១. ចូឡសីហនាទសុត្តំ

១៣៩. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ឥធេវ, ភិក្ខវេ, សមណោ, ឥធ ទុតិយោ សមណោ, ឥធ តតិយោ សមណោ, ឥធ ចតុត្ថោ សមណោ; សុញ្ញា បរប្បវាទា សមណេភិ អញ្ញេហីតិ [សមណេហិ អញ្ញេតិ (សី. បី. ក.) ឯត្ថ អញ្ញេហីតិ សកាយ បដិញ្ញាយ សច្ចាភិញ្ញេហីតិ អត្ថោ វេទិតព្ពោ]. ឯវមេតំ [ឯវមេវ (ស្យា. ក.)], ភិក្ខវេ, សម្មា សីហនាទំ នទថ.

១៤០. ‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, ភិក្ខវេ, វិជ្ជតិ យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘កោ បនាយស្មន្តានំ អស្សាសោ, កិំ ពលំ, យេន តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឯវំ វទេថ – ឥធេវ សមណោ, ឥធ ទុតិយោ សមណោ, ឥធ តតិយោ សមណោ, ឥធ ចតុត្ថោ សមណោ; សុញ្ញា បរប្បវាទា សមណេភិ អញ្ញេហី’តិ? ឯវំវាទិនោ, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘អត្ថិ ខោ នោ, អាវុសោ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ចត្តារោ ធម្មា អក្ខាតា យេ មយំ អត្តនិ សម្បស្សមានា ឯវំ វទេម – ឥធេវ សមណោ, ឥធ ទុតិយោ សមណោ, ឥធ តតិយោ សមណោ, ឥធ ចតុត្ថោ សមណោ; សុញ្ញា បរប្បវាទា សមណេភិ អញ្ញេហីតិ. កតមេ ចត្តារោ? អត្ថិ ខោ នោ, អាវុសោ, សត្ថរិ បសាទោ, អត្ថិ ធម្មេ បសាទោ, អត្ថិ សីលេសុ បរិបូរការិតា; សហធម្មិកា ខោ បន បិយា មនាបា – គហដ្ឋា ចេវ បព្ពជិតា ច. ឥមេ ខោ នោ, អាវុសោ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ចត្តារោ ធម្មា អក្ខាតា យេ មយំ អត្តនិ សម្បស្សមានា ឯវំ វទេម – ឥធេវ សមណោ, ឥធ ទុតិយោ សមណោ, ឥធ តតិយោ សមណោ, ឥធ ចតុត្ថោ សមណោ; សុញ្ញា បរប្បវាទា សមណេភិ អញ្ញេហី’តិ.

១៤១. ‘‘ឋានំ ខោ បនេតំ, ភិក្ខវេ, វិជ្ជតិ យំ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘អម្ហាកម្បិ ខោ, អាវុសោ, អត្ថិ សត្ថរិ បសាទោ យោ អម្ហាកំ សត្ថា, អម្ហាកម្បិ អត្ថិ ធម្មេ បសាទោ យោ អម្ហាកំ ធម្មោ, មយម្បិ សីលេសុ បរិបូរការិនោ យានិ អម្ហាកំ សីលានិ, អម្ហាកម្បិ សហធម្មិកា បិយា មនាបា – គហដ្ឋា ចេវ បព្ពជិតា ច. ឥធ នោ, អាវុសោ, កោ វិសេសោ កោ អធិប្បយាសោ [អធិប្បាយោ (ក. សី. ស្យា. បី.), អធិប្បយោគោ (ក.)] កិំ នានាករណំ យទិទំ តុម្ហាកញ្ចេវ អម្ហាកញ្ចា’តិ?

‘‘ឯវំវាទិនោ, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘កិំ បនាវុសោ, ឯកា និដ្ឋា, ឧទាហុ បុថុ និដ្ឋា’តិ? សម្មា ព្យាករមានា, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ ព្យាករេយ្យុំ – ‘ឯកាវុសោ, និដ្ឋា, ន បុថុ និដ្ឋា’តិ.

