៤. បឋមនានាតិត្ថិយសុត្តំ

៥៤. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា នានាតិត្ថិយសមណព្រាហ្មណបរិព្ពាជកា សាវត្ថិយំ បដិវសន្តិ នានាទិដ្ឋិកា នានាខន្តិកា នានារុចិកា នានាទិដ្ឋិនិស្សយនិស្សិតា.

សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ. សន្តិ បនេកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘‘អសស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ. សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘‘អន្តវា លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ. សន្តិ បនេកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘‘អនន្តវា លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ. សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘‘តំ ជីវំ តំ សរីរំ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ. សន្តិ បនេកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរំ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ. សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ. សន្តិ បនេកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ. សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ. សន្តិ បនេកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ.

តេ ភណ្ឌនជាតា កលហជាតា វិវាទាបន្នា អញ្ញមញ្ញំ មុខសត្តីហិ វិតុទន្តា វិហរន្តិ – ‘‘ឯទិសោ ធម្មោ, នេទិសោ ធម្មោ; នេទិសោ ធម្មោ, ឯទិសោ ធម្មោ’’តិ.

អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិំសុ. សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ –

‘‘ឥធ, ភន្តេ, សម្ពហុលា នានាតិត្ថិយសមណព្រាហ្មណបរិព្ពាជកា សាវត្ថិយំ បដិវសន្តិ នានាទិដ្ឋិកា នានាខន្តិកា នានារុចិកា នានាទិដ្ឋិនិស្សយនិស្សិតា.

‘‘សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ…បេ… តេ ភណ្ឌនជាតា កលហជាតា វិវាទាបន្នា អញ្ញមញ្ញំ មុខសត្តីហិ វិតុទន្តា វិហរន្តិ – ‘ឯទិសោ ធម្មោ, នេទិសោ ធម្មោ; នេទិសោ ធម្មោ, ឯទិសោ ធម្មោ’’’ តិ.

‘‘អញ្ញតិត្ថិយា, ភិក្ខវេ, បរិព្ពាជកា អន្ធា អចក្ខុកា; អត្ថំ ន ជានន្តិ, អនត្ថំ ន ជានន្តិ, ធម្មំ ន ជានន្តិ, អធម្មំ ន ជានន្តិ. តេ អត្ថំ អជានន្តា អនត្ថំ អជានន្តា ធម្មំ អជានន្តា អធម្មំ អជានន្តា ភណ្ឌនជាតា កលហជាតា វិវាទាបន្នា អញ្ញមញ្ញំ មុខសត្តីហិ វិតុទន្តា វិហរន្តិ – ‘ឯទិសោ ធម្មោ, នេទិសោ ធម្មោ; នេទិសោ ធម្មោ, ឯទិសោ ធម្មោ’’’តិ.

‘‘ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេ, ឥមិស្សាយេវ សាវត្ថិយា អញ្ញតរោ រាជា អហោសិ. អថ ខោ, ភិក្ខវេ, សោ រាជា អញ្ញតរំ បុរិសំ អាមន្តេសិ – ‘ឯហិ ត្វំ, អម្ភោ បុរិស, យាវតកា សាវត្ថិយា ជច្ចន្ធា តេ សព្ពេ ឯកជ្ឈំ សន្និបាតេហី’តិ. ‘ឯវំ, ទេវា’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, សោ បុរិសោ តស្ស រញ្ញោ បដិស្សុត្វា យាវតកា សាវត្ថិយា ជច្ចន្ធា តេ សព្ពេ គហេត្វា យេន សោ រាជា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ រាជានំ ឯតទវោច – ‘សន្និបាតិតា ខោ តេ, ទេវ, យាវតកា សាវត្ថិយា ជច្ចន្ធា’តិ. ‘តេន ហិ, ភណេ, ជច្ចន្ធានំ ហត្ថិំ ទស្សេហី’តិ. ‘ឯវំ, ទេវា’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, សោ បុរិសោ តស្ស រញ្ញោ បដិស្សុត្វា ជច្ចន្ធានំ ហត្ថិំ ទស្សេសិ.

