៣. មហាទុក្ខក្ខន្ធសុត្តំ

១៦៣. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិំសុ. អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘អតិប្បគោ ខោ តាវ សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ, យំ នូន មយំ យេន អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ អារាមោ តេនុបសង្កមេយ្យាមា’’តិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ យេន អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ អារាមោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា តេហិ អញ្ញតិត្ថិយេហិ បរិព្ពាជកេហិ សទ្ធិំ សម្មោទិំសុ; សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នេ ខោ តេ ភិក្ខូ តេ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯតទវោចុំ – ‘‘សមណោ, អាវុសោ, គោតមោ កាមានំ បរិញ្ញំ បញ្ញបេតិ, មយម្បិ កាមានំ បរិញ្ញំ បញ្ញបេម; សមណោ, អាវុសោ, គោតមោ រូបានំ បរិញ្ញំ បញ្ញបេតិ, មយម្បិ រូបានំ បរិញ្ញំ បញ្ញបេម; សមណោ, អាវុសោ, គោតមោ វេទនានំ បរិញ្ញំ បញ្ញបេតិ, មយម្បិ វេទនានំ បរិញ្ញំ បញ្ញបេម; ឥធ នោ, អាវុសោ, កោ វិសេសោ, កោ អធិប្បយាសោ, កិំ នានាករណំ សមណស្ស វា គោតមស្ស អម្ហាកំ វា – យទិទំ ធម្មទេសនាយ វា ធម្មទេសនំ, អនុសាសនិយា វា អនុសាសនិ’’ន្តិ? អថ ខោ តេ ភិក្ខូ តេសំ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ភាសិតំ នេវ អភិនន្ទិំសុ, នប្បដិក្កោសិំសុ; អនភិនន្ទិត្វា អប្បដិក្កោសិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កមិំសុ – ‘‘ភគវតោ សន្តិកេ ឯតស្ស ភាសិតស្ស អត្ថំ អាជានិស្សាមា’’តិ.

១៦៤. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥធ មយំ, ភន្តេ, បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិម្ហ. តេសំ នោ, ភន្តេ, អម្ហាកំ ឯតទហោសិ – ‘អតិប្បគោ ខោ តាវ សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ, យំ នូន មយំ យេន អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ អារាមោ តេនុបសង្កមេយ្យាមា’តិ. អថ ខោ មយំ, ភន្តេ, យេន អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ អារាមោ តេនុបសង្កមិម្ហ; ឧបសង្កមិត្វា តេហិ អញ្ញតិត្ថិយេហិ បរិព្ពាជកេហិ សទ្ធិំ សម្មោទិម្ហ; សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិម្ហ. ឯកមន្តំ និសិន្នេ ខោ អម្ហេ, ភន្តេ, តេ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯតទវោចុំ – ‘សមណោ, អាវុសោ, គោតមោ កាមានំ បរិញ្ញំ បញ្ញបេតិ, មយម្បិ កាមានំ បរិញ្ញំ បញ្ញបេម. សមណោ, អាវុសោ, គោតមោ រូបានំ បរិញ្ញំ បញ្ញបេតិ, មយម្បិ រូបានំ បរិញ្ញំ បញ្ញបេម. សមណោ, អាវុសោ, គោតមោ វេទនានំ បរិញ្ញំ បញ្ញបេតិ, មយម្បិ វេទនានំ បរិញ្ញំ បញ្ញបេម. ឥធ នោ, អាវុសោ, កោ វិសេសោ, កោ អធិប្បយាសោ, កិំ នានាករណំ សមណស្ស វា គោតមស្ស អម្ហាកំ វា, យទិទំ ធម្មទេសនាយ វា ធម្មទេសនំ អនុសាសនិយា វា អនុសាសនិ’ន្តិ. អថ ខោ មយំ, ភន្តេ, តេសំ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ភាសិតំ នេវ អភិនន្ទិម្ហ, នប្បដិក្កោសិម្ហ; អនភិនន្ទិត្វា អប្បដិក្កោសិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កមិម្ហ – ‘ភគវតោ សន្តិកេ ឯតស្ស ភាសិតស្ស អត្ថំ អាជានិស្សាមា’’’តិ.