‘‘‘សា បនាវុសោ, និដ្ឋា សរាគស្ស ឧទាហុ វីតរាគស្សា’តិ? សម្មា ព្យាករមានា, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ ព្យាករេយ្យុំ – ‘វីតរាគស្សាវុសោ, សា និដ្ឋា, ន សា និដ្ឋា សរាគស្សា’តិ.

‘‘‘សា បនាវុសោ, និដ្ឋា សទោសស្ស ឧទាហុ វីតទោសស្សា’តិ? សម្មា ព្យាករមានា, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ ព្យាករេយ្យុំ – ‘វីតទោសស្សាវុសោ, សា និដ្ឋា, ន សា និដ្ឋា សទោសស្សា’តិ.

‘‘‘សា បនាវុសោ, និដ្ឋា សមោហស្ស ឧទាហុ វីតមោហស្សា’តិ? សម្មា ព្យាករមានា, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ ព្យាករេយ្យុំ – ‘វីតមោហស្សាវុសោ, សា និដ្ឋា, ន សា និដ្ឋា សមោហស្សា’តិ.

‘‘‘សា បនាវុសោ, និដ្ឋា សតណ្ហស្ស ឧទាហុ វីតតណ្ហស្សា’តិ? សម្មា ព្យាករមានា, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ ព្យាករេយ្យុំ – ‘វីតតណ្ហស្សាវុសោ, សា និដ្ឋា, ន សា និដ្ឋា សតណ្ហស្សា’តិ.

‘‘‘សា បនាវុសោ, និដ្ឋា សឧបាទានស្ស ឧទាហុ អនុបាទានស្សា’តិ? សម្មា ព្យាករមានា, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ ព្យាករេយ្យុំ – ‘អនុបាទានស្សាវុសោ, សា និដ្ឋា, ន សា និដ្ឋា សឧបាទានស្សា’តិ.

‘‘‘សា បនាវុសោ, និដ្ឋា វិទ្ទសុនោ ឧទាហុ អវិទ្ទសុនោ’តិ? សម្មា ព្យាករមានា, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ ព្យាករេយ្យុំ – ‘វិទ្ទសុនោ, អាវុសោ, សា និដ្ឋា, ន សា និដ្ឋា អវិទ្ទសុនោ’តិ.

‘‘‘សា បនាវុសោ, និដ្ឋា អនុរុទ្ធប្បដិវិរុទ្ធស្ស ឧទាហុ អននុរុទ្ធអប្បដិវិរុទ្ធស្សា’តិ? សម្មា ព្យាករមានា, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ ព្យាករេយ្យុំ – ‘អននុរុទ្ធអប្បដិវិរុទ្ធស្សាវុសោ, សា និដ្ឋា, ន សា និដ្ឋា អនុរុទ្ធប្បដិវិរុទ្ធស្សា’តិ.

‘‘‘សា បនាវុសោ, និដ្ឋា បបញ្ចារាមស្ស បបញ្ចរតិនោ ឧទាហុ និប្បបញ្ចារាមស្ស និប្បបញ្ចរតិនោ’តិ? សម្មា ព្យាករមានា, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ ព្យាករេយ្យុំ – ‘និប្បបញ្ចារាមស្សាវុសោ, សា និដ្ឋា និប្បបញ្ចរតិនោ, ន សា និដ្ឋា បបញ្ចារាមស្ស បបញ្ចរតិនោ’តិ.

