយន្តោ អប្បដិភានោ និសីទិ. អថ ខោ ភគវា អរិដ្ឋំ ភិក្ខុំ គទ្ធពាធិបុព្ពំ តុណ្ហីភូតំ មង្កុភូតំ បត្តក្ខន្ធំ អធោមុខំ បជ្ឈាយន្តំ អប្បដិភានំ វិទិត្វា អរិដ្ឋំ ភិក្ខុំ គទ្ធពាធិបុព្ពំ ឯតទវោច – ‘‘បញ្ញាយិស្សសិ ខោ ត្វំ, មោឃបុរិស, ឯតេន សកេន បាបកេន ទិដ្ឋិគតេន. ឥធាហំ ភិក្ខូ បដិបុច្ឆិស្សាមី’’តិ.

២៣៧. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘តុម្ហេបិ មេ, ភិក្ខវេ, ឯវំ ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាថ យថាយំ អរិដ្ឋោ ភិក្ខុ គទ្ធពាធិបុព្ពោ អត្តនា ទុគ្គហិតេន អម្ហេ ចេវ អព្ភាចិក្ខតិ, អត្តានញ្ច ខនតិ, ពហុញ្ច អបុញ្ញំ បសវតី’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ. អនេកបរិយាយេន ហិ នោ, ភន្តេ, អន្តរាយិកា ធម្មា អន្តរាយិកា វុត្តា ភគវតា; អលញ្ច បន តេ បដិសេវតោ អន្តរាយាយ. អប្បស្សាទា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. អដ្ឋិកង្កលូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា…បេ… សប្បសិរូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខវេ, សាធុ, ខោ មេ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯវំ ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាថ. អនេកបរិយាយេន ហិ ខោ, ភិក្ខវេ, អន្តរាយិកា ធម្មា វុត្តា មយា, អលញ្ច បន តេ បដិសេវតោ អន្តរាយាយ. អប្បស្សាទា កាមា វុត្តា មយា, ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. អដ្ឋិកង្កលូបមា កាមា វុត្តា មយា…បេ… សប្បសិរូបមា កាមា វុត្តា មយា, ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. អថ ច បនាយំ អរិដ្ឋោ ភិក្ខុ គទ្ធពាធិបុព្ពោ អត្តនា ទុគ្គហិតេន អម្ហេ ចេវ អព្ភាចិក្ខតិ, អត្តានញ្ច ខនតិ, ពហុញ្ច អបុញ្ញំ បសវតិ. តញ្ហិ តស្ស មោឃបុរិសស្ស ភវិស្សតិ ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយ. សោ វត, ភិក្ខវេ, អញ្ញត្រេវ កាមេហិ អញ្ញត្រ កាមសញ្ញាយ អញ្ញត្រ កាមវិតក្កេហិ កាមេ បដិសេវិស្សតីតិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ’’.

២៣៨. ‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចេ មោឃបុរិសា ធម្មំ បរិយាបុណន្តិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ. តេ តំ ធម្មំ បរិយាបុណិត្វា តេសំ ធម្មានំ បញ្ញាយ អត្ថំ ន ឧបបរិក្ខន្តិ. តេសំ តេ ធម្មា បញ្ញាយ អត្ថំ អនុបបរិក្ខតំ ន និជ្ឈានំ ខមន្តិ. តេ ឧបារម្ភានិសំសា ចេវ ធម្មំ បរិយាបុណន្តិ ឥតិវាទប្បមោក្ខានិសំសា ច. យស្ស ចត្ថាយ ធម្មំ បរិយាបុណន្តិ តញ្ចស្ស អត្ថំ នានុភោន្តិ. តេសំ តេ ធម្មា ទុគ្គហិតា ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយ សំវត្តន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទុគ្គហិតត្តា, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ អលគទ្ទត្ថិកោ អលគទ្ទគវេសី អលគទ្ទបរិយេសនំ ចរមានោ. សោ បស្សេយ្យ មហន្តំ អលគទ្ទំ. តមេនំ ភោគេ វា នង្គុដ្ឋេ វា គណ្ហេយ្យ. តស្ស សោ អលគទ្ទោ បដិបរិវត្តិត្វា [បដិនិវត្តិត្វា (ស្យា. ក.)] ហត្ថេ វា ពាហាយ វា អញ្ញតរស្មិំ វា អង្គបច្ចង្គេ ឌំសេយ្យ [ឌសេយ្យ (សី. បី.)]. សោ តតោនិទានំ មរណំ វា និគច្ឆេយ្យ មរណមត្តំ វា ទុក្ខំ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទុគ្គហិតត្តា, ភិក្ខវេ, អលគទ្ទស្ស. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចេ មោឃបុរិសា ធម្មំ បរិយាបុណន្តិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ. តេ តំ ធម្មំ បរិយាបុណិត្វា តេសំ ធម្មានំ បញ្ញាយ អត្ថំ ន ឧបបរិក្ខន្តិ. តេសំ តេ ធម្មា បញ្ញាយ អត្ថំ អនុបបរិក្ខតំ ន និជ្ឈានំ ខមន្តិ. តេ ឧបារម្ភានិសំសា ចេវ ធម្មំ បរិយាបុណន្តិ ឥតិវាទប្បមោក្ខានិសំសា ច. យស្ស ចត្ថាយ ធម្មំ បរិយាបុណន្តិ តញ្ចស្ស អត្ថំ នានុភោន្តិ. តេសំ តេ ធម្មា ទុគ្គហិតា ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយ សំវត្តន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទុគ្គហិតត្តា ភិក្ខវេ ធម្មានំ.