១៦៥. ‘‘ឯវំវាទិនោ, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘កោ បនាវុសោ, កាមានំ អស្សាទោ, កោ អាទីនវោ, កិំ និស្សរណំ? កោ រូបានំ អស្សាទោ, កោ អាទីនវោ, កិំ និស្សរណំ? កោ វេទនានំ អស្សាទោ, កោ អាទីនវោ, កិំ និស្សរណ’ន្តិ? ឯវំ បុដ្ឋា, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ន ចេវ សម្បាយិស្សន្តិ, ឧត្តរិញ្ច វិឃាតំ អាបជ្ជិស្សន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? យថា តំ, ភិក្ខវេ, អវិសយស្មិំ. នាហំ តំ, ភិក្ខវេ, បស្សាមិ សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ យោ ឥមេសំ បញ្ហានំ វេយ្យាករណេន ចិត្តំ អារាធេយ្យ, អញ្ញត្រ តថាគតេន វា តថាគតសាវកេន វា, ឥតោ វា បន សុត្វា.

១៦៦. ‘‘កោ ច, ភិក្ខវេ, កាមានំ អស្សាទោ? បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, កាមគុណា. កតមេ បញ្ច? ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា, សោតវិញ្ញេយ្យា សទ្ទា…បេ… ឃានវិញ្ញេយ្យា គន្ធា … ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា… កាយវិញ្ញេយ្យា ផោដ្ឋព្ពា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច កាមគុណា. យំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥមេ បញ្ច កាមគុណេ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ – អយំ កាមានំ អស្សាទោ.

១៦៧. ‘‘កោ ច, ភិក្ខវេ, កាមានំ អាទីនវោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តោ យេន សិប្បដ្ឋានេន ជីវិកំ កប្បេតិ – យទិ មុទ្ទាយ យទិ គណនាយ យទិ សង្ខានេន [សង្ខាយ (ក.)] យទិ កសិយា យទិ វណិជ្ជាយ យទិ គោរក្ខេន យទិ ឥស្សត្ថេន យទិ រាជបោរិសេន យទិ សិប្បញ្ញតរេន – សីតស្ស បុរក្ខតោ ឧណ្ហស្ស បុរក្ខតោ ឌំសមកសវាតាតបសរីំសបសម្ផស្សេហិ រិស្សមានោ [ឦរយមានោ (ក.), សម្ផស្សមានោ (ចូឡនិ. ខគ្គវិសាណសុត្ត ១៣៦)] ខុប្បិបាសាយ មីយមានោ; អយម្បិ, ភិក្ខវេ, កាមានំ អាទីនវោ សន្ទិដ្ឋិកោ, ទុក្ខក្ខន្ធោ កាមហេតុ កាមនិទានំ កាមាធិករណំ កាមានមេវ ហេតុ.

‘‘តស្ស ចេ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តស្ស ឯវំ ឧដ្ឋហតោ ឃដតោ វាយមតោ តេ ភោគា នាភិនិប្ផជ្ជន្តិ. សោ សោចតិ កិលមតិ បរិទេវតិ ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, សម្មោហំ អាបជ្ជតិ – ‘មោឃំ វត មេ ឧដ្ឋានំ, អផលោ វត មេ វាយាមោ’តិ. អយម្បិ, ភិក្ខវេ, កាមានំ អាទីនវោ សន្ទិដ្ឋិកោ ទុក្ខក្ខន្ធោ កាមហេតុ កាមនិទានំ កាមាធិករណំ កាមានមេវ ហេតុ.