១៤២. ‘‘ទ្វេមា, ភិក្ខវេ, ទិដ្ឋិយោ – ភវទិដ្ឋិ ច វិភវទិដ្ឋិ ច. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ភវទិដ្ឋិំ អល្លីនា ភវទិដ្ឋិំ ឧបគតា ភវទិដ្ឋិំ អជ្ឈោសិតា, វិភវទិដ្ឋិយា តេ បដិវិរុទ្ធា. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា វិភវទិដ្ឋិំ អល្លីនា វិភវទិដ្ឋិំ ឧបគតា វិភវទិដ្ឋិំ អជ្ឈោសិតា, ភវទិដ្ឋិយា តេ បដិវិរុទ្ធា. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឥមាសំ ទ្វិន្នំ ទិដ្ឋីនំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ‘តេ សរាគា តេ សទោសា តេ សមោហា តេ សតណ្ហា តេ សឧបាទានា តេ អវិទ្ទសុនោ តេ អនុរុទ្ធប្បដិវិរុទ្ធា តេ បបញ្ចារាមា បបញ្ចរតិនោ; តេ ន បរិមុច្ចន្តិ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ; ន បរិមុច្ចន្តិ ទុក្ខស្មា’តិ វទាមិ. យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឥមាសំ ទ្វិន្នំ ទិដ្ឋីនំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ បជានន្តិ, ‘តេ វីតរាគា តេ វីតទោសា តេ វីតមោហា តេ វីតតណ្ហា តេ អនុបាទានា តេ វិទ្ទសុនោ តេ អននុរុទ្ធអប្បដិវិរុទ្ធា តេ និប្បបញ្ចារាមា និប្បបញ្ចរតិនោ; តេ បរិមុច្ចន្តិ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ; បរិមុច្ចន្តិ ទុក្ខស្មា’តិ វទាមិ.

១៤៣. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, ឧបាទានានិ. កតមានិ ចត្តារិ? កាមុបាទានំ, ទិដ្ឋុបាទានំ, សីលព្ពតុបាទានំ, អត្តវាទុបាទានំ. សន្តិ, ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា សព្ពុបាទានបរិញ្ញាវាទា បដិជានមានា. តេ ន សម្មា សព្ពុបាទានបរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ – កាមុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ន ទិដ្ឋុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ន សីលព្ពតុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ន អត្តវាទុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឥមានិ ហិ តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា តីណិ ឋានានិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ. តស្មា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សព្ពុបាទានបរិញ្ញាវាទា បដិជានមានា; តេ ន សម្មា សព្ពុបាទានបរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ – កាមុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ន ទិដ្ឋុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ន សីលព្ពតុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ន អត្តវាទុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ.

‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា សព្ពុបាទានបរិញ្ញាវាទា បដិជានមានា. តេ ន សម្មា សព្ពុបាទានបរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ – កាមុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ទិដ្ឋុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ន សីលព្ពតុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ន អត្តវាទុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឥមានិ ហិ តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា ទ្វេ ឋានានិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ. តស្មា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សព្ពុបាទានបរិញ្ញាវាទា បដិជានមានា; តេ ន សម្មា [បដិជានមានា ន សម្មា (?)] សព្ពុបាទានបរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ – កាមុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ទិដ្ឋុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ន សីលព្ពតុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ន អត្តវាទុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ.

‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា សព្ពុបាទានបរិញ្ញាវាទា បដិជានមានា. តេ ន សម្មា សព្ពុបាទានបរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ – កាមុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ទិដ្ឋុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, សីលព្ពតុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ន អត្តវាទុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឥមញ្ហិ តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា ឯកំ ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ. តស្មា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សព្ពុបាទានបរិញ្ញាវាទា បដិជានមានា; តេ ន សម្មា [បដិជានមានា ន សម្មា (?)] សព្ពុបាទានបរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ – កាមុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ទិដ្ឋុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, សីលព្ពតុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ, ន អត្តវាទុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេន្តិ.

‘‘ឯវរូបេ ខោ, ភិក្ខវេ, ធម្មវិនយេ យោ សត្ថរិ បសាទោ សោ ន សម្មគ្គតោ អក្ខាយតិ; យោ ធម្មេ បសាទោ សោ ន សម្មគ្គតោ អក្ខាយតិ; យា សីលេសុ បរិបូរការិតា សា ន សម្មគ្គតា អក្ខាយតិ; យា សហធម្មិកេសុ បិយមនាបតា សា ន សម្មគ្គតា អក្ខាយតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, ភិក្ខវេ, ហោតិ យថា តំ ទុរក្ខាតេ ធម្មវិនយេ ទុប្បវេទិតេ អនិយ្យានិកេ អនុបសមសំវត្តនិកេ អសម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតេ.