២៣៩. ‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចេ កុលបុត្តា ធម្មំ បរិយាបុណន្តិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ. តេ តំ ធម្មំ បរិយាបុណិត្វា តេសំ ធម្មានំ បញ្ញាយ អត្ថំ ឧបបរិក្ខន្តិ. តេសំ តេ ធម្មា បញ្ញាយ អត្ថំ ឧបបរិក្ខតំ និជ្ឈានំ ខមន្តិ. តេ ន ចេវ ឧបារម្ភានិសំសា ធម្មំ បរិយាបុណន្តិ ន ឥតិវាទប្បមោក្ខានិសំសា ច [ន ច ឥតិវាទប្បមោក្ខានិសំសា (?)]. យស្ស ចត្ថាយ ធម្មំ បរិយាបុណន្តិ តញ្ចស្ស អត្ថំ អនុភោន្តិ. តេសំ តេ ធម្មា សុគ្គហិតា ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ សំវត្តន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? សុគ្គហិតត្តា ភិក្ខវេ ធម្មានំ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ អលគទ្ទត្ថិកោ អលគទ្ទគវេសី អលគទ្ទបរិយេសនំ ចរមានោ. សោ បស្សេយ្យ មហន្តំ អលគទ្ទំ. តមេនំ អជបទេន ទណ្ឌេន សុនិគ្គហិតំ និគ្គណ្ហេយ្យ. អជបទេន ទណ្ឌេន សុនិគ្គហិតំ និគ្គហិត្វា, គីវាយ សុគ្គហិតំ គណ្ហេយ្យ. កិញ្ចាបិ សោ, ភិក្ខវេ, អលគទ្ទោ តស្ស បុរិសស្ស ហត្ថំ វា ពាហំ វា អញ្ញតរំ វា អង្គបច្ចង្គំ ភោគេហិ បលិវេឋេយ្យ, អថ ខោ សោ នេវ តតោនិទានំ មរណំ វា និគច្ឆេយ្យ មរណមត្តំ វា ទុក្ខំ. តំ កិស្ស ហេតុ? សុគ្គហិតត្តា, ភិក្ខវេ, អលគទ្ទស្ស. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចេ កុលបុត្តា ធម្មំ បរិយាបុណន្តិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ. តេ តំ ធម្មំ បរិយាបុណិត្វា តេសំ ធម្មានំ បញ្ញាយ អត្ថំ ឧបបរិក្ខន្តិ. តេសំ តេ ធម្មា បញ្ញាយ អត្ថំ ឧបបរិក្ខតំ និជ្ឈានំ ខមន្តិ. តេ ន ចេវ ឧបារម្ភានិសំសា ធម្មំ បរិយាបុណន្តិ, ន ឥតិវាទប្បមោក្ខានិសំសា ច. យស្ស ចត្ថាយ ធម្មំ បរិយាបុណន្តិ, តញ្ចស្ស អត្ថំ អនុភោន្តិ. តេសំ តេ ធម្មា សុគ្គហិតា ទីឃរត្តំ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ សំវត្តន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? សុគ្គហិតត្តា, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ. តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, យស្ស មេ ភាសិតស្ស អត្ថំ អាជានេយ្យាថ, តថា នំ ធារេយ្យាថ. យស្ស ច បន មេ ភាសិតស្ស អត្ថំ ន អាជានេយ្យាថ, អហំ វោ តត្ថ បដិបុច្ឆិតព្ពោ, យេ វា បនាស្សុ វិយត្តា ភិក្ខូ.

