៣. ចូឡវគ្គោ

១. អភិជ្ជមានបេតវត្ថុ

៣៨៧. ‘‘អភិជ្ជមានេ វារិម្ហិ, គង្គាយ ឥធ គច្ឆសិ;

នគ្គោ បុព្ពទ្ធបេតោវ មាលធារី អលង្កតោ;

កុហិំ គមិស្សសិ បេត, កត្ថ វាសោ ភវិស្សតី’’តិ.

៣៨៨. ‘‘ចុន្ទដ្ឋិលំ [ចុន្ទដ្ឋិកំ (សី.)] គមិស្សាមិ, បេតោ សោ ឥតិ ភាសតិ;

អន្តរេ វាសភគាមំ, ពារាណសិំ ច [ពារាណសិយា ច (សី. ស្យា.)] សន្តិកេ’’.

៣៨៩. តញ្ច ទិស្វា មហាមត្តោ, កោលិយោ ឥតិ វិស្សុតោ;

សត្តុំ ភត្តញ្ច បេតស្ស, បីតកញ្ច យុគំ អទា.

៣៩០. នាវាយ តិដ្ឋមានាយ, កប្បកស្ស អទាបយិ;

កប្បកស្ស បទិន្នម្ហិ, ឋានេ បេតស្ស ទិស្សថ [បេតស្សុ’ទិស្សថ (សី.), បេតស្សុ’ទិច្ឆថ (?)].

៣៩១. តតោ សុវត្ថវសនោ, មាលធារី អលង្កតោ;

ឋានេ ឋិតស្ស បេតស្ស, ទក្ខិណា ឧបកប្បថ;

តស្មា ទជ្ជេថ បេតានំ, អនុកម្បាយ បុនប្បុនំ.

៣៩២. សាតុន្នវសនា [សាហុន្នវាសិនោ (ស្យា. បី.), សាហុន្ទវាសិនោ (ក.)] ឯកេ, អញ្ញេ កេសនិវាសនា [កេសនិវាសិនោ (ស្យា. ក.)];

បេតា ភត្តាយ គច្ឆន្តិ, បក្កមន្តិ ទិសោទិសំ.

៣៩៣. ទូរេ ឯកេ [ទូរេ បេតា (ក.)] បធាវិត្វា, អលទ្ធាវ និវត្តរេ;

ឆាតា បមុច្ឆិតា ភន្តា, ភូមិយំ បដិសុម្ភិតា.

៣៩៤. តេ ច [កេចិ (សី. ស្យា.)] តត្ថ បបតិតា [បបតិត្វា (សី.), ច បតិតា (ស្យា.)], ភូមិយំ បដិសុម្ភិតា;

បុព្ពេ អកតកល្យាណា, អគ្គិទឌ្ឍាវ អាតបេ.

៣៩៥. ‘‘មយំ បុព្ពេ បាបធម្មា, ឃរណី កុលមាតរោ;

សន្តេសុ ទេយ្យធម្មេសុ, ទីបំ នាកម្ហ អត្តនោ.

៣៩៦. ‘‘បហូតំ អន្នបានម្បិ, អបិស្សុ អវកិរីយតិ;

សម្មគ្គតេ បព្ពជិតេ, ន ច កិញ្ចិ អទម្ហសេ.

៣៩៧. ‘‘អកម្មកាមា អលសា, សាទុកាមា មហគ្ឃសា;

អាលោបបិណ្ឌទាតារោ, បដិគ្គហេ បរិភាសិម្ហសេ [បរិភាសិតា (ស្យា. ក.)].

៣៩៨. ‘‘តេ ឃរា តា ច ទាសិយោ, តានេវាភរណានិ នោ;

តេ អញ្ញេ បរិចារេន្តិ, មយំ ទុក្ខស្ស ភាគិនោ.