១៤៤. ‘‘តថាគតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ សព្ពុបាទានបរិញ្ញាវាទោ បដិជានមានោ សម្មា សព្ពុបាទានបរិញ្ញំ បញ្ញបេតិ – កាមុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេតិ, ទិដ្ឋុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេតិ, សីលព្ពតុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេតិ, អត្តវាទុបាទានស្ស បរិញ្ញំ បញ្ញបេតិ. ឯវរូបេ ខោ, ភិក្ខវេ, ធម្មវិនយេ យោ សត្ថរិ បសាទោ សោ សម្មគ្គតោ អក្ខាយតិ; យោ ធម្មេ បសាទោ សោ សម្មគ្គតោ អក្ខាយតិ; យា សីលេសុ បរិបូរការិតា សា សម្មគ្គតា អក្ខាយតិ; យា សហធម្មិកេសុ បិយមនាបតា សា សម្មគ្គតា អក្ខាយតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, ភិក្ខវេ, ហោតិ យថា តំ ស្វាក្ខាតេ ធម្មវិនយេ សុប្បវេទិតេ និយ្យានិកេ ឧបសមសំវត្តនិកេ សម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតេ.

១៤៥. ‘‘ឥមេ ច, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ឧបាទានា. កិំនិទានា កិំសមុទយា កិំជាតិកា កិំបភវា? ឥមេ ចត្តារោ ឧបាទានា តណ្ហានិទានា តណ្ហាសមុទយា តណ្ហាជាតិកា តណ្ហាបភវា. តណ្ហា ចាយំ, ភិក្ខវេ, កិំនិទានា កិំសមុទយា កិំជាតិកា កិំបភវា? តណ្ហា វេទនានិទានា វេទនាសមុទយា វេទនាជាតិកា វេទនាបភវា. វេទនា ចាយំ, ភិក្ខវេ, កិំនិទានា កិំសមុទយា កិំជាតិកា កិំបភវា? វេទនា ផស្សនិទានា ផស្សសមុទយា ផស្សជាតិកា ផស្សបភវា. ផស្សោ ចាយំ, ភិក្ខវេ, កិំនិទានោ កិំសមុទយោ កិំជាតិកោ កិំបភវោ? ផស្សោ សឡាយតននិទានោ សឡាយតនសមុទយោ សឡាយតនជាតិកោ សឡាយតនបភវោ. សឡាយតនញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, កិំនិទានំ កិំសមុទយំ កិំជាតិកំ កិំបភវំ? សឡាយតនំ នាមរូបនិទានំ នាមរូបសមុទយំ នាមរូបជាតិកំ នាមរូបបភវំ. នាមរូបញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, កិំនិទានំ កិំសមុទយំ កិំជាតិកំ កិំបភវំ? នាមរូបំ វិញ្ញាណនិទានំ វិញ្ញាណសមុទយំ វិញ្ញាណជាតិកំ វិញ្ញាណបភវំ. វិញ្ញាណញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, កិំនិទានំ កិំសមុទយំ កិំជាតិកំ កិំបភវំ? វិញ្ញាណំ សង្ខារនិទានំ សង្ខារសមុទយំ សង្ខារជាតិកំ សង្ខារបភវំ. សង្ខារា ចិមេ, ភិក្ខវេ, កិំនិទានា កិំសមុទយា កិំជាតិកា កិំបភវា? សង្ខារា អវិជ្ជានិទានា អវិជ្ជាសមុទយា អវិជ្ជាជាតិកា អវិជ្ជាបភវា.

‘‘យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីនា ហោតិ វិជ្ជា ឧប្បន្នា, សោ អវិជ្ជាវិរាគា វិជ្ជុប្បាទា នេវ កាមុបាទានំ ឧបាទិយតិ, ន ទិដ្ឋុបាទានំ ឧបាទិយតិ, ន សីលព្ពតុបាទានំ ឧបាទិយតិ, ន អត្តវាទុបាទានំ ឧបាទិយតិ. អនុបាទិយំ ន បរិតស្សតិ, អបរិតស្សំ បច្ចត្តញ្ញេវ បរិនិព្ពាយតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ.

ចូឡសីហនាទសុត្តំ និដ្ឋិតំ បឋមំ.