‘‘តស្ស ចេ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តស្ស ឯវំ ឧដ្ឋហតោ ឃដតោ វាយមតោ តេ ភោគា អភិនិប្ផជ្ជន្តិ. សោ តេសំ ភោគានំ អារក្ខាធិករណំ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទេតិ – ‘កិន្តិ មេ ភោគេ នេវ រាជានោ ហរេយ្យុំ, ន ចោរា ហរេយ្យុំ, ន អគ្គិ ទហេយ្យ, ន ឧទកំ វហេយ្យ [វាហេយ្យ (ក.)], ន អប្បិយា ទាយាទា ហរេយ្យុ’ន្តិ. តស្ស ឯវំ អារក្ខតោ គោបយតោ តេ ភោគេ រាជានោ វា ហរន្តិ, ចោរា វា ហរន្តិ, អគ្គិ វា ទហតិ, ឧទកំ វា វហតិ, អប្បិយា វា ទាយាទា ហរន្តិ. សោ សោចតិ កិលមតិ បរិទេវតិ ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, សម្មោហំ អាបជ្ជតិ – ‘យម្បិ មេ អហោសិ តម្បិ នោ នត្ថី’តិ. អយម្បិ, ភិក្ខវេ, កាមានំ អាទីនវោ សន្ទិដ្ឋិកោ, ទុក្ខក្ខន្ធោ កាមហេតុ កាមនិទានំ កាមាធិករណំ កាមានមេវ ហេតុ.

១៦៨. ‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, កាមហេតុ កាមនិទានំ កាមាធិករណំ កាមានមេវ ហេតុ រាជានោបិ រាជូហិ វិវទន្តិ, ខត្តិយាបិ ខត្តិយេហិ វិវទន្តិ, ព្រាហ្មណាបិ ព្រាហ្មណេហិ វិវទន្តិ, គហបតីបិ គហបតីហិ វិវទន្តិ, មាតាបិ បុត្តេន វិវទតិ, បុត្តោបិ មាតរា វិវទតិ, បិតាបិ បុត្តេន វិវទតិ, បុត្តោបិ បិតរា វិវទតិ, ភាតាបិ ភាតរា វិវទតិ, ភាតាបិ ភគិនិយា វិវទតិ, ភគិនីបិ ភាតរា វិវទតិ, សហាយោបិ សហាយេន វិវទតិ. តេ តត្ថ កលហវិគ្គហវិវាទាបន្នា អញ្ញមញ្ញំ បាណីហិបិ ឧបក្កមន្តិ, លេឌ្ឌូហិបិ ឧបក្កមន្តិ, ទណ្ឌេហិបិ ឧបក្កមន្តិ, សត្ថេហិបិ ឧបក្កមន្តិ. តេ តត្ថ មរណម្បិ និគច្ឆន្តិ, មរណមត្តម្បិ ទុក្ខំ. អយម្បិ, ភិក្ខវេ, កាមានំ អាទីនវោ សន្ទិដ្ឋិកោ, ទុក្ខក្ខន្ធោ កាមហេតុ កាមនិទានំ កាមាធិករណំ កាមានមេវ ហេតុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, កាមហេតុ កាមនិទានំ កាមាធិករណំ កាមានមេវ ហេតុ អសិចម្មំ គហេត្វា, ធនុកលាបំ សន្នយ្ហិត្វា, ឧភតោព្យូឡ្ហំ សង្គាមំ បក្ខន្ទន្តិ ឧសូសុបិ ខិប្បមានេសុ, សត្តីសុបិ ខិប្បមានាសុ, អសីសុបិ វិជ្ជោតលន្តេសុ. តេ តត្ថ ឧសូហិបិ វិជ្ឈន្តិ, សត្តិយាបិ វិជ្ឈន្តិ, អសិនាបិ សីសំ ឆិន្ទន្តិ. តេ តត្ថ មរណម្បិ និគច្ឆន្តិ, មរណមត្តម្បិ ទុក្ខំ. អយម្បិ, ភិក្ខវេ, កាមានំ អាទីនវោ សន្ទិដ្ឋិកោ, ទុក្ខក្ខន្ធោ កាមហេតុ កាមនិទានំ កាមាធិករណំ កាមានមេវ ហេតុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, កាមហេតុ កាមនិទានំ កាមាធិករណំ កាមានមេវ ហេតុ អសិចម្មំ គហេត្វា, ធនុកលាបំ សន្នយ្ហិត្វា, អទ្ទាវលេបនា [អដ្ដាវលេបនា (ស្យា. ក.)] ឧបការិយោ បក្ខន្ទន្តិ ឧសូសុបិ ខិប្បមានេសុ, សត្តីសុបិ ខិប្បមានាសុ, អសីសុបិ វិជ្ជោតលន្តេសុ. តេ តត្ថ ឧសូហិបិ វិជ្ឈន្តិ, សត្តិយាបិ វិជ្ឈន្តិ, ឆកណកាយបិ [បកដ្ឋិយាបិ (សី.)] ឱសិញ្ចន្តិ, អភិវគ្គេនបិ ឱមទ្ទន្តិ, អសិនាបិ សីសំ ឆិន្ទន្តិ. តេ តត្ថ មរណម្បិ និគច្ឆន្តិ, មរណមត្តម្បិ ទុក្ខំ. អយម្បិ, ភិក្ខវេ, កាមានំ អាទីនវោ សន្ទិដ្ឋិកោ, ទុក្ខក្ខន្ធោ កាមហេតុ កាមនិទានំ កាមាធិករណំ កាមានមេវ ហេតុ.