៣៩៩. ‘‘វេណី វា អវញ្ញា ហោន្តិ, រថការី ច ទុព្ភិកា;

ចណ្ឌាលី កបណា ហោន្តិ, កប្បកា [ន្ហាបិកា (សី.)] ច បុនប្បុនំ.

៤០០. ‘‘យានិ យានិ និហីនានិ, កុលានិ កបណានិ ច;

តេសុ តេស្វេវ ជាយន្តិ, ឯសា មច្ឆរិនោ គតិ.

៤០១. ‘‘បុព្ពេ ច កតកល្យាណា, ទាយកា វីតមច្ឆរា;

សគ្គំ តេ បរិបូរេន្តិ, ឱភាសេន្តិ ច នន្ទនំ.

៤០២. ‘‘វេជយន្តេ ច បាសាទេ, រមិត្វា កាមកាមិនោ;

ឧច្ចាកុលេសុ ជាយន្តិ, សភោគេសុ តតោ ចុតា.

៤០៣. ‘‘កូដាគារេ ច បាសាទេ, បល្លង្កេ គោនកត្ថតេ;

ពីជិតង្គា [វីជិតង្គា (សី. ស្យា.)] មោរហត្ថេហិ, កុលេ ជាតា យសស្សិនោ.

៤០៤. ‘‘អង្កតោ អង្កំ គច្ឆន្តិ, មាលធារី អលង្កតា;

ធាតិយោ ឧបតិដ្ឋន្តិ, សាយំ បាតំ សុខេសិនោ.

៤០៥. ‘‘នយិទំ អកតបុញ្ញានំ, កតបុញ្ញានមេវិទំ;

អសោកំ នន្ទនំ រម្មំ, តិទសានំ មហាវនំ.

៤០៦. ‘‘សុខំ អកតបុញ្ញានំ, ឥធ នត្ថិ បរត្ថ ច;

សុខញ្ច កតបុញ្ញានំ, ឥធ ចេវ បរត្ថ ច.

៤០៧. ‘‘តេសំ សហព្យកាមានំ, កត្តព្ពំ កុសលំ ពហុំ;

កតបុញ្ញា ហិ មោទន្តិ, សគ្គេ ភោគសមង្គិនោ’’តិ.

អភិជ្ជមានបេតវត្ថុ បឋមំ.

២. សាណវាសីថេរបេតវត្ថុ

៤០៨. កុណ្ឌិនាគរិយោ ថេរោ, សាណវាសិ [សានុវាសិ (សី.), សានវាសិ (ស្យា.)] និវាសិកោ;

បោដ្ឋបាទោតិ នាមេន, សមណោ ភាវិតិន្ទ្រិយោ.

៤០៩. តស្ស មាតា បិតា ភាតា, ទុគ្គតា យមលោកិកា;

បាបកម្មំ ករិត្វាន, បេតលោកំ ឥតោ គតា.

៤១០. តេ ទុគ្គតា សូចិកដ្ដា, កិលន្តា នគ្គិនោ កិសា;

ឧត្តសន្តា [ឱត្តប្បន្តា (ស្យា. ក.)] មហត្តាសា [មហាតាសា (សី.)], ន ទស្សេន្តិ កុរូរិនោ [កុរុទ្ទិនោ (ក.)].

៤១១. តស្ស ភាតា វិតរិត្វា, នគ្គោ ឯកបថេកកោ;

ចតុកុណ្ឌិកោ ភវិត្វាន, ថេរស្ស ទស្សយីតុមំ.

៤១២. ថេរោ ចាមនសិកត្វា, តុណ្ហីភូតោ អតិក្កមិ;

សោ ច វិញ្ញាបយី ថេរំ, ‘ភាតា បេតគតោ អហំ’.

៤១៣. ‘‘មាតា បិតា ច តេ ភន្តេ, ទុគ្គតា យមលោកិកា;

បាបកម្មំ ករិត្វាន, បេតលោកំ ឥតោ គតា.