‘‘ឯកច្ចានំ ជច្ចន្ធានំ ហត្ថិស្ស សីសំ ទស្សេសិ – ‘ឯទិសោ, ជច្ចន្ធា, ហត្ថី’តិ. ឯកច្ចានំ ជច្ចន្ធានំ ហត្ថិស្ស កណ្ណំ ទស្សេសិ – ‘ឯទិសោ, ជច្ចន្ធា, ហត្ថី’តិ. ឯកច្ចានំ ជច្ចន្ធានំ ហត្ថិស្ស ទន្តំ ទស្សេសិ – ‘ឯទិសោ, ជច្ចន្ធា, ហត្ថី’តិ. ឯកច្ចានំ ជច្ចន្ធានំ ហត្ថិស្ស សោណ្ឌំ ទស្សេសិ – ‘ឯទិសោ, ជច្ចន្ធា, ហត្ថី’តិ. ឯកច្ចានំ ជច្ចន្ធានំ ហត្ថិស្ស កាយំ ទស្សេសិ – ‘ឯទិសោ, ជច្ចន្ធា, ហត្ថី’តិ. ឯកច្ចានំ ជច្ចន្ធានំ ហត្ថិស្ស បាទំ ទស្សេសិ – ‘ឯទិសោ, ជច្ចន្ធា, ហត្ថី’តិ. ឯកច្ចានំ ជច្ចន្ធានំ ហត្ថិស្ស សត្ថិំ [បិដ្ឋិំ (ស្យា.)] ទស្សេសិ – ‘ឯទិសោ, ជច្ចន្ធា, ហត្ថី’តិ. ឯកច្ចានំ ជច្ចន្ធានំ ហត្ថិស្ស នង្គុដ្ឋំ ទស្សេសិ – ‘ឯទិសោ, ជច្ចន្ធា, ហត្ថី’តិ. ឯកច្ចានំ ជច្ចន្ធានំ ហត្ថិស្ស វាលធិំ ទស្សេសិ – ‘ឯទិសោ, ជច្ចន្ធា, ហត្ថី’’’តិ.

‘‘អថ ខោ, ភិក្ខវេ, សោ បុរិសោ ជច្ចន្ធានំ ហត្ថិំ ទស្សេត្វា យេន សោ រាជា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ រាជានំ ឯតទវោច – ‘ទិដ្ឋោ ខោ តេហិ, ទេវ, ជច្ចន្ធេហិ ហត្ថី; យស្ស ទានិ កាលំ មញ្ញសី’តិ.

‘‘អថ ខោ, ភិក្ខវេ, សោ រាជា យេន តេ ជច្ចន្ធា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តេ ជច្ចន្ធេ ឯតទវោច – ‘ទិដ្ឋោ វោ, ជច្ចន្ធា, ហត្ថី’តិ? ‘ឯវំ, ទេវ, ទិដ្ឋោ នោ ហត្ថី’តិ. ‘វទេថ, ជច្ចន្ធា, កីទិសោ ហត្ថី’តិ?

‘‘យេហិ, ភិក្ខវេ, ជច្ចន្ធេហិ ហត្ថិស្ស សីសំ ទិដ្ឋំ អហោសិ, តេ ឯវមាហំសុ – ‘ឯទិសោ, ទេវ, ហត្ថី សេយ្យថាបិ កុម្ភោ’តិ.

‘‘យេហិ, ភិក្ខវេ, ជច្ចន្ធេហិ ហត្ថិស្ស កណ្ណោ ទិដ្ឋោ អហោសិ, តេ ឯវមាហំសុ – ‘ឯទិសោ, ទេវ, ហត្ថី សេយ្យថាបិ សុប្បោ’តិ.

