៧. ភង្គានុបស្សនាញាណនិទ្ទេសោ

៥១. កថំ អារម្មណំ បដិសង្ខា ភង្គានុបស្សនេ បញ្ញា វិបស្សនេ ញាណំ? រូបារម្មណតា ចិត្តំ ឧប្បជ្ជិត្វា ភិជ្ជតិ. តំ អារម្មណំ បដិសង្ខា តស្ស ចិត្តស្ស ភង្គំ អនុបស្សតិ. អនុបស្សតីតិ, កថំ អនុបស្សតិ? អនិច្ចតោ អនុបស្សតិ, នោ និច្ចតោ. ទុក្ខតោ អនុបស្សតិ, នោ សុខតោ. អនត្តតោ អនុបស្សតិ, នោ អត្តតោ. និព្ពិន្ទតិ, នោ នន្ទតិ, វិរជ្ជតិ, នោ រជ្ជតិ. និរោធេតិ, នោ សមុទេតិ. បដិនិស្សជ្ជតិ, នោ អាទិយតិ.

៥២. អនិច្ចតោ អនុបស្សន្តោ និច្ចសញ្ញំ បជហតិ. ទុក្ខតោ អនុបស្សន្តោ សុខសញ្ញំ បជហតិ. អនត្តតោ អនុបស្សន្តោ អត្តសញ្ញំ បជហតិ. និព្ពិន្ទន្តោ នន្ទិំ បជហតិ. វិរជ្ជន្តោ រាគំ បជហតិ. និរោធេន្តោ សមុទយំ បជហតិ. បដិនិស្សជ្ជន្តោ អាទានំ បជហតិ.

វេទនារម្មណតា…បេ… សញ្ញារម្មណតា… សង្ខារារម្មណតា… វិញ្ញាណារម្មណតា… ចក្ខុ…បេ… ជរាមរណារម្មណតា ចិត្តំ ឧប្បជ្ជិត្វា ភិជ្ជតិ. តំ អារម្មណំ បដិសង្ខា តស្ស ចិត្តស្ស ភង្គំ អនុបស្សតិ. អនុបស្សតីតិ, កថំ អនុបស្សតិ? អនិច្ចតោ អនុបស្សតិ, នោ និច្ចតោ. ទុក្ខតោ អនុបស្សតិ, នោ សុខតោ. អនត្តតោ អនុបស្សតិ, នោ អត្តតោ. និព្ពិន្ទតិ, នោ នន្ទតិ. វិរជ្ជតិ, នោ រជ្ជតិ. និរោធេតិ, នោ សមុទេតិ. បដិនិស្សជ្ជតិ, នោ អាទិយតិ.

អនិច្ចតោ អនុបស្សន្តោ និច្ចសញ្ញំ បជហតិ. ទុក្ខតោ អនុបស្សន្តោ សុខសញ្ញំ បជហតិ. អនត្តតោ អនុបស្សន្តោ អត្តសញ្ញំ បជហតិ. និព្ពិន្ទន្តោ នន្ទិំ បជហតិ. វិរជ្ជន្តោ រាគំ បជហតិ. និរោធេន្តោ សមុទយំ បជហតិ. បដិនិស្សជ្ជន្តោ អាទានំ បជហតិ.

វត្ថុសង្កមនា ចេវ, បញ្ញាយ ច វិវដ្ដនា;

អាវជ្ជនា ពលញ្ចេវ, បដិសង្ខា វិបស្សនា.

អារម្មណអន្វយេន , ឧភោ ឯកវវត្ថនា [ឯកវវត្ថានា (ក.)];

និរោធេ អធិមុត្តតា, វយលក្ខណវិបស្សនា.

អារម្មណញ្ច បដិសង្ខា, ភង្គញ្ច អនុបស្សតិ;

សុញ្ញតោ ច ឧបដ្ឋានំ, អធិបញ្ញា វិបស្សនា.

កុសលោ តីសុ អនុបស្សនាសុ, ចតស្សោ ច [ចតូសុ ច (ស្យា.)] វិបស្សនាសុ;

តយោ ឧបដ្ឋានេ កុសលតា, នានាទិដ្ឋីសុ ន កម្បតីតិ.

តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘អារម្មណំ បដិសង្ខា ភង្គានុបស្សនេ បញ្ញា វិបស្សនេ ញាណំ’’.

ភង្គានុបស្សនាញាណនិទ្ទេសោ សត្តមោ.