២៤០. ‘‘កុល្លូបមំ វោ, ភិក្ខវេ, ធម្មំ ទេសេស្សាមិ និត្ថរណត្ថាយ, នោ គហណត្ថាយ. តំ សុណាថ, សាធុកំ មនសិករោថ, ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច – ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នោ. សោ បស្សេយ្យ មហន្តំ ឧទកណ្ណវំ, ឱរិមំ តីរំ សាសង្កំ សប្បដិភយំ, បារិមំ តីរំ ខេមំ អប្បដិភយំ; ន ចស្ស នាវា សន្តារណី ឧត្តរសេតុ វា អបារា បារំ គមនាយ. តស្ស ឯវមស្ស – ‘អយំ ខោ មហាឧទកណ្ណវោ, ឱរិមំ តីរំ សាសង្កំ សប្បដិភយំ, បារិមំ តីរំ ខេមំ អប្បដិភយំ; នត្ថិ ច នាវា សន្តារណី ឧត្តរសេតុ វា អបារា បារំ គមនាយ. យំនូនាហំ តិណកដ្ឋសាខាបលាសំ សំកឌ្ឍិត្វា, កុល្លំ ពន្ធិត្វា, តំ កុល្លំ និស្សាយ ហត្ថេហិ ច បាទេហិ ច វាយមមានោ សោត្ថិនា បារំ ឧត្តរេយ្យ’ន្តិ. អថ ខោ សោ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ តិណកដ្ឋសាខាបលាសំ សំកឌ្ឍិត្វា, កុល្លំ ពន្ធិត្វា តំ កុល្លំ និស្សាយ ហត្ថេហិ ច បាទេហិ ច វាយមមានោ សោត្ថិនា បារំ ឧត្តរេយ្យ. តស្ស បុរិសស្ស ឧត្តិណ្ណស្ស [តិណ្ណស្ស (បី. ក.)] បារង្គតស្ស ឯវមស្ស – ‘ពហុការោ ខោ មេ អយំ កុល្លោ; ឥមាហំ កុល្លំ និស្សាយ ហត្ថេហិ ច បាទេហិ ច វាយមមានោ សោត្ថិនា បារំ ឧត្តិណ្ណោ. យំនូនាហំ ឥមំ កុល្លំ សីសេ វា អារោបេត្វា ខន្ធេ វា ឧច្ចារេត្វា [ឧច្ចោបេត្វា (ក.)] យេន កាមំ បក្កមេយ្យ’ន្តិ. តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, អបិ នុ សោ បុរិសោ ឯវំការី តស្មិំ កុល្លេ កិច្ចការី អស្សា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘កថំការី ច សោ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ តស្មិំ កុល្លេ កិច្ចការី អស្ស? ឥធ, ភិក្ខវេ, តស្ស បុរិសស្ស ឧត្តិណ្ណស្ស បារង្គតស្ស ឯវមស្ស – ‘ពហុការោ ខោ មេ អយំ កុល្លោ; ឥមាហំ កុល្លំ និស្សាយ ហត្ថេហិ ច បាទេហិ ច វាយមមានោ សោត្ថិនា បារំ ឧត្តិណ្ណោ. យំនូនាហំ ឥមំ កុល្លំ ថលេ វា ឧស្សាទេត្វា [ឧស្សារេត្វា (ក.)] ឧទកេ វា ឱបិលាបេត្វា យេន កាមំ បក្កមេយ្យ’ន្តិ. ឯវំការី ខោ សោ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ តស្មិំ កុល្លេ កិច្ចការី អស្ស. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, កុល្លូបមោ មយា ធម្មោ ទេសិតោ និត្ថរណត្ថាយ, នោ គហណត្ថាយ. កុល្លូបមំ វោ, ភិក្ខវេ, ធម្មំ ទេសិតំ, អាជានន្តេហិ ធម្មាបិ វោ បហាតព្ពា បគេវ អធម្មា.