១៦៩. ‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, កាមហេតុ កាមនិទានំ កាមាធិករណំ កាមានមេវ ហេតុ សន្ធិម្បិ ឆិន្ទន្តិ, និល្លោបម្បិ ហរន្តិ, ឯកាគារិកម្បិ ករោន្តិ, បរិបន្ថេបិ តិដ្ឋន្តិ, បរទារម្បិ គច្ឆន្តិ. តមេនំ រាជានោ គហេត្វា វិវិធា កម្មការណា ការេន្តិ – កសាហិបិ តាឡេន្តិ, វេត្តេហិបិ តាឡេន្តិ, អឌ្ឍទណ្ឌកេហិបិ តាឡេន្តិ; ហត្ថម្បិ ឆិន្ទន្តិ, បាទម្បិ ឆិន្ទន្តិ, ហត្ថបាទម្បិ ឆិន្ទន្តិ, កណ្ណម្បិ ឆិន្ទន្តិ, នាសម្បិ ឆិន្ទន្តិ, កណ្ណនាសម្បិ ឆិន្ទន្តិ; ពិលង្គថាលិកម្បិ ករោន្តិ, សង្ខមុណ្ឌិកម្បិ ករោន្តិ, រាហុមុខម្បិ ករោន្តិ, ជោតិមាលិកម្បិ ករោន្តិ, ហត្ថបជ្ជោតិកម្បិ ករោន្តិ, ឯរកវត្តិកម្បិ ករោន្តិ, ចីរកវាសិកម្បិ ករោន្តិ, ឯណេយ្យកម្បិ ករោន្តិ, ពឡិសមំសិកម្បិ ករោន្តិ, កហាបណិកម្បិ ករោន្តិ, ខារាបតច្ឆិកម្បិ ករោន្តិ, បលិឃបរិវត្តិកម្បិ ករោន្តិ, បលាលបីឋកម្បិ ករោន្តិ, តត្តេនបិ តេលេន ឱសិញ្ចន្តិ, សុនខេហិបិ ខាទាបេន្តិ, ជីវន្តម្បិ សូលេ ឧត្តាសេន្តិ, អសិនាបិ សីសំ ឆិន្ទន្តិ. តេ តត្ថ មរណម្បិ និគច្ឆន្តិ, មរណមត្តម្បិ ទុក្ខំ. អយម្បិ, ភិក្ខវេ, កាមានំ អាទីនវោ សន្ទិដ្ឋិកោ, ទុក្ខក្ខន្ធោ កាមហេតុ កាមនិទានំ កាមាធិករណំ កាមានមេវ ហេតុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, កាមហេតុ កាមនិទានំ កាមាធិករណំ កាមានមេវ ហេតុ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរន្តិ. តេ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តិ. អយម្បិ, ភិក្ខវេ, កាមានំ អាទីនវោ សម្បរាយិកោ, ទុក្ខក្ខន្ធោ កាមហេតុ កាមនិទានំ កាមាធិករណំ កាមានមេវ ហេតុ.

