៤៤-៤៩. ឆវិវដ្ដញាណនិទ្ទេសោ

៩៥. កថំ អធិបតត្តា បញ្ញា សញ្ញាវិវដ្ដេ ញាណំ? នេក្ខម្មាធិបតត្តា បញ្ញា កាមច្ឆន្ទតោ សញ្ញាយ វិវដ្ដតីតិ – អធិបតត្តា បញ្ញា សញ្ញាវិវដ្ដេ ញាណំ. អព្យាបាទាធិបតត្តា បញ្ញា ព្យាបាទតោ សញ្ញាយ វិវដ្ដតីតិ – អធិបតត្តា បញ្ញា សញ្ញាវិវដ្ដេ ញាណំ. អាលោកសញ្ញាធិបតត្តា បញ្ញា ថិនមិទ្ធតោ សញ្ញាយ វិវដ្ដតីតិ – អធិបតត្តា បញ្ញា សញ្ញាវិវដ្ដេ ញាណំ. អវិក្ខេបាធិបតត្តា បញ្ញា ឧទ្ធច្ចតោ សញ្ញាយ វិវដ្ដតីតិ – អធិបតត្តា បញ្ញា សញ្ញាវិវដ្ដេ ញាណំ. ធម្មវវត្ថានាធិបតត្តា បញ្ញា វិចិកិច្ឆាយ សញ្ញាយ វិវដ្ដតីតិ – អធិបតត្តា បញ្ញា សញ្ញាវិវដ្ដេ ញាណំ. ញាណាធិបតត្តា បញ្ញា អវិជ្ជាយ សញ្ញាយ វិវដ្ដតីតិ – អធិបតត្តា បញ្ញា សញ្ញាវិវដ្ដេ ញាណំ. បាមោជ្ជាធិបតត្តា បញ្ញា អរតិយា សញ្ញាយ វិវដ្ដតីតិ – អធិបតត្តា បញ្ញា សញ្ញាវិវដ្ដេ ញាណំ. បឋមជ្ឈានាធិបតត្តា បញ្ញា នីវរណេហិ សញ្ញាយ វិវដ្ដតីតិ – អធិបតត្តា បញ្ញា សញ្ញាវិវដ្ដេ ញាណំ…បេ… អរហត្តមគ្គាធិបតត្តា បញ្ញា សព្ពកិលេសេហិ សញ្ញាយ វិវដ្ដតីតិ – អធិបតត្តា បញ្ញា សញ្ញាវិវដ្ដេ ញាណំ. តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘អធិបតត្តា បញ្ញា សញ្ញាវិវដ្ដេ ញាណំ’’.

៩៦. កថំ នានត្តេ បញ្ញា ចេតោវិវដ្ដេ ញាណំ? កាមច្ឆន្ទោ នានត្តំ, នេក្ខម្មំ ឯកត្តំ. នេក្ខម្មេកត្តំ ចេតយតោ កាមច្ឆន្ទតោ ចិត្តំ វិវដ្ដតីតិ – នានត្តេ បញ្ញា ចេតោវិវដ្ដេ ញាណំ. ព្យាបាទោ នានត្តំ, អព្យាបាទោ ឯកត្តំ. អព្យាបាទេកត្តំ ចេតយតោ ព្យាបាទតោ ចិត្តំ វិវដ្ដតីតិ – នានត្តេ បញ្ញា ចេតោវិវដ្ដេ ញាណំ. ថិនមិទ្ធំ នានត្តំ, អាលោកសញ្ញា ឯកត្តំ. អាលោកសញ្ញេកត្តំ ចេតយតោ ថិនមិទ្ធតោ ចិត្តំ វិវដ្ដតីតិ – នានត្តេ បញ្ញា ចេតោវិវដ្ដេ ញាណំ…បេ… សព្ពកិលេសា នានត្តំ, អរហត្តមគ្គោ ឯកត្តំ. អរហត្តមគ្គេកត្តំ ចេតយតោ សព្ពកិលេសេហិ ចិត្តំ វិវដ្ដតីតិ – នានត្តេ បញ្ញា ចេតោវិវដ្ដេ ញាណំ. តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘នានត្តេ បញ្ញា ចេតោវិវដ្ដេ ញាណំ’’.