២៤១. ‘‘ឆយិមានិ, ភិក្ខវេ, ទិដ្ឋិដ្ឋានានិ. កតមានិ ឆ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អរិយានំ អទស្សាវី អរិយធម្មស្ស អកោវិទោ អរិយធម្មេ អវិនីតោ, សប្បុរិសានំ អទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស អកោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ អវិនីតោ, រូបំ ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’តិ សមនុបស្សតិ; វេទនំ ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’តិ សមនុបស្សតិ; សញ្ញំ ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’តិ សមនុបស្សតិ; សង្ខារេ ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’តិ សមនុបស្សតិ; យម្បិ តំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ, អនុវិចរិតំ មនសា តម្បិ ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’តិ សមនុបស្សតិ; យម្បិ តំ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ – សោ លោកោ សោ អត្តា, សោ បេច្ច ភវិស្សាមិ និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ អវិបរិណាមធម្មោ, សស្សតិសមំ តថេវ ឋស្សាមីតិ – តម្បិ ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’តិ សមនុបស្សតិ. សុតវា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ អរិយានំ ទស្សាវី អរិយធម្មស្ស កោវិទោ អរិយធម្មេ សុវិនីតោ, សប្បុរិសានំ ទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស កោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ សុវិនីតោ, រូបំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ សមនុបស្សតិ; វេទនំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ សមនុបស្សតិ; សញ្ញំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ សមនុបស្សតិ; សង្ខារេ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ សមនុបស្សតិ; យម្បិ តំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ, អនុវិចរិតំ មនសា, តម្បិ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ សមនុបស្សតិ; យម្បិ តំ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ – សោ លោកោ សោ អត្តា, សោ បេច្ច ភវិស្សាមិ និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ អវិបរិណាមធម្មោ, សស្សតិសមំ តថេវ ឋស្សាមីតិ – តម្បិ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ សមនុបស្សតិ. សោ ឯវំ សមនុបស្សន្តោ អសតិ ន បរិតស្សតី’’តិ.

២៤២. ឯវំ វុត្តេ, អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សិយា នុ ខោ, ភន្តេ, ពហិទ្ធា អសតិ បរិតស្សនា’’តិ? ‘‘សិយា, ភិក្ខូ’’តិ – ភគវា អវោច. ‘‘ឥធ ភិក្ខុ ឯកច្ចស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហុ វត មេ, តំ វត មេ នត្ថិ; សិយា វត មេ, តំ វតាហំ ន លភាមី’តិ. សោ សោចតិ កិលមតិ បរិទេវតិ ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខុ, ពហិទ្ធា អសតិ បរិតស្សនា ហោតី’’តិ.

‘‘សិយា បន, ភន្តេ, ពហិទ្ធា អសតិ អបរិតស្សនា’’តិ? ‘‘សិយា, ភិក្ខូ’’តិ – ភគវា អវោច. ‘‘ឥធ ភិក្ខុ ឯកច្ចស្ស ន ឯវំ ហោតិ – ‘អហុ វត មេ, តំ វត មេ នត្ថិ; សិយា វត មេ, តំ វតាហំ ន លភាមី’តិ. សោ ន សោចតិ ន កិលមតិ ន បរិទេវតិ ន ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ ន សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខុ, ពហិទ្ធា អសតិ អបរិតស្សនា ហោតី’’តិ.