១៧០. ‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, កាមានំ និស្សរណំ? យោ ខោ, ភិក្ខវេ, កាមេសុ ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានំ – ឥទំ កាមានំ និស្សរណំ.

‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឯវំ កាមានំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ តេ វត សាមំ វា កាមេ បរិជានិស្សន្តិ, បរំ វា តថត្តាយ សមាទបេស្សន្តិ យថា បដិបន្នោ កាមេ បរិជានិស្សតីតិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឯវំ កាមានំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ បជានន្តិ, តេ វត សាមំ វា កាមេ បរិជានិស្សន្តិ បរំ វា តថត្តាយ សមាទបេស្សន្តិ យថា បដិបន្នោ កាមេ បរិជានិស្សតីតិ – ឋានមេតំ វិជ្ជតិ.

១៧១. ‘‘កោ ច, ភិក្ខវេ, រូបានំ អស្សាទោ? សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ខត្តិយកញ្ញា វា ព្រាហ្មណកញ្ញា វា គហបតិកញ្ញា វា បន្នរសវស្សុទ្ទេសិកា វា សោឡសវស្សុទ្ទេសិកា វា, នាតិទីឃា នាតិរស្សា នាតិកិសា នាតិថូលា នាតិកាឡី នាច្ចោទាតា បរមា សា, ភិក្ខវេ, តស្មិំ សមយេ សុភា វណ្ណនិភាតិ? ‘ឯវំ, ភន្តេ’. យំ ខោ, ភិក្ខវេ, សុភំ វណ្ណនិភំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ – អយំ រូបានំ អស្សាទោ.

‘‘កោ ច, ភិក្ខវេ, រូបានំ អាទីនវោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, តមេវ ភគិនិំ បស្សេយ្យ អបរេន សមយេន អាសីតិកំ វា នាវុតិកំ វា វស្សសតិកំ វា ជាតិយា, ជិណ្ណំ គោបានសិវង្កំ ភោគ្គំ ទណ្ឌបរាយនំ បវេធមានំ គច្ឆន្តិំ អាតុរំ គតយោព្ពនំ ខណ្ឌទន្តំ [ខណ្ឌទន្តិំ (សី. បី.)] បលិតកេសំ [បលិតកេសិំ], វិលូនំ ខលិតសិរំ វលិនំ តិលកាហតគត្តំ [តិលកាហតគត្តិំ (ពហូសុ) អដ្ឋកថា ដីកា ឱលោកេតព្ពា]. តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, យា បុរិមា សុភា វណ្ណនិភា សា អន្តរហិតា, អាទីនវោ បាតុភូតោតិ? ‘ឯវំ, ភន្តេ’. អយម្បិ, ភិក្ខវេ, រូបានំ អាទីនវោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, តមេវ ភគិនិំ បស្សេយ្យ អាពាធិកំ ទុក្ខិតំ ពាឡ្ហគិលានំ, សកេ មុត្តករីសេ បលិបន្នំ សេមានំ [សេយ្យមានំ (ក.)], អញ្ញេហិ វុដ្ឋាបិយមានំ, អញ្ញេហិ សំវេសិយមានំ. តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, យា បុរិមា សុភា វណ្ណនិភា សា អន្តរហិតា, អាទីនវោ បាតុភូតោតិ? ‘ឯវំ, ភន្តេ’. អយម្បិ, ភិក្ខវេ, រូបានំ អាទីនវោ.