៩៧. កថំ អធិដ្ឋានេ បញ្ញា ចិត្តវិវដ្ដេ ញាណំ? កាមច្ឆន្ទំ បជហន្តោ នេក្ខម្មវសេន ចិត្តំ អធិដ្ឋាតីតិ – អធិដ្ឋានេ បញ្ញា ចិត្តវិវដ្ដេ ញាណំ. ព្យាបាទំ បជហន្តោ អព្យាបាទវសេន ចិត្តំ អធិដ្ឋាតីតិ – អធិដ្ឋានេ បញ្ញា ចិត្តវិវដ្ដេ ញាណំ. ថិនមិទ្ធំ បជហន្តោ អាលោកសញ្ញាវសេន ចិត្តំ អធិដ្ឋាតីតិ – អធិដ្ឋានេ បញ្ញា ចិត្តវិវដ្ដេ ញាណំ…បេ… សព្ពកិលេសេ បជហន្តោ អរហត្តមគ្គវសេន ចិត្តំ អធិដ្ឋាតីតិ – អធិដ្ឋានេ បញ្ញា ចិត្តវិវដ្ដេ ញាណំ. តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘អធិដ្ឋានេ បញ្ញា ចិត្តវិវដ្ដេ ញាណំ’’.

៩៨. កថំ សុញ្ញតេ បញ្ញា ញាណវិវដ្ដេ ញាណំ? ‘‘ចក្ខុ សុញ្ញំ អត្តេន វា អត្តនិយេន វា និច្ចេន វា ធុវេន វា សស្សតេន វា អវិបរិណាមធម្មេន វា’’តិ យថាភូតំ ជានតោ [បជានតោ (ស្យា.)] បស្សតោ ចក្ខាភិនិវេសតោ [កាមាភិនិវេសតោ (ស្យា.) អដ្ឋកថា ឱលោកេតព្ពា] ញាណំ វិវដ្ដតីតិ – សុញ្ញតេ បញ្ញា ញាណវិវដ្ដេ ញាណំ. ‘‘សោតំ សុញ្ញំ…បេ… ឃានំ សុញ្ញំ… ជិវ្ហា សុញ្ញា… កាយោ សុញ្ញោ… មនោ សុញ្ញោ អត្តេន វា អត្តនិយេន វា និច្ចេន វា ធុវេន វា សស្សតេន វា អវិបរិណាមធម្មេន វា’’តិ យថាភូតំ ជានតោ បស្សតោ មនាភិនិវេសតោ ញាណំ វិវដ្ដតីតិ – សុញ្ញតេ បញ្ញា ញាណវិវដ្ដេ ញាណំ. តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘សុញ្ញតេ បញ្ញា ញាណវិវដ្ដេ ញាណំ’’.

៩៩. កថំ វោសគ្គេ បញ្ញា វិមោក្ខវិវដ្ដេ ញាណំ? នេក្ខម្មេន កាមច្ឆន្ទំ វោសជ្ជតីតិ – វោសគ្គេ បញ្ញា វិមោក្ខវិវដ្ដេ ញាណំ. អព្យាបាទេន ព្យាបាទំ វោសជ្ជតីតិ – វោសគ្គេ បញ្ញា វិមោក្ខវិវដ្ដេ ញាណំ. អាលោកសញ្ញាយ ថិនមិទ្ធំ វោសជ្ជតីតិ – វោសគ្គេ បញ្ញា វិមោក្ខវិវដ្ដេ ញាណំ. អវិក្ខេបេន ឧទ្ធច្ចំ វោសជ្ជតីតិ – វោសគ្គេ បញ្ញា វិមោក្ខវិវដ្ដេ ញាណំ. ធម្មវវត្ថានេន វិចិកិច្ឆំ វោសជ្ជតីតិ – វោសគ្គេ បញ្ញា វិមោក្ខវិវដ្ដេ ញាណំ…បេ… អរហត្តមគ្គេន សព្ពកិលេសេ វោសជ្ជតីតិ – វោសគ្គេ បញ្ញា វិមោក្ខវិវដ្ដេ ញាណំ. តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘វោសគ្គេ បញ្ញា វិមោក្ខវិវដ្ដេ ញាណំ’’.