៤១៤. ‘‘តេ ទុគ្គតា សូចិកដ្ដា, កិលន្តា នគ្គិនោ កិសា;

ឧត្តសន្តា មហត្តាសា, ន ទស្សេន្តិ កុរូរិនោ.

៤១៥. ‘‘អនុកម្បស្សុ ការុណិកោ, ទត្វា អន្វាទិសាហិ នោ;

តវ ទិន្នេន ទានេន, យាបេស្សន្តិ កុរូរិនោ’’តិ.

៤១៦. ថេរោ ចរិត្វា បិណ្ឌាយ, ភិក្ខូ អញ្ញេ ច ទ្វាទស;

ឯកជ្ឈំ សន្និបតិំសុ, ភត្តវិស្សគ្គការណា.

៤១៧. ថេរោ សព្ពេវ តេ អាហ, ‘‘យថាលទ្ធំ ទទាថ មេ;

សង្ឃភត្តំ ករិស្សាមិ, អនុកម្បាយ ញាតិនំ’’.

៤១៨. និយ្យាទយិំសុ ថេរស្ស, ថេរោ សង្ឃំ និមន្តយិ;

ទត្វា អន្វាទិសិ ថេរោ, មាតុ បិតុ ច ភាតុនោ;

‘‘ឥទំ មេ ញាតីនំ ហោតុ, សុខិតា ហោន្តុ ញាតយោ’’.

៤១៩. សមនន្តរានុទ្ទិដ្ឋេ, ភោជនំ ឧទបជ្ជថ;

សុចិំ បណីតំ សម្បន្នំ, អនេករសព្យញ្ជនំ.

៤២០. តតោ ឧទ្ទស្សយី [ឧទ្ទិសយី (សី. ក.), ឧទ្ទិស្សតិ (ស្យា. ក.)] ភាតា, វណ្ណវា ពលវា សុខី;

‘‘បហូតំ ភោជនំ ភន្តេ, បស្ស នគ្គាម្ហសេ មយំ;

តថា ភន្តេ បរក្កម, យថា វត្ថំ លភាមសេ’’តិ.

៤២១. ថេរោ សង្ការកូដម្ហា, ឧច្ចិនិត្វាន នន្តកេ;

បិលោតិកំ បដំ កត្វា, សង្ឃេ ចាតុទ្ទិសេ អទា.

៤២២. ទត្វា អន្វាទិសី ថេរោ, មាតុ បិតុ ច ភាតុនោ;

‘‘ឥទំ មេ ញាតីនំ ហោតុ, សុខិតា ហោន្តុ ញាតយោ’’.

៤២៣. សមនន្តរានុទ្ទិដ្ឋេ, វត្ថានិ ឧទបជ្ជិសុំ;

តតោ សុវត្ថវសនោ, ថេរស្ស ទស្សយីតុមំ.

៤២៤. ‘‘យាវតា នន្ទរាជស្ស, វិជិតស្មិំ បដិច្ឆទា;

តតោ ពហុតរា ភន្តេ, វត្ថានច្ឆាទនានិ នោ.

៤២៥. ‘‘កោសេយ្យកម្ពលីយានិ, ខោម កប្បាសិកានិ ច;

វិបុលា ច មហគ្ឃា ច, តេបាកាសេវលម្ពរេ.

៤២៦. ‘‘តេ មយំ បរិទហាម, យំ យំ ហិ មនសោ បិយំ;

តថា ភន្តេ បរក្កម, យថា គេហំ លភាមសេ’’តិ.

៤២៧. ថេរោ បណ្ណកុដិំ កត្វា, សង្ឃេ ចាតុទ្ទិសេ អទា;

ទត្វា អន្វាទិសី ថេរោ, មាតុ បិតុ ច ភាតុនោ;

‘‘ឥទំ មេ ញាតីនំ ហោតុ, សុខិតា ហោន្តុ ញាតយោ’’.

៤២៨. សមនន្តរានុទ្ទិដ្ឋេ, ឃរានិ ឧទបជ្ជិសុំ;

កូដាគារនិវេសនា, វិភត្តា ភាគសោ មិតា.