១៧២. ‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, តមេវ ភគិនិំ បស្សេយ្យ សរីរំ សិវថិកាយ ឆឌ្ឌិតំ – ឯកាហមតំ វា ទ្វីហមតំ វា តីហមតំ វា, ឧទ្ធុមាតកំ វិនីលកំ វិបុព្ពកជាតំ. តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, យា បុរិមា សុភា វណ្ណនិភា សា អន្តរហិតា, អាទីនវោ បាតុភូតោតិ? ‘ឯវំ, ភន្តេ’. អយម្បិ, ភិក្ខវេ, រូបានំ អាទីនវោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, តមេវ ភគិនិំ បស្សេយ្យ សរីរំ សិវថិកាយ ឆឌ្ឌិតំ – កាកេហិ វា ខជ្ជមានំ, កុលលេហិ វា ខជ្ជមានំ, គិជ្ឈេហិ វា ខជ្ជមានំ, កង្កេហិ វា ខជ្ជមានំ, សុនខេហិ វា ខជ្ជមានំ, ព្យគ្ឃេហិ វា ខជ្ជមានំ, ទីបីហិ វា ខជ្ជមានំ, សិង្គាលេហិ វា ខជ្ជមានំ, វិវិធេហិ វា បាណកជាតេហិ ខជ្ជមានំ. តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, យា បុរិមា សុភា វណ្ណនិភា សា អន្តរហិតា, អាទីនវោ បាតុភូតោតិ? ‘ឯវំ, ភន្តេ’. អយម្បិ, ភិក្ខវេ, រូបានំ អាទីនវោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, តមេវ ភគិនិំ បស្សេយ្យ សរីរំ សិវថិកាយ ឆឌ្ឌិតំ – អដ្ឋិកសង្ខលិកំ សមំសលោហិតំ ន្ហារុសម្ពន្ធំ, អដ្ឋិកសង្ខលិកំ និមំសលោហិតមក្ខិតំ ន្ហារុសម្ពន្ធំ, អដ្ឋិកសង្ខលិកំ អបគតមំសលោហិតំ ន្ហារុសម្ពន្ធំ, អដ្ឋិកានិ អបគតសម្ពន្ធានិ ទិសាវិទិសាវិក្ខិត្តានិ – អញ្ញេន ហត្ថដ្ឋិកំ, អញ្ញេន បាទដ្ឋិកំ, អញ្ញេន គោប្ផកដ្ឋិកំ, អញ្ញេន ជង្ឃដ្ឋិកំ, អញ្ញេន ឩរុដ្ឋិកំ, អញ្ញេន កដិដ្ឋិកំ, អញ្ញេន ផាសុកដ្ឋិកំ, អញ្ញេន បិដ្ឋិដ្ឋិកំ, អញ្ញេន ខន្ធដ្ឋិកំ, អញ្ញេន គីវដ្ឋិកំ, អញ្ញេន ហនុកដ្ឋិកំ, អញ្ញេន ទន្តដ្ឋិកំ, អញ្ញេន សីសកដាហំ. តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, យា បុរិមា សុភា វណ្ណនិភា សា អន្តរហិតា, អាទីនវោ បាតុភូតោតិ? ‘ឯវំ, ភន្តេ’. អយម្បិ, ភិក្ខវេ, រូបានំ អាទីនវោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, តមេវ ភគិនិំ បស្សេយ្យ សរីរំ សិវថិកាយ ឆឌ្ឌិតំ – អដ្ឋិកានិ សេតានិ សង្ខវណ្ណបដិភាគានិ, អដ្ឋិកានិ បុញ្ជកិតានិ តេរោវស្សិកានិ, អដ្ឋិកានិ បូតីនិ ចុណ្ណកជាតានិ. តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, យា បុរិមា សុភា វណ្ណនិភា សា អន្តរហិតា, អាទីនវោ បាតុភូតោតិ? ‘ឯវំ, ភន្តេ’. អយម្បិ, ភិក្ខវេ, រូបានំ អាទីនវោ.

‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, រូបានំ និស្សរណំ? យោ, ភិក្ខវេ, រូបេសុ ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានំ – ឥទំ រូបានំ និស្សរណំ.

‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឯវំ រូបានំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ តេ វត សាមំ វា រូបេ បរិជានិស្សន្តិ, បរំ វា តថត្តាយ សមាទបេស្សន្តិ យថា បដិបន្នោ រូបេ បរិជានិស្សតីតិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឯវំ រូបានំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ បជានន្តិ តេ វត សាមំ វា រូបេ បរិជានិស្សន្តិ បរំ វា តថត្តាយ សមាទបេស្សន្តិ យថា បដិបន្នោ រូបេ បរិជានិស្សតីតិ – ឋានមេតំ វិជ្ជតិ.

១៧៣. ‘‘កោ ច, ភិក្ខវេ, វេទនានំ អស្សាទោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. យស្មិំ សមយេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, នេវ តស្មិំ សមយេ អត្តព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ, ន បរព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ, ន ឧភយព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ; អព្យាពជ្ឈំយេវ តស្មិំ សមយេ វេទនំ វេទេតិ. អព្យាពជ្ឈបរមាហំ, ភិក្ខវេ, វេទនានំ អស្សាទំ វទាមិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ…បេ… យស្មិំ សមយេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ បីតិយា ច វិរាគា, ឧបេក្ខកោ ច វិហរតិ, សតោ ច សម្បជានោ សុខញ្ច កាយេន បដិសំវេទេតិ យំ តំ អរិយា អាចិក្ខន្តិ – ‘ឧបេក្ខកោ សតិមា សុខវិហារី’តិ តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ…បេ… យស្មិំ សមយេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សុខស្ស ច បហានា ទុក្ខស្ស ច បហានា បុព្ពេវ សោមនស្សទោមនស្សានំ អត្ថង្គមា អទុក្ខមសុខំ ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិំ ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, នេវ តស្មិំ សមយេ អត្តព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ, ន បរព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ, ន ឧភយព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ; អព្យាពជ្ឈំយេវ តស្មិំ សមយេ វេទនំ វេទេតិ. អព្យាពជ្ឈបរមាហំ, ភិក្ខវេ, វេទនានំ អស្សាទំ វទាមិ.

១៧៤. ‘‘កោ ច, ភិក្ខវេ, វេទនានំ អាទីនវោ? យំ, ភិក្ខវេ, វេទនា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា – អយំ វេទនានំ អាទីនវោ.

‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, វេទនានំ និស្សរណំ? យោ, ភិក្ខវេ, វេទនាសុ ឆន្ទរាគវិនយោ, ឆន្ទរាគប្បហានំ – ឥទំ វេទនានំ និស្សរណំ.

‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឯវំ វេទនានំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, តេ វត សាមំ វា វេទនំ បរិជានិស្សន្តិ, បរំ វា តថត្តាយ សមាទបេស្សន្តិ យថា បដិបន្នោ វេទនំ បរិជានិស្សតីតិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឯវំ វេទនានំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ បជានន្តិ តេ វត សាមំ វា វេទនំ បរិជានិស្សន្តិ, បរំ វា តថត្តាយ សមាទបេស្សន្តិ យថា បដិបន្នោ វេទនំ បរិជានិស្សតីតិ – ឋានមេតំ វិជ្ជតី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ.

មហាទុក្ខក្ខន្ធសុត្តំ និដ្ឋិតំ តតិយំ.