៥៦-៦៣. សច្ចញាណចតុក្កទ្វយនិទ្ទេសោ

១០៨. កថំ បរិញ្ញដ្ឋេ បញ្ញា ទុក្ខេ ញាណំ, បហានដ្ឋេ បញ្ញា សមុទយេ ញាណំ, សច្ឆិកិរិយដ្ឋេ បញ្ញា និរោធេ ញាណំ, ភាវនដ្ឋេ បញ្ញា មគ្គេ ញាណំ? ទុក្ខស្ស បីឡនដ្ឋោ សង្ខតដ្ឋោ សន្តាបដ្ឋោ វិបរិណាមដ្ឋោ បរិញ្ញាតដ្ឋោ; សមុទយស្ស អាយូហនដ្ឋោ និទានដ្ឋោ សញ្ញោគដ្ឋោ បលិពោធដ្ឋោ បហានដ្ឋោ; និរោធស្ស និស្សរណដ្ឋោ វិវេកដ្ឋោ អសង្ខតដ្ឋោ អមតដ្ឋោ សច្ឆិកិរិយដ្ឋោ; មគ្គស្ស និយ្យានដ្ឋោ ហេតុដ្ឋោ ទស្សនដ្ឋោ អាធិបតេយ្យដ្ឋោ ភាវនដ្ឋោ. តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘បរិញ្ញដ្ឋេ បញ្ញា ទុក្ខេ ញាណំ, បហានដ្ឋេ បញ្ញា សមុទយេ ញាណំ, សច្ឆិកិរិយដ្ឋេ បញ្ញា និរោធេ ញាណំ, ភាវនដ្ឋេ បញ្ញា មគ្គេ ញាណំ’’.

១០៩. កថំ ទុក្ខេ ញាណំ, ទុក្ខសមុទយេ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធេ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ ញាណំ? មគ្គសមង្គិស្ស ញាណំ ទុក្ខេ បេតំ ញាណំ, ទុក្ខសមុទយេ បេតំ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធេ បេតំ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ បេតំ ញាណំ.

តត្ថ កតមំ ទុក្ខេ ញាណំ? ទុក្ខំ អារព្ភ យា ឧប្បជ្ជតិ បញ្ញា បជាននា វិចយោ បវិចយោ ធម្មវិចយោ សល្លក្ខណា ឧបលក្ខណា បច្ចុបលក្ខណា បណ្ឌិច្ចំ កោសល្លំ នេបុញ្ញំ វេភព្យា ចិន្តា ឧបបរិក្ខា ភូរិ មេធា បរិណាយិកា វិបស្សនា សម្បជញ្ញំ បតោទោ បញ្ញា បញ្ញិន្ទ្រិយំ បញ្ញាពលំ បញ្ញាសត្ថំ បញ្ញាបាសាទោ បញ្ញាអាលោកោ បញ្ញាឱភាសោ បញ្ញាបជ្ជោតោ បញ្ញារតនំ អមោហោ ធម្មវិចយោ សម្មាទិដ្ឋិ – ឥទំ វុច្ចតិ ទុក្ខេ ញាណំ. ទុក្ខសមុទយំ អារព្ភ…បេ… ទុក្ខនិរោធំ អារព្ភ…បេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ អារព្ភ យា ឧប្បជ្ជតិ បញ្ញា បជាននា…បេ… អមោហោ ធម្មវិចយោ សម្មាទិដ្ឋិ – ឥទំ វុច្ចតិ ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ ញាណំ. តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘ទុក្ខេ ញាណំ, ទុក្ខសមុទយេ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធេ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ ញាណំ’’.

សច្ចញាណចតុក្កទ្វយនិទ្ទេសោ តេសដ្ឋិមោ.