‘‘សិយា នុ ខោ, ភន្តេ, អជ្ឈត្តំ អសតិ បរិតស្សនា’’តិ? ‘‘សិយា, ភិក្ខូ’’តិ – ភគវា អវោច. ‘‘ឥធ, ភិក្ខុ, ឯកច្ចស្ស ឯវំ ទិដ្ឋិ ហោតិ – ‘សោ លោកោ សោ អត្តា, សោ បេច្ច ភវិស្សាមិ និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ អវិបរិណាមធម្មោ, សស្សតិសមំ តថេវ ឋស្សាមី’តិ. សោ សុណាតិ តថាគតស្ស វា តថាគតសាវកស្ស វា សព្ពេសំ ទិដ្ឋិដ្ឋានាធិដ្ឋានបរិយុដ្ឋានាភិនិវេសានុសយានំ សមុគ្ឃាតាយ សព្ពសង្ខារសមថាយ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គាយ តណ្ហាក្ខយាយ វិរាគាយ និរោធាយ និព្ពានាយ ធម្មំ ទេសេន្តស្ស. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘ឧច្ឆិជ្ជិស្សាមិ នាមស្សុ, វិនស្សិស្សាមិ នាមស្សុ, នស្សុ នាម ភវិស្សាមី’តិ. សោ សោចតិ កិលមតិ បរិទេវតិ ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខុ, អជ្ឈត្តំ អសតិ បរិតស្សនា ហោតី’’តិ.

‘‘សិយា បន, ភន្តេ, អជ្ឈត្តំ អសតិ អបរិតស្សនា’’តិ? ‘‘សិយា, ភិក្ខូ’’តិ ភគវា អវោច. ‘‘ឥធ, ភិក្ខុ, ឯកច្ចស្ស ន ឯវំ ទិដ្ឋិ ហោតិ – ‘សោ លោកោ សោ អត្តា, សោ បេច្ច ភវិស្សាមិ និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ អវិបរិណាមធម្មោ, សស្សតិសមំ តថេវ ឋស្សាមី’តិ. សោ សុណាតិ តថាគតស្ស វា តថាគតសាវកស្ស វា សព្ពេសំ ទិដ្ឋិដ្ឋានាធិដ្ឋានបរិយុដ្ឋានាភិនិវេសានុសយានំ សមុគ្ឃាតាយ សព្ពសង្ខារសមថាយ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គាយ តណ្ហាក្ខយាយ វិរាគាយ និរោធាយ និព្ពានាយ ធម្មំ ទេសេន្តស្ស. តស្ស ន ឯវំ ហោតិ – ‘ឧច្ឆិជ្ជិស្សាមិ នាមស្សុ, វិនស្សិស្សាមិ នាមស្សុ, នស្សុ នាម ភវិស្សាមី’តិ. សោ ន សោចតិ ន កិលមតិ ន បរិទេវតិ ន ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ ន សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខុ, អជ្ឈត្តំ អសតិ អបរិតស្សនា ហោតិ’’.

២៤៣. ‘‘តំ [តញ្ច (ក.)], ភិក្ខវេ, បរិគ្គហំ បរិគ្គណ្ហេយ្យាថ, យ្វាស្ស [យ្វាស្សុ (ក.)] បរិគ្គហោ និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ អវិបរិណាមធម្មោ, សស្សតិសមំ តថេវ តិដ្ឋេយ្យ. បស្សថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, តំ បរិគ្គហំ យ្វាស្ស បរិគ្គហោ និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ អវិបរិណាមធម្មោ, សស្សតិសមំ តថេវ តិដ្ឋេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ. អហម្បិ ខោ តំ, ភិក្ខវេ, បរិគ្គហំ ន សមនុបស្សាមិ យ្វាស្ស បរិគ្គហោ និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ អវិបរិណាមធម្មោ សស្សតិសមំ តថេវ តិដ្ឋេយ្យ.

‘‘តំ, ភិក្ខវេ, អត្តវាទុបាទានំ ឧបាទិយេថ, យំស [យស្ស (ស្យា. ក.)] អត្តវាទុបាទានំ ឧបាទិយតោ ន ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា. បស្សថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, តំ អត្តវាទុបាទានំ យំស អត្តវាទុបាទានំ ឧបាទិយតោ ន ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ. អហម្បិ ខោ តំ, ភិក្ខវេ, អត្តវាទុបាទានំ ន សមនុបស្សាមិ យំស អត្តវាទុបាទានំ ឧបាទិយតោ ន ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា.

‘‘តំ, ភិក្ខវេ, ទិដ្ឋិនិស្សយំ និស្សយេថ យំស ទិដ្ឋិនិស្សយំ និស្សយតោ ន ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា. បស្សថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, តំ ទិដ្ឋិនិស្សយំ យំស ទិដ្ឋិនិស្សយំ និស្សយតោ ន ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ. អហម្បិ ខោ តំ, ភិក្ខវេ, ទិដ្ឋិនិស្សយំ ន សមនុបស្សាមិ យំស ទិដ្ឋិនិស្សយំ និស្សយតោ ន ឧប្បជ្ជេយ្យុំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’.