៤២៩. ‘‘ន មនុស្សេសុ ឦទិសា, យាទិសា នោ ឃរា ឥធ;

អបិ ទិព្ពេសុ យាទិសា, តាទិសា នោ ឃរា ឥធ.

៤៣០. ‘‘ទទ្ទល្លមានា អាភេន្តិ [អាភន្តិ (ក.)], សមន្តា ចតុរោ ទិសា;

‘តថា ភន្តេ បរក្កម, យថា បានីយំ លភាមសេ’’តិ.

៤៣១. ថេរោ ករណំ [ករកំ (សី. ស្យា. បី.)] បូរេត្វា, សង្ឃេ ចាតុទ្ទិសេ អទា;

ទត្វា អន្វាទិសី ថេរោ, មាតុ បិតុ ច ភាតុនោ;

‘‘ឥទំ មេ ញាតីនំ ហោតុ, សុខិតា ហោន្តុ ញាតយោ’.

៤៣២. សមនន្តរានុទ្ទិដ្ឋេ, បានីយំ ឧទបជ្ជថ;

គម្ភីរា ចតុរស្សា ច, បោក្ខរញ្ញោ សុនិម្មិតា.

៤៣៣. សីតោទិកា សុប្បតិត្ថា, សីតា អប្បដិគន្ធិយា;

បទុមុប្បលសញ្ឆន្នា, វារិកិញ្ជក្ខបូរិតា.

៤៣៤. តត្ថ ន្ហត្វា បិវិត្វា ច, ថេរស្ស បដិទស្សយុំ;

‘‘បហូតំ បានីយំ ភន្តេ, បាទា ទុក្ខា ផលន្តិ នោ’’.

៤៣៥. ‘‘អាហិណ្ឌមានា ខញ្ជាម, សក្ខរេ កុសកណ្ដកេ;

‘តថា ភន្តេ បរក្កម, យថា យានំ លភាមសេ’’’តិ.

៤៣៦. ថេរោ សិបាដិកំ លទ្ធា, សង្ឃេ ចាតុទ្ទិសេ អទា;

ទត្វា អន្វាទិសី ថេរោ, មាតុ បិតុ ច ភាតុនោ;

‘‘ឥទំ មេ ញាតីនំ ហោតុ, សុខិតា ហោន្តុ ញាតយោ’’.

៤៣៧. សមនន្តរានុទ្ទិដ្ឋេ, បេតា រថេន មាគមុំ;

‘‘អនុកម្បិតម្ហ ភទន្តេ, ភត្តេនច្ឆាទនេន ច.

៤៣៨. ‘‘ឃរេន បានីយទានេន, យានទានេន ចូភយំ;

មុនិំ ការុណិកំ លោកេ, ភន្តេ វន្ទិតុមាគតា’’តិ.

សាណវាសីថេរបេតវត្ថុ ទុតិយំ.

៣. រថការបេតិវត្ថុ

៤៣៩. ‘‘វេឡុរិយថម្ភំ រុចិរំ បភស្សរំ, វិមានមារុយ្ហ អនេកចិត្តំ;

តត្ថច្ឆសិ ទេវិ មហានុភាវេ, បថទ្ធនិ [សមន្តតោ (ក.)] បន្នរសេវ ចន្ទោ.

៤៤០. ‘‘វណ្ណោ ច តេ កនកស្ស សន្និភោ, ឧត្តត្តរូបោ ភុស ទស្សនេយ្យោ;

បល្លង្កសេដ្ឋេ អតុលេ និសិន្នា, ឯកា តុវំ នត្ថិ ច តុយ្ហ សាមិកោ.

៤៤១. ‘‘ឥមា ច តេ បោក្ខរណី សមន្តា, បហូតមល្យា [បហូតមាលា (សី. ស្យា.)] ពហុបុណ្ឌរីកា;

សុវណ្ណចុណ្ណេហិ សមន្តមោត្ថតា, ន តត្ថ បង្កោ បណកោ ច វិជ្ជតិ.