‘‘យេហិ, ភិក្ខវេ, ជច្ចន្ធេហិ ហត្ថិស្ស ទន្តោ ទិដ្ឋោ អហោសិ, តេ ឯវមាហំសុ – ‘ឯទិសោ, ទេវ, ហត្ថី សេយ្យថាបិ ខីលោ’តិ.

‘‘យេហិ, ភិក្ខវេ, ជច្ចន្ធេហិ ហត្ថិស្ស សោណ្ឌោ ទិដ្ឋោ អហោសិ, តេ ឯវមាហំសុ – ‘ឯទិសោ, ទេវ, ហត្ថី សេយ្យថាបិ នង្គលីសា’តិ.

‘‘យេហិ, ភិក្ខវេ, ជច្ចន្ធេហិ ហត្ថិស្ស កាយោ ទិដ្ឋោ អហោសិ, តេ ឯវមាហំសុ – ‘ឯទិសោ, ទេវ, ហត្ថី សេយ្យថាបិ កោដ្ឋោ’តិ.

‘‘យេហិ, ភិក្ខវេ, ជច្ចន្ធេហិ ហត្ថិស្ស បាទោ ទិដ្ឋោ អហោសិ, តេ ឯវមាហំសុ – ‘ឯទិសោ, ទេវ, ហត្ថី សេយ្យថាបិ ថូណោ’តិ.

‘‘យេហិ, ភិក្ខវេ, ជច្ចន្ធេហិ ហត្ថិស្ស សត្ថិ ទិដ្ឋោ [បិដ្ឋិ ទិដ្ដា (ក. សី. ស្យា. បី.), សត្ថិ ទិដ្ឋា (ក. សី.)] ហោសិ, តេ ឯវមាហំសុ – ‘ឯទិសោ, ទេវ, ហត្ថី សេយ្យថាបិ ឧទុក្ខលោ’តិ.

‘‘យេហិ, ភិក្ខវេ, ជច្ចន្ធេហិ ហត្ថិស្ស នង្គុដ្ឋំ ទិដ្ឋំ អហោសិ, តេ ឯវមាហំសុ – ‘ឯទិសោ, ទេវ, ហត្ថី សេយ្យថាបិ មុសលោ’តិ.

‘‘យេហិ, ភិក្ខវេ, ជច្ចន្ធេហិ ហត្ថិស្ស វាលធិ ទិដ្ឋោ អហោសិ, តេ ឯវមាហំសុ – ‘ឯទិសោ, ទេវ, ហត្ថី សេយ្យថាបិ សម្មជ្ជនី’តិ.

‘‘តេ ‘ឯទិសោ ហត្ថី, នេទិសោ ហត្ថី; នេទិសោ ហត្ថី, ឯទិសោ ហត្ថី’’’តិ អញ្ញមញ្ញំ មុដ្ឋីហិ សំសុម្ភិំសុ [សំយុជ្ឈិំសុ (ក. សី., ស្យា. បី.)]. តេន ច បន, ភិក្ខវេ, សោ រាជា អត្តមនោ អហោសិ.

‘‘ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា អន្ធា អចក្ខុកា. តេ អត្ថំ ន ជានន្តិ អនត្ថំ ន ជានន្តិ, ធម្មំ ន ជានន្តិ អធម្មំ ន ជានន្តិ. តេ អត្ថំ អជានន្តា អនត្ថំ អជានន្តា, ធម្មំ អជានន្តា អធម្មំ អជានន្តា ភណ្ឌនជាតា កលហជាតា វិវាទាបន្នា អញ្ញមញ្ញំ មុខសត្តីហិ វិតុទន្តា វិហរន្តិ – ‘ឯទិសោ ធម្មោ, នេទិសោ ធម្មោ; នេទិសោ ធម្មោ, ឯទិសោ ធម្មោ’’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘ឥមេសុ កិរ សជ្ជន្តិ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា;

វិគ្គយ្ហ នំ វិវទន្តិ, ជនា ឯកង្គទស្សិនោ’’តិ. ចតុត្ថំ;