២៤៤. ‘‘អត្តនិ វា, ភិក្ខវេ, សតិ អត្តនិយំ មេ តិ អស្សា’’តិ?

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘អត្តនិយេ វា, ភិក្ខវេ, សតិ អត្តា មេ តិ អស្សា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘អត្តនិ ច, ភិក្ខវេ, អត្តនិយេ ច សច្ចតោ ថេតតោ អនុបលព្ភមានេ, យម្បិ តំ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ – ‘សោ លោកោ សោ អត្តា, សោ បេច្ច ភវិស្សាមិ និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ អវិបរិណាមធម្មោ, សស្សតិសមំ តថេវ ឋស្សាមី’តិ – ននាយំ [ន ច ខោយំ (ក.)], ភិក្ខវេ, កេវលោ បរិបូរោ ពាលធម្មោ’’’តិ?

‘‘កិញ្ហិ នោ សិយា, ភន្តេ, កេវលោ ហិ, ភន្តេ, បរិបូរោ [កេវលោ បរិបូរោ (សី. បី.)] ពាលធម្មោ’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, រូបំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ, ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ?

‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, វេទនា…បេ… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ, ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ?

‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, យំ កិញ្ចិ រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ, អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា, ឱឡារិកំ វា សុខុមំ វា, ហីនំ វា បណីតំ វា, យំ ទូរេ សន្តិកេ វា, សព្ពំ រូបំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ – ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. យា កាចិ វេទនា…បេ… យា កាចិ សញ្ញា… យេ កេចិ សង្ខារា… យំ កិញ្ចិ វិញ្ញាណំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ, អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា, ឱឡារិកំ វា សុខុមំ វា, ហីនំ វា បណីតំ វា, យំ ទូរេ សន្តិកេ វា, សព្ពំ វិញ្ញាណំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ – ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ’’.

២៤៥. ‘‘ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ រូបស្មិំ និព្ពិន្ទតិ, វេទនាយ និព្ពិន្ទតិ, សញ្ញាយ និព្ពិន្ទតិ, សង្ខារេសុ និព្ពិន្ទតិ, វិញ្ញាណស្មិំ និព្ពិន្ទតិ, និព្ពិទា វិរជ្ជតិ [និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ (សី. ស្យា. បី.)], វិរាគា វិមុច្ចតិ, វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧក្ខិត្តបលិឃោ ឥតិបិ, សំកិណ្ណបរិក្ខោ ឥតិបិ, អព្ពូឡ្ហេសិកោ ឥតិបិ, និរគ្គឡោ ឥតិបិ, អរិយោ បន្នទ្ធជោ បន្នភារោ វិសំយុត្តោ ឥតិបិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧក្ខិត្តបលិឃោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីនា ហោតិ, ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា, អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧក្ខិត្តបលិឃោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សំកិណ្ណបរិក្ខោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ បោនោព្ភវិកោ ជាតិសំសារោ បហីនោ ហោតិ, ឧច្ឆិន្នមូលោ តាលាវត្ថុកតោ អនភាវំកតោ, អាយតិំ អនុប្បាទធម្មោ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សំកិណ្ណបរិក្ខោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អព្ពូឡ្ហេសិកោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ តណ្ហា បហីនា ហោតិ, ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា, អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អព្ពូឡ្ហេសិកោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ និរគ្គឡោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ បញ្ច ឱរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ បហីនានិ ហោន្តិ, ឧច្ឆិន្នមូលានិ តាលាវត្ថុកតានិ អនភាវំកតានិ, អាយតិំ អនុប្បាទធម្មានិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ និរគ្គឡោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរិយោ បន្នទ្ធជោ បន្នភារោ វិសំយុត្តោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អស្មិមានោ បហីនោ ហោតិ, ឧច្ឆិន្នមូលោ តាលាវត្ថុកតោ អនភាវំកតោ, អាយតិំ អនុប្បាទធម្មោ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរិយោ បន្នទ្ធជោ បន្នភារោ វិសំយុត្តោ ហោតិ.