៤៤២. ‘‘ហំសា ចិមេ ទស្សនីយា មនោរមា, ឧទកស្មិមនុបរិយន្តិ សព្ពទា;

សមយ្យ វគ្គូបនទន្តិ សព្ពេ, ពិន្ទុស្សរា ទុន្ទុភីនំវ ឃោសោ.

៤៤៣. ‘‘ទទ្ទល្លមានា យសសា យសស្សិនី, នាវាយ ច ត្វំ អវលម្ព តិដ្ឋសិ;

អាឡារបម្ហេ ហសិតេ បិយំវទេ, សព្ពង្គកល្យាណិ ភុសំ វិរោចសិ.

៤៤៤. ‘‘ឥទំ វិមានំ វិរជំ សមេ ឋិតំ, ឧយ្យានវន្តំ [ឧយ្យានវនំ (ក.)] រតិនន្ទិវឌ្ឍនំ;

ឥច្ឆាមហំ នារិ អនោមទស្សនេ, តយា សហ នន្ទនេ ឥធ មោទិតុ’’ន្តិ.

៤៤៥. ‘‘ករោហិ កម្មំ ឥធ វេទនីយំ, ចិត្តញ្ច តេ ឥធ និហិតំ ភវតុ [នតញ្ច ហោតុ (ក.), និតញ្ច ហោតុ (ស្យា.)];

កត្វាន កម្មំ ឥធ វេទនីយំ, ឯវំ មមំ លច្ឆសិ កាមកាមិនិ’’ន្តិ.

៤៤៦. ‘‘សាធូ’’តិ សោ តស្សា បដិស្សុណិត្វា, អកាសិ កម្មំ តហិំ វេទនីយំ;

កត្វាន កម្មំ តហិំ វេទនីយំ, ឧបបជ្ជិ សោ មាណវោ តស្សា សហព្យតន្តិ.

រថការបេតិវត្ថុ តតិយំ.

ភាណវារំ ទុតិយំ និដ្ឋិតំ.

៤. ភុសបេតវត្ថុ

៤៤៧. ‘‘ភុសានិ ឯកោ សាលិំ បុនាបរោ, អយញ្ច នារី សកមំសលោហិតំ;

តុវញ្ច គូថំ អសុចិំ អកន្តំ [អកន្តិកំ (សី. បី.)], បរិភុញ្ជសិ កិស្ស អយំ វិបាកោ’’តិ.

៤៤៨. ‘‘អយំ បុរេ មាតរំ ហិំសតិ, អយំ បន កូដវាណិជោ;

អយំ មំសានិ ខាទិត្វា, មុសាវាទេន វញ្ចេតិ.

៤៤៩. ‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតា, អគារិនី សព្ពកុលស្ស ឥស្សរា;

សន្តេសុ បរិគុហាមិ, មា ច កិញ្ចិ ឥតោ អទំ.

៤៥០. ‘‘មុសាវាទេន ឆាទេមិ, ‘នត្ថិ ឯតំ មម គេហេ;

សចេ សន្តំ និគុហាមិ, គូថោ មេ ហោតុ ភោជនំ’.

៤៥១. ‘‘តស្ស កម្មស្ស វិបាកេន, មុសាវាទស្ស ចូភយំ;

សុគន្ធំ សាលិនោ ភត្តំ, គូថំ មេ បរិវត្តតិ.

៤៥២. ‘‘អវញ្ឈានិ ច កម្មានិ, ន ហិ កម្មំ វិនស្សតិ;

ទុគ្គន្ធំ កិមិនំ [កិមិជំ (សី.)] មីឡំ, ភុញ្ជាមិ ច បិវាមិ ចា’’តិ.

ភុសបេតវត្ថុ ចតុត្ថំ.

៥. កុមារបេតវត្ថុ