១០០. កថំ តថដ្ឋេ បញ្ញា សច្ចវិវដ្ដេ ញាណំ? ទុក្ខស្ស បីឡនដ្ឋំ សង្ខតដ្ឋំ សន្តាបដ្ឋំ វិបរិណាមដ្ឋំ បរិជានន្តោ វិវដ្ដតីតិ – តថដ្ឋេ បញ្ញា សច្ចវិវដ្ដេ ញាណំ. សមុទយស្ស អាយូហនដ្ឋំ និទានដ្ឋំ សញ្ញោគដ្ឋំ បលិពោធដ្ឋំ បជហន្តោ វិវដ្ដតីតិ – តថដ្ឋេ បញ្ញា សច្ចវិវដ្ដេ ញាណំ. និរោធស្ស និស្សរណដ្ឋំ វិវេកដ្ឋំ អសង្ខតដ្ឋំ អមតដ្ឋំ សច្ឆិករោន្តោ វិវដ្ដតីតិ – តថដ្ឋេ បញ្ញា សច្ចវិវដ្ដេ ញាណំ. មគ្គស្ស និយ្យានដ្ឋំ ហេតុដ្ឋំ ទស្សនដ្ឋំ អាធិបតេយ្យដ្ឋំ ភាវេន្តោ វិវដ្ដតីតិ – តថដ្ឋេ បញ្ញា សច្ចវិវដ្ដេ ញាណំ.

សញ្ញាវិវដ្ដោ, ចេតោវិវដ្ដោ, ចិត្តវិវដ្ដោ, ញាណវិវដ្ដោ, វិមោក្ខវិវដ្ដោ, សច្ចវិវដ្ដោ. សញ្ជានន្តោ វិវដ្ដតីតិ – សញ្ញាវិវដ្ដោ. ចេតយន្តោ វិវដ្ដតីតិ – ចេតោវិវដ្ដោ. វិជានន្តោ វិវដ្ដតីតិ – ចិត្តវិវដ្ដោ. ញាណំ ករោន្តោ វិវដ្ដតីតិ – ញាណវិវដ្ដោ. វោសជ្ជន្តោ វិវដ្ដតីតិ – វិមោក្ខវិវដ្ដោ. តថដ្ឋេ វិវដ្ដតីតិ – សច្ចវិវដ្ដោ.

យត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ, តត្ថ ចេតោវិវដ្ដោ. យត្ថ ចេតោវិវដ្ដោ, តត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ. យត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ តត្ថ ចិត្តវិវដ្ដោ. យត្ថ ចិត្តវិវដ្ដោ, តត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ. យត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ ចិត្តវិវដ្ដោ, តត្ថ ញាណវិវដ្ដោ. យត្ថ ញាណវិវដ្ដោ, តត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ ចិត្តវិវដ្ដោ. យត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ ចិត្តវិវដ្ដោ ញាណវិវដ្ដោ, តត្ថ វិមោក្ខវិវដ្ដោ. យត្ថ វិមោក្ខវិវដ្ដោ, តត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ ចិត្តវិវដ្ដោ ញាណវិវដ្ដោ. យត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ ចិត្តវិវដ្ដោ ញាណវិវដ្ដោ វិមោក្ខវិវដ្ដោ, តត្ថ សច្ចវិវដ្ដោ. យត្ថ សច្ចវិវដ្ដោ, តត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ ចិត្តវិវដ្ដោ ញាណវិវដ្ដោ វិមោក្ខវិវដ្ដោ. តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘តថដ្ឋេ បញ្ញា សច្ចវិវដ្ដេ ញាណំ’’.

ឆវិវដ្ដញាណនិទ្ទេសោ នវចត្តាលីសមោ.