២៤៦. ‘‘ឯវំ វិមុត្តចិត្តំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុំ សឥន្ទា ទេវា សព្រហ្មកា សបជាបតិកា អន្វេសំ នាធិគច្ឆន្តិ – ‘ឥទំ និស្សិតំ តថាគតស្ស វិញ្ញាណ’ន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋេវាហំ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ តថាគតំ អននុវិជ្ជោតិ វទាមិ. ឯវំវាទិំ ខោ មំ, ភិក្ខវេ, ឯវមក្ខាយិំ ឯកេ សមណព្រាហ្មណា អសតា តុច្ឆា មុសា អភូតេន អព្ភាចិក្ខន្តិ – ‘វេនយិកោ សមណោ គោតមោ, សតោ សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញាបេតី’តិ. យថា ចាហំ ន, ភិក្ខវេ [ភិក្ខវេ ន (សី. ស្យា. បី.)], យថា ចាហំ ន វទាមិ, តថា មំ តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា អសតា តុច្ឆា មុសា អភូតេន អព្ភាចិក្ខន្តិ – ‘វេនយិកោ សមណោ គោតមោ, សតោ សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញាបេតី’តិ. បុព្ពេ ចាហំ ភិក្ខវេ, ឯតរហិ ច ទុក្ខញ្ចេវ បញ្ញាបេមិ, ទុក្ខស្ស ច និរោធំ. តត្រ ចេ, ភិក្ខវេ, បរេ តថាគតំ អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តិ រោសេន្តិ វិហេសេន្តិ, តត្រ, ភិក្ខវេ, តថាគតស្ស ន ហោតិ អាឃាតោ ន អប្បច្ចយោ ន ចេតសោ អនភិរទ្ធិ.

‘‘តត្រ ចេ, ភិក្ខវេ, បរេ តថាគតំ សក្ករោន្តិ គរុំ ករោន្តិ មានេន្តិ បូជេន្តិ, តត្រ, ភិក្ខវេ, តថាគតស្ស ន ហោតិ អានន្ទោ ន សោមនស្សំ ន ចេតសោ ឧប្បិលាវិតត្តំ. តត្រ ចេ, ភិក្ខវេ, បរេ វា តថាគតំ សក្ករោន្តិ គរុំ ករោន្តិ មានេន្តិ បូជេន្តិ, តត្រ, ភិក្ខវេ, តថាគតស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘យំ ខោ ឥទំ បុព្ពេ បរិញ្ញាតំ តត្ថ មេ ឯវរូបា ការា [សក្ការា (ក.)] ករីយន្តី’តិ. តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, តុម្ហេ ចេបិ បរេ អក្កោសេយ្យុំ បរិភាសេយ្យុំ រោសេយ្យុំ វិហេសេយ្យុំ, តត្រ តុម្ហេ ហិ ន អាឃាតោ ន អប្បច្ចយោ ន ចេតសោ អនភិរទ្ធិ ករណីយា. តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, តុម្ហេ ចេបិ បរេ សក្ករេយ្យុំ គរុំ ករេយ្យុំ មានេយ្យុំ បូជេយ្យុំ, តត្រ តុម្ហេហិ ន អានន្ទោ ន សោមនស្សំ ន ចេតសោ ឧប្បិលាវិតត្តំ ករណីយំ. តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, តុម្ហេ ចេបិ បរេ សក្ករេយ្យុំ គរុំ ករេយ្យុំ មានេយ្យុំ បូជេយ្យុំ, តត្រ តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘យំ ខោ ឥទំ បុព្ពេ បរិញ្ញាតំ, តត្ថ មេ [តត្ថ នោ (ក.) តត្ថ + ឥមេតិ បទច្ឆេទោ] ឯវរូបា ការា ករីយន្តី’តិ.

២៤៧. ‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, យំ ន តុម្ហាកំ តំ បជហថ; តំ វោ បហីនំ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ? រូបំ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ; តំ វោ បហីនំ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. វេទនា, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ; សា វោ បហីនា ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. សញ្ញា, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ; សា វោ បហីនា ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. សង្ខារា, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ, តេ បជហថ; តេ វោ បហីនា ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សន្តិ. វិញ្ញាណំ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ; តំ វោ បហីនំ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, យំ ឥមស្មិំ ជេតវនេ តិណកដ្ឋសាខាបលាសំ, តំ ជនោ ហរេយ្យ វា ទហេយ្យ វា យថាបច្ចយំ វា ករេយ្យ. អបិ នុ តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘អម្ហេ ជនោ ហរតិ វា ទហតិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោតី’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘ន ហិ នោ ឯតំ, ភន្តេ, អត្តា វា អត្តនិយំ វា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, យំ ន តុម្ហាកំ តំ បជហថ; តំ វោ បហីនំ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ? រូបំ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ; តំ វោ បហីនំ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ. វេទនា, ភិក្ខវេ…បេ… សញ្ញា, ភិក្ខវេ… សង្ខារា, ភិក្ខវេ…បេ… វិញ្ញាណំ, ភិក្ខវេ, ន តុម្ហាកំ, តំ បជហថ; តំ វោ បហីនំ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ.

២៤៨. ‘‘ឯវំ ស្វាក្ខាតោ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មោ ឧត្តានោ វិវដោ បកាសិតោ ឆិន្នបិលោតិកោ. ឯវំ ស្វាក្ខាតេ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មេ ឧត្តានេ វិវដេ បកាសិតេ ឆិន្នបិលោតិកេ យេ តេ ភិក្ខូ អរហន្តោ ខីណាសវា វុសិតវន្តោ កតករណីយា ឱហិតភារា អនុប្បត្តសទត្ថា បរិក្ខីណភវសំយោជនា សម្មទញ្ញា វិមុត្តា, វដ្ដំ តេសំ នត្ថិ បញ្ញាបនាយ. ឯវំ ស្វាក្ខាតោ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មោ ឧត្តានោ វិវដោ បកាសិតោ ឆិន្នបិលោតិកោ. ឯវំ ស្វាក្ខាតេ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មេ ឧត្តានេ វិវដេ បកាសិតេ ឆិន្នបិលោតិកេ យេសំ ភិក្ខូនំ បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ បហីនានិ, សព្ពេ តេ ឱបបាតិកា, តត្ថ បរិនិព្ពាយិនោ, អនាវត្តិធម្មា តស្មា លោកា. ឯវំ ស្វាក្ខាតោ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មោ ឧត្តានោ វិវដោ បកាសិតោ ឆិន្នបិលោតិកោ. ឯវំ ស្វាក្ខាតេ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មេ ឧត្តានេ វិវដេ បកាសិតេ ឆិន្នបិលោតិកេ យេសំ ភិក្ខូនំ តីណិ សំយោជនានិ បហីនានិ, រាគទោសមោហា តនុភូតា, សព្ពេ តេ សកទាគាមិនោ, សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សន្តិ. ឯវំ ស្វាក្ខាតោ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មោ ឧត្តានោ វិវដោ បកាសិតោ ឆិន្នបិលោតិកោ. ឯវំ ស្វាក្ខាតេ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មេ ឧត្តានេ វិវដេ បកាសិតេ ឆិន្នបិលោតិកេ យេសំ ភិក្ខូនំ តីណិ សំយោជនានិ បហីនានិ, សព្ពេ តេ សោតាបន្នា, អវិនិបាតធម្មា, និយតា សម្ពោធិបរាយនា. ឯវំ ស្វាក្ខាតោ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មោ ឧត្តានោ វិវដោ បកាសិតោ ឆិន្នបិលោតិកោ. ឯវំ ស្វាក្ខាតេ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មេ ឧត្តានេ វិវដេ បកាសិតេ ឆិន្នបិលោតិកេ យេ តេ ភិក្ខូ ធម្មានុសារិនោ សទ្ធានុសារិនោ សព្ពេ តេ សម្ពោធិបរាយនា. ឯវំ ស្វាក្ខាតោ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មោ ឧត្តានោ វិវដោ បកាសិតោ ឆិន្នបិលោតិកោ. ឯវំ ស្វាក្ខាតេ, ភិក្ខវេ, មយា ធម្មេ ឧត្តានេ វិវដេ បកាសិតេ ឆិន្នបិលោតិកេ យេសំ មយិ សទ្ធាមត្តំ បេមមត្តំ សព្ពេ តេ សគ្គបរាយនា’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ.

អលគទ្ទូបមសុត្តំ និដ្ឋិតំ ទុតិយំ.